Abdulloh ibn az-Zubayr

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ يُوسُفَ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ، قَالَ جَاءَ رَجُلٌ مِنْ خَثْعَمَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ إِنَّ أَبِي شَيْخٌ كَبِيرٌ لاَ يَسْتَطِيعُ الرُّكُوبَ وَأَدْرَكَتْهُ فَرِيضَةُ اللَّهِ فِي الْحَجِّ فَهَلْ يُجْزِئُ أَنْ أَحُجَّ عَنْهُ قَالَ ‏"‏ آنْتَ أَكْبَرُ وَلَدِهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ نَعَمْ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَرَأَيْتَ لَوْ كَانَ عَلَيْهِ دَيْنٌ أَكُنْتَ تَقْضِيهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ نَعَمْ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَحُجَّ عَنْهُ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn az-Zubayr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Xasʼam qabilasidan bir kishi Rasululloh ﷺning oldilariga kelib: «Otam ulgʻayib qolgan, minishga qodir boʻlmaydigan chol boʻlib qoldi, unga Allohning haj farzi ham yetib keldi. Men uning oʻrniga haj qilsam, kifoya boʻladimi?» dedi. U zot: «Sen uning eng katta farzandimisan?» dedilar. U: «Ha», dedi. U zot: «Aytchi, agar uning zimmasida qarz boʻlsa, uni toʻlarmiding?» dedilar. U: «Ha», dedi. U zot: «Bas, uning oʻrniga haj qil», dedilar.Абдуллоҳ ибн аз-Зубайр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Хасъам қабиласидан бир киши Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларига келиб: «Отам улғайиб қолган, минишга қодир бўлмайдиган чол бўлиб қолди, унга Аллоҳнинг ҳаж фарзи ҳам етиб келди. Мен унинг ўрнига ҳаж қилсам, кифоя бўладими?» деди. У зот: «Сен унинг энг катта фарзандимисан?» дедилар. У: «Ҳа», деди. У зот: «Айтчи, агар унинг зиммасида қарз бўлса, уни тўлармидинг?» дедилар. У: «Ҳа», деди. У зот: «Бас, унинг ўрнига ҳаж қил», дедилар.

أَخْبَرَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الدَّوْرَقِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ يُوسُفَ، عَنِ ابْنِ الزُّبَيْرِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ لِرَجُلٍ ‏"‏ أَنْتَ أَكْبَرُ وَلَدِ أَبِيكَ فَحُجَّ عَنْهُ ‏"‏ ‏.‏

Ibn az-Zubayr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ bir kishiga: «Sen otangning eng katta farzandisan, bas, uning oʻrniga haj qil», dedilar.Ибн аз-Зубайр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ бир кишига: «Сен отангнинг энг катта фарзандисан, бас, унинг ўрнига ҳаж қил», дедилар.

أَخْبَرَنَا شُعَيْبُ بْنُ يُوسُفَ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ هِشَامٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ تُحَرِّمُ الْمَصَّةُ وَالْمَصَّتَانِ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Zubayr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Bir marta yoki ikki marta emish (nikohni) harom qilmaydi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Зубайр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Бир марта ёки икки марта эмиш (никоҳни) ҳаром қилмайди», дедилар.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ يُوسُفَ بْنِ الزُّبَيْرِ، - مَوْلًى لَهُمْ - عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ، قَالَ كَانَتْ لِزَمْعَةَ جَارِيَةٌ يَطَؤُهَا هُوَ وَكَانَ يَظُنُّ بِآخَرَ يَقَعُ عَلَيْهَا فَجَاءَتْ بِوَلَدٍ شِبْهِ الَّذِي كَانَ يَظُنُّ بِهِ فَمَاتَ زَمْعَةُ وَهِيَ حُبْلَى فَذَكَرَتْ ذَلِكَ سَوْدَةُ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الْوَلَدُ لِلْفِرَاشِ وَاحْتَجِبِي مِنْهُ يَا سَوْدَةُ فَلَيْسَ لَكِ بِأَخٍ ‏"‏

Abdulloh ibn az-Zubayr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Zamʼaning bir choʻrisi bor edi, u bilan yaqinlik qilardi va boshqa birov ham uning oldiga tushayotganini gumon qilardi. Choʻri oʻzi gumon qilgan kishiga oʻxshagan bola tugʻdi. Choʻri homilador holida Zamʼa vafot etdi. Savda buni Rasululloh ﷺ ga aytdi. Shunda Rasululloh ﷺ: ‹Bola toʻshak (egasi)nikidir. Sen esa undan pardalan, ey Savda, chunki u senga uka emas›, dedilar».Абдуллоҳ ибн аз-Зубайр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Замъанинг бир чўриси бор эди, у билан яқинлик қиларди ва бошқа биров ҳам унинг олдига тушаётганини гумон қиларди. Чўри ўзи гумон қилган кишига ўхшаган бола туғди. Чўри ҳомиладор ҳолида Замъа вафот этди. Савда буни Расулуллоҳ ﷺ га айтди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: ‹Бола тўшак (эгаси)никидир. Сен эса ундан пардалан, эй Савда, чунки у сенга ука эмас›, дедилар».

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى، قَالَ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ ابْنِ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ شَهَرَ سَيْفَهُ ثُمَّ وَضَعَهُ فَدَمُهُ هَدَرٌ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Zubayr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim qilichini yalangʻochlab, soʻng odamlarga solsa, uning qoni behuda ketadi», dedilar.Ибн Зубайр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким қиличини яланғочлаб, сўнг одамларга солса, унинг қони беҳуда кетади», дедилар.

أَخْبَرَنَا أَبُو دَاوُدَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنِ ابْنِ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ الزُّبَيْرِ، قَالَ مَنْ رَفَعَ السِّلاَحَ ثُمَّ وَضَعَهُ فَدَمُهُ هَدَرٌ ‏.‏

Ibn Zubayr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Kim qurolni koʻtarib, soʻng odamlarga solsa, uning qoni behuda ketadi», dedi.Ибн Зубайр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Ким қуролни кўтариб, сўнг одамларга солса, унинг қони беҳуда кетади», деди.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ ثَابِتٍ، قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ الزُّبَيْرِ، وَهُوَ عَلَى الْمِنْبَرِ يَخْطُبُ وَيَقُولُ قَالَ مُحَمَّدٌ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ لَبِسَ الْحَرِيرَ فِي الدُّنْيَا فَلَنْ يَلْبَسَهُ فِي الآخِرَةِ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn az-Zubayr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U minbar ustida xutba oʻqib turib: «Muhammad ﷺ: ‹Kim dunyoda ipak kiysa, oxiratda uni kiymaydi›, dedilar», dedi.Абдуллоҳ ибн аз-Зубайр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У минбар устида хутба ўқиб туриб: «Муҳаммад ﷺ: ‹Ким дунёда ипак кийса, охиратда уни киймайди›, дедилар», деди.

أَخْبَرَنَا الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي ابْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ، أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، قَدِمَ رَكْبٌ مِنْ بَنِي تَمِيمٍ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ أَبُو بَكْرٍ أَمِّرِ الْقَعْقَاعَ بْنَ مَعْبَدٍ‏.‏ وَقَالَ عُمَرُ رضى الله عنه بَلْ أَمِّرِ الأَقْرَعَ بْنَ حَابِسٍ‏.‏ فَتَمَارَيَا حَتَّى ارْتَفَعَتْ أَصْوَاتُهُمَا فَنَزَلَتْ فِي ذَلِكَ ‏{‏يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لاَ تُقَدِّمُوا بَيْنَ يَدَىِ اللَّهِ وَرَسُولِهِ‏}‏ حَتَّى انْقَضَتِ الآيَةُ ‏{‏وَلَوْ أَنَّهُمْ صَبَرُوا حَتَّى تَخْرُجَ إِلَيْهِمْ لَكَانَ خَيْرًا لَهُمْ‏}‏‏.‏

Abdulloh ibn az-Zubayr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Banu Tamimdan bir guruh chavandozlar Nabiy ﷺ huzuriga keldilar. Abu Bakr: «Qaʼqoʻ ibn Maʼbadni amir qiling», dedi. Umar (roziyallohu anhu) esa: «Yoʻq, al-Aqraʼ ibn Hobisni amir qiling», dedi. Ular bir-birlari bilan tortishib, ovozlari koʻtarilib ketdi. Shu haqda: {Ey iymon keltirganlar! Alloh va Uning Rasulidan oldin oʻzboshimchalik qilmanglar} oyati va {Agar ular sen ularning oldiga chiqquningcha sabr qilganlarida, ular uchun yaxshiroq boʻlardi} degan oyatgacha nozil boʻldi.Абдуллоҳ ибн аз-Зубайр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Бану Тамимдан бир гуруҳ чавандозлар Набий ﷺ ҳузурига келдилар. Абу Бакр: «Қаъқў ибн Маъбадни амир қилинг», деди. Умар (розияллоҳу анҳу) эса: «Йўқ, ал-Ақраъ ибн Ҳобисни амир қилинг», деди. Улар бир-бирлари билан тортишиб, овозлари кўтарилиб кетди. Шу ҳақда: {Эй иймон келтирганлар! Аллоҳ ва Унинг Расулидан олдин ўзбошимчалик қилманглар} ояти ва {Агар улар сен уларнинг олдига чиққунингча сабр қилганларида, улар учун яхшироқ бўларди} деган оятгача нозил бўлди.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ، أَنَّهُ حَدَّثَهُ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ الزُّبَيْرِ حَدَّثَهُ أَنَّ رَجُلاً مِنَ الأَنْصَارِ خَاصَمَ الزُّبَيْرَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي شِرَاجِ الْحَرَّةِ الَّتِي يَسْقُونَ بِهَا النَّخْلَ فَقَالَ الأَنْصَارِيُّ سَرِّحِ الْمَاءَ يَمُرَّ ‏.‏ فَأَبَى عَلَيْهِ فَاخْتَصَمُوا عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ اسْقِ يَا زُبَيْرُ ثُمَّ أَرْسِلِ الْمَاءَ إِلَى جَارِكَ ‏"‏ ‏.‏ فَغَضِبَ الأَنْصَارِيُّ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنْ كَانَ ابْنَ عَمَّتِكَ فَتَلَوَّنَ وَجْهُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ قَالَ ‏"‏ يَا زُبَيْرُ اسْقِ ثُمَّ احْبِسِ الْمَاءَ حَتَّى يَرْجِعَ إِلَى الْجَدْرِ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ الزُّبَيْرُ إِنِّي أَحْسَبُ أَنَّ هَذِهِ الآيَةَ نَزَلَتْ فِي ذَلِكَ ‏{‏ فَلاَ وَرَبِّكَ لاَ يُؤْمِنُونَ ‏}‏ الآيَةَ ‏.‏

Abdulloh ibn Zubayr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Ansorlardan bir kishi Zubayr bilan Harra soyligidagi, xurmozorlarni sugʻoradigan ariq haqida Rasululloh ﷺning huzurlarida daʼvolashib qoldi. Ansoriy: «Suvni qoʻyib yubor, oʻtsin», dedi. Ammo Zubayr unamadi. Ular Rasululloh ﷺning huzurlarida daʼvolashdilar. Rasululloh ﷺ: «Ey Zubayr, sugʻorgin, soʻng suvni qoʻshningga qoʻyib yubor», dedilar. Ansoriy gʻazablanib: «Ey Rasululloh, ammangizning oʻgʻli boʻlgani uchunmi?» dedi. Rasululloh ﷺning yuzlari oʻzgardi, soʻng: «Ey Zubayr, sugʻorgin, soʻng suvni jadr (marza)ga yetguncha toʻsib tur», dedilar. Zubayr aytdi: «Men bu oyat shu haqda nozil boʻlgan deb oʻylayman: {Yoʻq, Rabbingga qasamki, ular... (seni hakam qilmagunlaricha mumin boʻlmaydilar)} (Niso 65)».Абдуллоҳ ибн Зубайр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Ансорлардан бир киши Зубайр билан Ҳарра сойлигидаги, хурмозорларни суғорадиган ариқ ҳақида Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларида даъволашиб қолди. Ансорий: «Сувни қўйиб юбор, ўтсин», деди. Аммо Зубайр унамади. Улар Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларида даъволашдилар. Расулуллоҳ ﷺ: «Эй Зубайр, суғоргин, сўнг сувни қўшнингга қўйиб юбор», дедилар. Ансорий ғазабланиб: «Эй Расулуллоҳ, аммангизнинг ўғли бўлгани учунми?» деди. Расулуллоҳ ﷺнинг юзлари ўзгарди, сўнг: «Эй Зубайр, суғоргин, сўнг сувни жадр (марза)га етгунча тўсиб тур», дедилар. Зубайр айтди: «Мен бу оят шу ҳақда нозил бўлган деб ўйлайман: {Йўқ, Раббингга қасамки, улар... (сени ҳакам қилмагунларича мумин бўлмайдилар)} (Нисо 65)».