وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا قَالَ: إِنَّ وَفْدَ عَبْدِ الْقَيْسِ لَمَّا أَتَوُا النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " مَنِ الْقَوْمُ؟ أَوْ: مَنِ الْوَفْدُ؟ " قَالُوا: رَبِيعَةُ. قَالَ: " مَرْحَبًا بِالْقَوْمِ أَوْ: بِالْوَفْدِ غَيْرَ خَزَايَا وَلَا نَدَامَى ". قَالُوا: يَا رَسُول الله إِنَّا لَا نستطيع أَن نَأْتِيَكَ إِلَّا فِي الشَّهْرِ الْحَرَامِ وَبَيْنَنَا وَبَيْنَكَ هَذَا الْحَيُّ مِنْ كُفَّارِ مُضَرَ فَمُرْنَا بِأَمْرٍ فصل نخبر بِهِ مَنْ وَرَاءَنَا وَنَدْخُلُ بِهِ الْجَنَّةَ وَسَأَلُوهُ عَنِ الْأَشْرِبَةِ. فَأَمَرَهُمْ بِأَرْبَعٍ وَنَهَاهُمْ عَنْ أَرْبَعٍ: أَمَرَهُمْ بِالْإِيمَانِ بِاللَّهِ وَحْدَهُ قَالَ: «أَتَدْرُونَ مَا الْإِيمَانُ بِاللَّهِ وَحْدَهُ؟» قَالُوا: اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ. قَالَ: «شَهَادَةِ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ وَإِقَامِ الصَّلَاةِ وَإِيتَاءِ الزَّكَاةِ وَصِيَامِ رَمَضَانَ وَأَنْ تُعْطُوا مِنَ الْمَغْنَمِ الْخُمُسَ»
وَنَهَاهُمْ عَنْ أَرْبَعٍ: عَنِ الْحَنْتَمِ وَالدُّبَّاءِ وَالنَّقِيرِ وَالْمُزَفَّتِ وَقَالَ: «احْفَظُوهُنَّ وَأَخْبِرُوا بِهِنَّ مَنْ وَرَاءَكُمْ» وَلَفظه للْبُخَارِيّ
Abu Jamradan rivoyat qilinadi: Men Ibn Abbos bilan oʻtirardim; u meni oʻz joyiga oʻtqazardi. U menga: ‹Mol-mulkimdan senga ulush berishim uchun men bilan birga qol›, — dedi. Shunday qilib, men u bilan ikki oy qoldim. Bir kuni u (menga) shuni soʻzlab berdi: Abdul Qays qabilasining elchilari Paygʻambar ﷺ huzuriga kelganlarida, u zot: «(Siz) qaysi qavmdansiz?» (yoki: «Qaysi elchilarsiz?») — deb soʻradilar. Ular: «Biz Rabiʼa (qabilasi)danmiz», — dedilar. Shunda Paygʻambar ﷺ: «Marhabo, ey qavm! — na xorlik, na nadomat (koʻrmaysizlar)», — dedilar. Ular: «Yo Rasululloh, biz sizning oldingizga faqat harom (urush taqiqlangan) oyda kela olamiz; biz bilan sizning oraliqda Muzar (qabilasi)ning kofirlari bor. Bizga biror (aniq) yaxshi (amal)ni buyuringki, biz uni ortda qoldirganlarimizga (oilamizga) yetkazaylik va (unga amal qilib) jannatga kiraylik», — dedilar. Soʻng (qaysi) ichimliklar (haqida) soʻradilar. Paygʻambar ﷺ ularni toʻrt narsaga buyurdilar va toʻrt narsadan qaytardilar. U zot ularni yolgʻiz Allohga iymon keltirishga buyurib: «Yolgʻiz Allohga iymon keltirish nima ekanini bilasizlarmi?» — dedilar. Ular: «Alloh va Uning Rasuli yaxshiroq biladi», — dedilar. Shunda Paygʻambar ﷺ: «(Bu) — ‹Allohdan boʻlak haq maʼbud yoʻq va Muhammad Allohning Rasuli› deb guvohlik berish, namozni (toʻkis) ado etish, zakot berish, Ramazon (oyi)da roʻza tutish va oʻljadan xumus (beshdan bir)ni berishdir», — dedilar. Soʻng ularni toʻrt narsadan: hantam, dubbo, naqir va muzaffat (yoki muqayyar) — (yaʼni ichida xamr-may tayyorlanadigan idishlar)dan qaytardilar. Paygʻambar ﷺ: «Bularni yodlab olinglar va ortda qoldirganlaringizga (qavmingizga) yetkazinglar», — dedilar.Абу Жамрадан ривоят қилинади: Мен Ибн Аббос билан ўтирардим; у мени ўз жойига ўтқазарди. У менга: ‹Мол-мулкимдан сенга улуш беришим учун мен билан бирга қол›, — деди. Шундай қилиб, мен у билан икки ой қолдим. Бир куни у (менга) шуни сўзлаб берди: Абдул Қайс қабиласининг элчилари Пайғамбар ﷺ ҳузурига келганларида, у зот: «(Сиз) қайси қавмдансиз?» (ёки: «Қайси элчиларсиз?») — деб сўрадилар. Улар: «Биз Рабиъа (қабиласи)данмиз», — дедилар. Шунда Пайғамбар ﷺ: «Марҳабо, эй қавм! — на хорлик, на надомат (кўрмайсизлар)», — дедилар. Улар: «Ё Расулуллоҳ, биз сизнинг олдингизга фақат ҳаром (уруш тақиқланган) ойда кела оламиз; биз билан сизнинг оралиқда Музар (қабиласи)нинг кофирлари бор. Бизга бирор (аниқ) яхши (амал)ни буюрингки, биз уни ортда қолдирганларимизга (оиламизга) етказайлик ва (унга амал қилиб) жаннатга кирайлик», — дедилар. Сўнг (қайси) ичимликлар (ҳақида) сўрадилар. Пайғамбар ﷺ уларни тўрт нарсага буюрдилар ва тўрт нарсадан қайтардилар. У зот уларни ёлғиз Аллоҳга иймон келтиришга буюриб: «Ёлғиз Аллоҳга иймон келтириш нима эканини биласизларми?» — дедилар. Улар: «Аллоҳ ва Унинг Расули яхшироқ билади», — дедилар. Шунда Пайғамбар ﷺ: «(Бу) — ‹Аллоҳдан бўлак ҳақ маъбуд йўқ ва Муҳаммад Аллоҳнинг Расули› деб гувоҳлик бериш, намозни (тўкис) адо этиш, закот бериш, Рамазон (ойи)да рўза тутиш ва ўлжадан хумус (бешдан бир)ни беришдир», — дедилар. Сўнг уларни тўрт нарсадан: ҳантам, дуббо, нақир ва музаффат (ёки муқайяр) — (яъни ичида хамр-май тайёрланадиган идишлар)дан қайтардилар. Пайғамбар ﷺ: «Буларни ёдлаб олинглар ва ортда қолдирганларингизга (қавмингизга) етказинглар», — дедилар.
عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ جَاءَهُ رَجُلٌ فَقَالَ: إِنِّي أُحَدِّثُ نَفْسِي بِالشَّيْءِ لَأَنْ أَكُونَ حُمَمَةً أَحَبُّ إِلَيَّ مِنْ أَنْ أَتَكَلَّمَ بِهِ. قَالَ: «الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي رَدَّ أَمْرَهُ إِلَى الْوَسْوَسَةِ» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺning huzurlariga bir kishi kelib: ‹Men koʻnglimda shunday narsalarni his qilamanki, ular haqida gapirgandan koʻra koʻmirga aylanib qolganim men uchun sevimliroqdir›, dedi. U zot: «Uning ishini vasvasagagina qaytargan Allohga hamd boʻlsin», dedilar. Abu Dovud rivoyat qilgan.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺнинг ҳузурларига бир киши келиб: ‹Мен кўнглимда шундай нарсаларни ҳис қиламанки, улар ҳақида гапиргандан кўра кўмирга айланиб қолганим мен учун севимлироқдир›, деди. У зот: «Унинг ишини васвасагагина қайтарган Аллоҳга ҳамд бўлсин», дедилар. Абу Довуд ривоят қилган.
وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " صِنْفَانِ مِنْ أُمَّتِي لَيْسَ لَهُمَا فِي الْإِسْلَامِ نَصِيبٌ: الْمُرْجِئَةُ وَالْقَدَرِيَّةُ ". رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَقَالَ هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ummatimdan ikki toifa borki, ularning Islomda nasibasi yoʻq: Murjia va Qadariya», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Umar, Ibn Umar va Rofiʼ ibn Xadijdan ham (rivoyatlar) bor. Bu hadis gʻarib, hasan, sahihdir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Умматимдан икки тоифа борки, уларнинг Исломда насибаси йўқ: Муржиа ва Қадария», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Умар, Ибн Умар ва Рофиъ ибн Хадиждан ҳам (ривоятлар) бор. Бу ҳадис ғариб, ҳасан, саҳиҳдир.
وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: " أَخذ الله الْمِيثَاق من ظهر آدم بنعمان يَعْنِي عَرَفَة فَأخْرج من صلبه كل ذُرِّيَّة ذَرَاهَا فَنَثَرَهُمْ بَيْنَ يَدَيْهِ كَالذَّرِّ ثُمَّ كَلَّمَهُمْ قِبَلًا قَالَ: (أَلَسْتُ بِرَبِّكُمْ قَالُوا بَلَى شَهِدْنَا أَنْ تَقُولُوا يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِنَّا كُنَّا عَنْ هَذَا غافلين أَوْ تَقُولُوا إِنَّمَا أَشْرَكَ آبَاؤُنَا مِنْ قَبْلُ وَكُنَّا ذُرِّيَّةً مِنْ بَعْدِهِمْ أَفَتُهْلِكُنَا بِمَا فَعَلَ المبطلون)
رَوَاهُ أَحْمد
Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Undan {Eslagin, Robbing odam bolalarining belidan ularning zurriyotini olib, ularni oʻzlariga oʻzlarini guvoh qilib: «Men sizlarning Robbingiz emasmanmi?» dedi. Ular: «Ha, guvohlik berdik», dedilar. Qiyomat kunida: «Biz bundan gʻofil edik», demasligingiz uchun (shunday qildik)} (Aʼrof 172) oyati haqida soʻralganda, Umar ibn al-Xattob aytdi: «Men Rasululloh ﷺdan bu (oyat) haqida soʻralganini eshitdim. Shunda Rasululloh ﷺ: ‹Albatta, Alloh Odamni yaratdi, soʻng uning belini oʻng qoʻli bilan siladi va undan bir zurriyotni chiqardi-da: ʼBularni jannat uchun yaratdim, ular jannat ahlining amalini qiladilarʼ, dedi. Soʻng uning belini siladi va undan bir zurriyotni chiqardi-da: ʼBularni doʻzax uchun yaratdim, ular doʻzax ahlining amalini qiladilarʼ, dedi›, dedilar. Shunda bir kishi: ‹Ey Allohning Rasuli, unda amalning nima foydasi bor?› dedi. Rasululloh ﷺ: ‹Albatta, Alloh bandani jannat uchun yaratsa, uni jannat ahlining amaliga soladi, toki u jannat ahli amallaridan biri ustida vafot etib, Alloh uni jannatga kiritadi. Bandani doʻzax uchun yaratsa, uni doʻzax ahlining amaliga soladi, toki u doʻzax ahli amallaridan biri ustida vafot etib, Alloh uni doʻzaxga kiritadi›, dedilar». Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir. Muslim ibn Yasor Umardan eshitmagan, baʼzilar bu isnodda Muslim ibn Yasor bilan Umar oʻrtasida nomaʼlum bir kishini zikr qilganlar.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Ундан {Эслагин, Роббинг одам болаларининг белидан уларнинг зурриётини олиб, уларни ўзларига ўзларини гувоҳ қилиб: «Мен сизларнинг Роббингиз эмасманми?» деди. Улар: «Ҳа, гувоҳлик бердик», дедилар. Қиёмат кунида: «Биз бундан ғофил эдик», демаслигингиз учун (шундай қилдик)} (Аъроф 172) ояти ҳақида сўралганда, Умар ибн ал-Хаттоб айтди: «Мен Расулуллоҳ ﷺдан бу (оят) ҳақида сўралганини эшитдим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: ‹Албатта, Аллоҳ Одамни яратди, сўнг унинг белини ўнг қўли билан силади ва ундан бир зурриётни чиқарди-да: ъБуларни жаннат учун яратдим, улар жаннат аҳлининг амалини қиладиларъ, деди. Сўнг унинг белини силади ва ундан бир зурриётни чиқарди-да: ъБуларни дўзах учун яратдим, улар дўзах аҳлининг амалини қиладиларъ, деди›, дедилар. Шунда бир киши: ‹Эй Аллоҳнинг Расули, унда амалнинг нима фойдаси бор?› деди. Расулуллоҳ ﷺ: ‹Албатта, Аллоҳ бандани жаннат учун яратса, уни жаннат аҳлининг амалига солади, токи у жаннат аҳли амалларидан бири устида вафот этиб, Аллоҳ уни жаннатга киритади. Бандани дўзах учун яратса, уни дўзах аҳлининг амалига солади, токи у дўзах аҳли амалларидан бири устида вафот этиб, Аллоҳ уни дўзахга киритади›, дедилар». Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир. Муслим ибн Ясор Умардан эшитмаган, баъзилар бу иснодда Муслим ибн Ясор билан Умар ўртасида номаълум бир кишини зикр қилганлар.
وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «أَبْغَضُ النَّاسِ إِلَى الله ثَلَاثَة ملحد فِي الْحرم وميتغ فِي الْإِسْلَام سنة الْجَاهِلِيَّة ومطلب دم امرىء بِغَيْر حق ليهريق دَمه» رَوَاهُ البُخَارِيّ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh oldida odamlarning eng yomoni uch (toifadir): Haramda haqsizlik (ilhod) qiladigan, Islomda johiliyat yoʻlini (sunnatini) izlaydigan va bir kishining qonini nohaq toʻkish uchun uni talab qiladigan kishi», dedilar. «Buxoriy rivoyat qilgan».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ олдида одамларнинг энг ёмони уч (тоифадир): Ҳарамда ҳақсизлик (илҳод) қиладиган, Исломда жоҳилият йўлини (суннатини) излайдиган ва бир кишининг қонини ноҳақ тўкиш учун уни талаб қиладиган киши», дедилар. «Бухорий ривоят қилган».
وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " الْأَمْرُ ثَلَاثَةٌ: أَمْرٌ بَيِّنٌ رُشْدُهُ فَاتَّبِعْهُ وَأَمْرٌ بَيِّنٌ غَيُّهُ فَاجْتَنِبْهُ وَأَمْرٌ اخْتُلِفَ فِيهِ فَكِلْهُ إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَجل)
رَوَاهُ أَحْمد
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ish uch xildir: toʻgʻriligi ravshan ish — unga ergash; xatoligi ravshan ish — undan saqlan; ixtilof qilingan ish — uni Aziz va Jalil Allohga havola qil», dedilar. Ahmad rivoyat qilgan.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Иш уч хилдир: тўғрилиги равшан иш — унга эргаш; хатолиги равшан иш — ундан сақлан; ихтилоф қилинган иш — уни Азиз ва Жалил Аллоҳга ҳавола қил», дедилар. Аҳмад ривоят қилган.
وَعَن ابْن عَبَّاس قَالَ: من تعلم كتاب الله ثمَّ ابتع مَا فِيهِ هَدَاهُ اللَّهُ مِنَ الضَّلَالَةِ فِي الدُّنْيَا وَوَقَاهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ سُوءَ الْحِسَابِ
وَفِي رِوَايَةٍ قَالَ: مَنِ اقْتَدَى بِكِتَابِ اللَّهِ لَا يَضِلُّ فِي الدُّنْيَا وَلَا يَشْقَى فِي الْآخِرَةِ ثُمَّ تَلَا هَذِهِ الْآيَةَ: (فَمَنِ اتَّبَعَ هُدَايَ فَلَا يضل وَلَا يشقى)
رَوَاهُ رزين
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Kim Allohning Kitobini oʻrgansa, soʻngra undagi narsalarga amal qilsa, Alloh uni dunyoda adashishdan hidoyat qiladi va Qiyomat kunida yomon hisob-kitobdan asraydi», dedi. Boshqa rivoyatda: «Kim Allohning Kitobiga ergashsa, dunyoda adashmaydi va oxiratda badbaxt boʻlmaydi», dedi. Soʻngra ushbu oyatni tilovat qildi: {Bas, kim Mening hidoyatimga ergashsa, u adashmas va badbaxt boʻlmas} (Toho 123). Razin rivoyat qilgan.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Ким Аллоҳнинг Китобини ўрганса, сўнгра ундаги нарсаларга амал қилса, Аллоҳ уни дунёда адашишдан ҳидоят қилади ва Қиёмат кунида ёмон ҳисоб-китобдан асрайди», деди. Бошқа ривоятда: «Ким Аллоҳнинг Китобига эргашса, дунёда адашмайди ва охиратда бадбахт бўлмайди», деди. Сўнгра ушбу оятни тиловат қилди: {Бас, ким Менинг ҳидоятимга эргашса, у адашмас ва бадбахт бўлмас} (Тоҳо 123). Разин ривоят қилган.
وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسلم: «إِن عمْرَة فِي رَمَضَان تعدل حجَّة»
وَعَنْهُ قَالَ: إِنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَقِيَ رَكْبًا بِالرَّوْحَاءِ فَقَالَ: «مَنِ الْقَوْمُ؟» قَالُوا: الْمُسْلِمُونَ. فَقَالُوا: مَنْ أَنْتَ؟ قَالَ: «رَسُولُ اللَّهِ» فَرَفَعَتْ إِلَيْهِ امْرَأَةٌ صَبِيًّا فَقَالَتْ: أَلِهَذَا حَجٌّ؟ قَالَ: «نَعَمْ وَلَكِ أَجَرٌ» . رَوَاهُ مُسْلِمٌ
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: (Nabiy ﷺ) Ravhoʼda bir guruh otliqlarni uchratib: «Bu qavm kimlar?» dedilar. Ular: «Musulmonlar», dedilar. Soʻng ular: «Sen kimsan?» dedilar. (U zot): «Rasululloh (Allohning elchisi)man», dedilar. Shunda bir ayol unga bir bolani koʻtarib: «Buning ham haji boʻladimi?» dedi. (U zot): «Ha, senga esa ajr (bor)», dedilar.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: (Набий ﷺ) Равҳўда бир гуруҳ отлиқларни учратиб: «Бу қавм кимлар?» дедилар. Улар: «Мусулмонлар», дедилар. Сўнг улар: «Сен кимсан?» дедилар. (У зот): «Расулуллоҳ (Аллоҳнинг элчиси)ман», дедилар. Шунда бир аёл унга бир болани кўтариб: «Бунинг ҳам ҳажи бўладими?» деди. (У зот): «Ҳа, сенга эса ажр (бор)», дедилар.
وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: وَقَّتَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِأَهْلِ الْمَدِينَةِ: ذَا الْحُلَيْفَةِ وَلِأَهْلِ الشَّامِ: الْجُحْفَةَ وَلِأَهْلِ نَجْدٍ: قَرْنَ الْمَنَازِلِ وَلِأَهْلِ الْيَمَنِ: يَلَمْلَمَ فَهُنَّ لَهُنَّ وَلِمَنْ أَتَى عَلَيْهِنَّ مِنْ غَيْرِ أَهْلِهِنَّ لِمَنْ كَانَ يُرِيدُ الْحَجَّ وَالْعُمْرَةَ فَمَنْ كَانَ دُونَهُنَّ فَمُهَلُّهُ مِنْ أَهْلِهِ وَكَذَاكَ وَكَذَاكَ حَتَّى أهل مَكَّة يهلون مِنْهَا
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Madina ahliga Zulhulayfani, Shom ahliga Juhfani, Najd ahliga Qarnul-Manozilni va Yaman ahliga Yalamlamni miqot qilib belgiladi. Bas, bu (yuqorida zikr qilingan) — oʻsha joylarda yashovchilar uchun mavoqit, va ulardan tashqari — haj hamda umra qilish niyatida oʻsha joylar orqali keladiganlar uchun (hamdir); kim shu joylar ichida yashasa, oʻz turar-joyidan ehrom bogʻlasin; xuddi shunday, Makka ahli Makkadan ehrom bogʻlay oladi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Мадина аҳлига Зулҳулайфани, Шом аҳлига Жуҳфани, Нажд аҳлига Қарнул-Манозилни ва Яман аҳлига Яламламни миқот қилиб белгилади. Бас, бу (юқорида зикр қилинган) — ўша жойларда яшовчилар учун мавоқит, ва улардан ташқари — ҳаж ҳамда умра қилиш ниятида ўша жойлар орқали келадиганлар учун (ҳамдир); ким шу жойлар ичида яшаса, ўз турар-жойидан эҳром боғласин; худди шундай, Макка аҳли Маккадан эҳром боғлай олади.
وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّ اللَّهَ كَتَبَ عَلَيْكُمُ الْحَجَّ» . فَقَامَ الْأَقْرَعُ بْنُ حَابِسٍ فَقَالَ: أَفِي كُلِّ عَامٍ يَا رَسُولَ اللَّهِ؟ قَالَ: " لَوْ قُلْتُهَا: نَعَمْ لَوَجَبَتْ وَلَوْ وَجَبَتْ لَمْ تَعْمَلُوا بِهَا وَلَمْ تَسْتَطِيعُوا وَالْحَجُّ مَرَّةٌ فَمَنْ زَادَ فَتَطَوُّعٌ ". رَوَاهُ أَحْمَدُ وَالنَّسَائِيّ والدارمي
Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytadi: Rasululloh ﷺ: «Ey insonlar, albatta, Alloh pokdir va faqat pok narsanigina qabul qiladi. Albatta, Alloh moʻminlarga paygʻambarlarga buyurgan narsasini buyurib: {Ey paygʻambarlar, pok narsalardan yenglar va solih amal qilinglar. Albatta, Men nima qilayotganingizni bilguvchiman} (Moʻʼminun 51) dedi va: {Ey iymon keltirganlar, sizlarga rizq qilib bergan narsalarimizning pokidan yenglar} (Baqara 172) dedi», dedilar. Soʻng u zot uzoq safar qiladigan, sochi toʻzigan, changga belangan, qoʻllarini osmonga choʻzib: ‹Ey Robbim, ey Robbim!› deydigan, taomi harom, ichimligi harom, kiyimi harom va harom bilan oziqlangan kishini zikr qilib: «Bunga qanday ijobat etiladi?!» dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir. Biz uni faqat Fuzayl ibn Marzuqning hadisidan bilamiz. Abu Hozim — ashjaʼiydir, ismi Salmon boʻlib, Azza al-Ashjaʼiyaning ozod qilingan qulidir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтади: Расулуллоҳ ﷺ: «Эй инсонлар, албатта, Аллоҳ покдир ва фақат пок нарсанигина қабул қилади. Албатта, Аллоҳ мўминларга пайғамбарларга буюрган нарсасини буюриб: {Эй пайғамбарлар, пок нарсалардан енглар ва солиҳ амал қилинглар. Албатта, Мен нима қилаётганингизни билгувчиман} (Мўъминун 51) деди ва: {Эй иймон келтирганлар, сизларга ризқ қилиб берган нарсаларимизнинг покидан енглар} (Бақара 172) деди», дедилар. Сўнг у зот узоқ сафар қиладиган, сочи тўзиган, чангга беланган, қўлларини осмонга чўзиб: ‹Эй Роббим, эй Роббим!› дейдиган, таоми ҳаром, ичимлиги ҳаром, кийими ҳаром ва ҳаром билан озиқланган кишини зикр қилиб: «Бунга қандай ижобат этилади?!» дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Биз уни фақат Фузайл ибн Марзуқнинг ҳадисидан биламиз. Абу Ҳозим — ашжаъийдир, исми Салмон бўлиб, Азза ал-Ашжаъиянинг озод қилинган қулидир.
وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ:
لَا صَرُورَةَ فِي الإِسلامِ ". رَوَاهُ أَبُو دَاوُد
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Islomda sarura (yaʼni haj qilmay qolish) yoʻq», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Исломда сарура (яъни ҳаж қилмай қолиш) йўқ», дедилар.
وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سَمِعَ رَجُلًا يَقُولُ لَبَّيْكَ عَنْ شُبْرُمَةَ قَالَ: «مَنْ شُبْرُمَةُ» قَالَ: أَخٌ لِي أَوْ قَرِيبٌ لِي قَالَ: «أَحَجَجْتَ عَنْ نَفْسِكَ؟» قَالَ: لَا قَالَ: «حُجَّ عَنْ نَفْسِكَ ثُمَّ حُجَّ عَنْ شُبْرُمَةَ» . رَوَاهُ الشَّافِعِيُّ وَأَبُو دَاوُد وابنُ مَاجَه
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Paygʻambar ﷺ bir kishining: «Labbayk, Shubrumaning oʻrniga», deyayotganini eshitib qoldilar. U zot ﷺ: «Shubruma kim?» dedilar. U: «Akam yoki bir qarindoshim», dedi. U zot ﷺ: «Oʻzing uchun haj qilganmisan?» dedilar. U: «Yoʻq», dedi. U zot ﷺ: «Avval oʻzing uchun haj qil, soʻng Shubruma oʻrniga haj qil», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Пайғамбар ﷺ бир кишининг: «Лаббайк, Шубруманинг ўрнига», деяётганини эшитиб қолдилар. У зот ﷺ: «Шубрума ким?» дедилар. У: «Акам ёки бир қариндошим», деди. У зот ﷺ: «Ўзинг учун ҳаж қилганмисан?» дедилар. У: «Йўқ», деди. У зот ﷺ: «Аввал ўзинг учун ҳаж қил, сўнг Шубрума ўрнига ҳаж қил», дедилар.
عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: كَانَ أَهْلُ الْيَمَنِ يَحُجُّونَ فَلَا يَتَزَوَّدُونَ وَيَقُولُونَ: نَحْنُ الْمُتَوَكِّلُونَ فَإِذَا قَدِمُوا مَكَّةَ سَأَلُوا النَّاسَ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى: (وتزَوَّدُوا فإِنَّ خيرَ الزَّادِ التَّقوى)
رَوَاهُ البُخَارِيّ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Yaman ahli haj qilishga kelar va oʻzlari bilan yetarli ozuqa olib kelmas edi hamda: ‹Biz Allohga tavakkal qilamiz›, — der edi. Ular Madinaga yetib kelganda, odamlardan (narsa) tilar edi; bas, Alloh: ‹(Safarga) ozuqa olinglar; (lekin) eng yaxshi ozuqa — Allohdan qoʻrqish (taqvo)dir› (Baqara, 197), — degan (oyatni) nozil qildi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Яман аҳли ҳаж қилишга келар ва ўзлари билан етарли озуқа олиб келмас эди ҳамда: ‹Биз Аллоҳга таваккал қиламиз›, — дер эди. Улар Мадинага етиб келганда, одамлардан (нарса) тилар эди; бас, Аллоҳ: ‹(Сафарга) озуқа олинглар; (лекин) энг яхши озуқа — Аллоҳдан қўрқиш (тақво)дир› (Бақара, 197), — деган (оятни) нозил қилди.
وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: كَانَ الْمُشْرِكُونَ يَقُولُونَ: لَبَّيْكَ لَا شَرِيكَ لَكَ فَيَقُولُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «وَيْلَكُمْ قَدْ قَدْ» إِلَّا شَرِيكًا هُوَ لَكَ تَمْلِكُهُ وَمَا مَلَكَ. يَقُولُونَ هَذَا وَهُمْ يَطُوفُونَ بِالْبَيْتِ. رَوَاهُ مُسْلِمٌ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Mushriklar: «Labbayk, la sharika lak (Mana men huzuringdaman, Sening sheriging yoʻq)», — der edilar. Shunda Rasululloh ﷺ: «Voy holingizga, bas, bas!» — der edilar. Ular esa: «Magar bir sherik bundan mustasno, u Senikidir; unga ham, uning egalik qilgan narsalariga ham Sen egalik qilursan», — der edilar. Ular buni Kaʼbani tavof qilib yurgan holatlarida aytar edilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мушриклар: «Лаббайк, ла шарика лак (Мана мен ҳузурингдаман, Сенинг шеригинг йўқ)», — дер эдилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Вой ҳолингизга, бас, бас!» — дер эдилар. Улар эса: «Магар бир шерик бундан мустасно, у Сеникидир; унга ҳам, унинг эгалик қилган нарсаларига ҳам Сен эгалик қилурсан», — дер эдилар. Улар буни Каъбани тавоф қилиб юрган ҳолатларида айтар эдилар.
وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ «هَذِهِ عُمْرَةٌ اسْتَمْتَعْنَا بِهَا فَمَنْ لَمْ يَكُنْ عِنْدَهُ الْهَدْيُ فَلْيَحِلَّ الْحِلَّ كُلَّهُ فَإِنَّ الْعُمْرَةَ قَدْ دَخَلَتْ فِي الْحَجِّ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ» . رَوَاهُ مُسْلِمٌ
وَهَذَا الْبَابُ خَالٍ عَنِ الْفَصْلِ الثَّانِي
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ: ‹Bu biz foydalangan umradir (tamattuʼ). Kimning oldida qurbonlik (hadiy) moli boʻlmasa, toʻliq ehromdan chiqsin. Chunki umra qiyomat kunigacha hajga kirib ketdi (haj ichiga qoʻshildi)›, dedilar».Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ: ‹Бу биз фойдаланган умрадир (таматтуъ). Кимнинг олдида қурбонлик (ҳадий) моли бўлмаса, тўлиқ эҳромдан чиқсин. Чунки умра қиёмат кунигача ҳажга кириб кетди (ҳаж ичига қўшилди)›, дедилар».
وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: طَافَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي حَجَّةِ الْوَدَاعِ عَلَى بعير يسْتَلم الرُّكْن بمحجن
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ soʻnggi hajida — tuyada mingan holda — Kaʼbani tavof qildi va boshi egik (qiyshiq) bir tayoqni (Hajarul-Asvad) burchagiga qaratdi (istilom qildi).Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ сўнгги ҳажида — туяда минган ҳолда — Каъбани тавоф қилди ва боши эгик (қийшиқ) бир таёқни (Ҳажарул-Асвад) бурчагига қаратди (истилом қилди).
وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «الطَّوَافُ حَوْلَ الْبَيْتِ مِثْلُ الصَّلَاةِ إِلَّا أَنَّكُمْ تَتَكَلَّمُونَ فِيهِ فَمَنْ تَكَلَّمَ فِيهِ فَلَا يَتَكَلَّمَنَّ إِلَّا بِخَيْرٍ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَالنَّسَائِيُّ وَالدَّارِمِيُّ وَذَكَرَ التِّرْمِذِيُّ جَمَاعَةً وَقَفُوهُ عَلَى ابْنِ عباسٍ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Bayt atrofida tavof qilish namoz kabidir, faqat siz unda gapirasiz. Bas, kim unda gapirsa, faqat yaxshilik bilangina gapirsin», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis Ibn Tovusdan va boshqalardan, ular Tovusdan, u Ibn Abbosdan mavquf holda ham rivoyat qilingan. Biz uni faqat Atoʼ ibn as-Soibning hadisi orqaligina marfuʼ holda bilamiz. Koʻpchilik ilm ahlining amali shunga binoandir: ular kishi tavofda hojat uchun yo Alloh taoloni zikr qilish uchun yo ilmga oid narsadan boshqa gapirmasligini mustahab koʻradilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Байт атрофида тавоф қилиш намоз кабидир, фақат сиз унда гапирасиз. Бас, ким унда гапирса, фақат яхшилик билангина гапирсин», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис Ибн Товусдан ва бошқалардан, улар Товусдан, у Ибн Аббосдан мавқуф ҳолда ҳам ривоят қилинган. Биз уни фақат Атў ибн ас-Соибнинг ҳадиси орқалигина марфуъ ҳолда биламиз. Кўпчилик илм аҳлининг амали шунга биноандир: улар киши тавофда ҳожат учун ё Аллоҳ таолони зикр қилиш учун ё илмга оид нарсадан бошқа гапирмаслигини мустаҳаб кўрадилар.
وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى الله عَلَيْهِ وَسلم وأصحابَه اعتمروا من الجعْرانة فَرَمَلُوا بِالْبَيْتِ ثَلَاثًا وَجَعَلُوا أَرْدِيَتَهُمْ تَحْتَ آبَاطِهِمْ ثُمَّ قَذَفُوهَا عَلَى عَوَاتِقِهِمُ الْيُسْرَى. رَوَاهُ أَبُو دَاوُد
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ va sahobalari Jiʼronadan umra qildilar, soʻng Bayt (Kaʼba)ni uch marta ramal qilib, toʻrt marta oddiy yurib (tavof) aylandilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ ва саҳобалари Жиъронадан умра қилдилар, сўнг Байт (Каъба)ни уч марта рамал қилиб, тўрт марта оддий юриб (тавоф) айландилар.
وَعَن ابنِ عبَّاسٍ أَنَّهُ دَفَعَ مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَوْمَ عَرَفَةَ فَسَمِعَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَرَاءَهُ زَجْرًا شَدِيدًا وَضَرْبًا لِلْإِبِلِ فَأَشَارَ بِسَوْطِهِ إِلَيْهِمْ وَقَالَ: «يَا أَيُّهَا النَّاسُ عَلَيْكُمْ بِالسَّكِينَةِ فَإِنَّ الْبِرَّ لَيْسَ بِالْإِيضَاعِ» . رَوَاهُ البُخَارِيّ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Arafa kuni (Zulhijjaning toʻqqizinchisi) Paygʻambar ﷺ bilan birga (Arafatdan) qaytdim. Paygʻambar ﷺ ortlaridan katta shovqin-suron va tuyalarni (haydab) urish (tovushini) eshitdilar. Bas, u zot odamlarga qamchisi bilan ishora qilib: «Ey odamlar! Osoyishta boʻlinglar. Shoshilish — taqvodan (yaxshilikdan) emas», — dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Арафа куни (Зулҳижжанинг тўққизинчиси) Пайғамбар ﷺ билан бирга (Арафатдан) қайтдим. Пайғамбар ﷺ ортларидан катта шовқин-сурон ва туяларни (ҳайдаб) уриш (товушини) эшитдилар. Бас, у зот одамларга қамчиси билан ишора қилиб: «Эй одамлар! Осойишта бўлинглар. Шошилиш — тақводан (яхшиликдан) эмас», — дедилар.
وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: أَنَا مِمَّنْ قَدَّمَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَيْلَة الْمزْدَلِفَة فِي ضعفة أَهله
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men — Paygʻambar ﷺ Muzdalifa kechasida erta joʻnatgan, oilasidagi kuchsiz aʼzolardan boʻlganlar — orasida edim.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен — Пайғамбар ﷺ Муздалифа кечасида эрта жўнатган, оиласидаги кучсиз аъзолардан бўлганлар — орасида эдим.
وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: قَدَّمَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَيْلَةً الْمُزْدَلِفَةِ أُغَيْلِمَةَ بَنِي عَبْدِ الْمُطَّلِبِ عَلَى حُمُرَاتٍ فَجَعَلَ يَلْطَحُ أَفْخَاذَنَا وَيَقُولُ: «أُبَيْنِيَّ لَا تَرْمُوا الْجَمْرَةَ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ وَالنَّسَائِيُّ وَابْنُ مَاجَه
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi. U: «Rasululloh ﷺ Muzdalifa kechasida Banu Abdulmuttalibning yoshlarini eshaklarga mindirib oldindan joʻnatdilar. U zot bizning sonlarimizni (mehr bilan) ohista urib: ‹Ey kichkinalarim, quyosh chiqmaguncha jamraga tosh otmanglar›, der edilar», dedi. Abu Dovud aytadi: «Lath — yumshoq urishdir».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади. У: «Расулуллоҳ ﷺ Муздалифа кечасида Бану Абдулмутталибнинг ёшларини эшакларга миндириб олдиндан жўнатдилар. У зот бизнинг сонларимизни (меҳр билан) оҳиста уриб: ‹Эй кичкиналарим, қуёш чиқмагунча жамрага тош отманглар›, дер эдилар», деди. Абу Довуд айтади: «Латҳ — юмшоқ уришдир».
وَعَن ابنِ عبَّاسٍ، قَالَ: يُلَبِّي المقيمُ أَوِ المعتَمِرُ حَتَّى يستلمَ الْحَجَرَ) . رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ وَقَالَ: وَرُوِيَ مَوْقُوفًا على ابنِ عبَّاس.
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Muqim (Makkada turuvchi) yoki umra qiluvchi kishi Hajarul-asvadni istilom qilguncha (unga qoʻl tegizguncha) talbiya aytadi.» Abu Dovud rivoyat qilib: ‹Bu Ibn Abbosda mavquf ravishda ham rivoyat qilingan›, degan.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Муқим (Маккада турувчи) ёки умра қилувчи киши Ҳажарул-асвадни истилом қилгунча (унга қўл тегизгунча) талбия айтади.» Абу Довуд ривоят қилиб: ‹Бу Ибн Аббосда мавқуф равишда ҳам ривоят қилинган›, деган.
عَن ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: صَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِذِي الْحُلَيْفَةِ ثُمَّ دَعَا بِنَاقَتِهِ فَأَشْعَرَهَا فِي صَفْحَةِ سَنَامِهَا الْأَيْمَنِ وَسَلَّتَ الدَّمَ عَنْهَا وَقَلَّدَهَا نَعْلَيْنِ ثُمَّ رَكِبَ رَاحِلَتَهُ فَلَمَّا اسْتَوَتْ بِهِ على الْبَيْدَاء أهل بِالْحَجِّ. رَوَاهُ مُسلم
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ peshin namozini Zul-Hulayfada oʻqidilar, soʻng tuyalarini soʻrab keltirib, uning oʻrkachi oʻng tomonini (qurbonlik belgisi sifatida) qonatdilar, qonni artdilar va uning boʻyniga ikkita choriq (taqib) qiladilar. Soʻng ulovlariga mindilar. Ulov u zotni Baydoga olib chiqib, tik turgach, hajga niyat qilib (talbiya aytdilar)».Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ пешин намозини Зул-Ҳулайфада ўқидилар, сўнг туяларини сўраб келтириб, унинг ўркачи ўнг томонини (қурбонлик белгиси сифатида) қонатдилар, қонни артдилар ва унинг бўйнига иккита чориқ (тақиб) қиладилар. Сўнг уловларига миндилар. Улов у зотни Байдога олиб чиқиб, тик тургач, ҳажга ният қилиб (талбия айтдилар)».
وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا قَالَ: بَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سِتَّةٌ عَشَرَ بَدَنَةً مَعَ رَجُلٍ وَأَمَّرَهُ فِيهَا. فَقَالَ: يَا رَسُولَ اللَّهِ كَيْفَ أَصْنَعُ بِمَا أُبْدِعَ عَلَيَّ مِنْهَا؟ قَالَ: «انْحَرْهَا ثُمَّ اصْبُغْ نَعْلَيْهَا فِي دَمِهَا ثُمَّ اجْعَلْهَا عَلَى صَفْحَتِهَا وَلَا تَأْكُلْ مِنْهَا أَنْتَ وَلَا أَحَدٌ مِنْ أهل رفقتك» . رَوَاهُ مُسلم
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ bir kishi bilan oʻn olti badana (qurbonlik tuyasi) yuborib, uni ularga (mutasaddi qilib) tayinladilar. U (kishi) yoʻlga chiqdi, soʻng qaytib kelib: ‹Yo Rasululloh! Ulardan holdan toyganlarini nima qilay?› dedi. U zot: ‹Uni soʻy, soʻng oyoq kiyimini (qiladasini) uning qoniga bota, soʻng uni (badananing) yon-bagʻriga bos. Undan na oʻzing, na hamrohlaringdan birortasi yemasin›, dedilar».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ бир киши билан ўн олти бадана (қурбонлик туяси) юбориб, уни уларга (мутасадди қилиб) тайинладилар. У (киши) йўлга чиқди, сўнг қайтиб келиб: ‹Ё Расулуллоҳ! Улардан ҳолдан тойганларини нима қилай?› деди. У зот: ‹Уни сўй, сўнг оёқ кийимини (қиладасини) унинг қонига бота, сўнг уни (бадананинг) ён-бағрига бос. Ундан на ўзинг, на ҳамроҳларингдан бирортаси емасин›, дедилар».
عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ: أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَهْدَى عَامَ الْحُدَيْبِيَةِ فِي هَدَايَا رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ جَمَلًا كَانَ لِأَبِي جَهْلٍ فِي رَأْسِهِ بُرَةٌ مِنْ فِضَّةٍ وَفِي رِوَايَةٍ مِنْ ذَهَبٍ يَغِيظُ بِذَلِكَ الْمُشْركين. رَوَاهُ أَبُو دَاوُد
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Hudaybiya yilida oʻzlarining qurbonliklari orasida Abu Jahlga tegishli boʻlgan, boshida kumush halqasi bor bir tuyani ham qurbonlik qildilar. Ibn Minhol: «Oltindan halqa edi», dedi. Nufayliy: «Bu bilan mushriklarning gʻashiga tegar edilar», deb (rivoyatga) qoʻshdi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Ҳудайбия йилида ўзларининг қурбонликлари орасида Абу Жаҳлга тегишли бўлган, бошида кумуш ҳалқаси бор бир туяни ҳам қурбонлик қилдилар. Ибн Минҳол: «Олтиндан ҳалқа эди», деди. Нуфайлий: «Бу билан мушрикларнинг ғашига тегар эдилар», деб (ривоятга) қўшди.
وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: قَالَ لِي مُعَاوِيَةُ: إِنِّي قَصَّرْتُ مِنْ رَأْسِ النَّبِيِّ صلى الله عَلَيْهِ وَسلم عِنْد الْمَرْوَة بمشقص
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Muoviya menga aytdi: «Men Marvada Nabiy ﷺning boshlaridan mishqas (keng paykonli tigʻ) bilan soch qisqartirganman.» Buxoriy va Muslim rivoyat qilgan.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Муовия менга айтди: «Мен Марвада Набий ﷺнинг бошларидан мишқас (кенг пайконли тиғ) билан соч қисқартирганман.» Бухорий ва Муслим ривоят қилган.
وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَيْسَ عَلَى النِّسَاءِ الْحَلْقُ إِنَّمَا عَلَى النِّسَاءِ التَّقْصِيرُ» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ وَالدَّارِمِيُّ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Ayollarga soch qirdirish (vojib) emas, ayollarga faqat (sochni) qisqartirish (lozim)», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Аёлларга соч қирдириш (вожиб) эмас, аёлларга фақат (сочни) қисқартириш (лозим)», дедилар.
وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُسْأَلُ يَوْمَ النَّحْرِ بِمِنًى فَيَقُولُ: «لَا حرَجَ» فَسَأَلَهُ رجل فَقَالَ: رميت بعد مَا أمسَيتُ. فَقَالَ: «لَا حرَجَ» . رَوَاهُ البُخَارِيّ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ dan Nahr kuni Minoda (hajning marosimlari haqida) soʻraldi va u zot: «Hech zarar yoʻq», — deb javob berdilar. Soʻng bir kishi u zotga: «Men (Hadiyni) soʻyishdan oldin boshimni oldirdim», — dedi. U zot: «(Endi) soʻy, unda hech zarar yoʻq», — dedilar. (Boshqa) bir kishi: «Men ramyni peshindan keyin qildim», — dedi. Paygʻambar ﷺ: «Unda hech zarar yoʻq», — dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ дан Наҳр куни Минода (ҳажнинг маросимлари ҳақида) сўралди ва у зот: «Ҳеч зарар йўқ», — деб жавоб бердилар. Сўнг бир киши у зотга: «Мен (Ҳадийни) сўйишдан олдин бошимни олдирдим», — деди. У зот: «(Энди) сўй, унда ҳеч зарар йўқ», — дедилар. (Бошқа) бир киши: «Мен рамйни пешиндан кейин қилдим», — деди. Пайғамбар ﷺ: «Унда ҳеч зарар йўқ», — дедилар.
وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ: أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ جَاءَ إِلَى السِّقَايَةِ فَاسْتَسْقَى. فَقَالَ الْعَبَّاسُ: يَا فَضْلُ اذْهَبْ إِلَى أُمِّكَ فَأْتِ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِشَرَابٍ مِنْ عِنْدِهَا فَقَالَ: «اسْقِنِي» فَقَالَ: يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّهُمْ يَجْعَلُونَ أَيْدِيَهُمْ فِيهِ قَالَ: «اسْقِنِي» . فَشرب مِنْهُ ثُمَّ أَتَى زَمْزَمَ وَهُمْ يَسْقُونَ وَيَعْمَلُونَ فِيهَا. فَقَالَ: «اعْمَلُوا فَإِنَّكُمْ عَلَى عَمَلٍ صَالِحٍ» . ثُمَّ قَالَ: «لَوْلَا أَنْ تُغْلَبُوا لَنَزَلْتُ حَتَّى أَضَعَ الْحَبْلَ عَلَى هَذِهِ» . وَأَشَارَ إِلَى عَاتِقِهِ. رَوَاهُ البُخَارِيّ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ suv (tarqatiladigan) joyga kelib, suv soʻradilar. Abbos: «Ey Fazl, onangning oldiga borib, Rasululloh ﷺ uchun undan suv olib kel», — dedi. Rasululloh ﷺ: «Menga (shu yerdan) suv ber», — dedilar. Abbos: «Yo Rasululloh, odamlar unga qoʻllarini (tiqib) solyapti (yaʼni u toza emas)», — dedi. Rasululloh ﷺ yana: «Menga suv ber», — dedilar. Bas, u zot oʻsha suvdan ichdilar, soʻng Zamzam (qudugʻi) tomonga bordilar — u yerda odamlar boshqalarga suv berayotgan va (qudukdan suv tortib) ishlayotgan edi. Paygʻambar ﷺ ularga: «Davom etinglar! Sizlar yaxshi amal qilyapsiz», — dedilar. Soʻng u zot: «Agar men — boshqa odamlar siz bilan (Zamzamdan suv tortishda) raqobatlashib ketishidan — qoʻrqmaganimda, albatta arqonni olib, uni mana bunga (yaʼni yelkasiga) qoʻyar edim (yaʼni oʻzim suv tortar edim)», — dedilar va buni aytganda, u zot yelkasiga ishora qildi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ сув (тарқатиладиган) жойга келиб, сув сўрадилар. Аббос: «Эй Фазл, онангнинг олдига бориб, Расулуллоҳ ﷺ учун ундан сув олиб кел», — деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Менга (шу ердан) сув бер», — дедилар. Аббос: «Ё Расулуллоҳ, одамлар унга қўлларини (тиқиб) соляпти (яъни у тоза эмас)», — деди. Расулуллоҳ ﷺ яна: «Менга сув бер», — дедилар. Бас, у зот ўша сувдан ичдилар, сўнг Замзам (қудуғи) томонга бордилар — у ерда одамлар бошқаларга сув бераётган ва (қудукдан сув тортиб) ишлаётган эди. Пайғамбар ﷺ уларга: «Давом этинглар! Сизлар яхши амал қиляпсиз», — дедилар. Сўнг у зот: «Агар мен — бошқа одамлар сиз билан (Замзамдан сув тортишда) рақобатлашиб кетишидан — қўрқмаганимда, албатта арқонни олиб, уни мана бунга (яъни елкасига) қўяр эдим (яъни ўзим сув тортар эдим)», — дедилар ва буни айтганда, у зот елкасига ишора қилди.
وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: كَانَ النَّاسُ يَنْصَرِفُونَ فِي كُلِّ وَجْهٍ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَا يَنْفِرَنَّ أَحَدُكُمْ حَتَّى يَكُونَ آخِرُ عَهْدِهِ بِالْبَيْتِ إِلَّا أَنَّهُ خُفِّفَ عَنِ الْحَائِضِ»
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Odamlar har tomonga (tavofsiz) qaytib ketaverardilar. Shunda Rasululloh ﷺ: «Hech kim oxirgi ishi Baytni (tavof qilish) boʻlmaguncha (Makkadan) chiqib ketmasin», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Одамлар ҳар томонга (тавофсиз) қайтиб кетаверардилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳеч ким охирги иши Байтни (тавоф қилиш) бўлмагунча (Маккадан) чиқиб кетмасин», дедилар.
وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ: أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَمْ يَرْمُلْ فِي السَّبْعِ الَّذِي أَفَاضَ فِيهِ. رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ وَابْنُ مَاجَهْ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ tavofi ifozani ado etgan yetti aylanishlarida raml qilmadilar (tezlab yurmadilar).Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ тавофи ифозани адо этган етти айланишларида рамл қилмадилар (тезлаб юрмадилар).
وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَخْطُبُ وَهُوَ يَقُولُ: «إِذَا لَمْ يَجِدِ الْمُحْرِمُ نَعْلَيْنِ لَبَسَ خُفَّيْنِ وَإِذَا لَمْ يَجِدْ إِزَارًا لَبَسَ سَرَاوِيل»
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺning xutba qilib turib: «Ehromdagi kishi ikki naʼl (choriq) topolmasa, maxsiy kiysin; izor topolmasa, ishton kiysin», deganlarini eshitdim. Buxoriy va Muslim rivoyat qilgan.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺнинг хутба қилиб туриб: «Эҳромдаги киши икки наъл (чориқ) тополмаса, махсий кийсин; изор тополмаса, иштон кийсин», деганларини эшитдим. Бухорий ва Муслим ривоят қилган.
وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ: أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَزَوَّجَ مَيْمُونَةَ وَهُوَ محرم
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ ehrom holatida ekanlarida Maymuna (roziyallohu anho)ga uylandilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ эҳром ҳолатида эканларида Маймуна (розияллоҳу анҳо)га уйландилар.
وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: احْتَجَمَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ محرم
(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi:) Paygʻambar ﷺ — ihromda (boʻ lgan) holda — qon oldirdilar (hijoma qildirdilar).(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Пайғамбар ﷺ — иҳромда (бў лган) ҳолда — қон олдирдилар (ҳижома қилдирдилар).
عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: قَدْ أُحْصِرَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَحَلَقَ رَأَسَهُ وَجَامَعَ نِسَاءَهُ وَنَحَرَ هَدْيَهُ حَتَّى اعْتَمَرَ عَامًا قَابلا. رَوَاهُ البُخَارِيّ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ (umra qilishdan) toʻsildi; bas, u zot boshini oldirdi, zavjalari bilan (yaqinlik) qildi, Hadiyini soʻydi va keyingi yili umra qildi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ (умра қилишдан) тўсилди; бас, у зот бошини олдирди, завжалари билан (яқинлик) қилди, Ҳадийини сўйди ва кейинги йили умра қилди.
عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمَرَ أَصْحَابَهُ أَنْ يُبَدِّلُوا الْهَدْيَ الَّذِي نَحَرُوا عَامَ الْحُدَيْبِيَةِ فِي عُمْرَةِ الْقَضَاءِ. رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ وَفِيهِ قِصَّةٌ وَفِي سَنَدِهِ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ
Amr ibn Maymun aytdi: Men Abu Hozir al-Himyariyning otam Maymun ibn Mihronga rivoyat qilayotganini eshitdim. U aytdi: Shom ahli Makkada Ibnuz-Zubayrni qamal qilgan yili men umra qilish uchun chiqdim. Qavmimdan baʼzi kishilar men bilan hadiy (qurbonlik hayvoni) joʻnatdilar. Biz Shom ahliga yetib kelganimizda, ular bizni Haram (ichi)ga kirishdan toʻsdilar. Shunda men hadiyni shu joyning oʻzida soʻyib, soʻngra (ehromdan) chiqdim va qaytib ketdim. Keyingi yil boʻlganda, umramni qazo qilish uchun chiqdim va Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)ning oldiga kelib, undan soʻradim. U: «Hadiyni almashtir, chunki Rasululloh ﷺ ashoblariga Hudaybiya yili soʻygan hadiylarini umratul-qazoda almashtirishni buyurganlar», dedi.Амр ибн Маймун айтди: Мен Абу Ҳозир ал-Ҳимярийнинг отам Маймун ибн Миҳронга ривоят қилаётганини эшитдим. У айтди: Шом аҳли Маккада Ибнуз-Зубайрни қамал қилган йили мен умра қилиш учун чиқдим. Қавмимдан баъзи кишилар мен билан ҳадий (қурбонлик ҳайвони) жўнатдилар. Биз Шом аҳлига етиб келганимизда, улар бизни Ҳарам (ичи)га киришдан тўсдилар. Шунда мен ҳадийни шу жойнинг ўзида сўйиб, сўнгра (эҳромдан) чиқдим ва қайтиб кетдим. Кейинги йил бўлганда, умрамни қазо қилиш учун чиқдим ва Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)нинг олдига келиб, ундан сўрадим. У: «Ҳадийни алмаштир, чунки Расулуллоҳ ﷺ ашобларига Ҳудайбия йили сўйган ҳадийларини умратул-қазода алмаштиришни буюрганлар», деди.
عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَوْمَ فَتْحِ مَكَّةَ: «لَا هِجرةَ وَلَكِنْ جِهَادٌ وَنِيَّةٌ وَإِذَا اسْتُنْفِرْتُمْ فَانْفِرُوا» . وَقَالَ يَوْمَ فَتْحِ مَكَّةَ: «إِنَّ هَذَا الْبَلَدَ حَرَّمَهُ اللَّهُ يَوْمَ خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ فَهُوَ حَرَامٌ بِحُرْمَةِ اللَّهِ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ وَإِنَّهُ لَمْ يحِلَّ القتالُ فيهِ لأحدٍ قبْلي وَلم يحِلَّ لِي إِلَّا سَاعَةً مِنْ نَهَارٍ فَهُوَ حَرَامٌ بِحُرْمَةِ اللَّهِ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ لَا يُعْضَدُ شَوْكُهُ وَلَا يُنَفَّرُ صَيْدُهُ وَلَا يَلْتَقِطُ لُقَطَتُهُ إِلَّا مَنْ عَرَّفَهَا وَلَا يُخْتَلَى خَلَاهَا» . فَقَالَ الْعَبَّاسُ: يَا رَسُولَ اللَّهِ إِلَّا الْإِذْخِرَ فَإِنَّهُ لِقَيْنِهِمْ وَلِبُيُوتِهِمْ؟ فَقَالَ: «إِلَّا الْإِذْخِرَ»
وَفِي رِوَايَة لأبي هريرةَ: «لَا يُعضدُ شجرُها وَلَا يلتَقطُ ساقطتَها إِلاَّ مُنشِدٌ»
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ Makka fathi kuni: «Endi hijrat yoʻq, lekin jihod va (yaxshi) niyat (boqiy qoladi); va sizlar jihodga chaqirilganingizda, darhol (chaqiriqqa) javob bering», — dedi. Allohning Rasuli ﷺ yana Makka fathi kuni: «Alloh bu shaharni — osmonlar va yerni yaratgan kunidan beri — haram (muqaddas) qildi. Bas, u — Allohning hukmi bilan — Qiyomat kunigacha haramdir. Mendan oldin u yerda jang qilish hech kim uchun halol boʻlmagan va u faqat men uchungina — kunduzning bir soatigina — halol qilindi. Bas, u (Makka) — Allohning hukmi bilan — Qiyomat kunigacha haramdir. Uning tikanli butalari kesilmasin, ovi quvilmasin, tushib qolgan (yoʻqolgan) mulki — uni ommaga eʼlon qiladigan kishidan boshqa hech kim tomonidan — olinmasin va uning oʻt-oʻlani yulinmasin», — dedi. Shunda Abbos: «Yo Rasululloh! Izxirdan boshqa — chunki u zargarlar va odamlar tomonidan uylari uchun ishlatiladi», — dedi. Shunda Paygʻambar ﷺ: «Izxirdan boshqa», — dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ Макка фатҳи куни: «Энди ҳижрат йўқ, лекин жиҳод ва (яхши) ният (боқий қолади); ва сизлар жиҳодга чақирилганингизда, дарҳол (чақириққа) жавоб беринг», — деди. Аллоҳнинг Расули ﷺ яна Макка фатҳи куни: «Аллоҳ бу шаҳарни — осмонлар ва ерни яратган кунидан бери — ҳарам (муқаддас) қилди. Бас, у — Аллоҳнинг ҳукми билан — Қиёмат кунигача ҳарамдир. Мендан олдин у ерда жанг қилиш ҳеч ким учун ҳалол бўлмаган ва у фақат мен учунгина — кундузнинг бир соатигина — ҳалол қилинди. Бас, у (Макка) — Аллоҳнинг ҳукми билан — Қиёмат кунигача ҳарамдир. Унинг тиканли буталари кесилмасин, ови қувилмасин, тушиб қолган (йўқолган) мулки — уни оммага эълон қиладиган кишидан бошқа ҳеч ким томонидан — олинмасин ва унинг ўт-ўлани юлинмасин», — деди. Шунда Аббос: «Ё Расулуллоҳ! Изхирдан бошқа — чунки у заргарлар ва одамлар томонидан уйлари учун ишлатилади», — деди. Шунда Пайғамбар ﷺ: «Изхирдан бошқа», — деди.
وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «كَأَنِّي بِهِ أَسْوَدَ أَفْحَجَ يقْلعُها حجَراً حجَراً» . رَوَاهُ البُخَارِيّ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Goʻyo men uni — oriq oyoqli bir qora (tanli) kishini — Kaʼbaning toshlarini birin-ketin sugʻurib (olib) turgan holda — koʻrib turgandek(man)», — dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Гўё мен уни — ориқ оёқли бир қора (танли) кишини — Каъбанинг тошларини бирин-кетин суғуриб (олиб) турган ҳолда — кўриб тургандек(ман)», — дедилар.
وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِمَكَّةَ: «مَا أَطْيَبَكِ مِنْ بَلَدٍ وَأَحَبَّكِ إِلَيَّ وَلَوْلَا أَنَّ قَوْمِي أَخْرَجُونِي مِنْكِ مَا سَكَنْتُ غَيْرَكِ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَقَالَ: هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيب إِسْنَادًا
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Makka haqida: «Sen qanchalar yaxshi shahar va menga qanchalar sevimlisan! Agar qavmim meni sendan chiqarmaganlarida edi, sendan oʻzgada yashamas edim», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis bu yoʻldan hasan sahih gʻaribdir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Макка ҳақида: «Сен қанчалар яхши шаҳар ва менга қанчалар севимлисан! Агар қавмим мени сендан чиқармаганларида эди, сендан ўзгада яшамас эдим», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис бу йўлдан ҳасан саҳиҳ ғарибдир.
وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: قَالَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ بِوَادِي الْعَقِيقِ يَقُولُ: أَتَانِي اللَّيْلَةَ آتٍ مِنْ رَبِّي فَقَالَ: صَلِّ فِي هَذَا الْوَادِي الْمُبَارَكِ وَقُلْ: عُمْرَةٌ فِي حَجَّةٍ ". وَفِي رِوَايَة: «قل عُمرةٌ وحِجّةٌ» . رَوَاهُ الْبُخَارِيُّ
Umar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Aqiq vodiysida Rasululloh ﷺ ning shunday deganini eshitdim: «Bu kecha menga Robbimdan bir elchi (farishta) keldi va menga — bu muborak vodiyda namoz oʻqishni hamda haj bilan umrani birga (qoʻshib) niyat qilishni (ehrom bogʻlashni) — aytdi».Умар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Ақиқ водийсида Расулуллоҳ ﷺ нинг шундай деганини эшитдим: «Бу кеча менга Роббимдан бир элчи (фаришта) келди ва менга — бу муборак водийда намоз ўқишни ҳамда ҳаж билан умрани бирга (қўшиб) ният қилишни (эҳром боғлашни) — айтди».