حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ يَحْيَى الْحَرَّانِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، - يَعْنِي ابْنَ سَلَمَةَ - عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ طَلْحَةَ بْنِ يَزِيدَ بْنِ رُكَانَةَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ الْخَوْلاَنِيِّ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ دَخَلَ عَلَىَّ عَلِيٌّ - يَعْنِي ابْنَ أَبِي طَالِبٍ - وَقَدْ أَهْرَاقَ الْمَاءَ فَدَعَا بِوَضُوءٍ فَأَتَيْنَاهُ بِتَوْرٍ فِيهِ مَاءٌ حَتَّى وَضَعْنَاهُ بَيْنَ يَدَيْهِ فَقَالَ يَا ابْنَ عَبَّاسٍ أَلاَ أُرِيكَ كَيْفَ كَانَ يَتَوَضَّأُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قُلْتُ بَلَى . قَالَ فَأَصْغَى الإِنَاءَ عَلَى يَدِهِ فَغَسَلَهَا ثُمَّ أَدْخَلَ يَدَهُ الْيُمْنَى فَأَفْرَغَ بِهَا عَلَى الأُخْرَى ثُمَّ غَسَلَ كَفَّيْهِ ثُمَّ تَمَضْمَضَ وَاسْتَنْثَرَ ثُمَّ أَدْخَلَ يَدَيْهِ فِي الإِنَاءِ جَمِيعًا فَأَخَذَ بِهِمَا حَفْنَةً مِنْ مَاءٍ فَضَرَبَ بِهَا عَلَى وَجْهِهِ ثُمَّ أَلْقَمَ إِبْهَامَيْهِ مَا أَقْبَلَ مِنْ أُذُنَيْهِ ثُمَّ الثَّانِيَةَ ثُمَّ الثَّالِثَةَ مِثْلَ ذَلِكَ ثُمَّ أَخَذَ بِكَفِّهِ الْيُمْنَى قَبْضَةً مِنْ مَاءٍ فَصَبَّهَا عَلَى نَاصِيَتِهِ فَتَرَكَهَا تَسْتَنُّ عَلَى وَجْهِهِ ثُمَّ غَسَلَ ذِرَاعَيْهِ إِلَى الْمِرْفَقَيْنِ ثَلاَثًا ثَلاَثًا ثُمَّ مَسَحَ رَأْسَهُ وَظُهُورَ أُذُنَيْهِ ثُمَّ أَدْخَلَ يَدَيْهِ جَمِيعًا فَأَخَذَ حَفْنَةً مِنْ مَاءٍ فَضَرَبَ بِهَا عَلَى رِجْلِهِ وَفِيهَا النَّعْلُ فَفَتَلَهَا بِهَا ثُمَّ الأُخْرَى مِثْلَ ذَلِكَ . قَالَ قُلْتُ وَفِي النَّعْلَيْنِ قَالَ وَفِي النَّعْلَيْنِ . قَالَ قُلْتُ وَفِي النَّعْلَيْنِ قَالَ وَفِي النَّعْلَيْنِ . قَالَ قُلْتُ وَفِي النَّعْلَيْنِ قَالَ وَفِي النَّعْلَيْنِ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَحَدِيثُ ابْنِ جُرَيْجٍ عَنْ شَيْبَةَ يُشْبِهُ حَدِيثَ عَلِيٍّ لأَنَّهُ قَالَ فِيهِ حَجَّاجُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ وَمَسَحَ بِرَأْسِهِ مَرَّةً وَاحِدَةً . وَقَالَ ابْنُ وَهْبٍ فِيهِ عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ وَمَسَحَ بِرَأْسِهِ ثَلاَثًا .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu) — kichik hojat chiqarib boʻlgach — mening oldimga kirdi va tahorat (suvi) soʻradi. Biz unga ichida suv boʻlgan idish keltirib, oldiga qoʻydik. U: «Ey Ibn Abbos, senga Rasululloh ﷺ ning qanday tahorat olganlarini koʻrsatmaymi?» — dedi. Men: «Albatta (koʻrsat)», — dedim. U idishni qoʻliga egib (suv quyib), uni yuvdi; soʻng oʻng qoʻlini idishga solib, u bilan ikkinchi qoʻliga (suv) quydi va ikkala kafini yuvdi; soʻng ogʻzini chaydi va burnini qoqdi; soʻng ikkala qoʻlini birga idishga solib, bir hovuch suv oldi va uni yuziga sepdi; soʻng ikkala bosh barmogʻini quloqlarining old (tomoni)ga tiqdi; soʻng ikkinchi, soʻng uchinchi marta ham shunday qildi; soʻng oʻng kafiga bir hovuch suv olib, uni peshonasiga quydi va uni yuzi boʻylab oqqaniga qoʻyib qoʻydi; soʻng bilaklarini tirsaklarigacha uch martadan yuvdi; soʻng boshini va quloqlarining orqasini mash qildi; soʻng ikkala qoʻlini birga (idishga) solib, bir hovuch suv olib, uni oyogʻiga sepdi — oyogʻida (kavush) bor edi — va uni (suv bilan) ishqaladi; soʻng ikkinchi (oyogʻini) ham shunday qildi. (Ibn Abbos) dedi: Men: «Kavushlari bilanmi?» — dedim. U: «Kavushlari bilan», — dedi. Men (yana): «Kavushlari bilanmi?» — dedim. U: «Kavushlari bilan», — dedi. Men (yana): «Kavushlari bilanmi?» — dedim. U: «Kavushlari bilan», — dedi. Abu Dovud aytdi: Ibn Jurayjning Shaybadan (qilgan) hadisi Alining hadisiga oʻxshaydi — chunki unda Hajjoj ibn Muhammad Ibn Jurayjdan ‹va boshini bir marta mash qildi› degan; Ibn Vahb esa unda Ibn Jurayjdan ‹va boshini uch marta mash qildi› degan.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу) — кичик ҳожат чиқариб бўлгач — менинг олдимга кирди ва таҳорат (суви) сўради. Биз унга ичида сув бўлган идиш келтириб, олдига қўйдик. У: «Эй Ибн Аббос, сенга Расулуллоҳ ﷺ нинг қандай таҳорат олганларини кўрсатмайми?» — деди. Мен: «Албатта (кўрсат)», — дедим. У идишни қўлига эгиб (сув қуйиб), уни ювди; сўнг ўнг қўлини идишга солиб, у билан иккинчи қўлига (сув) қуйди ва иккала кафини ювди; сўнг оғзини чайди ва бурнини қоқди; сўнг иккала қўлини бирга идишга солиб, бир ҳовуч сув олди ва уни юзига сепди; сўнг иккала бош бармоғини қулоқларининг олд (томони)га тиқди; сўнг иккинчи, сўнг учинчи марта ҳам шундай қилди; сўнг ўнг кафига бир ҳовуч сув олиб, уни пешонасига қуйди ва уни юзи бўйлаб оққанига қўйиб қўйди; сўнг билакларини тирсакларигача уч мартадан ювди; сўнг бошини ва қулоқларининг орқасини маш қилди; сўнг иккала қўлини бирга (идишга) солиб, бир ҳовуч сув олиб, уни оёғига сепди — оёғида (кавуш) бор эди — ва уни (сув билан) ишқалади; сўнг иккинчи (оёғини) ҳам шундай қилди. (Ибн Аббос) деди: Мен: «Кавушлари биланми?» — дедим. У: «Кавушлари билан», — деди. Мен (яна): «Кавушлари биланми?» — дедим. У: «Кавушлари билан», — деди. Мен (яна): «Кавушлари биланми?» — дедим. У: «Кавушлари билан», — деди. Абу Довуд айтди: Ибн Журайжнинг Шайбадан (қилган) ҳадиси Алининг ҳадисига ўхшайди — чунки унда Ҳажжож ибн Муҳаммад Ибн Журайждан ‹ва бошини бир марта маш қилди› деган; Ибн Ваҳб эса унда Ибн Журайждан ‹ва бошини уч марта маш қилди› деган.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ فَارِسٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، بِهَذَا الْحَدِيثِ قَالَ فِيهِ " إِذَا تَوَضَّأْتَ فَمَضْمِضْ " .
Laqit ibn Sabira (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilingan bu hadis — Ibn Jurayjning rivoyatida: «Tahorat olsang, ogʻzingni chay», — degan (soʻz) bor.Лақит ибн Сабира (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинган бу ҳадис — Ибн Журайжнинг ривоятида: «Таҳорат олсанг, оғзингни чай», — деган (сўз) бор.
حَدَّثَنَا الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ عُبَيْدِ بْنِ جُرَيْجٍ، أَنَّهُ قَالَ لِعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ يَا أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ رَأَيْتُكَ تَصْنَعُ أَرْبَعًا لَمْ أَرَ أَحَدًا مِنْ أَصْحَابِكَ يَصْنَعُهَا . قَالَ مَا هُنَّ يَا ابْنَ جُرَيْجٍ قَالَ رَأَيْتُكَ لاَ تَمَسُّ مِنَ الأَرْكَانِ إِلاَّ الْيَمَانِيَيْنِ وَرَأَيْتُكَ تَلْبَسُ النِّعَالَ السِّبْتِيَّةَ وَرَأَيْتُكَ تَصْبُغُ بِالصُّفْرَةِ وَرَأَيْتُكَ إِذَا كُنْتَ بِمَكَّةَ أَهَلَّ النَّاسُ إِذَا رَأَوُا الْهِلاَلَ وَلَمْ تُهِلَّ أَنْتَ حَتَّى كَانَ يَوْمُ التَّرْوِيَةِ . فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ أَمَّا الأَرْكَانُ فَإِنِّي لَمْ أَرَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَمَسُّ إِلاَّ الْيَمَانِيَيْنِ وَأَمَّا النِّعَالُ السِّبْتِيَّةُ فِإِنِّي رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَلْبَسُ النِّعَالَ الَّتِي لَيْسَ فِيهَا شَعْرٌ وَيَتَوَضَّأُ فِيهَا فَأَنَا أُحِبُّ أَنْ أَلْبَسَهَا وَأَمَّا الصُّفْرَةُ فَإِنِّي رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَصْبُغُ بِهَا فَأَنَا أُحِبُّ أَنْ أَصْبُغَ بِهَا وَأَمَّا الإِهْلاَلُ فَإِنِّي لَمْ أَرَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُهِلُّ حَتَّى تَنْبَعِثَ بِهِ رَاحِلَتُهُ .
Ubayd ibn Jurayj (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, u Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)ga: «Ey Abu Abdurrahmon, men sizni toʻrt ishni qilayotganingizni koʻrdim, ularni ashoblaringizdan biror kishi qilayotganini koʻrmadim», dedi. (Ibn Umar): «Ular nima, ey Ibn Jurayj?» dedi. U: «Sizni (Kaʼbaning) ruknlaridan faqat ikki Yamaniy (rukn)gagina qoʻl tegizayotganingizni koʻrdim; sizni tuksiz teridan ishlangan naʼllar kiyayotganingizni koʻrdim; sizni (soqolingizni) sariq rangga boʻyayotganingizni koʻrdim; va sizni Makkada boʻlganingizda, odamlar hilolni koʻrishlari bilan ehromga niyat qilib talbiya aytsalar ham, siz Tarviya kuni (Zul-hijjaning sakkizinchisi) boʻlmaguncha talbiya aytmaganingizni koʻrdim», dedi. Shunda Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo): «Ruknlarga kelsak, men Rasululloh ﷺning faqat ikki Yamaniy (rukn)gagina qoʻl tegizganlarini koʻrdim. Tuksiz teridan ishlangan naʼllarga kelsak, men Rasululloh ﷺning tuki yoʻq naʼllar kiyib, ularda taharat qilganlarini koʻrdim, shuning uchun men ham ularni kiyishni yaxshi koʻraman. Sariq rangga kelsak, men Rasululloh ﷺning u bilan boʻyaganlarini koʻrdim, shuning uchun men ham u bilan boʻyashni yaxshi koʻraman. Talbiyaga kelsak, men Rasululloh ﷺning ulovlari ularni koʻtarib (yoʻlga) tushmaguncha talbiya aytganlarini koʻrmadim», dedi.Убайд ибн Журайж (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, у Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)га: «Эй Абу Абдурраҳмон, мен сизни тўрт ишни қилаётганингизни кўрдим, уларни ашобларингиздан бирор киши қилаётганини кўрмадим», деди. (Ибн Умар): «Улар нима, эй Ибн Журайж?» деди. У: «Сизни (Каъбанинг) рукнларидан фақат икки Яманий (рукн)гагина қўл тегизаётганингизни кўрдим; сизни туксиз теридан ишланган наъллар кияётганингизни кўрдим; сизни (соқолингизни) сариқ рангга бўяётганингизни кўрдим; ва сизни Маккада бўлганингизда, одамлар ҳилолни кўришлари билан эҳромга ният қилиб талбия айтсалар ҳам, сиз Тарвия куни (Зул-ҳижжанинг саккизинчиси) бўлмагунча талбия айтмаганингизни кўрдим», деди. Шунда Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо): «Рукнларга келсак, мен Расулуллоҳ ﷺнинг фақат икки Яманий (рукн)гагина қўл тегизганларини кўрдим. Туксиз теридан ишланган наълларга келсак, мен Расулуллоҳ ﷺнинг туки йўқ наъллар кийиб, уларда таҳарат қилганларини кўрдим, шунинг учун мен ҳам уларни кийишни яхши кўраман. Сариқ рангга келсак, мен Расулуллоҳ ﷺнинг у билан бўяганларини кўрдим, шунинг учун мен ҳам у билан бўяшни яхши кўраман. Талбияга келсак, мен Расулуллоҳ ﷺнинг уловлари уларни кўтариб (йўлга) тушмагунча талбия айтганларини кўрмадим», деди.
حَدَّثَنَا الْعَبَّاسُ بْنُ الْوَلِيدِ بْنِ مَزْيَدٍ، أَخْبَرَنِي أَبِي، حَدَّثَنِي الأَوْزَاعِيُّ، حَدَّثَنِي مَنْ، سَمِعَ عَطَاءَ بْنَ أَبِي رَبَاحٍ، حَدَّثَنِي جَابِرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ أَهْلَلْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِالْحَجِّ خَالِصًا لاَ يُخَالِطُهُ شَىْءٌ فَقَدِمْنَا مَكَّةَ لأَرْبَعِ لَيَالٍ خَلَوْنَ مِنْ ذِي الْحِجَّةِ فَطُفْنَا وَسَعَيْنَا ثُمَّ أَمَرَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ نَحِلَّ وَقَالَ " لَوْلاَ هَدْيِي لَحَلَلْتُ " . ثُمَّ قَامَ سُرَاقَةُ بْنُ مَالِكٍ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَرَأَيْتَ مُتْعَتَنَا هَذِهِ أَلِعَامِنَا هَذَا أَمْ لِلأَبَدِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " بَلْ هِيَ لِلأَبَدِ " . قَالَ الأَوْزَاعِيُّ سَمِعْتُ عَطَاءَ بْنَ أَبِي رَبَاحٍ يُحَدِّثُ بِهَذَا فَلَمْ أَحْفَظْهُ حَتَّى لَقِيتُ ابْنَ جُرَيْجٍ فَأَثْبَتَهُ لِي .
al-Abbos ibn al-Valid ibn Mazyad bizga aytib berdi, otam menga xabar berdi, al-Avzoʼiy menga aytib berdi, Atoʼ ibn Abu Robohdan eshitgan bir kishi menga aytib berdi, Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo) menga aytib berdi. U shunday dedi: Biz Rasululloh ﷺ bilan birga, hech narsa aralashmagan holda, yolgʻiz hajga niyat qilib talbiya aytdik. Zulhijjadan toʻrt kecha oʻtganida Makkaga yetib keldik. Tavof va saʼy qildik. Soʻngra Rasululloh ﷺ bizga ihromdan chiqishni buyurdilar va: «Agar mening hadiyim (qurbonlik hayvonim) boʻlmaganida edi, men ham ihromdan chiqqan boʻlar edim», dedilar. Soʻngra Suroqa ibn Molik turib: «Yo Rasululloh, bizning bu mutaʼmiz (haj bilan umrani birga qilish ruxsati) shu yilimizgami yoki abadiymi?» dedi. Rasululloh ﷺ: «Yoʻq, balki u abadiydir», dedilar. al-Avzoʼiy dedi: Men Atoʼ ibn Abu Robohning buni rivoyat qilayotganini eshitdim, ammo uni yodlab ololmadim, toki Ibn Jurayj bilan uchrashib, u buni menga mustahkam qildirdi (yodimga keltirdi).ал-Аббос ибн ал-Валид ибн Мазяд бизга айтиб берди, отам менга хабар берди, ал-Авзўий менга айтиб берди, Атў ибн Абу Робоҳдан эшитган бир киши менга айтиб берди, Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо) менга айтиб берди. У шундай деди: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бирга, ҳеч нарса аралашмаган ҳолда, ёлғиз ҳажга ният қилиб талбия айтдик. Зулҳижжадан тўрт кеча ўтганида Маккага етиб келдик. Тавоф ва саъй қилдик. Сўнгра Расулуллоҳ ﷺ бизга иҳромдан чиқишни буюрдилар ва: «Агар менинг ҳадийим (қурбонлик ҳайвоним) бўлмаганида эди, мен ҳам иҳромдан чиққан бўлар эдим», дедилар. Сўнгра Суроқа ибн Молик туриб: «Ё Расулуллоҳ, бизнинг бу мутаъмиз (ҳаж билан умрани бирга қилиш рухсати) шу йилимизгами ёки абадийми?» деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Йўқ, балки у абадийдир», дедилар. ал-Авзўий деди: Мен Атў ибн Абу Робоҳнинг буни ривоят қилаётганини эшитдим, аммо уни ёдлаб ололмадим, токи Ибн Журайж билан учрашиб, у буни менга мустаҳкам қилдирди (ёдимга келтирди).
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاذٍ، حَدَّثَنِي أَبِي، حَدَّثَنَا النَّهَّاسُ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِذَا أَهَلَّ الرَّجُلُ بِالْحَجِّ ثُمَّ قَدِمَ مَكَّةَ فَطَافَ بِالْبَيْتِ وَبِالصَّفَا وَالْمَرْوَةِ فَقَدْ حَلَّ وَهِيَ عُمْرَةٌ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ ابْنُ جُرَيْجٍ عَنْ رَجُلٍ عَنْ عَطَاءٍ دَخَلَ أَصْحَابُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مُهِلِّينَ بِالْحَجِّ خَالِصًا فَجَعَلَهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عُمْرَةً .
Ubaydulloh ibn Muoz bizga aytib berdi: menga otam aytib berdi, bizga Nahhos Atodan, u Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan, u Paygʻambar ﷺdan rivoyat qildi. U zot ﷺ dedilar: «Kishi haj uchun talbiya aytsa, soʻngra Makkaga kelib, Baytni (Kaʼbani) tavof qilsa va Safo bilan Marva oʻrtasida saʼy qilsa, ihromdan chiqibdi, bu umra boʻladi». Abu Dovud aytdi: buni Ibn Jurayj bir kishidan, u Atodan rivoyat qildiki, Paygʻambar ﷺning sahobalari faqat haj uchun talbiya aytib (Makkaga) kirdilar, Paygʻambar ﷺ esa uni umraga aylantirdilar.Убайдуллоҳ ибн Муоз бизга айтиб берди: менга отам айтиб берди, бизга Наҳҳос Атодан, у Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан, у Пайғамбар ﷺдан ривоят қилди. У зот ﷺ дедилар: «Киши ҳаж учун талбия айтса, сўнгра Маккага келиб, Байтни (Каъбани) тавоф қилса ва Сафо билан Марва ўртасида саъй қилса, иҳромдан чиқибди, бу умра бўлади». Абу Довуд айтди: буни Ибн Журайж бир кишидан, у Атодан ривоят қилдики, Пайғамбар ﷺнинг саҳобалари фақат ҳаж учун талбия айтиб (Маккага) кирдилар, Пайғамбар ﷺ эса уни умрага айлантирдилар.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ، مُحَمَّدُ بْنُ خَلاَّدٍ الْبَاهِلِيُّ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، حَدَّثَنِي حَرِيزٌ، أَوْ أَبُو حَرِيزٍ - الشَّكُّ مِنْ يَحْيَى - أَنَّهُ سَمِعَ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ فَرُّوخَ، يَسْأَلُ ابْنَ عُمَرَ قَالَ إِنَّا نَتَبَايَعُ بِأَمْوَالِ النَّاسِ فَيَأْتِي أَحَدُنَا مَكَّةَ فَيَبِيتُ عَلَى الْمَالِ فَقَالَ أَمَّا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَبَاتَ بِمِنًى وَظَلَّ .
Ibn Jurayj (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Abdurrahmon ibn Farrux Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan soʻrab: «Biz odamlarning mollari bilan savdo qilamiz. Bas, birimiz Makkaga kelib, mol ustida (yaʼni molni qoʻriqlab) tunab qoladi (shu joiz boʻladimi?)» dedi. U: «Rasululloh ﷺ ga kelsak, u zot Minoda kechasi ham, kunduzi ham qoldilar», dedi.Ибн Журайж (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Абдурраҳмон ибн Фаррух Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан сўраб: «Биз одамларнинг моллари билан савдо қиламиз. Бас, биримиз Маккага келиб, мол устида (яъни молни қўриқлаб) тунаб қолади (шу жоиз бўладими?)» деди. У: «Расулуллоҳ ﷺ га келсак, у зот Минода кечаси ҳам, кундузи ҳам қолдилар», деди.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، حَدَّثَنِي كَثِيرُ بْنُ كَثِيرِ بْنِ الْمُطَّلِبِ بْنِ أَبِي وَدَاعَةَ، عَنْ بَعْضِ، أَهْلِي عَنْ جَدِّهِ، أَنَّهُ رَأَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي مِمَّا يَلِي بَابَ بَنِي سَهْمٍ وَالنَّاسُ يَمُرُّونَ بَيْنَ يَدَيْهِ وَلَيْسَ بَيْنَهُمَا سُتْرَةٌ . قَالَ سُفْيَانُ لَيْسَ بَيْنَهُ وَبَيْنَ الْكَعْبَةِ سُتْرَةٌ . قَالَ سُفْيَانُ كَانَ ابْنُ جُرَيْجٍ أَخْبَرَنَا عَنْهُ قَالَ أَخْبَرَنَا كَثِيرٌ عَنْ أَبِيهِ قَالَ فَسَأَلْتُهُ فَقَالَ لَيْسَ مِنْ أَبِي سَمِعْتُهُ وَلَكِنْ مِنْ بَعْضِ أَهْلِي عَنْ جَدِّي .
Kasiyr ibn Kasiyr ibn al-Muttolib ibn Abu Vadoʼa ahlidan bobosidan rivoyat qiladi: U Paygʻambar ﷺ Banu Sahm darvozasiga yaqin joyda namoz oʻqiyotganlarini, odamlar esa u zotning oldilaridan oʻtib turganini va ular bilan u zotning orasida sutra (toʻsiq) yoʻq ekanini koʻrgan. Sufyon: «U zot bilan Kaʼba orasida sutra yoʻq edi», dedi. Sufyon yana: «Ibn Jurayj bizga undan xabar berib: ‹Kasiyr otasidan xabar berdi›, degan edi. Men undan soʻraganimda, u: ‹Buni otamdan eshitganim yoʻq, balki ahlimdan baʼzilarining bobomdan (rivoyat qilganini eshitganman)›, dedi», dedi.Касийр ибн Касийр ибн ал-Муттолиб ибн Абу Вадўа аҳлидан бобосидан ривоят қилади: У Пайғамбар ﷺ Бану Саҳм дарвозасига яқин жойда намоз ўқиётганларини, одамлар эса у зотнинг олдиларидан ўтиб турганини ва улар билан у зотнинг орасида сутра (тўсиқ) йўқ эканини кўрган. Суфён: «У зот билан Каъба орасида сутра йўқ эди», деди. Суфён яна: «Ибн Журайж бизга ундан хабар бериб: ‹Касийр отасидан хабар берди›, деган эди. Мен ундан сўраганимда, у: ‹Буни отамдан эшитганим йўқ, балки аҳлимдан баъзиларининг бобомдан (ривоят қилганини эшитганман)›, деди», деди.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ جِبْرِيلَ الْبَغْدَادِيُّ، أَخْبَرَنَا يَزِيدُ، أَخْبَرَنَا مُوسَى بْنُ مُسْلِمِ بْنِ رُومَانَ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ أَعْطَى فِي صَدَاقِ امْرَأَةٍ مِلْءَ كَفَّيْهِ سَوِيقًا أَوْ تَمْرًا فَقَدِ اسْتَحَلَّ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ عَنْ صَالِحِ بْنِ رُومَانَ عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ عَنْ جَابِرٍ مَوْقُوفًا وَرَوَاهُ أَبُو عَاصِمٍ عَنْ صَالِحِ بْنِ رُومَانَ عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ عَنْ جَابِرٍ قَالَ كُنَّا عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَسْتَمْتِعُ بِالْقُبْضَةِ مِنَ الطَّعَامِ عَلَى مَعْنَى الْمُتْعَةِ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ ابْنُ جُرَيْجٍ عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ عَنْ جَابِرٍ عَلَى مَعْنَى أَبِي عَاصِمٍ .
Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Paygʻambar ﷺ: «Kim bir ayolga mahr sifatida ikki hovuch saviq (qovurilgan unli ovqat) yoki xurmo bersa, u (ayol) unga halol boʻlibdi», dedilar. Abu Dovud aytdi: «Buni Abdurrahmon ibn Mahdiy Solih ibn Rumondan, u Abuz Zubayrdan, u Jobirdan mavquf (Paygʻambarga yetkazilmagan) holda rivoyat qilgan. Yana buni Abu Osim Solih ibn Rumondan, u Abuz Zubayrdan, u Jobirdan rivoyat qilgan boʻlib, (Jobir): ‹Biz Rasululloh ﷺ davrlarida bir hovuch taom evaziga (vaqtli nikoh) — mutʼa maʼnosida foydalanar edik›, degan». Abu Dovud aytdi: «Buni Ibn Jurayj Abuz Zubayrdan, u Jobirdan Abu Osimning maʼnosida rivoyat qilgan».Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Пайғамбар ﷺ: «Ким бир аёлга маҳр сифатида икки ҳовуч савиқ (қовурилган унли овқат) ёки хурмо берса, у (аёл) унга ҳалол бўлибди», дедилар. Абу Довуд айтди: «Буни Абдурраҳмон ибн Маҳдий Солиҳ ибн Румондан, у Абуз Зубайрдан, у Жобирдан мавқуф (Пайғамбарга етказилмаган) ҳолда ривоят қилган. Яна буни Абу Осим Солиҳ ибн Румондан, у Абуз Зубайрдан, у Жобирдан ривоят қилган бўлиб, (Жобир): ‹Биз Расулуллоҳ ﷺ даврларида бир ҳовуч таом эвазига (вақтли никоҳ) — мутъа маъносида фойдаланар эдик›, деган». Абу Довуд айтди: «Буни Ибн Журайж Абуз Зубайрдан, у Жобирдан Абу Осимнинг маъносида ривоят қилган».
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا عَلِيٌّ، - يَعْنِي ابْنَ الْمُبَارَكِ - عَنْ يَحْيَى، عَنْ يَزِيدَ بْنِ نُعَيْمٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، أَنَّ رَجُلاً، يُقَالُ لَهُ بَصْرَةُ بْنُ أَكْثَمَ نَكَحَ امْرَأَةً فَذَكَرَ مَعْنَاهُ . وَزَادَ وَفَرَّقَ بَيْنَهُمَا . وَحَدِيثُ ابْنِ جُرَيْجٍ أَتَمُّ .
Muhammad ibn al-Musanno Usmon ibn Umardan, u Ali ibn al-Muborakdan, u Yahyodan, u Yazid ibn Nuaymdan, u Said ibn al-Musayyab (rahimahulloh)dan rivoyat qilishicha: Basra ibn Aksam deb atalmish bir kishi bir ayolga uylandi. Soʻng (rovi) shu maʼnoni zikr qildi va: «Va u ikkovini bir-biridan ajratib qoʻydi», deb qoʻshimcha qildi. Ibn Jurayjning hadisi toʻliqroqdir.Муҳаммад ибн ал-Мусанно Усмон ибн Умардан, у Али ибн ал-Муборакдан, у Яҳёдан, у Язид ибн Нуаймдан, у Саид ибн ал-Мусайяб (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилишича: Басра ибн Аксам деб аталмиш бир киши бир аёлга уйланди. Сўнг (рови) шу маънони зикр қилди ва: «Ва у икковини бир-биридан ажратиб қўйди», деб қўшимча қилди. Ибн Журайжнинг ҳадиси тўлиқроқдир.
حَدَّثَنَا حُمَيْدُ بْنُ مَسْعَدَةَ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، أَخْبَرَنَا أَيُّوبُ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ كَثِيرٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، قَالَ كُنْتُ عِنْدَ ابْنِ عَبَّاسٍ فَجَاءَ رَجُلٌ فَقَالَ إِنَّهُ طَلَّقَ امْرَأَتَهُ ثَلاَثًا . قَالَ فَسَكَتَ حَتَّى ظَنَنْتُ أَنَّهُ رَادُّهَا إِلَيْهِ . ثُمَّ قَالَ يَنْطَلِقُ أَحَدُكُمْ فَيَرْكَبُ الْحَمُوقَةَ ثُمَّ يَقُولُ يَا ابْنَ عَبَّاسٍ يَا ابْنَ عَبَّاسٍ وَإِنَّ اللَّهَ قَالَ { وَمَنْ يَتَّقِ اللَّهَ يَجْعَلْ لَهُ مَخْرَجًا } وَإِنَّكَ لَمْ تَتَّقِ اللَّهَ فَلَمْ أَجِدْ لَكَ مَخْرَجًا عَصَيْتَ رَبَّكَ وَبَانَتْ مِنْكَ امْرَأَتُكَ وَإِنَّ اللَّهَ قَالَ { يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ إِذَا طَلَّقْتُمُ النِّسَاءَ فَطَلِّقُوهُنَّ } فِي قُبُلِ عِدَّتِهِنَّ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ حُمَيْدٌ الأَعْرَجُ وَغَيْرُهُ عَنْ مُجَاهِدٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَرَوَاهُ شُعْبَةُ عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَأَيُّوبُ وَابْنُ جُرَيْجٍ جَمِيعًا عَنْ عِكْرِمَةَ بْنِ خَالِدٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَرَوَاهُ ابْنُ جُرَيْجٍ عَنْ عَبْدِ الْحَمِيدِ بْنِ رَافِعٍ عَنْ عَطَاءٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَرَوَاهُ الأَعْمَشُ عَنْ مَالِكِ بْنِ الْحَارِثِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَابْنُ جُرَيْجٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ كُلُّهُمْ قَالُوا فِي الطَّلاَقِ الثَّلاَثِ إِنَّهُ أَجَازَهَا قَالَ وَبَانَتْ مِنْكَ نَحْوَ حَدِيثِ إِسْمَاعِيلَ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ كَثِيرٍ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَى حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ إِذَا قَالَ " أَنْتِ طَالِقٌ ثَلاَثًا " . بِفَمٍ وَاحِدٍ فَهِيَ وَاحِدَةٌ وَرَوَاهُ إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ عِكْرِمَةَ هَذَا قَوْلُهُ لَمْ يَذْكُرِ ابْنَ عَبَّاسٍ وَجَعَلَهُ قَوْلَ عِكْرِمَةَ .
Humayd ibn Masʼada bizga aytdi, bizga Ismoil, bizga Ayyub xabar berdi, u Abdulloh ibn Kasirdan, u Mujohiddan rivoyat qildi. U aytdi: Men Ibn Abbosning huzurida edim. Bir kishi kelib: «U xotinini uch marta taloq qildi», dedi. (Mujohid) aytdi: U (Ibn Abbos) shunchalik sukut saqladiki, men u (xotinni) erga qaytarib beradi deb oʻyladim. Soʻng (Ibn Abbos): «Sizlardan biringiz borib, ahmoqlik qiladi, keyin: ‹Ey Ibn Abbos, ey Ibn Abbos!› deydi. Holbuki, Alloh: {Kim Allohdan qoʻrqsa, (Alloh) unga (qiyinchilikdan) chiqish (yoʻli)ni yaratadi} degan. Sen Allohdan qoʻrqmading, shuning uchun men senga chiqish (yoʻli) topolmadim. Sen Robbingga osiy boʻlding va xotining sendan ajralib ketdi. Alloh: {Ey Nabiy! Ayollarni taloq qilsangiz, ularni iddalarining boshida (qubli iddatihinna) taloq qilinglar} degan», dedi. Abu Dovud aytdi: Bu hadisni Humayd al-Aʼraj va boshqalar Mujohiddan, u Ibn Abbosdan rivoyat qilishgan. Uni Shuʼba Amr ibn Murradan, u Said ibn Jubayrdan, u Ibn Abbosdan rivoyat qildi. Ayyub va Ibn Jurayj birgalikda Ikrima ibn Xoliddan, u Said ibn Jubayrdan, u Ibn Abbosdan rivoyat qilishdi. Ibn Jurayj uni Abdulhamid ibn Rofiʼdan, u Atodan, u Ibn Abbosdan rivoyat qildi. Aʼmash uni Molik ibn al-Horisdan, u Ibn Abbosdan rivoyat qildi. Ibn Jurayj Amr ibn Dinordan, u Ibn Abbosdan (rivoyat qildi). Ularning barchasi uch taloq haqida: U buni joriy qildi, dedilar va Ismoilning Ayyubdan, u Abdulloh ibn Kasirdan (qilgan) hadisidagiga oʻxshash: «(Xotining) sendan ajralib ketdi», dedi. Abu Dovud aytdi: Hammod ibn Zayd Ayyubdan, u Ikrimadan, u Ibn Abbosdan rivoyat qildiki: Agar (kishi) bir ogʻizda: «Sen uch marta taloqsan», desa, u bir (taloq)dir. Buni Ismoil ibn Ibrohim Ayyubdan, u Ikrimadan rivoyat qildi — bu uning (Ikrimaning) soʻzi; u Ibn Abbosni zikr qilmadi va buni Ikrimaning soʻzi qildi.Ҳумайд ибн Масъада бизга айтди, бизга Исмоил, бизга Айюб хабар берди, у Абдуллоҳ ибн Касирдан, у Мужоҳиддан ривоят қилди. У айтди: Мен Ибн Аббоснинг ҳузурида эдим. Бир киши келиб: «У хотинини уч марта талоқ қилди», деди. (Мужоҳид) айтди: У (Ибн Аббос) шунчалик сукут сақладики, мен у (хотинни) эрга қайтариб беради деб ўйладим. Сўнг (Ибн Аббос): «Сизлардан бирингиз бориб, аҳмоқлик қилади, кейин: ‹Эй Ибн Аббос, эй Ибн Аббос!› дейди. Ҳолбуки, Аллоҳ: {Ким Аллоҳдан қўрқса, (Аллоҳ) унга (қийинчиликдан) чиқиш (йўли)ни яратади} деган. Сен Аллоҳдан қўрқмадинг, шунинг учун мен сенга чиқиш (йўли) тополмадим. Сен Роббингга осий бўлдинг ва хотининг сендан ажралиб кетди. Аллоҳ: {Эй Набий! Аёлларни талоқ қилсангиз, уларни иддаларининг бошида (қубли иддатиҳинна) талоқ қилинглар} деган», деди. Абу Довуд айтди: Бу ҳадисни Ҳумайд ал-Аъраж ва бошқалар Мужоҳиддан, у Ибн Аббосдан ривоят қилишган. Уни Шуъба Амр ибн Муррадан, у Саид ибн Жубайрдан, у Ибн Аббосдан ривоят қилди. Айюб ва Ибн Журайж биргаликда Икрима ибн Холиддан, у Саид ибн Жубайрдан, у Ибн Аббосдан ривоят қилишди. Ибн Журайж уни Абдулҳамид ибн Рофиъдан, у Атодан, у Ибн Аббосдан ривоят қилди. Аъмаш уни Молик ибн ал-Ҳорисдан, у Ибн Аббосдан ривоят қилди. Ибн Журайж Амр ибн Динордан, у Ибн Аббосдан (ривоят қилди). Уларнинг барчаси уч талоқ ҳақида: У буни жорий қилди, дедилар ва Исмоилнинг Айюбдан, у Абдуллоҳ ибн Касирдан (қилган) ҳадисидагига ўхшаш: «(Хотининг) сендан ажралиб кетди», деди. Абу Довуд айтди: Ҳаммод ибн Зайд Айюбдан, у Икримадан, у Ибн Аббосдан ривоят қилдики: Агар (киши) бир оғизда: «Сен уч марта талоқсан», деса, у бир (талоқ)дир. Буни Исмоил ибн Иброҳим Айюбдан, у Икримадан ривоят қилди — бу унинг (Икриманинг) сўзи; у Ибн Аббосни зикр қилмади ва буни Икриманинг сўзи қилди.
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ الْعَتَكِيُّ، حَدَّثَنَا جَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ، عَنِ الزُّبَيْرِ بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ يَزِيدَ بْنِ رُكَانَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، أَنَّهُ طَلَّقَ امْرَأَتَهُ الْبَتَّةَ فَأَتَى رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " مَا أَرَدْتَ " . قَالَ وَاحِدَةً . قَالَ " آللَّهِ " . قَالَ آللَّهِ . قَالَ " هُوَ عَلَى مَا أَرَدْتَ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَهَذَا أَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ ابْنِ جُرَيْجٍ أَنَّ رُكَانَةَ طَلَّقَ امْرَأَتَهُ ثَلاَثًا لأَنَّهُمْ أَهْلُ بَيْتِهِ وَهُمْ أَعْلَمُ بِهِ وَحَدِيثُ ابْنِ جُرَيْجٍ رَوَاهُ عَنْ بَعْضِ بَنِي أَبِي رَافِعٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ .
Rukona ibn Abdu Yazid (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u oʻz xotinini battata (qatʼiy) taloq qildi. Soʻng Rasululloh ﷺ huzurlariga keldi. U zot: «Nimani qasd qilgan eding?» dedilar. U: «Bir (taloq)ni», dedi. U zot: «Allohga (qasam ichasanmi)?» dedilar. U: «Allohga (qasam)», dedi. U zot: «U sen qasd qilgan narsa boʻyichadir», dedilar. Abu Dovud aytdi: «Bu ibn Jurayjning, Rukona oʻz xotinini uch (taloq) qildi degan hadisidan koʻra sahihroqdir, chunki ular (Rukonaning bu avlodi) uning ahli baytidir va uni yaxshiroq biladilar. Ibn Jurayjning hadisini esa u Abu Rofeʼning baʼzi farzandlaridan, ular Ikrimadan, u ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilgan.»Рукона ибн Абду Язид (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у ўз хотинини баттата (қатъий) талоқ қилди. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келди. У зот: «Нимани қасд қилган эдинг?» дедилар. У: «Бир (талоқ)ни», деди. У зот: «Аллоҳга (қасам ичасанми)?» дедилар. У: «Аллоҳга (қасам)», деди. У зот: «У сен қасд қилган нарса бўйичадир», дедилар. Абу Довуд айтди: «Бу ибн Журайжнинг, Рукона ўз хотинини уч (талоқ) қилди деган ҳадисидан кўра саҳиҳроқдир, чунки улар (Руконанинг бу авлоди) унинг аҳли байтидир ва уни яхшироқ биладилар. Ибн Журайжнинг ҳадисини эса у Абу Рофеънинг баъзи фарзандларидан, улар Икримадан, у ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилган.»
حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ خَالِدٍ الرَّمْلِيُّ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ قَيْسٍ، أَنَّهَا أَخْبَرَتْهُ أَنَّهَا، كَانَتْ عِنْدَ أَبِي حَفْصِ بْنِ الْمُغِيرَةِ وَأَنَّ أَبَا حَفْصِ بْنَ الْمُغِيرَةِ طَلَّقَهَا آخِرَ ثَلاَثِ تَطْلِيقَاتٍ فَزَعَمَتْ أَنَّهَا جَاءَتْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَاسْتَفْتَتْهُ فِي خُرُوجِهَا مِنْ بَيْتِهَا فَأَمَرَهَا أَنْ تَنْتَقِلَ إِلَى ابْنِ أُمِّ مَكْتُومٍ الأَعْمَى فَأَبَى مَرْوَانُ أَنْ يُصَدِّقَ حَدِيثَ فَاطِمَةَ فِي خُرُوجِ الْمُطَلَّقَةِ مِنْ بَيْتِهَا . قَالَ عُرْوَةُ وَأَنْكَرَتْ عَائِشَةُ - رضى الله عنها - عَلَى فَاطِمَةَ بِنْتِ قَيْسٍ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَكَذَلِكَ رَوَاهُ صَالِحُ بْنُ كَيْسَانَ وَابْنُ جُرَيْجٍ وَشُعَيْبُ بْنُ أَبِي حَمْزَةَ كُلُّهُمْ عَنِ الزُّهْرِيِّ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَشُعَيْبُ بْنُ أَبِي حَمْزَةَ وَاسْمُ أَبِي حَمْزَةَ دِينَارٌ وَهُوَ مَوْلَى زِيَادٍ .
Abu Salama (rahimahulloh) Fotima binti Qays (roziyallohu anho)dan rivoyat qiladiki, u (Abu Salamaga) xabar berib (aytdi): U Abu Hafs ibnul Mugʻiyraning nikohida edi va Abu Hafs ibnul Mugʻiyra uni uchinchi (oxirgi) taloq bilan taloq qildi. U (Fotima) gumon qilib (aytishicha), u Rasululloh ﷺ huzurlariga kelib, uydan chiqishi haqida fatvo soʻradi. U zot unga koʻr boʻlgan Ibn Ummi Maktum (huzuriga) koʻchib oʻtishni buyurdilar. Marvon esa Fotimaning taloq qilingan ayolning oʻz uyidan chiqishi haqidagi hadisini tasdiqlashdan bosh tortdi. Urva aytdi: Oisha (roziyallohu anho) Fotima binti Qaysga (bu rivoyat yuzasidan) eʼtiroz bildirdi. Abu Dovud aytdi: Shuningdek, buni Solih ibn Kayson, Ibn Jurayj va Shuʼayb ibn Abu Hamza — barchasi Zuhriydan rivoyat qilganlar. Abu Dovud aytdi: Shuʼayb ibn Abu Hamza (boʻlib), Abu Hamzaning ismi Dinor boʻlib, u Ziyodning ozod qilgan quli edi.Абу Салама (раҳимаҳуллоҳ) Фотима бинти Қайс (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қиладики, у (Абу Саламага) хабар бериб (айтди): У Абу Ҳафс ибнул Муғийранинг никоҳида эди ва Абу Ҳафс ибнул Муғийра уни учинчи (охирги) талоқ билан талоқ қилди. У (Фотима) гумон қилиб (айтишича), у Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келиб, уйдан чиқиши ҳақида фатво сўради. У зот унга кўр бўлган Ибн Умми Мактум (ҳузурига) кўчиб ўтишни буюрдилар. Марвон эса Фотиманинг талоқ қилинган аёлнинг ўз уйидан чиқиши ҳақидаги ҳадисини тасдиқлашдан бош тортди. Урва айтди: Оиша (розияллоҳу анҳо) Фотима бинти Қайсга (бу ривоят юзасидан) эътироз билдирди. Абу Довуд айтди: Шунингдек, буни Солиҳ ибн Кайсон, Ибн Журайж ва Шуъайб ибн Абу Ҳамза — барчаси Зуҳрийдан ривоят қилганлар. Абу Довуд айтди: Шуъайб ибн Абу Ҳамза (бўлиб), Абу Ҳамзанинг исми Динор бўлиб, у Зиёднинг озод қилган қули эди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَجُلاً، أَفْطَرَ فِي رَمَضَانَ فَأَمَرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يُعْتِقَ رَقَبَةً أَوْ يَصُومَ شَهْرَيْنِ مُتَتَابِعَيْنِ أَوْ يُطْعِمَ سِتِّينَ مِسْكِينًا . قَالَ لاَ أَجِدُ . فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " اجْلِسْ " . فَأُتِيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِعَرَقٍ فِيهِ تَمْرٌ فَقَالَ " خُذْ هَذَا فَتَصَدَّقْ بِهِ " . فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا أَحَدٌ أَحْوَجَ مِنِّي . فَضَحِكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى بَدَتْ أَنْيَابُهُ وَقَالَ لَهُ " كُلْهُ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ ابْنُ جُرَيْجٍ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَلَى لَفْظِ مَالِكٍ أَنَّ رَجُلاً أَفْطَرَ وَقَالَ فِيهِ " أَوْ تُعْتِقَ رَقَبَةً أَوْ تَصُومَ شَهْرَيْنِ أَوْ تُطْعِمَ سِتِّينَ مِسْكِينًا " .
Abdulloh ibn Maslama bizga Molikdan hadis aytdi, u Ibn Shihobdan, u Humayd ibn Abdurrahmondan, u Abu Hurayradan (roziyallohu anhu) rivoyat qildi: Bir kishi Ramazonda roʻzasini ochib qoʻyibdi. Shunda Rasululloh ﷺ unga bir qul ozod qilishni, yoki ketma-ket ikki oy roʻza tutishni, yoki oltmish miskinga taom berishni buyurdilar. U: «(Hech narsa) topa olmayman», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ unga: «Oʻtir», dedilar. Soʻng Rasulullohga ﷺ ichida xurmo boʻlgan bir savat keltirildi. U zot: «Buni olib, sadaqa qilgin», dedilar. U: «Ey Rasululloh, mendan muhtojroq kishi yoʻq», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ oziq tishlari koʻrinib ketguncha kuldilar-da, unga: «Buni oʻzing yegin», dedilar. Abu Dovud aytdi: Buni Ibn Jurayj az-Zuhriydan Molikning lafzida — «Bir kishi roʻzasini ochib qoʻyibdi» deb — rivoyat qildi va unda: «Yoki bir qul ozod qilasan, yoki ikki oy roʻza tutasan, yoki oltmish miskinga taom berasan», dedi.Абдуллоҳ ибн Маслама бизга Моликдан ҳадис айтди, у Ибн Шиҳобдан, у Ҳумайд ибн Абдурраҳмондан, у Абу Ҳурайрадан (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди: Бир киши Рамазонда рўзасини очиб қўйибди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унга бир қул озод қилишни, ёки кетма-кет икки ой рўза тутишни, ёки олтмиш мискинга таом беришни буюрдилар. У: «(Ҳеч нарса) топа олмайман», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унга: «Ўтир», дедилар. Сўнг Расулуллоҳга ﷺ ичида хурмо бўлган бир сават келтирилди. У зот: «Буни олиб, садақа қилгин», дедилар. У: «Эй Расулуллоҳ, мендан муҳтожроқ киши йўқ», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ озиқ тишлари кўриниб кетгунча кулдилар-да, унга: «Буни ўзинг егин», дедилар. Абу Довуд айтди: Буни Ибн Журайж аз-Зуҳрийдан Моликнинг лафзида — «Бир киши рўзасини очиб қўйибди» деб — ривоят қилди ва унда: «Ёки бир қул озод қиласан, ёки икки ой рўза тутасан, ёки олтмиш мискинга таом берасан», деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ دَاوُدَ الإِسْكَنْدَرَانِيُّ، حَدَّثَنَا زِيَادٌ، - يَعْنِي ابْنَ يُونُسَ - عَنْ نَافِعِ بْنِ عُمَرَ، - يَعْنِي الْجُمَحِيَّ - عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي مَحْذُورَةَ، أَخْبَرَهُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَيْرِيزٍ الْجُمَحِيِّ، عَنْ أَبِي مَحْذُورَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَّمَهُ الأَذَانَ يَقُولُ " اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ " . ثُمَّ ذَكَرَ مِثْلَ أَذَانِ حَدِيثِ ابْنِ جُرَيْجٍ عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ عَبْدِ الْمَلِكِ وَمَعْنَاهُ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَفِي حَدِيثِ مَالِكِ بْنِ دِينَارٍ قَالَ سَأَلْتُ ابْنَ أَبِي مَحْذُورَةَ قُلْتُ حَدِّثْنِي عَنْ أَذَانِ أَبِيكَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَ فَقَالَ " اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ " . قَطُّ وَكَذَلِكَ حَدِيثُ جَعْفَرِ بْنِ سُلَيْمَانَ عَنِ ابْنِ أَبِي مَحْذُورَةَ عَنْ عَمِّهِ عَنْ جَدِّهِ إِلاَّ أَنَّهُ قَالَ " ثُمَّ تَرَجَّعْ فَتَرَفَّعْ صَوْتَكَ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ " .
Abu Mahzura (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinishicha, Rasululloh ﷺ unga azonni oʻrgatib: «Allohu akbar, Allohu akbar. Ashhadu an la ilaha illalloh, ashhadu an la ilaha illalloh. Ashhadu anna Muhammadan rasululloh» deb aytdilar. Soʻng (roviy) Ibn Jurayjning Abdulaziz ibn Abdulmalikdan qilgan azon hadisiga oʻxshash va shu maʼnoda zikr qildi. Abu Dovud aytadi: Molik ibn Dinor hadisida (shunday) keladi: Ibn Abi Mahzuradan: «Otangning Rasululloh ﷺdan rivoyat qilgan azonini menga aytib ber», deb soʻradim. U zikr qilib: «Allohu akbar, Allohu akbar» (deyish bilan) cheklandi, xolos. Jaʼfar ibn Sulaymonning Ibn Abi Mahzuradan, u amakisidan, u bobosidan qilgan hadisi ham shunday, faqat unda: «Soʻng qaytar va ovozingni koʻtar: ‹Allohu akbar, Allohu akbar›» deyilgan.Абу Маҳзура (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинишича, Расулуллоҳ ﷺ унга азонни ўргатиб: «Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар. Ашҳаду ан ла илаҳа иллаллоҳ, ашҳаду ан ла илаҳа иллаллоҳ. Ашҳаду анна Муҳаммадан расулуллоҳ» деб айтдилар. Сўнг (ровий) Ибн Журайжнинг Абдулазиз ибн Абдулмаликдан қилган азон ҳадисига ўхшаш ва шу маънода зикр қилди. Абу Довуд айтади: Молик ибн Динор ҳадисида (шундай) келади: Ибн Аби Маҳзурадан: «Отангнинг Расулуллоҳ ﷺдан ривоят қилган азонини менга айтиб бер», деб сўрадим. У зикр қилиб: «Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар» (дейиш билан) чекланди, холос. Жаъфар ибн Сулаймоннинг Ибн Аби Маҳзурадан, у амакисидан, у бобосидан қилган ҳадиси ҳам шундай, фақат унда: «Сўнг қайтар ва овозингни кўтар: ‹Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар›» дейилган.
حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّهُ كَانَ إِذَا دَخَلَ فِي الصَّلاَةِ كَبَّرَ وَرَفَعَ يَدَيْهِ وَإِذَا رَكَعَ وَإِذَا قَالَ سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ وَإِذَا قَامَ مِنَ الرَّكْعَتَيْنِ رَفَعَ يَدَيْهِ وَيَرْفَعُ ذَلِكَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . قَالَ أَبُو دَاوُدَ الصَّحِيحُ قَوْلُ ابْنِ عُمَرَ وَلَيْسَ بِمَرْفُوعٍ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَى بَقِيَّةُ أَوَّلَهُ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ وَأَسْنَدَهُ وَرَوَاهُ الثَّقَفِيُّ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ أَوْقَفَهُ عَلَى ابْنِ عُمَرَ وَقَالَ فِيهِ وَإِذَا قَامَ مِنَ الرَّكْعَتَيْنِ يَرْفَعُهُمَا إِلَى ثَدْيَيْهِ وَهَذَا هُوَ الصَّحِيحُ . قال أَبُو دَاوُدَ وَرَوَاهُ اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ وَمَالِكٌ وَأَيُّوبُ وَابْنُ جُرَيْجٍ مَوْقُوفًا وَأَسْنَدَهُ حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ وَحْدَهُ عَنْ أَيُّوبَ وَلَمْ يَذْكُرْ أَيُّوبُ وَمَالِكٌ الرَّفْعَ إِذَا قَامَ مِنَ السَّجْدَتَيْنِ وَذَكَرَهُ اللَّيْثُ فِي حَدِيثِهِ قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ فِيهِ قُلْتُ لِنَافِعٍ أَكَانَ ابْنُ عُمَرَ يَجْعَلُ الأُولَى أَرْفَعَهُنَّ قَالَ لاَ سَوَاءً . قُلْتُ أَشِرْ لِي . فَأَشَارَ إِلَى الثَّدْيَيْنِ أَوْ أَسْفَلَ مِنْ ذَلِكَ .
Nofeʼ (rahimahulloh) Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qiladi: u zot namozga kirar ekanlar, takbir aytib, ikki qoʻllarini koʻtarar edilar; rukuʼ qilganlarida ham, «Samiʼallohu liman hamidah» deganlarida ham (qoʻllarini koʻtarardilar); ikki rakaʼatdan (keyin) turganlarida ham ikki qoʻllarini koʻtarardilar. Va u (Ibn Umar) buni Rasululloh ﷺga nisbat berdilar (yaʼni marfuʼ qildilar). Abu Dovud aytdi: Toʻgʻrisi shuki, bu Ibn Umarning oʻz soʻzi boʻlib, marfuʼ (Paygʻambarga nisbat berilgan) emas. Abu Dovud aytdi: Baqiyya buning avvalini Ubaydullohdan rivoyat qilib, uni musnad (marfuʼ) qildi; as-Saqafiy esa uni Ubaydullohdan rivoyat qilib, Ibn Umarning oʻziga mavquf qildi va unda: «Ikki rakaʼatdan turganlarida (qoʻllarini) ikki koʻkraklariga qadar koʻtarardilar», dedi. Va sahihi shudir. Abu Dovud aytdi: Buni al-Lays ibn Saʼd, Molik, Ayyub va Ibn Jurayj mavquf qilib rivoyat qildilar; Hammod ibn Salama esa Ayyubdan yolgʻiz oʻzi uni musnad qildi. Ayyub bilan Molik ikki sajdadan turganda qoʻlni koʻtarishni zikr qilmadilar, lekin al-Lays oʻz hadisida buni zikr qildi. Ibn Jurayj bunda dedi: Men Nofeʼga: «Ibn Umar birinchi martasini eng baland koʻtararmidilar?» dedim. U: «Yoʻq, baravar (koʻtarardilar)», dedi. Men: «Menga ishora qilib koʻrsating», dedim. Shunda u ikki koʻkrakka yoki undan pastroqqa ishora qildi.Нофеъ (раҳимаҳуллоҳ) Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилади: у зот намозга кирар эканлар, такбир айтиб, икки қўлларини кўтарар эдилар; рукуъ қилганларида ҳам, «Самиъаллоҳу лиман ҳамидаҳ» деганларида ҳам (қўлларини кўтарардилар); икки ракаъатдан (кейин) турганларида ҳам икки қўлларини кўтарардилар. Ва у (Ибн Умар) буни Расулуллоҳ ﷺга нисбат бердилар (яъни марфуъ қилдилар). Абу Довуд айтди: Тўғриси шуки, бу Ибн Умарнинг ўз сўзи бўлиб, марфуъ (Пайғамбарга нисбат берилган) эмас. Абу Довуд айтди: Бақийя бунинг аввалини Убайдуллоҳдан ривоят қилиб, уни муснад (марфуъ) қилди; ас-Сақафий эса уни Убайдуллоҳдан ривоят қилиб, Ибн Умарнинг ўзига мавқуф қилди ва унда: «Икки ракаъатдан турганларида (қўлларини) икки кўкракларига қадар кўтарардилар», деди. Ва саҳиҳи шудир. Абу Довуд айтди: Буни ал-Лайс ибн Саъд, Молик, Айюб ва Ибн Журайж мавқуф қилиб ривоят қилдилар; Ҳаммод ибн Салама эса Айюбдан ёлғиз ўзи уни муснад қилди. Айюб билан Молик икки саждадан турганда қўлни кўтаришни зикр қилмадилар, лекин ал-Лайс ўз ҳадисида буни зикр қилди. Ибн Журайж бунда деди: Мен Нофеъга: «Ибн Умар биринчи мартасини энг баланд кўтарармидилар?» дедим. У: «Йўқ, баравар (кўтарардилар)», деди. Мен: «Менга ишора қилиб кўрсатинг», дедим. Шунда у икки кўкракка ёки ундан пастроққа ишора қилди.
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، حَدَّثَنِي ابْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ مَرْوَانَ بْنِ الْحَكَمِ، قَالَ قَالَ لِي زَيْدُ بْنُ ثَابِتٍ مَا لَكَ تَقْرَأُ فِي الْمَغْرِبِ بِقِصَارِ الْمُفَصَّلِ وَقَدْ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقْرَأُ فِي الْمَغْرِبِ بِطُولَى الطُّولَيَيْنِ قَالَ قُلْتُ مَا طُولَى الطُّولَيَيْنِ قَالَ الأَعْرَافُ وَالأُخْرَى الأَنْعَامُ . قَالَ وَسَأَلْتُ أَنَا ابْنَ أَبِي مُلَيْكَةَ فَقَالَ لِي مِنْ قِبَلِ نَفْسِهِ الْمَائِدَةُ وَالأَعْرَافُ .
Marvon ibn Hakam (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu) menga: «Nima uchun sen shom namozida mufassalning qisqa (suralarini) oʻqiysan? Holbuki, men Rasululloh ﷺning shom namozida ikki uzun (suradan) eng uzunini oʻqiyotganlarini koʻrgan edim», dedi. Men: «Eng uzun ikkala (sura) qaysi?» dedim. U: «Aʼrof va boshqasi Anʼomdir», dedi. (Ibn Jurayj) dedi: Men Ibn Abu Mulaykadan soʻradim, u oʻzicha menga: «Moida va Aʼrofdir», dedi.Марвон ибн Ҳакам (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу) менга: «Нима учун сен шом намозида муфассалнинг қисқа (сураларини) ўқийсан? Ҳолбуки, мен Расулуллоҳ ﷺнинг шом намозида икки узун (сурадан) энг узунини ўқиётганларини кўрган эдим», деди. Мен: «Энг узун иккала (сура) қайси?» дедим. У: «Аъроф ва бошқаси Анъомдир», деди. (Ибн Журайж) деди: Мен Ибн Абу Мулайкадан сўрадим, у ўзича менга: «Моида ва Аърофдир», деди.
حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْحَسَنِ الْمِصِّيصِيُّ، حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنْ زِيَادٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَجْلاَنَ، عَنْ عَامِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ، أَنَّهُ ذَكَرَ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُشِيرُ بِأُصْبُعِهِ إِذَا دَعَا وَلاَ يُحَرِّكُهَا . قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ وَزَادَ عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ قَالَ أَخْبَرَنِي عَامِرٌ عَنْ أَبِيهِ أَنَّهُ رَأَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَدْعُو كَذَلِكَ وَيَتَحَامَلُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِيَدِهِ الْيُسْرَى عَلَى فَخِذِهِ الْيُسْرَى .
Abdulloh ibn az-Zubayr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U zikr qildiki, Paygʻambar ﷺ duo qilganlarida barmoqlari bilan ishora qilar va uni qimirlatmas edilar. Ibn Jurayj aytdi: Amr ibn Dinor qoʻshib aytdi: menga Omir otasidan xabar berdiki, u Paygʻambar ﷺ shu tarzda duo qilayotganlarini koʻrgan va Paygʻambar ﷺ chap qoʻllari bilan chap sonlariga tayanar edilar.Абдуллоҳ ибн аз-Зубайр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У зикр қилдики, Пайғамбар ﷺ дуо қилганларида бармоқлари билан ишора қилар ва уни қимирлатмас эдилар. Ибн Журайж айтди: Амр ибн Динор қўшиб айтди: менга Омир отасидан хабар бердики, у Пайғамбар ﷺ шу тарзда дуо қилаётганларини кўрган ва Пайғамбар ﷺ чап қўллари билан чап сонларига таянар эдилар.
حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْحَسَنِ، حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَنِي عَطَاءٌ، أَنَّهُ رَأَى ابْنَ عُمَرَ يُصَلِّي بَعْدَ الْجُمُعَةِ فَيَنْمَازُ عَنْ مُصَلاَّهُ الَّذِي، صَلَّى فِيهِ الْجُمُعَةَ قَلِيلاً غَيْرَ كَثِيرٍ قَالَ فَيَرْكَعُ رَكْعَتَيْنِ قَالَ ثُمَّ يَمْشِي أَنْفَسَ مِنْ ذَلِكَ فَيَرْكَعُ أَرْبَعَ رَكَعَاتٍ قُلْتُ لِعَطَاءٍ كَمْ رَأَيْتَ ابْنَ عُمَرَ يَصْنَعُ ذَلِكَ قَالَ مِرَارًا قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَاهُ عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ أَبِي سُلَيْمَانَ وَلَمْ يُتِمَّهُ .
Atodan rivoyat qilinadi: U Ibn Umar (roziyallohu anhumo)ning juma namozidan keyin namoz oʻqiyotganlarini koʻrgan. U zot juma namozini oʻqigan joylaridan koʻp emas, ozgina nariga surilib, ikki rakaat namoz oʻqir edilar. Soʻng undan ham koʻproq nariga borib, toʻrt rakaat namoz oʻqir edilar. Atoga: «Ibn Umarning bunday qilganlarini necha marta koʻrgansan?» dedim. U: «Koʻp marta», dedi. Abu Dovud aytadi: Buni Abdulmalik ibn Abu Sulaymon ham rivoyat qilgan, lekin uni toʻliq keltirmagan.Атодан ривоят қилинади: У Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)нинг жума намозидан кейин намоз ўқиётганларини кўрган. У зот жума намозини ўқиган жойларидан кўп эмас, озгина нарига сурилиб, икки ракаат намоз ўқир эдилар. Сўнг ундан ҳам кўпроқ нарига бориб, тўрт ракаат намоз ўқир эдилар. Атога: «Ибн Умарнинг бундай қилганларини неча марта кўргансан?» дедим. У: «Кўп марта», деди. Абу Довуд айтади: Буни Абдулмалик ибн Абу Сулаймон ҳам ривоят қилган, лекин уни тўлиқ келтирмаган.
حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَكْرٍ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَنِي عُمَرُ بْنُ عَطَاءِ بْنِ أَبِي الْخُوَارِ، أَنَّهُ سَمِعَ يَحْيَى بْنَ يَعْمَرَ، يُخْبِرُ عَنْ رَجُلٍ، أَخْبَرَهُ عَنْ عَمَّارِ بْنِ يَاسِرٍ، - زَعَمَ عُمَرُ أَنَّ يَحْيَى، سَمَّى ذَلِكَ الرَّجُلَ فَنَسِيَ عُمَرُ اسْمَهُ - أَنَّ عَمَّارًا قَالَ تَخَلَّقْتُ بِهَذِهِ الْقِصَّةِ . وَالأَوَّلُ أَتَمُّ بِكَثِيرٍ فِيهِ ذَكَرَ الْغُسْلَ قَالَ قُلْتُ لِعُمَرَ وَهُمْ حُرُمٌ قَالَ لاَ الْقَوْمُ مُقِيمُونَ .
Nasr ibn Ali bizga aytib berdi, Muhammad ibn Bakr bizga aytib berdi, Ibn Jurayj bizga xabar berdi, Umar ibn Ato ibn Abil Xuvor menga xabar berdi, u Yahyo ibn Yaʼmarning bir kishidan, u esa Ammor ibn Yosir (roziyallohu anhu)dan xabar berib aytganini eshitgan — Umar Yahyo oʻsha kishini nomi bilan atganini, ammo Umar uning ismini unutganini gumon qildi — Ammor: «Men shu bilan xaluq surtingan edim», deb (yuqoridagi) qissani aytdi. Birinchisi (oldingi rivoyat) ancha toʻliqroq, unda gʻusl haqida zikr qilingan. (Ibn Jurayj) aytdi: Men Umarga: «Ular ihromda edilarmi?» dedim. U: «Yoʻq, qavm (Makkada) muqim edilar», dedi.Наср ибн Али бизга айтиб берди, Муҳаммад ибн Бакр бизга айтиб берди, Ибн Журайж бизга хабар берди, Умар ибн Ато ибн Абил Хувор менга хабар берди, у Яҳё ибн Яъмарнинг бир кишидан, у эса Аммор ибн Ёсир (розияллоҳу анҳу)дан хабар бериб айтганини эшитган — Умар Яҳё ўша кишини номи билан атганини, аммо Умар унинг исмини унутганини гумон қилди — Аммор: «Мен шу билан халуқ суртинган эдим», деб (юқоридаги) қиссани айтди. Биринчиси (олдинги ривоят) анча тўлиқроқ, унда ғусл ҳақида зикр қилинган. (Ибн Журайж) айтди: Мен Умарга: «Улар иҳромда эдиларми?» дедим. У: «Йўқ, қавм (Маккада) муқим эдилар», деди.
حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ، أَخْبَرَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِمِثْلِهِ زَادَ " وَلاَ عَلَى الْمُخْتَلِسِ قَطْعٌ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ هَذَانِ الْحَدِيثَانِ لَمْ يَسْمَعْهُمَا ابْنُ جُرَيْجٍ مِنْ أَبِي الزُّبَيْرِ وَبَلَغَنِي عَنْ أَحْمَدَ بْنِ حَنْبَلٍ أَنَّهُ قَالَ إِنَّمَا سَمِعَهُمَا ابْنُ جُرَيْجٍ مِنْ يَاسِينَ الزَّيَّاتِ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَقَدْ رَوَاهُمَا الْمُغِيرَةُ بْنُ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ عَنْ جَابِرٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم .
Jobir (roziyallohu anhu)dan Nabiy ﷺ orqali xuddi shunga oʻxshash (hadis) rivoyat qilinadi. Unda: «Bir narsani tortib oluvchining (qoʻli) ham kesilmaydi», deb ziyoda qilindi. Abu Dovud aytdi: Bu ikki hadisni Ibn Jurayj Abu Zubaydan eshitmagan. Menga Ahmad ibn Hanbaldan yetib kelishicha, u: «Ibn Jurayj bu ikki (hadis)ni Yosin az-Zayyotdan eshitgan, xolos», degan. Abu Dovud aytdi: Bu ikkalasini Mugʻiyra ibn Muslim ham Abu Zubaydan, u Jobirdan, u Nabiy ﷺ dan rivoyat qilgan.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан Набий ﷺ орқали худди шунга ўхшаш (ҳадис) ривоят қилинади. Унда: «Бир нарсани тортиб олувчининг (қўли) ҳам кесилмайди», деб зиёда қилинди. Абу Довуд айтди: Бу икки ҳадисни Ибн Журайж Абу Зубайдан эшитмаган. Менга Аҳмад ибн Ҳанбалдан етиб келишича, у: «Ибн Журайж бу икки (ҳадис)ни Ёсин аз-Зайётдан эшитган, холос», деган. Абу Довуд айтди: Бу иккаласини Муғийра ибн Муслим ҳам Абу Зубайдан, у Жобирдан, у Набий ﷺ дан ривоят қилган.
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، عَنْ خَالِدٍ، عَنْ أَبِي الضُّحَى، عَنْ عَلِيٍّ، عَلَيْهِ السَّلاَمُ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " رُفِعَ الْقَلَمُ عَنْ ثَلاَثَةٍ عَنِ النَّائِمِ حَتَّى يَسْتَيْقِظَ وَعَنِ الصَّبِيِّ حَتَّى يَحْتَلِمَ وَعَنِ الْمَجْنُونِ حَتَّى يَعْقِلَ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ ابْنُ جُرَيْجٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ يَزِيدَ عَنْ عَلِيٍّ رضى الله عنه عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم زَادَ فِيهِ " وَالْخَرِفِ " .
Ali (alayhissalom)dan, u Nabiy ﷺ dan rivoyat qiladi: (Nabiy ﷺ): «Uch (toifa)dan qalam koʻtarilgan: uygʻonguniga qadar uxlab yotgandan, balogʻatga yetguniga qadar boladan va aqli yetguniga qadar majnundan», dedilar. Abu Dovud aytdi: Uni Ibn Jurayj ham Qosim ibn Yaziddan, u Ali (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺ dan rivoyat qilib, unda: «va aqldan ozgan keksadan», deb ziyoda qildi.Али (алайҳиссалом)дан, у Набий ﷺ дан ривоят қилади: (Набий ﷺ): «Уч (тоифа)дан қалам кўтарилган: уйғонгунига қадар ухлаб ётгандан, балоғатга етгунига қадар боладан ва ақли етгунига қадар мажнундан», дедилар. Абу Довуд айтди: Уни Ибн Журайж ҳам Қосим ибн Язиддан, у Али (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺ дан ривоят қилиб, унда: «ва ақлдан озган кексадан», деб зиёда қилди.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا ح، وَحَدَّثَنَا ابْنُ السَّرْحِ، - الْمَعْنَى - قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، أَنَّ رَجُلاً، زَنَى بِامْرَأَةٍ فَأَمَرَ بِهِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَجُلِدَ الْحَدَّ ثُمَّ أُخْبِرَ أَنَّهُ مُحْصَنٌ فَأَمَرَ بِهِ فَرُجِمَ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ مُحَمَّدُ بْنُ بَكْرٍ الْبُرْسَانِيُّ عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ مَوْقُوفًا عَلَى جَابِرٍ . وَرَوَاهُ أَبُو عَاصِمٍ عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ بِنَحْوِ ابْنِ وَهْبٍ لَمْ يَذْكُرِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ إِنَّ رَجُلاً زَنَى فَلَمْ يَعْلَمْ بِإِحْصَانِهِ فَجُلِدَ ثُمَّ عَلِمَ بِإِحْصَانِهِ فَرُجِمَ .
Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, bir kishi bir ayol bilan zino qildi. Shunda Paygʻambar ﷺ u haqida buyruq berdilar va unga belgilangan jazo (had) sifatida qamchi urildi. Soʻngra u zotga uning uylangan (muhsan) ekani xabar qilindi, shunda u zot u haqida buyurdilar va u toshboʻron qilindi. Abu Dovud dedi: Bu hadisni Muhammad ibn Bakr al-Bursoniy Ibn Jurayjdan Jobirning oʻz soʻzi sifatida (mavquf) rivoyat qilgan. Uni Abu Osim ham Ibn Jurayjdan Ibn Vahbnikiga oʻxshatib rivoyat qilgan, lekin Paygʻambar ﷺ ni zikr qilmagan. U: «Bir kishi zino qildi, uning uylanganligi maʼlum boʻlmagandi, shunda u qamchilandi, soʻng uning uylanganligi bilindi va u toshboʻron qilindi», degan.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, бир киши бир аёл билан зино қилди. Шунда Пайғамбар ﷺ у ҳақида буйруқ бердилар ва унга белгиланган жазо (ҳад) сифатида қамчи урилди. Сўнгра у зотга унинг уйланган (муҳсан) экани хабар қилинди, шунда у зот у ҳақида буюрдилар ва у тошбўрон қилинди. Абу Довуд деди: Бу ҳадисни Муҳаммад ибн Бакр ал-Бурсоний Ибн Журайждан Жобирнинг ўз сўзи сифатида (мавқуф) ривоят қилган. Уни Абу Осим ҳам Ибн Журайждан Ибн Ваҳбникига ўхшатиб ривоят қилган, лекин Пайғамбар ﷺ ни зикр қилмаган. У: «Бир киши зино қилди, унинг уйланганлиги маълум бўлмаганди, шунда у қамчиланди, сўнг унинг уйланганлиги билинди ва у тошбўрон қилинди», деган.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ النُّفَيْلِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِي عَمْرٍو، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ وَجَدْتُمُوهُ يَعْمَلُ عَمَلَ قَوْمِ لُوطٍ فَاقْتُلُوا الْفَاعِلَ وَالْمَفْعُولَ بِهِ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ سُلَيْمَانُ بْنُ بِلاَلٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِي عَمْرٍو مِثْلَهُ وَرَوَاهُ عَبَّادُ بْنُ مَنْصُورٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ رَفَعَهُ وَرَوَاهُ ابْنُ جُرَيْجٍ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ دَاوُدَ بْنِ الْحُصَيْنِ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ رَفَعَهُ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi. U: «Rasululloh ﷺ: ‹Kimni Lut qavmining ishini qilayotganini topsangiz, qiluvchini ham, oʻziga qilingan kishini ham oʻldiringlar›, dedilar», dedi. Abu Dovud aytdi: «Buni Sulaymon ibn Bilol Amr ibn Abu Amrdan shunga oʻxshash rivoyat qildi. Abbod ibn Mansur uni Ikrimadan, u Ibn Abbosdan marfuʼ holda rivoyat qildi. Ibn Jurayj uni Ibrohimdan, u Dovud ibn Husayndan, u Ikrimadan, u Ibn Abbosdan marfuʼ holda rivoyat qildi.»Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади. У: «Расулуллоҳ ﷺ: ‹Кимни Лут қавмининг ишини қилаётганини топсангиз, қилувчини ҳам, ўзига қилинган кишини ҳам ўлдиринглар›, дедилар», деди. Абу Довуд айтди: «Буни Сулаймон ибн Билол Амр ибн Абу Амрдан шунга ўхшаш ривоят қилди. Аббод ибн Мансур уни Икримадан, у Ибн Аббосдан марфуъ ҳолда ривоят қилди. Ибн Журайж уни Иброҳимдан, у Довуд ибн Ҳусайндан, у Икримадан, у Ибн Аббосдан марфуъ ҳолда ривоят қилди.»
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ يَهُودِيًّا، قَتَلَ جَارِيَةً مِنَ الأَنْصَارِ عَلَى حُلِيٍّ لَهَا ثُمَّ أَلْقَاهَا فِي قَلِيبٍ وَرَضَخَ رَأْسَهَا بِالْحِجَارَةِ فَأُخِذَ فَأُتِيَ بِهِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَأَمَرَ بِهِ أَنْ يُرْجَمَ حَتَّى يَمُوتَ فَرُجِمَ حَتَّى مَاتَ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ ابْنُ جُرَيْجٍ عَنْ أَيُّوبَ نَحْوَهُ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, bir yahudiy ansorlardan boʻlgan bir joriyani uning taqinchoqlari uchun oʻldirdi, soʻng uni quduqqa tashlab, boshini toshlar bilan ezdi. U (yahudiy) ushlanib, Nabiy ﷺ huzuriga keltirildi. U zot uni oʻlguncha toshboʻron qilishga amr qildilar. Bas, u oʻlguncha toshboʻron qilindi. Abu Dovud aytadi: Buni Ibn Jurayj ham Ayyubdan shunga oʻxshash rivoyat qilgan.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, бир яҳудий ансорлардан бўлган бир жорияни унинг тақинчоқлари учун ўлдирди, сўнг уни қудуққа ташлаб, бошини тошлар билан эзди. У (яҳудий) ушланиб, Набий ﷺ ҳузурига келтирилди. У зот уни ўлгунча тошбўрон қилишга амр қилдилар. Бас, у ўлгунча тошбўрон қилинди. Абу Довуд айтади: Буни Ибн Журайж ҳам Айюбдан шунга ўхшаш ривоят қилган.
حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ تَسَمَّى بِاسْمِي فَلاَ يَكْتَنِي بِكُنْيَتِي وَمَنْ تَكَنَّى بِكُنْيَتِي فَلاَ يَتَسَمَّى بِاسْمِي " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَى بِهَذَا الْمَعْنَى ابْنُ عَجْلاَنَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَرُوِيَ عَنْ أَبِي زُرْعَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ مُخْتَلِفًا عَلَى الرِّوَايَتَيْنِ وَكَذَلِكَ رِوَايَةُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي عَمْرَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ اخْتُلِفَ فِيهِ رَوَاهُ الثَّوْرِيُّ وَابْنُ جُرَيْجٍ عَلَى مَا قَالَ أَبُو الزُّبَيْرِ وَرَوَاهُ مَعْقِلُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ عَلَى مَا قَالَ ابْنُ سِيرِينَ وَاخْتُلِفَ فِيهِ عَلَى مُوسَى بْنِ يَسَارٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ أَيْضًا عَلَى الْقَوْلَيْنِ اخْتَلَفَ فِيهِ حَمَّادُ بْنُ خَالِدٍ وَابْنُ أَبِي فُدَيْكٍ .
Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Kim mening ismim bilan ismlansa, mening kunyam bilan kunyalanmasin; kim mening kunyam bilan kunyalansa, mening ismim bilan ismlanmasin», dedilar. Abu Dovud aytadi: Shu maʼnoda Ibn Ajlon otasidan, u Abu Hurayradan rivoyat qilgan. Shuningdek, Abu Zurʼadan, u Abu Hurayradan ikki rivoyat boʻyicha turlicha rivoyat qilingan. Abdurrahmon ibn Abu Amraning Abu Hurayradan rivoyati ham shunday boʻlib, unda ixtilof qilingan: uni Savriy va Ibn Jurayj Abuz-Zubayr aytganidek rivoyat qilgan, Maʼqil ibn Ubaydulloh esa Ibn Siyrin aytganidek rivoyat qilgan. Muso ibn Yasordan, u Abu Hurayradan rivoyatida ham ikki qavl boʻyicha ixtilof qilingan, bunda Hammod ibn Xolid va Ibn Abu Fudayk ixtilof qilishgan.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Ким менинг исмим билан исмланса, менинг куням билан куняланмасин; ким менинг куням билан куняланса, менинг исмим билан исмланмасин», дедилар. Абу Довуд айтади: Шу маънода Ибн Ажлон отасидан, у Абу Ҳурайрадан ривоят қилган. Шунингдек, Абу Зуръадан, у Абу Ҳурайрадан икки ривоят бўйича турлича ривоят қилинган. Абдурраҳмон ибн Абу Амранинг Абу Ҳурайрадан ривояти ҳам шундай бўлиб, унда ихтилоф қилинган: уни Саврий ва Ибн Журайж Абуз-Зубайр айтганидек ривоят қилган, Маъқил ибн Убайдуллоҳ эса Ибн Сийрин айтганидек ривоят қилган. Мусо ибн Ясордан, у Абу Ҳурайрадан ривоятида ҳам икки қавл бўйича ихтилоф қилинган, бунда Ҳаммод ибн Холид ва Ибн Абу Фудайк ихтилоф қилишган.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ أَبِي شُعَيْبٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، حَدَّثَنَا خُصَيْفٌ، عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ سَأَلْتُ عَائِشَةَ أُمَّ الْمُؤْمِنِينَ بِأَىِّ شَىْءٍ كَانَ يُوتِرُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَ مَعْنَاهُ قَالَ وَفِي الثَّالِثَةِ بِـ { قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ } وَالْمُعَوِّذَتَيْنِ .
Abdulaziz ibn Jurayj (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Men muʼminlarning onasi Oisha (roziyallohu anho)dan: «Rasululloh ﷺ vitrni nima (qiroat) bilan oʻqir edilar?» deb soʻradim. Shunda u shu maʼnoni zikr qildi va dedi: «Uchinchi (rakaat)da {Qul huvallohu ahad} (Ixlos surasi) va muavvizatayn (Falaq va Nos suralari) bilan (oʻqir edilar)».Абдулазиз ибн Журайж (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Мен муъминларнинг онаси Оиша (розияллоҳу анҳо)дан: «Расулуллоҳ ﷺ витрни нима (қироат) билан ўқир эдилар?» деб сўрадим. Шунда у шу маънони зикр қилди ва деди: «Учинчи (ракаат)да {Қул ҳуваллоҳу аҳад} (Ихлос сураси) ва муаввизатайн (Фалақ ва Нос суралари) билан (ўқир эдилар)».