حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ، حَدَّثَنَا ابْنُ عُلَيَّةَ، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي عَرُوبَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا مَنْ، لَقِيَ الْوَفْدَ الَّذِينَ قَدِمُوا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ عَبْدِ الْقَيْسِ . قَالَ سَعِيدٌ وَذَكَرَ قَتَادَةُ أَبَا نَضْرَةَ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ فِي حَدِيثِهِ هَذَا . أَنَّ أُنَاسًا مِنْ عَبْدِ الْقَيْسِ قَدِمُوا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالُوا يَا نَبِيَّ اللَّهِ إِنَّا حَىٌّ مِنْ رَبِيعَةَ وَبَيْنَنَا وَبَيْنَكَ كُفَّارُ مُضَرَ وَلاَ نَقْدِرُ عَلَيْكَ إِلاَّ فِي أَشْهُرِ الْحُرُمِ فَمُرْنَا بِأَمْرٍ نَأْمُرُ بِهِ مَنْ وَرَاءَنَا وَنَدْخُلُ بِهِ الْجَنَّةَ إِذَا نَحْنُ أَخَذْنَا بِهِ . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " آمُرُكُمْ بِأَرْبَعٍ وَأَنْهَاكُمْ عَنْ أَرْبَعٍ اعْبُدُوا اللَّهَ وَلاَ تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا وَأَقِيمُوا الصَّلاَةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ وَصُومُوا رَمَضَانَ وَأَعْطُوا الْخُمُسَ مِنَ الْغَنَائِمِ وَأَنْهَاكُمْ عَنْ أَرْبَعٍ عَنِ الدُّبَّاءِ وَالْحَنْتَمِ وَالْمُزَفَّتِ وَالنَّقِيرِ " . قَالُوا يَا نَبِيَّ اللَّهِ مَا عِلْمُكَ بِالنَّقِيرِ قَالَ " بَلَى جِذْعٌ تَنْقُرُونَهُ فَتَقْذِفُونَ فِيهِ مِنَ الْقُطَيْعَاءِ - قَالَ سَعِيدٌ أَوْ قَالَ مِنَ التَّمْرِ - ثُمَّ تَصُبُّونَ فِيهِ مِنَ الْمَاءِ حَتَّى إِذَا سَكَنَ غَلَيَانُهُ شَرِبْتُمُوهُ حَتَّى إِنَّ أَحَدَكُمْ - أَوْ إِنَّ أَحَدَهُمْ - لَيَضْرِبُ ابْنَ عَمِّهِ بِالسَّيْفِ " . قَالَ وَفِي الْقَوْمِ رَجُلٌ أَصَابَتْهُ جِرَاحَةٌ كَذَلِكَ . قَالَ وَكُنْتُ أَخْبَأُهَا حَيَاءً مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ فَفِيمَ نَشْرَبُ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ " فِي أَسْقِيَةِ الأَدَمِ الَّتِي يُلاَثُ عَلَى أَفْوَاهِهَا " . قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ أَرْضَنَا كَثِيرَةُ الْجِرْذَانِ وَلاَ تَبْقَى بِهَا أَسْقِيَةُ الأَدَمِ . فَقَالَ نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " وَإِنْ أَكَلَتْهَا الْجِرْذَانُ وَإِنْ أَكَلَتْهَا الْجِرْذَانُ وَإِنْ أَكَلَتْهَا الْجِرْذَانُ " . قَالَ وَقَالَ نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لأَشَجِّ عَبْدِ الْقَيْسِ " إِنَّ فِيكَ لَخَصْلَتَيْنِ يُحِبُّهُمَا اللَّهُ الْحِلْمُ وَالأَنَاةُ " .
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abdulqaysdan baʼzi kishilar Rasululloh ﷺ ning huzuriga kelib: «Ey Allohning Paygʻambari, biz — Rabiadan boʻlgan bir qabila(miz) va biz bilan Sizning orangizda Muzar kofirlari (yashaydi); biz Sizga faqat harom oylarda yetib kela olamiz. Bas, bizga ortimizdagi (kishi)larga buyuradigan va (oʻzimiz) amal qilsak, (u sababli) jannatga kiradigan biror ishni buyuring», dedilar. Rasululloh ﷺ: «Sizlarni toʻrt narsaga buyuraman va toʻrt narsadan qaytaraman: Allohga ibodat qilinglar va Unga hech narsani sherik qilmanglar, namozni toʻkis ado etinglar, zakot beringlar, Ramazon roʻzasini tutinglar va oʻljalardan beshdan birini beringlar; va sizlarni toʻrt narsadan qaytaraman: dabbo, hantam, muzaffat va naqirdan», dedilar. Ular: «Ey Allohning Paygʻambari, naqir haqida sizning bilimingiz qanday (naqir nima)?» dedilar. (Rasululloh): «Albatta (bilaman) — u (xurmo) tana(si)ki, sizlar uni oʻyib, ichiga qutayʼo (xom xurmo)dan — Said: ‹yoki: xurmodan dedi›, dedi — tashlaysizlar, soʻng ustiga suv quyasizlar; nihoyat uning qaynashi (achishi) tingach, uni ichasizlar — hatto biringiz — yoki: ulardan biri — amakivachchasini qilich bilan urib (yuboradigan darajada mast boʻladi)», dedilar. (Roviy) dedi: Qavm orasida shunday (mastlik tufayli) jarohat yetgan bir kishi bor edi. U dedi: Men buni Rasululloh ﷺ dan uyalib yashirib turardim. Soʻng: «(Bu idishlarni tark etsak) biz nimada ichamiz, ey Allohning Rasuli?» dedim. (Rasululloh): «Ogʻzi (ip bilan) bogʻlanadigan teri meshlarda», dedilar. Ular: «Ey Allohning Rasuli, bizning yurtimizda kalamushlar koʻp, (shu sababli) teri meshlar (butun) qolmaydi», dedilar. Shunda Allohning Paygʻambari ﷺ: «Garchi ularni kalamushlar yeb (teshib) qoʻysa ham, garchi ularni kalamushlar yeb qoʻysa ham, garchi ularni kalamushlar yeb qoʻysa ham (mayli, shu meshlarda iching)», dedilar. (Roviy) dedi: Allohning Paygʻambari ﷺ Abdulqaysning Ashajjiga: «Albatta senda Alloh suyadigan ikki xislat bor: hilm va shoshmaslik», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Абдулқайсдан баъзи кишилар Расулуллоҳ ﷺ нинг ҳузурига келиб: «Эй Аллоҳнинг Пайғамбари, биз — Рабиадан бўлган бир қабила(миз) ва биз билан Сизнинг орангизда Музар кофирлари (яшайди); биз Сизга фақат ҳаром ойларда етиб кела оламиз. Бас, бизга ортимиздаги (киши)ларга буюрадиган ва (ўзимиз) амал қилсак, (у сабабли) жаннатга кирадиган бирор ишни буюринг», дедилар. Расулуллоҳ ﷺ: «Сизларни тўрт нарсага буюраман ва тўрт нарсадан қайтараман: Аллоҳга ибодат қилинглар ва Унга ҳеч нарсани шерик қилманглар, намозни тўкис адо этинглар, закот беринглар, Рамазон рўзасини тутинглар ва ўлжалардан бешдан бирини беринглар; ва сизларни тўрт нарсадан қайтараман: даббо, ҳантам, музаффат ва нақирдан», дедилар. Улар: «Эй Аллоҳнинг Пайғамбари, нақир ҳақида сизнинг билимингиз қандай (нақир нима)?» дедилар. (Расулуллоҳ): «Албатта (биламан) — у (хурмо) тана(си)ки, сизлар уни ўйиб, ичига қутайъо (хом хурмо)дан — Саид: ‹ёки: хурмодан деди›, деди — ташлайсизлар, сўнг устига сув қуясизлар; ниҳоят унинг қайнаши (ачиши) тингач, уни ичасизлар — ҳатто бирингиз — ёки: улардан бири — амакиваччасини қилич билан уриб (юборадиган даражада маст бўлади)», дедилар. (Ровий) деди: Қавм орасида шундай (мастлик туфайли) жароҳат етган бир киши бор эди. У деди: Мен буни Расулуллоҳ ﷺ дан уялиб яшириб турардим. Сўнг: «(Бу идишларни тарк этсак) биз нимада ичамиз, эй Аллоҳнинг Расули?» дедим. (Расулуллоҳ): «Оғзи (ип билан) боғланадиган тери мешларда», дедилар. Улар: «Эй Аллоҳнинг Расули, бизнинг юртимизда каламушлар кўп, (шу сабабли) тери мешлар (бутун) қолмайди», дедилар. Шунда Аллоҳнинг Пайғамбари ﷺ: «Гарчи уларни каламушлар еб (тешиб) қўйса ҳам, гарчи уларни каламушлар еб қўйса ҳам, гарчи уларни каламушлар еб қўйса ҳам (майли, шу мешларда ичинг)», дедилар. (Ровий) деди: Аллоҳнинг Пайғамбари ﷺ Абдулқайснинг Ашажжига: «Албатта сенда Аллоҳ суядиган икки хислат бор: ҳилм ва шошмаслик», дедилар.
حَدَّثَنَا سَهْلُ بْنُ عُثْمَانَ، وَأَبُو كُرَيْبٍ مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ جَمِيعًا عَنْ أَبِي مُعَاوِيَةَ، - قَالَ أَبُو كُرَيْبٍ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، - عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَوْ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، - شَكَّ الأَعْمَشُ - قَالَ لَمَّا كَانَ غَزْوَةُ تَبُوكَ أَصَابَ النَّاسَ مَجَاعَةٌ . قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ لَوْ أَذِنْتَ لَنَا فَنَحَرْنَا نَوَاضِحَنَا فَأَكَلْنَا وَادَّهَنَّا . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " افْعَلُوا " . قَالَ فَجَاءَ عُمَرُ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنْ فَعَلْتَ قَلَّ الظَّهْرُ وَلَكِنِ ادْعُهُمْ بِفَضْلِ أَزْوَادِهِمْ ثُمَّ ادْعُ اللَّهَ لَهُمْ عَلَيْهَا بِالْبَرَكَةِ لَعَلَّ اللَّهَ أَنْ يَجْعَلَ فِي ذَلِكَ . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " نَعَمْ " . قَالَ فَدَعَا بِنِطَعٍ فَبَسَطَهُ ثُمَّ دَعَا بِفَضْلِ أَزْوَادِهِمْ - قَالَ - فَجَعَلَ الرَّجُلُ يَجِيءُ بِكَفِّ ذُرَةٍ - قَالَ - وَيَجِيءُ الآخَرُ بَكَفِّ تَمْرٍ - قَالَ - وَيَجِيءُ الآخَرُ بِكِسْرَةٍ حَتَّى اجْتَمَعَ عَلَى النِّطَعِ مِنْ ذَلِكَ شَىْءٌ يَسِيرٌ - قَالَ - فَدَعَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَيْهِ بِالْبَرَكَةِ ثُمَّ قَالَ " خُذُوا فِي أَوْعِيَتِكُمْ " . قَالَ فَأَخَذُوا فِي أَوْعِيَتِهِمْ حَتَّى مَا تَرَكُوا فِي الْعَسْكَرِ وِعَاءً إِلاَّ مَلأُوهُ - قَالَ - فَأَكَلُوا حَتَّى شَبِعُوا وَفَضِلَتْ فَضْلَةٌ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَنِّي رَسُولُ اللَّهِ لاَ يَلْقَى اللَّهَ بِهِمَا عَبْدٌ غَيْرَ شَاكٍّ فَيُحْجَبَ عَنِ الْجَنَّةِ " .
Abu Hurayra yoki Abu Said (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi — al-Aʼmash shubha qildi: Tabuk gʻazoti boʻlganda, odamlarga ochlik yetdi. Ular: «Ey Allohning Rasuli, bizga ruxsat bersangiz, suv tashuvchi tuyalarimizni soʻyib, (goʻshtini) yesak va (yogʻini) moy qilsak», dedilar. Rasululloh ﷺ: «Qilinglar», dedilar. (Roviy) dedi: Shunda Umar kelib: «Ey Allohning Rasuli, agar shunday qilsangiz, ulov kamayib qoladi; lekin ularni ozuqalarining qoldigʻi bilan (chaqirib), soʻng ular uchun ustiga barakot (berishini) Allohdan soʻrang; shoyad Alloh unda (barakot) ato qilsa», dedi. Rasululloh ﷺ: «Ha», dedilar. (Roviy) dedi: (Paygʻambar) bir charm dasturxon (nitaʼ) keltirib, uni yoydilar; soʻng ularning ozuqalarining qoldigʻini (chaqirib) soʻradilar. (Roviy) dedi: Shunda bir kishi bir hovuch joʻxori bilan kelar, boshqasi bir hovuch xurmo bilan kelar, yana boshqasi bir boʻlak (non) bilan kelar edi — toki dasturxon ustida shulardan oz (miqdor) toʻplandi. (Roviy) dedi: Rasululloh ﷺ uning ustiga barakot (berishini) duo qildilar, soʻng: «Idishlaringizga oling», dedilar. (Roviy) dedi: Shunda ular idishlariga oldilar — toki lashkargohda toʻldirilmagan birorta idish qoldirmadilar. (Roviy) dedi: Ular toʻyguncha yedilar va yana (ortib) qoldi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Allohdan boshqa iloh yoʻq va men Allohning Rasuli ekanimga guvohlik beraman. Shubha qilmaydigan banda Allohga (shu ikkisi bilan) yoʻliqsa, jannatdan toʻsilmaydi», dedilar.Абу Ҳурайра ёки Абу Саид (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади — ал-Аъмаш шубҳа қилди: Табук ғазоти бўлганда, одамларга очлик етди. Улар: «Эй Аллоҳнинг Расули, бизга рухсат берсангиз, сув ташувчи туяларимизни сўйиб, (гўштини) есак ва (ёғини) мой қилсак», дедилар. Расулуллоҳ ﷺ: «Қилинглар», дедилар. (Ровий) деди: Шунда Умар келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, агар шундай қилсангиз, улов камайиб қолади; лекин уларни озуқаларининг қолдиғи билан (чақириб), сўнг улар учун устига баракот (беришини) Аллоҳдан сўранг; шояд Аллоҳ унда (баракот) ато қилса», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳа», дедилар. (Ровий) деди: (Пайғамбар) бир чарм дастурхон (нитаъ) келтириб, уни ёйдилар; сўнг уларнинг озуқаларининг қолдиғини (чақириб) сўрадилар. (Ровий) деди: Шунда бир киши бир ҳовуч жўхори билан келар, бошқаси бир ҳовуч хурмо билан келар, яна бошқаси бир бўлак (нон) билан келар эди — токи дастурхон устида шулардан оз (миқдор) тўпланди. (Ровий) деди: Расулуллоҳ ﷺ унинг устига баракот (беришини) дуо қилдилар, сўнг: «Идишларингизга олинг», дедилар. (Ровий) деди: Шунда улар идишларига олдилар — токи лашкаргоҳда тўлдирилмаган бирорта идиш қолдирмадилар. (Ровий) деди: Улар тўйгунча едилар ва яна (ортиб) қолди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳдан бошқа илоҳ йўқ ва мен Аллоҳнинг Расули эканимга гувоҳлик бераман. Шубҳа қилмайдиган банда Аллоҳга (шу иккиси билан) йўлиқса, жаннатдан тўсилмайди», дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ رَجَاءٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، وَعَنْ قَيْسِ بْنِ مُسْلِمٍ، عَنْ طَارِقِ بْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، فِي قِصَّةِ مَرْوَانَ وَحَدِيثِ أَبِي سَعِيدٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِمِثْلِ حَدِيثِ شُعْبَةَ وَسُفْيَانَ .
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Marvon qissasida va Abu Saidning Paygʻambar ﷺ dan (rivoyat qilgan) hadisida Shuʼba va Sufyonning hadisi kabi (rivoyat qilindi).Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Марвон қиссасида ва Абу Саиднинг Пайғамбар ﷺ дан (ривоят қилган) ҳадисида Шуъба ва Суфённинг ҳадиси каби (ривоят қилинди).
وَحَدَّثَنِي الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْحُلْوَانِيُّ، وَأَبُو بَكْرِ بْنُ إِسْحَاقَ قَالاَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي مَرْيَمَ، أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي زَيْدُ بْنُ أَسْلَمَ، عَنْ عِيَاضِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ح
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan, u Paygʻambar ﷺ dan shu maʼnoda rivoyat qiladi.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан, у Пайғамбар ﷺ дан шу маънода ривоят қилади.
حَدَّثَنِي زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَزِيدَ اللَّيْثِيِّ، أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ، أَخْبَرَهُ أَنَّ نَاسًا قَالُوا لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَا رَسُولَ اللَّهِ هَلْ نَرَى رَبَّنَا يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " هَلْ تُضَارُّونَ فِي رُؤْيَةِ الْقَمَرِ لَيْلَةَ الْبَدْرِ " . قَالُوا لاَ يَا رَسُولَ اللَّهِ . قَالَ " هَلْ تُضَارُّونَ فِي الشَّمْسِ لَيْسَ دُونَهَا سَحَابٌ " . قَالُوا لاَ يَا رَسُولَ اللَّهِ . قَالَ " فَإِنَّكُمْ تَرَوْنَهُ كَذَلِكَ يَجْمَعُ اللَّهُ النَّاسَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَيَقُولُ مَنْ كَانَ يَعْبُدُ شَيْئًا فَلْيَتَّبِعْهُ . فَيَتَّبِعُ مَنْ كَانَ يَعْبُدُ الشَّمْسَ الشَّمْسَ وَيَتَّبِعُ مَنْ كَانَ يَعْبُدُ الْقَمَرَ الْقَمَرَ وَيَتَّبِعُ مَنْ كَانَ يَعْبُدُ الطَّوَاغِيتَ الطَّوَاغِيتَ وَتَبْقَى هَذِهِ الأُمَّةُ فِيهَا مُنَافِقُوهَا فَيَأْتِيهِمُ اللَّهُ - تَبَارَكَ وَتَعَالَى - فِي صُورَةٍ غَيْرِ صُورَتِهِ الَّتِي يَعْرِفُونَ فَيَقُولُ أَنَا رَبُّكُمْ . فَيَقُولُونَ نَعُوذُ بِاللَّهِ مِنْكَ هَذَا مَكَانُنَا حَتَّى يَأْتِيَنَا رَبُّنَا فَإِذَا جَاءَ رَبُّنَا عَرَفْنَاهُ . فَيَأْتِيهِمُ اللَّهُ تَعَالَى فِي صُورَتِهِ الَّتِي يَعْرِفُونَ فَيَقُولُ أَنَا رَبُّكُمْ . فَيَقُولُونَ أَنْتَ رَبُّنَا . فَيَتَّبِعُونَهُ وَيُضْرَبُ الصِّرَاطُ بَيْنَ ظَهْرَىْ جَهَنَّمَ فَأَكُونُ أَنَا وَأُمَّتِي أَوَّلَ مَنْ يُجِيزُ وَلاَ يَتَكَلَّمُ يَوْمَئِذٍ إِلاَّ الرُّسُلُ وَدَعْوَى الرُّسُلِ يَوْمَئِذٍ اللَّهُمَّ سَلِّمْ سَلِّمْ . وَفِي جَهَنَّمَ كَلاَلِيبُ مِثْلُ شَوْكِ السَّعْدَانِ هَلْ رَأَيْتُمُ السَّعْدَانَ " . قَالُوا نَعَمْ يَا رَسُولَ اللَّهِ . قَالَ " فَإِنَّهَا مِثْلُ شَوْكِ السَّعْدَانِ غَيْرَ أَنَّهُ لاَ يَعْلَمُ مَا قَدْرُ عِظَمِهَا إِلاَّ اللَّهُ تَخْطَفُ النَّاسَ بِأَعْمَالِهِمْ فَمِنْهُمُ الْمُؤْمِنُ بَقِيَ بِعَمَلِهِ وَمِنْهُمُ الْمُجَازَى حَتَّى يُنَجَّى حَتَّى إِذَا فَرَغَ اللَّهُ مِنَ الْقَضَاءِ بَيْنَ الْعِبَادِ وَأَرَادَ أَنْ يُخْرِجَ بِرَحْمَتِهِ مَنْ أَرَادَ مِنْ أَهْلِ النَّارِ أَمَرَ الْمَلاَئِكَةَ أَنْ يُخْرِجُوا مِنَ النَّارِ مَنْ كَانَ لاَ يُشْرِكُ بِاللَّهِ شَيْئًا مِمَّنْ أَرَادَ اللَّهُ تَعَالَى أَنْ يَرْحَمَهُ مِمَّنْ يَقُولُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ . فَيَعْرِفُونَهُمْ فِي النَّارِ يَعْرِفُونَهُمْ بِأَثَرِ السُّجُودِ تَأْكُلُ النَّارُ مِنِ ابْنِ آدَمَ إِلاَّ أَثَرَ السُّجُودِ حَرَّمَ اللَّهُ عَلَى النَّارِ أَنْ تَأْكُلَ أَثَرَ السُّجُودِ . فَيُخْرَجُونَ مِنَ النَّارِ وَقَدِ امْتَحَشُوا فَيُصَبُّ عَلَيْهِمْ مَاءُ الْحَيَاةِ فَيَنْبُتُونَ مِنْهُ كَمَا تَنْبُتُ الْحِبَّةُ فِي حَمِيلِ السَّيْلِ ثُمَّ يَفْرُغُ اللَّهُ تَعَالَى مِنَ الْقَضَاءِ بَيْنَ الْعِبَادِ وَيَبْقَى رَجُلٌ مُقْبِلٌ بِوَجْهِهِ عَلَى النَّارِ وَهُوَ آخِرُ أَهْلِ الْجَنَّةِ دُخُولاً الْجَنَّةَ فَيَقُولُ أَىْ رَبِّ اصْرِفْ وَجْهِي عَنِ النَّارِ فَإِنَّهُ قَدْ قَشَبَنِي رِيحُهَا وَأَحْرَقَنِي ذَكَاؤُهَا فَيَدْعُو اللَّهَ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَدْعُوَهُ ثُمَّ يَقُولُ اللَّهُ تَبَارَكَ وَتَعَالَى هَلْ عَسَيْتَ إِنْ فَعَلْتُ ذَلِكَ بِكَ أَنْ تَسْأَلَ غَيْرَهُ . فَيَقُولُ لاَ أَسْأَلُكَ غَيْرَهُ . وَيُعْطِي رَبَّهُ مِنْ عُهُودٍ وَمَوَاثِيقَ مَا شَاءَ اللَّهُ فَيَصْرِفُ اللَّهُ وَجْهَهُ عَنِ النَّارِ فَإِذَا أَقْبَلَ عَلَى الْجَنَّةِ وَرَآهَا سَكَتَ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَسْكُتَ ثُمَّ يَقُولُ أَىْ رَبِّ قَدِّمْنِي إِلَى بَابِ الْجَنَّةِ . فَيَقُولُ اللَّهُ لَهُ أَلَيْسَ قَدْ أَعْطَيْتَ عُهُودَكَ وَمَوَاثِيقَكَ لاَ تَسْأَلُنِي غَيْرَ الَّذِي أَعْطَيْتُكَ وَيْلَكَ يَا ابْنَ آدَمَ مَا أَغْدَرَكَ . فَيَقُولُ أَىْ رَبِّ وَيَدْعُو اللَّهَ حَتَّى يَقُولَ لَهُ فَهَلْ عَسَيْتَ إِنْ أَعْطَيْتُكَ ذَلِكَ أَنْ تَسْأَلَ غَيْرَهُ . فَيَقُولُ لاَ وَعِزَّتِكَ . فَيُعطِي رَبَّهُ مَا شَاءَ اللَّهُ مِنْ عُهُودٍ وَمَوَاثِيقَ فَيُقَدِّمُهُ إِلَى بَابِ الْجَنَّةِ فَإِذَا قَامَ عَلَى بَابِ الْجَنَّةِ انْفَهَقَتْ لَهُ الْجَنَّةُ فَرَأَى مَا فِيهَا مِنَ الْخَيْرِ وَالسُّرُورِ فَيَسْكُتُ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَسْكُتَ ثُمَّ يَقُولُ أَىْ رَبِّ أَدْخِلْنِي الْجَنَّةَ . فَيَقُولُ اللَّهُ تَبَارَكَ وَتَعَالَى لَهُ أَلَيْسَ قَدْ أَعْطَيْتَ عُهُودَكَ وَمَوَاثِيقَكَ أَنْ لاَ تَسْأَلَ غَيْرَ مَا أُعْطِيتَ وَيْلَكَ يَا ابْنَ آدَمَ مَا أَغْدَرَكَ . فَيَقُولُ أَىْ رَبِّ لاَ أَكُونُ أَشْقَى خَلْقِكَ . فَلاَ يَزَالُ يَدْعُو اللَّهَ حَتَّى يَضْحَكَ اللَّهُ تَبَارَكَ وَتَعَالَى مِنْهُ فَإِذَا ضَحِكَ اللَّهُ مِنْهُ قَالَ ادْخُلِ الْجَنَّةَ . فَإِذَا دَخَلَهَا قَالَ اللَّهُ لَهُ تَمَنَّهْ . فَيَسْأَلُ رَبَّهُ وَيَتَمَنَّى حَتَّى إِنَّ اللَّهَ لَيُذَكِّرُهُ مِنْ كَذَا وَكَذَا حَتَّى إِذَا انْقَطَعَتْ بِهِ الأَمَانِيُّ قَالَ اللَّهُ تَعَالَى ذَلِكَ لَكَ وَمِثْلُهُ مَعَهُ " . قَالَ عَطَاءُ بْنُ يَزِيدَ وَأَبُو سَعِيدٍ الْخُدْرِيُّ مَعَ أَبِي هُرَيْرَةَ لاَ يَرُدُّ عَلَيْهِ مِنْ حَدِيثِهِ شَيْئًا . حَتَّى إِذَا حَدَّثَ أَبُو هُرَيْرَةَ أَنَّ اللَّهَ قَالَ لِذَلِكَ الرَّجُلِ وَمِثْلُهُ مَعَهُ . قَالَ أَبُو سَعِيدٍ وَعَشَرَةُ أَمْثَالِهِ مَعَهُ يَا أَبَا هُرَيْرَةَ . قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ مَا حَفِظْتُ إِلاَّ قَوْلَهُ ذَلِكَ لَكَ وَمِثْلُهُ مَعَهُ . قَالَ أَبُو سَعِيدٍ أَشْهَدُ أَنِّي حَفِظْتُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَوْلَهُ ذَلِكَ لَكَ وَعَشَرَةُ أَمْثَالِهِ . قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ وَذَلِكَ الرَّجُلُ آخِرُ أَهْلِ الْجَنَّةِ دُخُولاً الْجَنَّةَ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Baʼzi kishilar Rasululloh ﷺ ga: «Ey Allohning Rasuli, qiyomat kuni biz Rabbimizni koʻramizmi?» dedilar. Shunda Rasululloh ﷺ: «Toʻlin oy kechasi oyni koʻrishda (bir-biringizga) xalal beradimi (qiyinchilikka uchraysizmi)?» dedilar. Ular: «Yoʻq, ey Allohning Rasuli», dedilar. (Paygʻambar): «Ustida bulut boʻlmagan (ochiq) quyoshni koʻrishda (xalal boʻladimi)?» dedilar. Ular: «Yoʻq, ey Allohning Rasuli», dedilar. (Paygʻambar): «Bas, sizlar Uni xuddi shunday koʻrasizlar. Alloh qiyomat kuni odamlarni (bir joyga) toʻplaydi-da: ‹Kim nimaiki (biror narsa)ga ibodat qilgan boʻlsa, unga ergashsin› deydi. Shunda quyoshga ibodat qilgan kishi quyoshga ergashadi; oyga ibodat qilgan kishi oyga ergashadi; togʻutlarga ibodat qilgan kishi togʻutlarga ergashadi. Va mana bu ummat — ichida munofiqlari (ham) boʻlgan holda — qoladi. Shunda Alloh — tabaroka va taolo — ularga, ular taniydigan suratdan boshqa bir suratda kelib: ‹Men Rabbingizman› deydi. Ular: ‹Sendan Allohga panoh tilaymiz! Mana shu — bizning joyimiz; toki Rabbimiz bizning oldimizga kelguncha. Rabbimiz kelganda, biz Uni taniymiz› deydilar. Shunda Alloh taolo ularga, ular taniydigan suratida kelib: ‹Men Rabbingizman› deydi. Ular: ‹(Ha,) Sen Rabbimizsan› deydilar. Bas, unga ergashadilar. Va jahannamning ustidan Sirot (koʻprigi) qoʻyiladi (tortiladi); men va ummatim (undan) birinchi boʻlib oʻtuvchi boʻlamiz. Oʻsha kuni paygʻambarlardan boshqa hech kim gapirmaydi; oʻsha kuni paygʻambarlarning duosi: ‹Allohumma, sallim, sallim (Ey Alloh, salomat saqla, salomat saqla)› (boʻladi). Jahannamda Saʼdon (tikani) kabi (egri) ilmoqlar (kalloblar) bor. Saʼdonni koʻrganmisizlar?» dedilar. Ular: «Ha, ey Allohning Rasuli», dedilar. (Paygʻambar): «Bas, ular Saʼdon tikani kabidir; faqat ularning kattaligi qancha ekanini Allohdan boshqa hech kim bilmaydi. Ular odamlarni amallariga koʻra ilib (tortib) oladi. Ulardan baʼzisi — moʻmin — oʻz amali (sababli najot topib) qoladi; baʼzisi esa — (gunohi uchun) jazolanadigan — toki najot topguncha (azoblanadi). Toki Alloh bandalar orasidagi hukmni tugatib, doʻzax ahlidan Oʻzi xohlagan kishilarni rahmati bilan chiqarishni iroda qilganda, U farishtalarga: Allohga hech narsani sherik qilmagan — la ilaha illalloh deydigan, Alloh taolo rahm qilishni iroda qilgan kishilarni doʻzaxdan chiqarishni buyuradi. Shunda (farishtalar) ularni doʻzaxda taniydilar — ularni sajda izidan taniydilar. Doʻzax Odam (Bani Odam) farzandining (hamma joyini) yeydi, magar sajda izini (yemaydi); Alloh doʻzaxga sajda izini yeyishni harom qildi. Bas, ular doʻzaxdan — (olov) ularni kuydirib (qoraytirib) yuborgan holda — chiqariladi. Soʻng ularning ustiga hayot suvi quyiladi; shunda ular undan — sel (suvi) keltirgan narsada (urugʻ) unib chiqqani kabi — unib chiqadilar. Soʻng Alloh taolo bandalar orasidagi hukmni tugatadi. Va bir kishi — yuzi bilan doʻzaxga qaragan holda — qoladi; u jannat ahlidan jannatga eng oxirgi kiruvchidir. U: ‹Ey Rabbim, yuzimni doʻzaxdan burgin (oʻgir); chunki uning shamoli (isi) meni zaharladi va uning olovi (alangasi) meni kuydirdi› deydi. Soʻng u Allohga — Alloh xohlagancha — duo qiladi. Keyin Alloh — tabaroka va taolo —: ‹Agar buni senga qilsam, undan boshqasini (ham) soʻraysanmi?› deydi. U: ‹Undan boshqasini soʻramayman› deydi. Va Rabbisiga — Alloh xohlagancha — ahdu paymonlar beradi. Shunda Alloh uning yuzini doʻzaxdan oʻgiradi. Bas, u jannatga qaraganda va uni koʻrganda, Alloh xohlagancha jim turadi. Soʻng: ‹Ey Rabbim, meni jannat eshigiga yaqinlashtir› deydi. Alloh unga: ‹Ahdu paymonlaringni — senga berganimdan boshqasini mendan soʻramaslikka — bermadingmi? Holingga voy, ey Bani Odam, qancha vafosiz (ahdini buzuvchi) ekansan!› deydi. U: ‹Ey Rabbim!› deydi va Allohga duo qiladi — toki (Alloh) unga: ‹Agar buni senga bersam, undan boshqasini soʻraysanmi?› deydi. U: ‹Yoʻq, izzatingga qasam!› deydi. Va Rabbisiga — Alloh xohlagancha — ahdu paymonlar beradi. Shunda (Alloh) uni jannat eshigiga yaqinlashtiradi. U jannat eshigida turganda, jannat unga (keng) ochilib ketadi; shunda u undagi yaxshilik va shod-xurramlikni koʻradi. Bas, Alloh xohlagancha jim turadi. Soʻng: ‹Ey Rabbim, meni jannatga kirit› deydi. Alloh — tabaroka va taolo — unga: ‹Senga berilgandan boshqasini soʻramaslikka ahdu paymonlaringni bermadingmi? Holingga voy, ey Bani Odam, qancha vafosiz ekansan!› deydi. U: ‹Ey Rabbim, Sening xalqingning eng badbaxti boʻlmay (qolay)› deydi. Bas, u Allohga duo qilaveradi — toki Alloh — tabaroka va taolo — undan (rozi boʻlib) kuladi. Alloh undan kulganda: ‹Jannatga kir› deydi. U unga kirganda, Alloh unga: ‹(Istagingni) orzu qil› deydi. Bas, u Rabbisidan soʻraydi va orzu qiladi — toki Alloh unga falon-falonni (ham) eslatadi. Toki orzulari tugaganda, Alloh taolo: ‹U (orzu qilganlaring) senga, va u bilan birga shuncha (yana boʻlsin)› deydi», dedilar. Ato ibn Yazid dedi: Abu Said al-Xudriy Abu Hurayra bilan birga edi; u (Abu Said) uning hadisidan hech narsani rad (inkor) qilmas edi. Toki Abu Hurayra: «Alloh oʻsha kishiga: ‹...va u bilan birga uning oʻxshashi (boʻlsin)› dedi» deb hadis aytganda, Abu Said: «Va u bilan birga uning oʻn baravari (boʻlsin), ey Abu Hurayra!» dedi. Abu Hurayra: «Men faqat: ‹U senga, va u bilan birga uning oʻxshashi (boʻlsin)› degan soʻzini yodladim», dedi. Abu Said: «Men guvohlik beramanki, men Rasululloh ﷺ dan: ‹U senga, va uning oʻn baravari (boʻlsin)› degan soʻzini yodladim», dedi. Abu Hurayra: «Va oʻsha kishi jannat ahlidan jannatga eng oxirgi kiruvchidir», dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Баъзи кишилар Расулуллоҳ ﷺ га: «Эй Аллоҳнинг Расули, қиёмат куни биз Раббимизни кўрамизми?» дедилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Тўлин ой кечаси ойни кўришда (бир-бирингизга) халал берадими (қийинчиликка учрайсизми)?» дедилар. Улар: «Йўқ, эй Аллоҳнинг Расули», дедилар. (Пайғамбар): «Устида булут бўлмаган (очиқ) қуёшни кўришда (халал бўладими)?» дедилар. Улар: «Йўқ, эй Аллоҳнинг Расули», дедилар. (Пайғамбар): «Бас, сизлар Уни худди шундай кўрасизлар. Аллоҳ қиёмат куни одамларни (бир жойга) тўплайди-да: ‹Ким нимаики (бирор нарса)га ибодат қилган бўлса, унга эргашсин› дейди. Шунда қуёшга ибодат қилган киши қуёшга эргашади; ойга ибодат қилган киши ойга эргашади; тоғутларга ибодат қилган киши тоғутларга эргашади. Ва мана бу уммат — ичида мунофиқлари (ҳам) бўлган ҳолда — қолади. Шунда Аллоҳ — табарока ва таоло — уларга, улар танийдиган суратдан бошқа бир суратда келиб: ‹Мен Раббингизман› дейди. Улар: ‹Сендан Аллоҳга паноҳ тилаймиз! Мана шу — бизнинг жойимиз; токи Раббимиз бизнинг олдимизга келгунча. Раббимиз келганда, биз Уни таниймиз› дейдилар. Шунда Аллоҳ таоло уларга, улар танийдиган суратида келиб: ‹Мен Раббингизман› дейди. Улар: ‹(Ҳа,) Сен Раббимизсан› дейдилар. Бас, унга эргашадилар. Ва жаҳаннамнинг устидан Сирот (кўприги) қўйилади (тортилади); мен ва умматим (ундан) биринчи бўлиб ўтувчи бўламиз. Ўша куни пайғамбарлардан бошқа ҳеч ким гапирмайди; ўша куни пайғамбарларнинг дуоси: ‹Аллоҳумма, саллим, саллим (Эй Аллоҳ, саломат сақла, саломат сақла)› (бўлади). Жаҳаннамда Саъдон (тикани) каби (эгри) илмоқлар (каллоблар) бор. Саъдонни кўрганмисизлар?» дедилар. Улар: «Ҳа, эй Аллоҳнинг Расули», дедилар. (Пайғамбар): «Бас, улар Саъдон тикани кабидир; фақат уларнинг катталиги қанча эканини Аллоҳдан бошқа ҳеч ким билмайди. Улар одамларни амалларига кўра илиб (тортиб) олади. Улардан баъзиси — мўмин — ўз амали (сабабли нажот топиб) қолади; баъзиси эса — (гуноҳи учун) жазоланадиган — токи нажот топгунча (азобланади). Токи Аллоҳ бандалар орасидаги ҳукмни тугатиб, дўзах аҳлидан Ўзи хоҳлаган кишиларни раҳмати билан чиқаришни ирода қилганда, У фаришталарга: Аллоҳга ҳеч нарсани шерик қилмаган — ла илаҳа иллаллоҳ дейдиган, Аллоҳ таоло раҳм қилишни ирода қилган кишиларни дўзахдан чиқаришни буюради. Шунда (фаришталар) уларни дўзахда танийдилар — уларни сажда изидан танийдилар. Дўзах Одам (Бани Одам) фарзандининг (ҳамма жойини) ейди, магар сажда изини (емайди); Аллоҳ дўзахга сажда изини ейишни ҳаром қилди. Бас, улар дўзахдан — (олов) уларни куйдириб (қорайтириб) юборган ҳолда — чиқарилади. Сўнг уларнинг устига ҳаёт суви қуйилади; шунда улар ундан — сел (суви) келтирган нарсада (уруғ) униб чиққани каби — униб чиқадилар. Сўнг Аллоҳ таоло бандалар орасидаги ҳукмни тугатади. Ва бир киши — юзи билан дўзахга қараган ҳолда — қолади; у жаннат аҳлидан жаннатга энг охирги кирувчидир. У: ‹Эй Раббим, юзимни дўзахдан бургин (ўгир); чунки унинг шамоли (иси) мени заҳарлади ва унинг олови (алангаси) мени куйдирди› дейди. Сўнг у Аллоҳга — Аллоҳ хоҳлаганча — дуо қилади. Кейин Аллоҳ — табарока ва таоло —: ‹Агар буни сенга қилсам, ундан бошқасини (ҳам) сўрайсанми?› дейди. У: ‹Ундан бошқасини сўрамайман› дейди. Ва Раббисига — Аллоҳ хоҳлаганча — аҳду паймонлар беради. Шунда Аллоҳ унинг юзини дўзахдан ўгиради. Бас, у жаннатга қараганда ва уни кўрганда, Аллоҳ хоҳлаганча жим туради. Сўнг: ‹Эй Раббим, мени жаннат эшигига яқинлаштир› дейди. Аллоҳ унга: ‹Аҳду паймонларингни — сенга берганимдан бошқасини мендан сўрамасликка — бермадингми? Ҳолингга вой, эй Бани Одам, қанча вафосиз (аҳдини бузувчи) экансан!› дейди. У: ‹Эй Раббим!› дейди ва Аллоҳга дуо қилади — токи (Аллоҳ) унга: ‹Агар буни сенга берсам, ундан бошқасини сўрайсанми?› дейди. У: ‹Йўқ, иззатингга қасам!› дейди. Ва Раббисига — Аллоҳ хоҳлаганча — аҳду паймонлар беради. Шунда (Аллоҳ) уни жаннат эшигига яқинлаштиради. У жаннат эшигида турганда, жаннат унга (кенг) очилиб кетади; шунда у ундаги яхшилик ва шод-хуррамликни кўради. Бас, Аллоҳ хоҳлаганча жим туради. Сўнг: ‹Эй Раббим, мени жаннатга кирит› дейди. Аллоҳ — табарока ва таоло — унга: ‹Сенга берилгандан бошқасини сўрамасликка аҳду паймонларингни бермадингми? Ҳолингга вой, эй Бани Одам, қанча вафосиз экансан!› дейди. У: ‹Эй Раббим, Сенинг халқингнинг энг бадбахти бўлмай (қолай)› дейди. Бас, у Аллоҳга дуо қилаверади — токи Аллоҳ — табарока ва таоло — ундан (рози бўлиб) кулади. Аллоҳ ундан кулганда: ‹Жаннатга кир› дейди. У унга кирганда, Аллоҳ унга: ‹(Истагингни) орзу қил› дейди. Бас, у Раббисидан сўрайди ва орзу қилади — токи Аллоҳ унга фалон-фалонни (ҳам) эслатади. Токи орзулари тугаганда, Аллоҳ таоло: ‹У (орзу қилганларинг) сенга, ва у билан бирга шунча (яна бўлсин)› дейди», дедилар. Ато ибн Язид деди: Абу Саид ал-Худрий Абу Ҳурайра билан бирга эди; у (Абу Саид) унинг ҳадисидан ҳеч нарсани рад (инкор) қилмас эди. Токи Абу Ҳурайра: «Аллоҳ ўша кишига: ‹...ва у билан бирга унинг ўхшаши (бўлсин)› деди» деб ҳадис айтганда, Абу Саид: «Ва у билан бирга унинг ўн баравари (бўлсин), эй Абу Ҳурайра!» деди. Абу Ҳурайра: «Мен фақат: ‹У сенга, ва у билан бирга унинг ўхшаши (бўлсин)› деган сўзини ёдладим», деди. Абу Саид: «Мен гувоҳлик бераманки, мен Расулуллоҳ ﷺ дан: ‹У сенга, ва унинг ўн баравари (бўлсин)› деган сўзини ёдладим», деди. Абу Ҳурайра: «Ва ўша киши жаннат аҳлидан жаннатга энг охирги кирувчидир», деди.
قَالَ مُسْلِمٌ قَرَأْتُ عَلَى عِيسَى بْنِ حَمَّادٍ زُغْبَةَ الْمِصْرِيِّ هَذَا الْحَدِيثَ فِي الشَّفَاعَةِ وَقُلْتُ لَهُ أُحَدِّثُ بِهَذَا الْحَدِيثِ عَنْكَ أَنَّكَ سَمِعْتَ مِنَ اللَّيْثِ بْنِ سَعْدٍ فَقَالَ نَعَمْ . قُلْتُ لِعِيسَى بْنِ حَمَّادٍ أَخْبَرَكُمُ اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ عَنْ خَالِدِ بْنِ يَزِيدَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي هِلاَلٍ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ أَنَّهُ قَالَ قُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنَرَى رَبَّنَا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " هَلْ تُضَارُّونَ فِي رُؤْيَةِ الشَّمْسِ إِذَا كَانَ يَوْمٌ صَحْوٌ " . قُلْنَا لاَ . وَسُقْتُ الْحَدِيثَ حَتَّى انْقَضَى آخِرُهُ وَهُوَ نَحْوُ حَدِيثِ حَفْصِ بْنِ مَيْسَرَةَ . وَزَادَ بَعْدَ قَوْلِهِ بِغَيْرِ عَمَلٍ عَمِلُوهُ وَلاَ قَدَمٍ قَدَّمُوهُ " فَيُقَالُ لَهُمْ لَكُمْ مَا رَأَيْتُمْ وَمِثْلُهُ مَعَهُ " . قَالَ أَبُو سَعِيدٍ بَلَغَنِي أَنَّ الْجِسْرَ أَدَقُّ مِنَ الشَّعْرَةِ وَأَحَدُّ مِنَ السَّيْفِ . وَلَيْسَ فِي حَدِيثِ اللَّيْثِ " فَيَقُولُونَ رَبَّنَا أَعْطَيْتَنَا مَا لَمْ تُعْطِ أَحَدًا مِنَ الْعَالَمِينَ " وَمَا بَعْدَهُ فَأَقَرَّ بِهِ عِيسَى بْنُ حَمَّادٍ .
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Biz: ‹Ey Allohning Rasuli, Rabbimizni koʻramizmi?› dedik. Rasululloh ﷺ: ‹Ochiq (bulutsiz) kun boʻlganda, quyoshni koʻrishda (bir-biringizga) xalal beradimi?› dedilar. Biz: ‹Yoʻq›, dedik» — va hadis oxirigacha keltirildi; u Hafs ibn Maysaraning hadisi kabidir. Faqat: «oʻzlari qilgan biror amalsiz va oldindan yuborgan biror qadamsiz (yaxshiliksiz)» degan soʻzdan keyin: «Bas, ularga: ‹Sizlarga koʻrgan (narsa)laringiz — va u bilan birga uning oʻxshashi — bordir› deyiladi» degan ziyoda (qoʻshimcha) bor. Abu Said dedi: «Menga yetishicha, jisr (koʻprik) sochdan ingichkaroq va qilichdan oʻtkirroqdir».Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Биз: ‹Эй Аллоҳнинг Расули, Раббимизни кўрамизми?› дедик. Расулуллоҳ ﷺ: ‹Очиқ (булутсиз) кун бўлганда, қуёшни кўришда (бир-бирингизга) халал берадими?› дедилар. Биз: ‹Йўқ›, дедик» — ва ҳадис охиригача келтирилди; у Ҳафс ибн Майсаранинг ҳадиси кабидир. Фақат: «ўзлари қилган бирор амалсиз ва олдиндан юборган бирор қадамсиз (яхшиликсиз)» деган сўздан кейин: «Бас, уларга: ‹Сизларга кўрган (нарса)ларингиз — ва у билан бирга унинг ўхшаши — бордир› дейилади» деган зиёда (қўшимча) бор. Абу Саид деди: «Менга етишича, жиср (кўприк) сочдан ингичкароқ ва қиличдан ўткирроқдир».
وَحَدَّثَنَاهُ مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَابْنُ، بَشَّارٍ قَالاَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي مَسْلَمَةَ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا نَضْرَةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِمِثْلِهِ إِلَى قَوْلِهِ " فِي حَمِيلِ السَّيْلِ " . وَلَمْ يَذْكُرْ مَا بَعْدَهُ .
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ dan — shuning oʻxshashi «sel keltirgan (loy)da» degan soʻzgacha — (rivoyat qilindi); va undan keyingisi zikr qilinmadi.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ дан — шунинг ўхшаши «сел келтирган (лой)да» деган сўзгача — (ривоят қилинди); ва ундан кейингиси зикр қилинмади.
وَحَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا لَيْثٌ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رُمْحِ بْنِ الْمُهَاجِرِ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ وَاقِدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ سَعْدِ بْنِ مُعَاذٍ، أَنَّهُ قَالَ رَآنِي نَافِعُ بْنُ جُبَيْرٍ وَنَحْنُ فِي جَنَازَةٍ قَائِمًا وَقَدْ جَلَسَ يَنْتَظِرُ أَنْ تُوضَعَ الْجَنَازَةُ فَقَالَ لِي مَا يُقِيمُكَ فَقُلْتُ أَنْتَظِرُ أَنْ تُوضَعَ الْجَنَازَةُ لِمَا يُحَدِّثُ أَبُو سَعِيدٍ الْخُدْرِيُّ . فَقَالَ نَافِعٌ فَإِنَّ مَسْعُودَ بْنَ الْحَكَمِ حَدَّثَنِي عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ أَنَّهُ قَالَ قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ قَعَدَ .
Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ (avval) oʻrinlaridan turardilar, soʻngra oʻtirdilar.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ (аввал) ўринларидан турардилар, сўнгра ўтирдилар.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، قَالَ قَرَأْتُ عَلَى مَالِكٍ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ عِيَاضِ بْنِ، عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَعْدِ بْنِ أَبِي سَرْحٍ أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ، يَقُولُ كُنَّا نُخْرِجُ زَكَاةَ الْفِطْرِ صَاعًا مِنْ طَعَامٍ أَوْ صَاعًا مِنْ شَعِيرٍ أَوْ صَاعًا مِنْ تَمْرٍ أَوْ صَاعًا مِنْ أَقِطٍ أَوْ صَاعًا مِنْ زَبِيبٍ .
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Biz fitr zakotini bir soʼ taom yoki bir soʼ arpa yoki bir soʼ xurmo yoki bir soʼ quritilgan qatiq (aqit) yoki bir soʼ mayiz (quruq uzum) qilib chiqarar edik».Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Биз фитр закотини бир сў таом ёки бир сў арпа ёки бир сў хурмо ёки бир сў қуритилган қатиқ (ақит) ёки бир сў майиз (қуруқ узум) қилиб чиқарар эдик».
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أُمَيَّةَ، قَالَ أَخْبَرَنِي عِياضُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَعْدِ بْنِ أَبِي سَرْحٍ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ، يَقُولُ كُنَّا نُخْرِجُ زَكَاةَ الْفِطْرِ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِينَا عَنْ كُلِّ صَغِيرٍ وَكَبِيرٍ حُرٍّ وَمَمْلُوكٍ مِنْ ثَلاَثَةِ أَصْنَافٍ صَاعًا مِنْ تَمْرٍ صَاعًا مِنْ أَقِطٍ صَاعًا مِنْ شَعِيرٍ فَلَمْ نَزَلْ نُخْرِجُهُ كَذَلِكَ حَتَّى كَانَ مُعَاوِيَةُ فَرَأَى أَنَّ مُدَّيْنِ مِنْ بُرٍّ تَعْدِلُ صَاعًا مِنْ تَمْرٍ . قَالَ أَبُو سَعِيدٍ فَأَمَّا أَنَا فَلاَ أَزَالُ أُخْرِجُهُ كَذَلِكَ .
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz fitr zakotini, Rasululloh ﷺ oramizda ekanlarida, har bir kichik va katta, ozod va qul (nomidan) uch turdan — bir soʼ xurmo, bir soʼ quritilgan qatiq (aqit), bir soʼ arpa qilib chiqarar edik. Muoviya (davri) kelguniga qadar uni shunday chiqaraverdik. U esa ikki mudd bugʻdoyni bir soʼ xurmoga teng deb bildi. Abu Said dedi: «Men esa uni shundayligicha chiqaraveraman», dedi.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз фитр закотини, Расулуллоҳ ﷺ орамизда эканларида, ҳар бир кичик ва катта, озод ва қул (номидан) уч турдан — бир сў хурмо, бир сў қуритилган қатиқ (ақит), бир сў арпа қилиб чиқарар эдик. Муовия (даври) келгунига қадар уни шундай чиқаравердик. У эса икки мудд буғдойни бир сў хурмога тенг деб билди. Абу Саид деди: «Мен эса уни шундайлигича чиқаравераман», деди.
وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ، قَالَ سَمِعْتُ يَحْيَى بْنَ سَعِيدٍ، يَقُولُ أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، وَعَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، أَنَّهُمَا أَتَيَا أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ فَسَأَلاَهُ عَنِ الْحَرُورِيَّةِ، هَلْ سَمِعْتَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَذْكُرُهَا قَالَ لاَ أَدْرِي مَنِ الْحَرُورِيَّةُ وَلَكِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " يَخْرُجُ فِي هَذِهِ الأُمَّةِ - وَلَمْ يَقُلْ مِنْهَا - قَوْمٌ تَحْقِرُونَ صَلاَتَكُمْ مَعَ صَلاَتِهِمْ فَيَقْرَءُونَ الْقُرْآنَ . لاَ يُجَاوِزُ حُلُوقَهُمْ - أَوْ حَنَاجِرَهُمْ - يَمْرُقُونَ مِنَ الدِّينِ مُرُوقَ السَّهْمِ مِنَ الرَّمِيَّةِ فَيَنْظُرُ الرَّامِي إِلَى سَهْمِهِ إِلَى نَصْلِهِ إِلَى رِصَافِهِ فَيَتَمَارَى فِي الْفُوقَةِ هَلْ عَلِقَ بِهَا مِنَ الدَّمِ شَىْءٌ " .
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abu Salama va Atoʼ ibn Yasor uning oldiga kelib, undan Haruriya haqida soʻradilar: «Rasululloh ﷺ ni ular haqida zikr qilayotganini eshitganmisan?» (deb). U: «Haruriya kimligini bilmayman, lekin men Rasululloh ﷺ ni: ‹Bu ummatda — ‹undan› demadi — shunday qavm chiqadiki, sizlar oʻz namozingizni ularning namozi oldida arzimasdek koʻrasizlar. Ular Qurʼonni oʻqiydilar, (lekin u) ularning halqumlaridan — yoki halqumlaridan — oʻtmaydi; oʻq nishondan oʻtib ketganidek, ular dindan chiqib ketadilar. Otuvchi oʻz oʻqiga — uning paykoniga, ipi (boʻgʻimi)ga qaraydi va patli uchida (oʻqning orqa kertigida) qondan biror narsa yopishganmikin, deb shubha qiladi (lekin hech narsa topmaydi)›, — deganlarini eshitdim», dedi.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Абу Салама ва Атў ибн Ясор унинг олдига келиб, ундан Ҳарурия ҳақида сўрадилар: «Расулуллоҳ ﷺ ни улар ҳақида зикр қилаётганини эшитганмисан?» (деб). У: «Ҳарурия кимлигини билмайман, лекин мен Расулуллоҳ ﷺ ни: ‹Бу умматда — ‹ундан› демади — шундай қавм чиқадики, сизлар ўз намозингизни уларнинг намози олдида арзимасдек кўрасизлар. Улар Қуръонни ўқийдилар, (лекин у) уларнинг ҳалқумларидан — ёки ҳалқумларидан — ўтмайди; ўқ нишондан ўтиб кетганидек, улар диндан чиқиб кетадилар. Отувчи ўз ўқига — унинг пайконига, ипи (бўғими)га қарайди ва патли учида (ўқнинг орқа кертигида) қондан бирор нарса ёпишганмикин, деб шубҳа қилади (лекин ҳеч нарса топмайди)›, — деганларини эшитдим», деди.
حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ صَالِحٍ، عَنْ رَبِيعَةَ، قَالَ حَدَّثَنِي قَزَعَةُ، قَالَ أَتَيْتُ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ - رضى الله عنه - وَهُوَ مَكْثُورٌ عَلَيْهِ فَلَمَّا تَفَرَّقَ النَّاسُ عَنْهُ قُلْتُ إِنِّي لاَ أَسْأَلُكَ عَمَّا يَسْأَلُكَ هَؤُلاَءِ عَنْهُ . سَأَلْتُهُ عَنِ الصَّوْمِ فِي السَّفَرِ فَقَالَ سَافَرْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى مَكَّةَ وَنَحْنُ صِيَامٌ قَالَ فَنَزَلْنَا مَنْزِلاً فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّكُمْ قَدْ دَنَوْتُمْ مِنْ عَدُوِّكُمْ وَالْفِطْرُ أَقْوَى لَكُمْ " . فَكَانَتْ رُخْصَةً فَمِنَّا مَنْ صَامَ وَمِنَّا مَنْ أَفْطَرَ ثُمَّ نَزَلْنَا مَنْزِلاً آخَرَ فَقَالَ " إِنَّكُمْ مُصَبِّحُو عَدُوِّكُمْ وَالْفِطْرُ أَقْوَى لَكُمْ فَأَفْطِرُوا " . وَكَانَتْ عَزْمَةً فَأَفْطَرْنَا ثُمَّ قَالَ لَقَدْ رَأَيْتُنَا نَصُومُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَعْدَ ذَلِكَ فِي السَّفَرِ .
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Biz Rasululloh ﷺ bilan Makka tomon safar qildik, biz roʻzador edik. Bir manzilga tushdik. Shunda Rasululloh ﷺ: ‹Sizlar dushmaningizga yaqinlashdingiz, iftor sizlar uchun kuchliroqdir›, dedilar. Bu ruxsat boʻldi. Shunda bizdan baʼzimiz roʻza tutdik, baʼzimiz iftor qildik. Soʻng boshqa bir manzilga tushdik. (Rasululloh ﷺ): ‹Sizlar ertalab dushmaningizga yetib borasizlar, iftor sizlar uchun kuchliroqdir, shuning uchun iftor qilinglar!›, dedilar. Bu (qatʼiy) buyruq boʻldi, biz iftor qildik». Soʻng (Abu Said) dedi: «Shundan keyin biz Rasululloh ﷺ bilan safarda roʻza tutganimizni koʻrdik».Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Биз Расулуллоҳ ﷺ билан Макка томон сафар қилдик, биз рўзадор эдик. Бир манзилга тушдик. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: ‹Сизлар душманингизга яқинлашдингиз, ифтор сизлар учун кучлироқдир›, дедилар. Бу рухсат бўлди. Шунда биздан баъзимиз рўза тутдик, баъзимиз ифтор қилдик. Сўнг бошқа бир манзилга тушдик. (Расулуллоҳ ﷺ): ‹Сизлар эрталаб душманингизга етиб борасизлар, ифтор сизлар учун кучлироқдир, шунинг учун ифтор қилинглар!›, дедилар. Бу (қатъий) буйруқ бўлди, биз ифтор қилдик». Сўнг (Абу Саид) деди: «Шундан кейин биз Расулуллоҳ ﷺ билан сафарда рўза тутганимизни кўрдик».
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، قَالَ تَذَاكَرْنَا لَيْلَةَ الْقَدْرِ فَأَتَيْتُ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ - رضى الله عنه - وَكَانَ لِي صَدِيقًا فَقُلْتُ أَلاَ تَخْرُجُ بِنَا إِلَى النَّخْلِ فَخَرَجَ وَعَلَيْهِ خَمِيصَةٌ فَقُلْتُ لَهُ سَمِعْتَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَذْكُرُ لَيْلَةَ الْقَدْرِ فَقَالَ نَعَمْ اعْتَكَفْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْعَشْرَ الْوُسْطَى مِنْ رَمَضَانَ فَخَرَجْنَا صَبِيحَةَ عِشْرِينَ فَخَطَبَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " إِنِّي أُرِيتُ لَيْلَةَ الْقَدْرِ وَإِنِّي نَسِيتُهَا - أَوْ أُنْسِيتُهَا - فَالْتَمِسُوهَا فِي الْعَشْرِ الأَوَاخِرِ مِنْ كُلِّ وِتْرٍ وَإِنِّي أُرِيتُ أَنِّي أَسْجُدُ فِي مَاءٍ وَطِينٍ فَمَنْ كَانَ اعْتَكَفَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَلْيَرْجِعْ " . قَالَ فَرَجَعْنَا وَمَا نَرَى فِي السَّمَاءِ قَزَعَةً قَالَ وَجَاءَتْ سَحَابَةٌ فَمُطِرْنَا حَتَّى سَالَ سَقْفُ الْمَسْجِدِ وَكَانَ مِنْ جَرِيدِ النَّخْلِ وَأُقِيمَتِ الصَّلاَةُ فَرَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَسْجُدُ فِي الْمَاءِ وَالطِّينِ قَالَ حَتَّى رَأَيْتُ أَثَرَ الطِّينِ فِي جَبْهَتِهِ .
Abu Salama dedi: Biz Laylatul-qadr haqida gaplashdik. Soʻng men doʻstim boʻlgan Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)ning oldiga borib: «Biz bilan xurmozorga chiqmaysizmi?» dedim. Ustlariga xamisa (chiziqli kiyim) yopinib chiqdilar. Men u kishiga: «Siz Rasululloh ﷺ ning Laylatul-qadrni zikr qilganlarini eshitganmisiz?» dedim. U: «Ha. Biz Rasululloh ﷺ bilan birga Ramazonning oʻrta oʻn (kuni)da iʼtikofda boʻldik, soʻng yigirmanchi (kunning) tongida chiqdik. Rasululloh ﷺ bizga xutba qilib: ‹Menga Laylatul-qadr koʻrsatildi, men uni unutdim — yoki: u menga unutdirildi —, bas uni soʻnggi oʻn kechaning har bir toq (kechasi)da axtaringlar. Va menga oʻzimni suv va loyda sajda qilayotganim koʻrsatildi. Shunday ekan, kim Rasululloh ﷺ bilan birga iʼtikofda boʻlgan boʻlsa, qaytib kelsin›, dedilar», dedi. (Abu Said) dedi: Biz qaytdik, osmonda bir boʻlak ham bulut koʻrmasdik. (Abu Said) dedi: Soʻng bir bulut keldi-yu, bizga yomgʻir yogʻdi, hatto xurmo shoxlaridan qilingan masjid shipi oqib ketdi. Namozga iqomat aytildi, shunda men Rasululloh ﷺ ning suv va loyda sajda qilayotganlarini koʻrdim. (Abu Said) dedi: Hatto men peshonalarida loy izini koʻrdim.Абу Салама деди: Биз Лайлатул-қадр ҳақида гаплашдик. Сўнг мен дўстим бўлган Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)нинг олдига бориб: «Биз билан хурмозорга чиқмайсизми?» дедим. Устларига хамиса (чизиқли кийим) ёпиниб чиқдилар. Мен у кишига: «Сиз Расулуллоҳ ﷺ нинг Лайлатул-қадрни зикр қилганларини эшитганмисиз?» дедим. У: «Ҳа. Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бирга Рамазоннинг ўрта ўн (куни)да иътикофда бўлдик, сўнг йигирманчи (куннинг) тонгида чиқдик. Расулуллоҳ ﷺ бизга хутба қилиб: ‹Менга Лайлатул-қадр кўрсатилди, мен уни унутдим — ёки: у менга унутдирилди —, бас уни сўнгги ўн кечанинг ҳар бир тоқ (кечаси)да ахтаринглар. Ва менга ўзимни сув ва лойда сажда қилаётганим кўрсатилди. Шундай экан, ким Расулуллоҳ ﷺ билан бирга иътикофда бўлган бўлса, қайтиб келсин›, дедилар», деди. (Абу Саид) деди: Биз қайтдик, осмонда бир бўлак ҳам булут кўрмасдик. (Абу Саид) деди: Сўнг бир булут келди-ю, бизга ёмғир ёғди, ҳатто хурмо шохларидан қилинган масжид шипи оқиб кетди. Намозга иқомат айтилди, шунда мен Расулуллоҳ ﷺ нинг сув ва лойда сажда қилаётганларини кўрдим. (Абу Саид) деди: Ҳатто мен пешоналарида лой изини кўрдим.
وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ، عُمَيْرٍ قَالَ سَمِعْتُ قَزَعَةَ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ، قَالَ سَمِعْتُ مِنْ، رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَرْبَعًا فَأَعْجَبْنَنِي وَآنَقْنَنِي نَهَى أَنْ تُسَافِرَ الْمَرْأَةُ مَسِيرَةَ يَوْمَيْنِ إِلاَّ وَمَعَهَا زَوْجُهَا أَوْ ذُو مَحْرَمٍ . وَاقْتَصَّ بَاقِيَ الْحَدِيثِ .
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ dan toʻrt (narsani) eshitdim, ular menga yoqdi va meni mahliyo qildi: u zot ayol kishining yonida eri yoki mahrami boʻlmasdan ikki kunlik masofaga safar qilishidan qaytardilar. Va u hadisning qolganini (oxirigacha) keltirdi.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ дан тўрт (нарсани) эшитдим, улар менга ёқди ва мени маҳлиё қилди: у зот аёл кишининг ёнида эри ёки маҳрами бўлмасдан икки кунлик масофага сафар қилишидан қайтардилар. Ва у ҳадиснинг қолганини (охиригача) келтирди.
حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ابْنِ عُلَيَّةَ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ وُهَيْبٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي، إِسْحَاقَ أَنَّهُ حَدَّثَ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، مَوْلَى الْمَهْرِيِّ أَنَّهُ أَصَابَهُمْ بِالْمَدِينَةِ جَهْدٌ وَشِدَّةٌ وَأَنَّهُ أَتَى أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ فَقَالَ لَهُ إِنِّي كَثِيرُ الْعِيَالِ وَقَدْ أَصَابَتْنَا شِدَّةٌ فَأَرَدْتُ أَنْ أَنْقُلَ عِيَالِي إِلَى بَعْضِ الرِّيفِ . فَقَالَ أَبُو سَعِيدٍ لاَ تَفْعَلِ الْزَمِ الْمَدِينَةَ فَإِنَّا خَرَجْنَا مَعَ نَبِيِّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم - أَظُنُّ أَنَّهُ قَالَ - حَتَّى قَدِمْنَا عُسْفَانَ فَأَقَامَ بِهَا لَيَالِيَ فَقَالَ النَّاسُ وَاللَّهِ مَا نَحْنُ هَا هُنَا فِي شَىْءٍ وَإِنَّ عِيَالَنَا لَخُلُوفٌ مَا نَأْمَنُ عَلَيْهِمْ . فَبَلَغَ ذَلِكَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " مَا هَذَا الَّذِي بَلَغَنِي مِنْ حَدِيثِكُمْ - مَا أَدْرِي كَيْفَ قَالَ - وَالَّذِي أَحْلِفُ بِهِ أَوْ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَقَدْ هَمَمْتُ أَوْ إِنْ شِئْتُمْ - لاَ أَدْرِي أَيَّتَهُمَا قَالَ - لآمُرَنَّ بِنَاقَتِي تُرْحَلُ ثُمَّ لاَ أَحُلُّ لَهَا عُقْدَةً حَتَّى أَقْدَمَ الْمَدِينَةَ - وَقَالَ - اللَّهُمَّ إِنَّ إِبْرَاهِيمَ حَرَّمَ مَكَّةَ فَجَعَلَهَا حَرَمًا وَإِنِّي حَرَّمْتُ الْمَدِينَةَ حَرَامًا مَا بَيْنَ مَأْزِمَيْهَا أَنْ لاَ يُهَرَاقَ فِيهَا دَمٌ وَلاَ يُحْمَلَ فِيهَا سِلاَحٌ لِقِتَالٍ وَلاَ يُخْبَطَ فِيهَا شَجَرَةٌ إِلاَّ لِعَلْفٍ اللَّهُمَّ بَارِكْ لَنَا فِي مَدِينَتِنَا اللَّهُمَّ بَارِكْ لَنَا فِي صَاعِنَا اللَّهُمَّ بَارِكْ لَنَا فِي مُدِّنَا اللَّهُمَّ بَارِكْ لَنَا فِي صَاعِنَا اللَّهُمَّ بَارِكْ لَنَا فِي مُدِّنَا اللَّهُمَّ بَارِكْ لَنَا فِي مَدِينَتِنَا اللَّهُمَّ اجْعَلْ مَعَ الْبَرَكَةِ بَرَكَتَيْنِ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ مَا مِنَ الْمَدِينَةِ شِعْبٌ وَلاَ نَقْبٌ إِلاَّ عَلَيْهِ مَلَكَانِ يَحْرُسَانِهَا حَتَّى تَقْدَمُوا إِلَيْهَا - ثُمَّ قَالَ لِلنَّاسِ - ارْتَحِلُوا " . فَارْتَحَلْنَا فَأَقْبَلْنَا إِلَى الْمَدِينَةِ فَوَالَّذِي نَحْلِفُ بِهِ أَوْ يُحْلَفُ بِهِ - الشَّكُّ مِنْ حَمَّادٍ - مَا وَضَعْنَا رِحَالَنَا حِينَ دَخَلْنَا الْمَدِينَةَ حَتَّى أَغَارَ عَلَيْنَا بَنُو عَبْدِ اللَّهِ بْنِ غَطَفَانَ وَمَا يَهِيجُهُمْ قَبْلَ ذَلِكَ شَىْءٌ .
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Ularga (yaʼni baʼzi kishilarga) Madinada mashaqqat va qiyinchilik yetgan edi. (Bir kishi) Abu Said al-Xudriyning oldiga kelib, unga: «Mening oilam katta, bizga qattiq qiyinchilik yetdi, shuning uchun oilamni biror qishloqqa (hosildor yerga) koʻchirmoqchi boʻldim», dedi. Shunda Abu Said: «Bunday qilma, Madinada qol! Biz Allohning Nabiysi ﷺ bilan birga chiqqan edik — (rovi) uni shunday dedi deb oʻylayman — toki Usfonga yetib keldik. U zot u yerda bir necha kecha turdilar. Odamlar: ‹Vallohi, biz bu yerda hech nima qilmay (behuda) turibmiz, holbuki oilalarimiz ortimizda himoyasiz qoldi, ular xususida xotirjam emasmiz›, dedi. Bu (gap) Nabiy ﷺ ga yetdi. Shunda u zot: ‹Soʻzlaringizdan menga yetgan bu (gap) nima? — (rovi) qanday deganlarini bilmayman — Qasam ichadigan Zot haqqi, yoki: Jonim qoʻlida boʻlgan Zot haqqi, men qasd qildim — yoxud: agar xohlasangiz — qaysisini deganlarini bilmayman — tuyamga egar urilishini buyuraman, soʻng Madinaga yetib bormagunimcha unga bogʻlangan biror tugunni yechmayman›, dedilar. Va: ‹Ey Alloh, Ibrohim Makkani harom qildi va uni haram qildi. Men esa Madinani — uning ikki togʻ darasi orasini harom qildim: unda qon toʻkilmasligi, jang uchun qurol koʻtarilmasligi va yem-xashak (uchun olish) bundan mustasno, undagi daraxt qoqib yaprogʻi toʻkilmasligi (uchun). Ey Alloh, shahrimizga baraka ber. Ey Alloh, soʼimizga baraka ber. Ey Alloh, muddimizga baraka ber. Ey Alloh, soʼimizga baraka ber. Ey Alloh, muddimizga baraka ber. Ey Alloh, shahrimizga baraka ber. Ey Alloh, baraka bilan birga (yana) ikki baraka qil. Jonim qoʻlida boʻlgan Zot haqqi, Madinaning shunday darasi yoki togʻ yoʻli yoʻqki, uni qoʻriqlab turadigan ikkita farishta boʻlmasa, toki siz unga yetib borguningizcha›, dedilar. Soʻng odamlarga: ‹Yoʻlga chiqinglar!› dedilar. Biz yoʻlga chiqib, Madina tomon yurdik. Biz qasam ichadigan, yoxud qasam ichiladigan Zot haqqi — bu shak Hammoddan — Madinaga kirganimizda hali yuk-egarlarimizni qoʻyib ulgurmasimizdan Abdulloh ibn Gʻatafon avlodi bizga hujum qilib bostirib keldi, holbuki bundan oldin ularni hech nima qoʻzgʻatmagan edi», dedi.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Уларга (яъни баъзи кишиларга) Мадинада машаққат ва қийинчилик етган эди. (Бир киши) Абу Саид ал-Худрийнинг олдига келиб, унга: «Менинг оилам катта, бизга қаттиқ қийинчилик етди, шунинг учун оиламни бирор қишлоққа (ҳосилдор ерга) кўчирмоқчи бўлдим», деди. Шунда Абу Саид: «Бундай қилма, Мадинада қол! Биз Аллоҳнинг Набийси ﷺ билан бирга чиққан эдик — (рови) уни шундай деди деб ўйлайман — токи Усфонга етиб келдик. У зот у ерда бир неча кеча турдилар. Одамлар: ‹Валлоҳи, биз бу ерда ҳеч нима қилмай (беҳуда) турибмиз, ҳолбуки оилаларимиз ортимизда ҳимоясиз қолди, улар хусусида хотиржам эмасмиз›, деди. Бу (гап) Набий ﷺ га етди. Шунда у зот: ‹Сўзларингиздан менга етган бу (гап) нима? — (рови) қандай деганларини билмайман — Қасам ичадиган Зот ҳаққи, ёки: Жоним қўлида бўлган Зот ҳаққи, мен қасд қилдим — ёхуд: агар хоҳласангиз — қайсисини деганларини билмайман — туямга эгар урилишини буюраман, сўнг Мадинага етиб бормагунимча унга боғланган бирор тугунни ечмайман›, дедилар. Ва: ‹Эй Аллоҳ, Иброҳим Маккани ҳаром қилди ва уни ҳарам қилди. Мен эса Мадинани — унинг икки тоғ дараси орасини ҳаром қилдим: унда қон тўкилмаслиги, жанг учун қурол кўтарилмаслиги ва ем-хашак (учун олиш) бундан мустасно, ундаги дарахт қоқиб япроғи тўкилмаслиги (учун). Эй Аллоҳ, шаҳримизга барака бер. Эй Аллоҳ, сўимизга барака бер. Эй Аллоҳ, муддимизга барака бер. Эй Аллоҳ, сўимизга барака бер. Эй Аллоҳ, муддимизга барака бер. Эй Аллоҳ, шаҳримизга барака бер. Эй Аллоҳ, барака билан бирга (яна) икки барака қил. Жоним қўлида бўлган Зот ҳаққи, Мадинанинг шундай дараси ёки тоғ йўли йўқки, уни қўриқлаб турадиган иккита фаришта бўлмаса, токи сиз унга етиб боргунингизча›, дедилар. Сўнг одамларга: ‹Йўлга чиқинглар!› дедилар. Биз йўлга чиқиб, Мадина томон юрдик. Биз қасам ичадиган, ёхуд қасам ичиладиган Зот ҳаққи — бу шак Ҳаммоддан — Мадинага кирганимизда ҳали юк-эгарларимизни қўйиб улгурмасимиздан Абдуллоҳ ибн Ғатафон авлоди бизга ҳужум қилиб бостириб келди, ҳолбуки бундан олдин уларни ҳеч нима қўзғатмаган эди», деди.
وَحَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا لَيْثٌ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، مَوْلَى الْمَهْرِيِّ أَنَّهُ جَاءَ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ لَيَالِيَ الْحَرَّةِ فَاسْتَشَارَهُ فِي الْجَلاَءِ مِنَ الْمَدِينَةِ وَشَكَا إِلَيْهِ أَسْعَارَهَا وَكَثْرَةَ عِيَالِهِ وَأَخْبَرَهُ أَنْ لاَ صَبْرَ لَهُ عَلَى جَهْدِ الْمَدِينَةِ وَلأْوَائِهَا . فَقَالَ لَهُ وَيْحَكَ لاَ آمُرُكَ بِذَلِكَ إِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " لاَ يَصْبِرُ أَحَدٌ عَلَى لأْوَائِهَا فَيَمُوتَ إِلاَّ كُنْتُ لَهُ شَفِيعًا أَوْ شَهِيدًا يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِذَا كَانَ مُسْلِمًا " .
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: (Bir kishi) Harra (jangi) kechalarida Abu Said al-Xudriy oldiga kelib, Madinadan koʻchib ketish xususida u bilan maslahatlashdi va unga (Madinaning) narxlari (qimmatligi)dan hamda oilasi koʻpligidan shikoyat qildi, Madinaning mashaqqati va qiyinchiligiga sabri yetmasligini aytdi. Shunda u (Abu Said): «Voy senga! Men senga buni buyurmayman. Men Rasululloh ﷺ: ‹Kim uning (Madinaning) qiyinchiligiga sabr qilib, soʻng vafot etsa, agar u musulmon boʻlsa, qiyomat kuni men unga shafoatchi yoki guvoh boʻlaman›, deganlarini eshitganman», dedi.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: (Бир киши) Ҳарра (жанги) кечаларида Абу Саид ал-Худрий олдига келиб, Мадинадан кўчиб кетиш хусусида у билан маслаҳатлашди ва унга (Мадинанинг) нархлари (қимматлиги)дан ҳамда оиласи кўплигидан шикоят қилди, Мадинанинг машаққати ва қийинчилигига сабри етмаслигини айтди. Шунда у (Абу Саид): «Вой сенга! Мен сенга буни буюрмайман. Мен Расулуллоҳ ﷺ: ‹Ким унинг (Мадинанинг) қийинчилигига сабр қилиб, сўнг вафот этса, агар у мусулмон бўлса, қиёмат куни мен унга шафоатчи ёки гувоҳ бўламан›, деганларини эшитганман», деди.
حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ حُمَيْدٍ الْخَرَّاطِ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا سَلَمَةَ بْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ مَرَّ بِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ قَالَ قُلْتُ لَهُ كَيْفَ سَمِعْتَ أَبَاكَ يَذْكُرُ فِي الْمَسْجِدِ الَّذِي أُسِّسَ عَلَى التَّقْوَى قَالَ قَالَ أَبِي دَخَلْتُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي بَيْتِ بَعْضِ نِسَائِهِ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَىُّ الْمَسْجِدَيْنِ الَّذِي أُسِّسَ عَلَى التَّقْوَى قَالَ فَأَخَذَ كَفًّا مِنْ حَصْبَاءَ فَضَرَبَ بِهِ الأَرْضَ ثُمَّ قَالَ " هُوَ مَسْجِدُكُمْ هَذَا " . - لِمَسْجِدِ الْمَدِينَةِ - قَالَ فَقُلْتُ أَشْهَدُ أَنِّي سَمِعْتُ أَبَاكَ هَكَذَا يَذْكُرُهُ .
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Men Rasululloh ﷺ ning huzurlariga, u zot ayollaridan birining uyida turganlarida kirdim-da: ‹Yo Rasululloh! Ikki masjiddan qaysi biri taqvo asosida qurilgan?› dedim. Shunda u zot bir hovuch mayda tosh olib, uni yerga urdilar, soʻng: ‹Mana shu — sizlarning masjidingiz›, dedilar» — yaʼni Madina masjidini (nazarda tutib).Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг ҳузурларига, у зот аёлларидан бирининг уйида турганларида кирдим-да: ‹Ё Расулуллоҳ! Икки масжиддан қайси бири тақво асосида қурилган?› дедим. Шунда у зот бир ҳовуч майда тош олиб, уни ерга урдилар, сўнг: ‹Мана шу — сизларнинг масжидингиз›, дедилар» — яъни Мадина масжидини (назарда тутиб).
وَحَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ الْجَهْضَمِيُّ، حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَنَسِ، بْنِ سِيرِينَ عَنْ مَعْبَدِ بْنِ سِيرِينَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ قُلْتُ لَهُ سَمِعْتَهُ مِنْ أَبِي سَعِيدٍ، قَالَ نَعَمْ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ عَلَيْكُمْ أَنْ لاَ تَفْعَلُوا فَإِنَّمَا هُوَ الْقَدَرُ" .
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Buni qilmasangiz ham boshqa choʻqqa zarari yoʻq, zero u faqat qadardir», — dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Буни қилмасангиз ҳам бошқа чўққа зарари йўқ, зеро у фақат қадардир», — дедилар.
حَدَّثَنَا عَمْرٌو النَّاقِدُ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، أَخْبَرَنَا سُلَيْمَانُ الرَّبَعِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو الْمُتَوَكِّلِ النَّاجِيُّ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الذَّهَبُ بِالذَّهَبِ مِثْلاً بِمِثْلٍ " . فَذَكَرَ بِمِثْلِهِ .
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Oltin oltinga — misli misliga (boʻlsin)», dedilar. Soʻng (yuqoridagi hadisning) mislini zikr qildi.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Олтин олтинга — мисли мислига (бўлсин)», дедилар. Сўнг (юқоридаги ҳадиснинг) мислини зикр қилди.
حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَبَّادٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ، وَابْنُ أَبِي عُمَرَ، جَمِيعًا عَنْ سُفْيَانَ بْنِ، عُيَيْنَةَ - وَاللَّفْظُ لاِبْنِ عَبَّادٍ - قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ، يَقُولُ الدِّينَارُ بِالدِّينَارِ وَالدِّرْهَمُ بِالدِّرْهَمِ مِثْلاً بِمِثْلٍ مَنْ زَادَ أَوِ ازْدَادَ فَقَدْ أَرْبَى . فَقُلْتُ لَهُ إِنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ يَقُولُ غَيْرَ هَذَا . فَقَالَ لَقَدْ لَقِيتُ ابْنَ عَبَّاسٍ فَقُلْتُ أَرَأَيْتَ هَذَا الَّذِي تَقُولُ أَشَىْءٌ سَمِعْتَهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَوْ وَجَدْتَهُ فِي كِتَابِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ فَقَالَ لَمْ أَسْمَعْهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَلَمْ أَجِدْهُ فِي كِتَابِ اللَّهِ وَلَكِنْ حَدَّثَنِي أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الرِّبَا فِي النَّسِيئَةِ " .
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Dinor dinor evaziga, dirham dirham evaziga teng-bardobar (almashtiriladi); kim ziyoda qilsa yoki ziyodasini olsa, ribo qilibdi». Men unga: «Ibn Abbos bundan boshqacha aytadi-ku», dedim. U: «Men Ibn Abbosni uchratib: ‹Sen aytayotgan bu (gapni) menga aytib ber-chi, uni Rasululloh ﷺ dan eshitganmisan yoki uni Allohning — azza va jalla — Kitobida topganmisan?› deganimda, u: ‹Men uni Rasululloh ﷺ dan eshitganim yoʻq va uni Allohning Kitobida ham topganim yoʻq, lekin menga Usoma ibn Zayd Nabiy ﷺ ning shunday deganlarini aytib berdi: Ribo faqat nasiyada (qarzga sotishda) boʻladi›, dedi», dedi.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Динор динор эвазига, дирҳам дирҳам эвазига тенг-бардобар (алмаштирилади); ким зиёда қилса ёки зиёдасини олса, рибо қилибди». Мен унга: «Ибн Аббос бундан бошқача айтади-ку», дедим. У: «Мен Ибн Аббосни учратиб: ‹Сен айтаётган бу (гапни) менга айтиб бер-чи, уни Расулуллоҳ ﷺ дан эшитганмисан ёки уни Аллоҳнинг — азза ва жалла — Китобида топганмисан?› деганимда, у: ‹Мен уни Расулуллоҳ ﷺ дан эшитганим йўқ ва уни Аллоҳнинг Китобида ҳам топганим йўқ, лекин менга Усома ибн Зайд Набий ﷺ нинг шундай деганларини айтиб берди: Рибо фақат насияда (қарзга сотишда) бўлади›, деди», деди.
حَدَّثَنَا الْحَكَمُ بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا هِقْلٌ، عَنِ الأَوْزَاعِيِّ، قَالَ حَدَّثَنِي عَطَاءُ بْنُ أَبِي، رَبَاحٍ أَنَّ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ، لَقِيَ ابْنَ عَبَّاسٍ فَقَالَ لَهُ أَرَأَيْتَ قَوْلَكَ فِي الصَّرْفِ أَشَيْئًا سَمِعْتَهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَمْ شَيْئًا وَجَدْتَهُ فِي كِتَابِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ كَلاَّ لاَ أَقُولُ أَمَّا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَنْتُمْ أَعْلَمُ بِهِ وَأَمَّا كِتَابُ اللَّهِ فَلاَ أَعْلَمُهُ وَلَكِنْ حَدَّثَنِي أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " أَلاَ إِنَّمَا الرِّبَا فِي النَّسِيئَةِ " .
Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abu Said al-Xudriy Ibn Abbosni uchratib unga: «Sarrof (pul almashtirish) haqidagi gapingni menga aytib ber-chi, uni Rasululloh ﷺ dan eshitganmisan yoki uni Allohning — azza va jalla — Kitobida topgan narsangmi?» dedi. Shunda Ibn Abbos: «Yoʻq, men (unday) demayman. Rasululloh ﷺ ga kelsak, uni siz yaxshiroq bilasizlar; Allohning Kitobiga kelsak, uni (sizdan koʻra) bilmayman. Lekin menga Usoma ibn Zayd hadis aytdiki, Rasululloh ﷺ: ‹Ogoh boʻlinglar, ribo faqat nasiyada (qarzga sotishda) boʻladi›, dedilar», dedi.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Абу Саид ал-Худрий Ибн Аббосни учратиб унга: «Сарроф (пул алмаштириш) ҳақидаги гапингни менга айтиб бер-чи, уни Расулуллоҳ ﷺ дан эшитганмисан ёки уни Аллоҳнинг — азза ва жалла — Китобида топган нарсангми?» деди. Шунда Ибн Аббос: «Йўқ, мен (ундай) демайман. Расулуллоҳ ﷺ га келсак, уни сиз яхшироқ биласизлар; Аллоҳнинг Китобига келсак, уни (сиздан кўра) билмайман. Лекин менга Усома ибн Зайд ҳадис айтдики, Расулуллоҳ ﷺ: ‹Огоҳ бўлинглар, рибо фақат насияда (қарзга сотишда) бўлади›, дедилар», деди.
وَحَدَّثَنِيهِ إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ، - يَعْنِي ابْنَ عَبْدِ الْوَارِثِ -
قَالَ سَمِعْتُ أَبِي يُحَدِّثُ، حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ، عَنْ يَحْيَى، حَدَّثَنِي أَبُو سَعِيدٍ، مَوْلَى الْمَهْرِيِّ حَدَّثَنِي
أَبُو سَعِيدٍ الْخُدْرِيُّ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ بَعَثَ بَعْثًا . بِمَعْنَاهُ .
وَحَدَّثَنِي إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، - يَعْنِي ابْنَ مُوسَى - عَنْ شَيْبَانَ،
عَنْ يَحْيَى، بِهَذَا الإِسْنَادِ مِثْلَهُ .
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan ushbu hadis yana boshqa isnodlar bilan shu maʼnoda rivoyat qilingan.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ушбу ҳадис яна бошқа иснодлар билан шу маънода ривоят қилинган.
وَحَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْقَطَّانُ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، حَدَّثَنَا
عَطَاءٌ، عَنْ عُبَيْدِ بْنِ عُمَيْرٍ، أَنَّ أَبَا مُوسَى، اسْتَأْذَنَ عَلَى عُمَرَ ثَلاَثًا فَكَأَنَّهُ وَجَدَهُ مَشْغُولاً
فَرَجَعَ فَقَالَ عُمَرُ أَلَمْ تَسْمَعْ صَوْتَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ قَيْسٍ ائْذَنُوا لَهُ . فَدُعِيَ لَهُ فَقَالَ مَا حَمَلَكَ
عَلَى مَا صَنَعْتَ قَالَ إِنَّا كُنَّا نُؤْمَرُ بِهَذَا . قَالَ لَتُقِيمَنَّ عَلَى هَذَا بَيِّنَةً أَوْ لأَفْعَلَنَّ . فَخَرَجَ
فَانْطَلَقَ إِلَى مَجْلِسٍ مِنَ الأَنْصَارِ فَقَالُوا لاَ يَشْهَدُ لَكَ عَلَى هَذَا إِلاَّ أَصْغَرُنَا . فَقَامَ أَبُو سَعِيدٍ
فَقَالَ كُنَّا نُؤْمَرُ بِهَذَا . فَقَالَ عُمَرُ خَفِيَ عَلَىَّ هَذَا مِنْ أَمْرِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم
أَلْهَانِي عَنْهُ الصَّفْقُ بِالأَسْوَاقِ .
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abu Muso Umarning huzuriga kirishga uch marta ruxsat soʻradi va goʻyo uni band holda topib, qaytib ketdi. Umar: «Abdulloh ibn Qaysning ovozini eshitmadingizmi? Unga ruxsat beringlar!» dedi. Soʻng u chaqirildi. (Umar) unga: «Seni qilgan ishingga nima undadi?» dedi. U: «Biz shunga buyurilar edik» dedi. (Umar): «Shunga albatta hujjat keltir, boʻlmasa (seni jazolayman)» dedi. Soʻng u chiqib, ansorlardan bir majlisga bordi. Ular: «Senga bu xususda eng kichigimizdan boshqasi guvohlik bermaydi» dedilar. Shunda Abu Said turib: «Biz shunga buyurilar edik» dedi. Umar: «Rasululloh ﷺ ning bu ishi menga maxfiy qolibdi. Bozorlardagi savdo-sotiq meni undan chalgʻitibdi» dedi.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Абу Мусо Умарнинг ҳузурига киришга уч марта рухсат сўради ва гўё уни банд ҳолда топиб, қайтиб кетди. Умар: «Абдуллоҳ ибн Қайснинг овозини эшитмадингизми? Унга рухсат беринглар!» деди. Сўнг у чақирилди. (Умар) унга: «Сени қилган ишингга нима ундади?» деди. У: «Биз шунга буюрилар эдик» деди. (Умар): «Шунга албатта ҳужжат келтир, бўлмаса (сени жазолайман)» деди. Сўнг у чиқиб, ансорлардан бир мажлисга борди. Улар: «Сенга бу хусусда энг кичигимиздан бошқаси гувоҳлик бермайди» дедилар. Шунда Абу Саид туриб: «Биз шунга буюрилар эдик» деди. Умар: «Расулуллоҳ ﷺ нинг бу иши менга махфий қолибди. Бозорлардаги савдо-сотиқ мени ундан чалғитибди» деди.
وَحَدَّثَنِي أَبُو الطَّاهِرِ، أَحْمَدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ سَرْحٍ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي
مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ، عَنْ صَيْفِيٍّ، - وَهُوَ عِنْدَنَا مَوْلَى ابْنِ أَفْلَحَ - أَخْبَرَنِي أَبُو السَّائِبِ، مَوْلَى
هِشَامِ بْنِ زُهْرَةَ أَنَّهُ دَخَلَ عَلَى أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ فِي بَيْتِهِ قَالَ فَوَجَدْتُهُ يُصَلِّي فَجَلَسْتُ
أَنْتَظِرُهُ حَتَّى يَقْضِيَ صَلاَتَهُ فَسَمِعْتُ تَحْرِيكًا فِي عَرَاجِينَ فِي نَاحِيَةِ الْبَيْتِ فَالْتَفَتُّ فَإِذَا
حَيَّةٌ فَوَثَبْتُ لأَقْتُلَهَا فَأَشَارَ إِلَىَّ أَنِ اجْلِسْ . فَجَلَسْتُ فَلَمَّا انْصَرَفَ أَشَارَ إِلَى بَيْتٍ فِي
الدَّارِ فَقَالَ أَتَرَى هَذَا الْبَيْتَ فَقُلْتُ نَعَمْ . قَالَ كَانَ فِيهِ فَتًى مِنَّا حَدِيثُ عَهْدٍ بِعُرْسٍ - قَالَ
- فَخَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى الْخَنْدَقِ فَكَانَ ذَلِكَ الْفَتَى يَسْتَأْذِنُ رَسُولَ
اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِأَنْصَافِ النَّهَارِ فَيَرْجِعُ إِلَى أَهْلِهِ فَاسْتَأْذَنَهُ يَوْمًا فَقَالَ لَهُ رَسُولُ
اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " خُذْ عَلَيْكَ سِلاَحَكَ فَإِنِّي أَخْشَى عَلَيْكَ قُرَيْظَةَ " . فَأَخَذَ الرَّجُلُ
سِلاَحَهُ ثُمَّ رَجَعَ فَإِذَا امْرَأَتُهُ بَيْنَ الْبَابَيْنِ قَائِمَةً فَأَهْوَى إِلَيْهَا الرُّمْحَ لِيَطْعُنَهَا بِهِ وَأَصَابَتْهُ
غَيْرَةٌ فَقَالَتْ لَهُ اكْفُفْ عَلَيْكَ رُمْحَكَ وَادْخُلِ الْبَيْتَ حَتَّى تَنْظُرَ مَا الَّذِي أَخْرَجَنِي . فَدَخَلَ
فَإِذَا بِحَيَّةٍ عَظِيمَةٍ مُنْطَوِيَةٍ عَلَى الْفِرَاشِ فَأَهْوَى إِلَيْهَا بِالرُّمْحِ فَانْتَظَمَهَا بِهِ ثُمَّ خَرَجَ فَرَكَزَهُ
فِي الدَّارِ فَاضْطَرَبَتْ عَلَيْهِ فَمَا يُدْرَى أَيُّهُمَا كَانَ أَسْرَعَ مَوْتًا الْحَيَّةُ أَمِ الْفَتَى قَالَ فَجِئْنَا
إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرْنَا ذَلِكَ لَهُ وَقُلْنَا ادْعُ اللَّهَ يُحْيِيهِ لَنَا . فَقَالَ "
اسْتَغْفِرُوا لِصَاحِبِكُمْ " . ثُمَّ قَالَ " إِنَّ بِالْمَدِينَةِ جِنًّا قَدْ أَسْلَمُوا فَإِذَا رَأَيْتُمْ مِنْهُمْ شَيْئًا
فَآذِنُوهُ ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ فَإِنْ بَدَا لَكُمْ بَعْدَ ذَلِكَ فَاقْتُلُوهُ فَإِنَّمَا هُوَ شَيْطَانٌ " .
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abus-Soib, Hishom ibn Zuhraning ozod qilgan quli Abu Said al-Xudriyning uyiga kirdi. U dedi: Men uni namoz oʻqiyotgan holatda topdim, shuning uchun namozini tamomlashini kutib oʻtirdim. Shu payt uyning bir burchagidagi xurmo shoxlarining (orasida) bir shitirlash eshitdim, qarasam — bir ilon. Men uni oʻldirmoq uchun sapchib turdim. Shunda u menga «oʻtir» deb ishora qildi, men ham oʻtirdim. (Namozdan) boʻshagach, u uydagi bir xonaga ishora qilib: «Sen bu xonani koʻryapsanmi?» dedi. Men: «Ha», dedim. U dedi: «Bizda yaqinda uylangan bir yigit bor edi. Biz Rasululloh ﷺ bilan birga Xandakka (jangga) chiqdik. Oʻsha yigit kunduzi (jangdan) Rasululloh ﷺ dan ruxsat soʻrab, ahliga (xotini oldiga) qaytar edi. Bir kuni undan ruxsat soʻradi, Rasululloh ﷺ unga: ‹Yoningga qurolingni ol, chunki men sen haqingda Qurayza (qabilasi)dan xavotirdaman›, dedilar. Shunda u kishi qurolini olib, soʻng (uyiga) qaytdi. Qarasa — xotini ikki eshik orasida tik turibdi. U rashk qilib, nayza bilan unga nayza sanchmoqchi boʻldi. Shunda xotini: ‹Nayzangni oʻzingdan tut (toxta) va uyga kirib, meni (uydan) nima chiqarganini koʻr›, dedi. U kirib qarasa — toʻshakka oʻralib yotgan katta bir ilon. U nayza bilan unga tashlanib, uni nayzaga sanchdi, soʻng chiqib uni hovliga sanchib qoʻydi. Shunda ilon unga (oʻralib) talvasaga tushdi va qaysi biri tezroq oʻldi — ilonmi yo yigitmi — bilib boʻlmadi». U dedi: «Biz Rasululloh ﷺ ning oldilariga kelib, buni u zotga aytdik va: ‹Allohga duo qiling, uni biz uchun tiriltirsin›, dedik. Shunda u zot: ‹Doʻstingiz uchun magʻfirat soʻranglar›, dedilar. Soʻng: ‹Madinada Islomni qabul qilgan jinlar bor. Bas, ulardan biror narsani koʻrsangiz, unga uch kun (chiqib ketishi haqida) ogohlantirib qoʻyinglar; agar shundan keyin ham sizga koʻrinsa, uni oʻldiringlar, chunki u shaytondir›, dedilar».Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Абус-Соиб, Ҳишом ибн Зуҳранинг озод қилган қули Абу Саид ал-Худрийнинг уйига кирди. У деди: Мен уни намоз ўқиётган ҳолатда топдим, шунинг учун намозини тамомлашини кутиб ўтирдим. Шу пайт уйнинг бир бурчагидаги хурмо шохларининг (орасида) бир шитирлаш эшитдим, қарасам — бир илон. Мен уни ўлдирмоқ учун сапчиб турдим. Шунда у менга «ўтир» деб ишора қилди, мен ҳам ўтирдим. (Намоздан) бўшагач, у уйдаги бир хонага ишора қилиб: «Сен бу хонани кўряпсанми?» деди. Мен: «Ҳа», дедим. У деди: «Бизда яқинда уйланган бир йигит бор эди. Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бирга Хандакка (жангга) чиқдик. Ўша йигит кундузи (жангдан) Расулуллоҳ ﷺ дан рухсат сўраб, аҳлига (хотини олдига) қайтар эди. Бир куни ундан рухсат сўради, Расулуллоҳ ﷺ унга: ‹Ёнингга қуролингни ол, чунки мен сен ҳақингда Қурайза (қабиласи)дан хавотирдаман›, дедилар. Шунда у киши қуролини олиб, сўнг (уйига) қайтди. Қараса — хотини икки эшик орасида тик турибди. У рашк қилиб, найза билан унга найза санчмоқчи бўлди. Шунда хотини: ‹Найзангни ўзингдан тут (тохта) ва уйга кириб, мени (уйдан) нима чиқарганини кўр›, деди. У кириб қараса — тўшакка ўралиб ётган катта бир илон. У найза билан унга ташланиб, уни найзага санчди, сўнг чиқиб уни ҳовлига санчиб қўйди. Шунда илон унга (ўралиб) талвасага тушди ва қайси бири тезроқ ўлди — илонми ё йигитми — билиб бўлмади». У деди: «Биз Расулуллоҳ ﷺ нинг олдиларига келиб, буни у зотга айтдик ва: ‹Аллоҳга дуо қилинг, уни биз учун тирилтирсин›, дедик. Шунда у зот: ‹Дўстингиз учун мағфират сўранглар›, дедилар. Сўнг: ‹Мадинада Исломни қабул қилган жинлар бор. Бас, улардан бирор нарсани кўрсангиз, унга уч кун (чиқиб кетиши ҳақида) огоҳлантириб қўйинглар; агар шундан кейин ҳам сизга кўринса, уни ўлдиринглар, чунки у шайтондир›, дедилар».
وَحَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، حَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ جَرِيرِ بْنِ حَازِمٍ، حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ، سَمِعْتُ
أَسْمَاءَ بْنَ عُبَيْدٍ، يُحَدِّثُ عَنْ رَجُلٍ، يُقَالُ لَهُ السَّائِبُ - وَهُوَ عِنْدَنَا أَبُو السَّائِبِ - قَالَ دَخَلْنَا
عَلَى أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ فَبَيْنَمَا نَحْنُ جُلُوسٌ إِذْ سَمِعْنَا تَحْتَ، سَرِيرِهِ حَرَكَةً فَنَظَرْنَا فَإِذَا
حَيَّةٌ . وَسَاقَ الْحَدِيثَ بِقِصَّتِهِ نَحْوَ حَدِيثِ مَالِكٍ عَنْ صَيْفِيٍّ وَقَالَ فِيهِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى
الله عليه وسلم " إِنَّ لِهَذِهِ الْبُيُوتِ عَوَامِرَ فَإِذَا رَأَيْتُمْ شَيْئًا مِنْهَا فَحَرِّجُوا عَلَيْهَا ثَلاَثًا
فَإِنْ ذَهَبَ وَإِلاَّ فَاقْتُلُوهُ فَإِنَّهُ كَافِرٌ " . وَقَالَ لَهُمُ " اذْهَبُوا فَادْفِنُوا صَاحِبَكُمْ " .
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Abu Said al-Xudriyning oldiga kirdik. Biz oʻtirgan paytimizda uning karavoti tagidan bir shitirlash eshitdik, qarasak — bir ilon. Rasululloh ﷺ: «Albatta, bu uylarda (oʻrnashib qolgan) ilonlar bor. Bas, ulardan biror narsani koʻrsangiz, unga uch marta (chiqib ketishi uchun) ogohlantirib, tang qilib qoʻyinglar; agar ketsa (yaxshi), boʻlmasa uni oʻldiringlar, chunki u kofirdir», dedilar. Va ularga: «Boringlar, doʻstingizni dafn qilinglar», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Абу Саид ал-Худрийнинг олдига кирдик. Биз ўтирган пайтимизда унинг каравоти тагидан бир шитирлаш эшитдик, қарасак — бир илон. Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, бу уйларда (ўрнашиб қолган) илонлар бор. Бас, улардан бирор нарсани кўрсангиз, унга уч марта (чиқиб кетиши учун) огоҳлантириб, танг қилиб қўйинглар; агар кетса (яхши), бўлмаса уни ўлдиринглар, чунки у кофирдир», дедилар. Ва уларга: «Боринглар, дўстингизни дафн қилинглар», дедилар.
وَحَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ صَالِحٍ، عَنْ رَبِيعَةَ، قَالَ حَدَّثَنِي قَزْعَةُ، قَالَ أَتَيْتُ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ وَهُوَ مَكْثُورٌ عَلَيْهِ فَلَمَّا تَفَرَّقَ النَّاسُ عَنْهُ قُلْتُ إِنِّي لاَ أَسْأَلُكَ عَمَّا يَسْأَلُكَ هَؤُلاَءِ عَنْهُ - قُلْتُ - أَسْأَلُكَ عَنْ صَلاَةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . فَقَالَ مَا لَكَ فِي ذَاكَ مِنْ خَيْرٍ . فَأَعَادَهَا عَلَيْهِ فَقَالَ كَانَتْ صَلاَةُ الظُّهْرِ تُقَامُ فَيَنْطَلِقُ أَحَدُنَا إِلَى الْبَقِيعِ فَيَقْضِي حَاجَتَهُ ثُمَّ يَأْتِي أَهْلَهُ فَيَتَوَضَّأُ ثُمَّ يَرْجِعُ إِلَى الْمَسْجِدِ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي الرَّكْعَةِ الأُولَى .
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Qazʼa keldi va dedi: «Men Abu Said al-Xudriyning oldiga keldim, uning atrofida koʻp odam toʻplangan edi. Odamlar undan tarqab ketgach, men: ‹Men sizdan bular soʻrayotgan narsa haqida soʻramayman, — dedim, — men sizdan Rasululloh ﷺ ning namozlari haqida soʻrayman›, dedim. Shunda u (Abu Said): ‹Bunda sen uchun yaxshilik yoʻq›, dedi. (Qazʼa) yana qaytarib soʻradi. Shunda u dedi: ‹Peshin namozi uchun iqomat aytilar, soʻng birimiz Baqiʼga borib, hojatini qondirar, soʻng oilasining oldiga kelib, tahorat olar, soʻng masjidga qaytib kelar, Rasululloh ﷺ esa hali birinchi rakatda boʻlar edilar›».Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Қазъа келди ва деди: «Мен Абу Саид ал-Худрийнинг олдига келдим, унинг атрофида кўп одам тўпланган эди. Одамлар ундан тарқаб кетгач, мен: ‹Мен сиздан булар сўраётган нарса ҳақида сўрамайман, — дедим, — мен сиздан Расулуллоҳ ﷺ нинг намозлари ҳақида сўрайман›, дедим. Шунда у (Абу Саид): ‹Бунда сен учун яхшилик йўқ›, деди. (Қазъа) яна қайтариб сўради. Шунда у деди: ‹Пешин намози учун иқомат айтилар, сўнг биримиз Бақиъга бориб, ҳожатини қондирар, сўнг оиласининг олдига келиб, таҳорат олар, сўнг масжидга қайтиб келар, Расулуллоҳ ﷺ эса ҳали биринчи ракатда бўлар эдилар›».
حَدَّثَنَا شَيْبَانُ بْنُ فَرُّوخَ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ الْمُغِيرَةِ، حَدَّثَنَا ابْنُ هِلاَلٍ، - يَعْنِي حُمَيْدًا - قَالَ بَيْنَمَا أَنَا وَصَاحِبٌ، لِي نَتَذَاكَرُ حَدِيثًا إِذْ قَالَ أَبُو صَالِحٍ السَّمَّانُ أَنَا أُحَدِّثُكَ، مَا سَمِعْتُ مِنْ أَبِي سَعِيدٍ، وَرَأَيْتُ، مِنْهُ قَالَ بَيْنَمَا أَنَا مَعَ أَبِي سَعِيدٍ، يُصَلِّي يَوْمَ الْجُمُعَةِ إِلَى شَىْءٍ يَسْتُرُهُ مِنَ النَّاسِ إِذْ جَاءَ رَجُلٌ شَابٌّ مِنْ بَنِي أَبِي مُعَيْطٍ أَرَادَ أَنْ يَجْتَازَ بَيْنَ يَدَيْهِ فَدَفَعَ فِي نَحْرِهِ فَنَظَرَ فَلَمْ يَجِدْ مَسَاغًا إِلاَّ بَيْنَ يَدَىْ أَبِي سَعِيدٍ فَعَادَ فَدَفَعَ فِي نَحْرِهِ أَشَدَّ مِنَ الدَّفْعَةِ الأُولَى فَمَثَلَ قَائِمًا فَنَالَ مِنْ أَبِي سَعِيدٍ ثُمَّ زَاحَمَ النَّاسَ فَخَرَجَ فَدَخَلَ عَلَى مَرْوَانَ فَشَكَا إِلَيْهِ مَا لَقِيَ - قَالَ - وَدَخَلَ أَبُو سَعِيدٍ عَلَى مَرْوَانَ فَقَالَ لَهُ مَرْوَانُ مَا لَكَ وَلاِبْنِ أَخِيكَ جَاءَ يَشْكُوكَ . فَقَالَ أَبُو سَعِيدٍ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " إِذَا صَلَّى أَحَدُكُمْ إِلَى شَىْءٍ يَسْتُرُهُ مِنَ النَّاسِ فَأَرَادَ أَحَدٌ أَنْ يَجْتَازَ بَيْنَ يَدَيْهِ فَلْيَدْفَعْ فِي نَحْرِهِ فَإِنْ أَبَى فَلْيُقَاتِلْهُ فَإِنَّمَا هُوَ شَيْطَانٌ " .
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: men Abu Said bilan birga (masjidda) edim, u juma kuni odamlardan oʻzini toʻsib turgan biror narsaga (qarab) namoz oʻqiyotgan edi. Shunda Banu Abu Muayt (qabilasi)dan bir yigit kelib, uning oldidan oʻtmoqchi boʻldi. (Abu Said) uning koʻksiga (turtib) qaytardi. (Yigit) qarasa, Abu Saidning oldidan boshqa oʻtadigan joy topolmadi va yana (oʻtmoqchi boʻldi). (Abu Said) uning koʻksiga birinchisidan ham qattiqroq turtib qaytardi. Shunda (yigit) tik turib oldi va Abu Saidni soʻkdi, soʻng odamlarni yorib chiqib ketdi va Marvonning huzuriga kirib, boshiga tushgan narsadan unga shikoyat qildi. (Rovi) dedi: Abu Said ham Marvonning huzuriga kirdi. Marvon unga: «Senga va ukangning oʻgʻliga nima boʻldi, u sendan shikoyat qilib keldi?» — dedi. Abu Said: «Men Rasululloh ﷺ dan: ‹Biringiz odamlardan oʻzini toʻsadigan biror narsaga (qarab) namoz oʻqiyotgan boʻlsa-yu, kimdir uning oldidan oʻtmoqchi boʻlsa, uning koʻksiga turtib qaytarsin. Agar koʻnmasa, u bilan kurashsin, chunki u shaytondan boshqa narsa emas›, deganlarini eshitganman», — dedi.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: мен Абу Саид билан бирга (масжидда) эдим, у жума куни одамлардан ўзини тўсиб турган бирор нарсага (қараб) намоз ўқиётган эди. Шунда Бану Абу Муайт (қабиласи)дан бир йигит келиб, унинг олдидан ўтмоқчи бўлди. (Абу Саид) унинг кўксига (туртиб) қайтарди. (Йигит) қараса, Абу Саиднинг олдидан бошқа ўтадиган жой тополмади ва яна (ўтмоқчи бўлди). (Абу Саид) унинг кўксига биринчисидан ҳам қаттиқроқ туртиб қайтарди. Шунда (йигит) тик туриб олди ва Абу Саидни сўкди, сўнг одамларни ёриб чиқиб кетди ва Марвоннинг ҳузурига кириб, бошига тушган нарсадан унга шикоят қилди. (Рови) деди: Абу Саид ҳам Марвоннинг ҳузурига кирди. Марвон унга: «Сенга ва укангнинг ўғлига нима бўлди, у сендан шикоят қилиб келди?» — деди. Абу Саид: «Мен Расулуллоҳ ﷺ дан: ‹Бирингиз одамлардан ўзини тўсадиган бирор нарсага (қараб) намоз ўқиётган бўлса-ю, кимдир унинг олдидан ўтмоқчи бўлса, унинг кўксига туртиб қайтарсин. Агар кўнмаса, у билан курашсин, чунки у шайтондан бошқа нарса эмас›, деганларини эшитганман», — деди.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ، - يَعْنِي ابْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْقَارِيَّ - عَنْ
أَبِي حَازِمٍ، قَالَ سَمِعْتُ سَهْلاً، يَقُولُ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " أَنَا فَرَطُكُمْ،
عَلَى الْحَوْضِ مَنْ وَرَدَ شَرِبَ وَمَنْ شَرِبَ لَمْ يَظْمَأْ أَبَدًا وَلَيَرِدَنَّ عَلَىَّ أَقْوَامٌ أَعْرِفُهُمْ وَيَعْرِفُونِي
ثُمَّ يُحَالُ بَيْنِي وَبَيْنَهُمْ " . قَالَ أَبُو حَازِمٍ فَسَمِعَ النُّعْمَانُ بْنُ أَبِي عَيَّاشٍ وَأَنَا أُحَدِّثُهُمْ
هَذَا الْحَدِيثَ فَقَالَ هَكَذَا سَمِعْتَ سَهْلاً يَقُولُ قَالَ فَقُلْتُ نَعَمْ .
قَالَ وَأَنَا أَشْهَدُ، عَلَى أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ لَسَمِعْتُهُ يَزِيدُ فَيَقُولُ " إِنَّهُمْ مِنِّي . فَيُقَالُ
إِنَّكَ لاَ تَدْرِي مَا عَمِلُوا بَعْدَكَ . فَأَقُولُ سُحْقًا سُحْقًا لِمَنْ بَدَّلَ بَعْدِي " .
Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: men Nabiy ﷺ ning shunday deganlarini eshitdim: «Men Havz boshida sizlardan oldin (yetib) boraman. Kim (oldiga) kelsa ichadi, kim ichsa abadiy chanqamaydi. Mening oldimga albatta baʼzi qavmlar keladi, men ularni taniyman, ular ham meni taniydilar, soʻng men bilan ularning orasi toʻsib qoʻyiladi». Abu Hozim aytdi: men bu hadisni ularga aytib berayotganimda Nuʼmon ibn Abu Ayyosh (uni) eshitib qoldi-da: «Sen Sahlning shunday deganini eshitdingmi?» dedi. Men: «Ha», dedim. U dedi: «Men Abu Said al-Xudriyga guvohlik beraman, men uning (bu hadisga shuni) qoʻshib aytganini eshitganman: ‹U zot: ‹Ular mendandirlar›, deydilar. Shunda: ‹Sen ularning sendan keyin nima qilganini bilmaysan›, deyiladi. Shunda men: ‹Mendan keyin (dinni) oʻzgartirganga halokat boʻlsin, halokat boʻlsin!› deyman›».Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: мен Набий ﷺ нинг шундай деганларини эшитдим: «Мен Ҳавз бошида сизлардан олдин (етиб) бораман. Ким (олдига) келса ичади, ким ичса абадий чанқамайди. Менинг олдимга албатта баъзи қавмлар келади, мен уларни танийман, улар ҳам мени танийдилар, сўнг мен билан уларнинг ораси тўсиб қўйилади». Абу Ҳозим айтди: мен бу ҳадисни уларга айтиб бераётганимда Нуъмон ибн Абу Айёш (уни) эшитиб қолди-да: «Сен Саҳлнинг шундай деганини эшитдингми?» деди. Мен: «Ҳа», дедим. У деди: «Мен Абу Саид ал-Худрийга гувоҳлик бераман, мен унинг (бу ҳадисга шуни) қўшиб айтганини эшитганман: ‹У зот: ‹Улар мендандирлар›, дейдилар. Шунда: ‹Сен уларнинг сендан кейин нима қилганини билмайсан›, дейилади. Шунда мен: ‹Мендан кейин (динни) ўзгартирганга ҳалокат бўлсин, ҳалокат бўлсин!› дейман›».
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَابْنُ، بَشَّارٍ قَالاَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، سَمِعْتُ
أَبَا إِسْحَاقَ، يُحَدِّثُ عَنِ الأَغَرِّ أَبِي مُسْلِمٍ، أَنَّهُ قَالَ أَشْهَدُ عَلَى أَبِي هُرَيْرَةَ وَأَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ
أَنَّهُمَا شَهِدَا عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ " لاَ يَقْعُدُ قَوْمٌ يَذْكُرُونَ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ
إِلاَّ حَفَّتْهُمُ الْمَلاَئِكَةُ وَغَشِيَتْهُمُ الرَّحْمَةُ وَنَزَلَتْ عَلَيْهِمُ السَّكِينَةُ وَذَكَرَهُمُ اللَّهُ فِيمَنْ عِنْدَهُ "
.
وَحَدَّثَنِيهِ زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، فِي هَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ
.
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Bir qavm oʻtirib Aziz va Jalil Allohni zikr etsa, albatta farishtalar ularni oʻrab oladi, ularni rahmat qoplaydi, ularga sakina (xotirjamlik) nozil boʻladi va Alloh ularni Oʻz huzuridagilar orasida zikr etadi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Бир қавм ўтириб Азиз ва Жалил Аллоҳни зикр этса, албатта фаришталар уларни ўраб олади, уларни раҳмат қоплайди, уларга сакина (хотиржамлик) нозил бўлади ва Аллоҳ уларни Ўз ҳузуридагилар орасида зикр этади», дедилар.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْحَنْظَلِيُّ، أَخْبَرَنَا الْمَخْزُومِيُّ، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، عَنْ أَبِي،
حَازِمٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ فِي الْجَنَّةِ لَشَجَرَةً
يَسِيرُ الرَّاكِبُ فِي ظِلِّهَا مِائَةَ عَامٍ لاَ يَقْطَعُهَا " .
قَالَ أَبُو حَازِمٍ فَحَدَّثْتُ بِهِ النُّعْمَانَ بْنَ أَبِي عَيَّاشٍ الزُّرَقِيَّ، فَقَالَ حَدَّثَنِي أَبُو
سَعِيدٍ الْخُدْرِيُّ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ فِي الْجَنَّةِ شَجَرَةً يَسِيرُ الرَّاكِبُ
الْجَوَادَ الْمُضَمَّرَ السَّرِيعَ مِائَةَ عَامٍ مَا يَقْطَعُهَا " .
Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, jannatda shunday daraxt borki, suvoriy uning soyasida yuz yil yurar, (lekin) uni bosib oʻtolmas», dedilar. Abu Hozim dedi: «Men buni Nuʼmon ibn Abu Ayyosh az-Zuraqiyga aytib berdim, shunda u dedi: ‹Menga Abu Said al-Xudriy Nabiy ﷺ dan (hadis aytdi). U zot: ‹‹Albatta, jannatda shunday daraxt borki, suvoriy ozdirilgan, tez yuradigan zotdor otda yuz yil yursa ham uni bosib oʻtolmas››, dedilar›».Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, жаннатда шундай дарахт борки, суворий унинг соясида юз йил юрар, (лекин) уни босиб ўтолмас», дедилар. Абу Ҳозим деди: «Мен буни Нуъмон ибн Абу Айёш аз-Зурақийга айтиб бердим, шунда у деди: ‹Менга Абу Саид ал-Худрий Набий ﷺ дан (ҳадис айтди). У зот: ‹‹Албатта, жаннатда шундай дарахт борки, суворий оздирилган, тез юрадиган зотдор отда юз йил юрса ҳам уни босиб ўтолмас››, дедилар›».
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ، - يَعْنِي ابْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْقَارِيَّ - عَنْ
أَبِي حَازِمٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ أَهْلَ الْجَنَّةِ
لَيَتَرَاءَوْنَ الْغُرْفَةَ فِي الْجَنَّةِ كَمَا تَرَاءَوْنَ الْكَوْكَبَ فِي السَّمَاءِ " .
قَالَ فَحَدَّثْتُ بِذَلِكَ النُّعْمَانَ بْنَ أَبِي عَيَّاشٍ، فَقَالَ سَمِعْتُ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ، يَقُولُ
كَمَا تَرَاءَوْنَ الْكَوْكَبَ الدُّرِّيَّ فِي الأُفُقِ الشَّرْقِيِّ أَوِ الْغَرْبِيِّ " .
Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, jannat ahli jannatdagi (yuksak) gʻurfani (boloxonani) xuddi sizlar osmondagi yulduzni koʻrganingizdek koʻrurlar», dedilar. (Abu Hozim) dedi: «Men buni Nuʼmon ibn Abu Ayyoshga aytib berdim, shunda u dedi: ‹Men Abu Said al-Xudriyni: ‹‹Xuddi sizlar sharqiy yoki gʻarbiy ufqdagi yarqiroq yulduzni koʻrganingizdek››, deganini eshitdim›».Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, жаннат аҳли жаннатдаги (юксак) ғурфани (болохонани) худди сизлар осмондаги юлдузни кўрганингиздек кўрурлар», дедилар. (Абу Ҳозим) деди: «Мен буни Нуъмон ибн Абу Айёшга айтиб бердим, шунда у деди: ‹Мен Абу Саид ал-Худрийни: ‹‹Худди сизлар шарқий ёки ғарбий уфқдаги ярқироқ юлдузни кўрганингиздек››, деганини эшитдим›».