حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ رَجُلٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا أَرَادَ حَاجَةً لاَ يَرْفَعُ ثَوْبَهُ حَتَّى يَدْنُوَ مِنَ الأَرْضِ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ عَبْدُ السَّلاَمِ بْنُ حَرْبٍ عَنِ الأَعْمَشِ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ وَهُوَ ضَعِيفٌ . قَالَ أَبُو عِيسَى الرَّمْلِيُّ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ الْوَلِيدِ حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَوْنٍ أَخْبَرَنَا عَبْدُ السَّلاَمِ بِهِ .
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ hojat chiqarmoqchi boʻlganlarida, yerga yaqinlashmaguncha kiyimlarini koʻtarmas edilar. Abu Dovud aytdi: Buni Abdussalom ibn Harb aʼmashdan, u Anas ibn Molikdan rivoyat qilgan, (lekin) bu (sanad) zaifdir (chunki aʼmashning Anas ibn Molikdan eshitgani sobit emas).Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ ҳожат чиқармоқчи бўлганларида, ерга яқинлашмагунча кийимларини кўтармас эдилар. Абу Довуд айтди: Буни Абдуссалом ибн Ҳарб аъмашдан, у Анас ибн Моликдан ривоят қилган, (лекин) бу (санад) заифдир (чунки аъмашнинг Анас ибн Моликдан эшитгани собит эмас).
حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مَخْلَدٍ الطَّالْقَانِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، - يَعْنِي ابْنَ مَغْرَاءَ - حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، أَخْبَرَنَا أَصْحَابٌ، لَنَا عَنْ عُرْوَةَ الْمُزَنِيِّ، عَنْ عَائِشَةَ، بِهَذَا الْحَدِيثِ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ قَالَ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْقَطَّانُ لِرَجُلٍ احْكِ عَنِّي أَنَّ هَذَيْنِ - يَعْنِي حَدِيثَ الأَعْمَشِ هَذَا عَنْ حَبِيبٍ وَحَدِيثَهُ بِهَذَا الإِسْنَادِ فِي الْمُسْتَحَاضَةِ أَنَّهَا تَتَوَضَّأُ لِكُلِّ صَلاَةٍ - قَالَ يَحْيَى احْكِ عَنِّي أَنَّهُمَا شِبْهُ لاَ شَىْءَ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرُوِيَ عَنِ الثَّوْرِيِّ قَالَ مَا حَدَّثَنَا حَبِيبٌ إِلاَّ عَنْ عُرْوَةَ الْمُزَنِيِّ يَعْنِي لَمْ يُحَدِّثْهُمْ عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ بِشَىْءٍ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَقَدْ رَوَى حَمْزَةُ الزَّيَّاتُ عَنْ حَبِيبٍ عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ عَنْ عَائِشَةَ حَدِيثًا صَحِيحًا .
Oisha (roziyallohu anho)dan bu hadis boshqa sanad bilan rivoyat qilingan — (aʼmash): «Bizga doʻstlarimiz Urva al-Muzaniydan, u Oishadan (rivoyat qildi)», — dedi. Abu Dovud aytdi: Yahyo ibn Said al-Qatton bir kishiga: «Mendan naql qilki, bu ikki (hadis) — yaʼni aʼmashning Habibdan (qilgan) shu hadisi va xuddi shu sanad bilan istihoza haqidagi ‹u har namozga tahorat oladi› degan hadisi — sanadlari jihatidan deyarli hech narsa emas (zaif)», — dedi. Abu Dovud aytdi: Savriydan rivoyat qilinishicha, u: «Habib bizga faqat Urva al-Muzaniydan (rivoyat) aytgan», — degan — yaʼni ularga Urva ibn Zubayrdan hech narsa rivoyat qilmagan. Abu Dovud aytdi: Hamza az-Zayyot esa Habibdan, u Urva ibn Zubayrdan, u Oishadan sahih bir hadis rivoyat qilgan.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан бу ҳадис бошқа санад билан ривоят қилинган — (аъмаш): «Бизга дўстларимиз Урва ал-Музанийдан, у Оишадан (ривоят қилди)», — деди. Абу Довуд айтди: Яҳё ибн Саид ал-Қаттон бир кишига: «Мендан нақл қилки, бу икки (ҳадис) — яъни аъмашнинг Ҳабибдан (қилган) шу ҳадиси ва худди шу санад билан истиҳоза ҳақидаги ‹у ҳар намозга таҳорат олади› деган ҳадиси — санадлари жиҳатидан деярли ҳеч нарса эмас (заиф)», — деди. Абу Довуд айтди: Саврийдан ривоят қилинишича, у: «Ҳабиб бизга фақат Урва ал-Музанийдан (ривоят) айтган», — деган — яъни уларга Урва ибн Зубайрдан ҳеч нарса ривоят қилмаган. Абу Довуд айтди: Ҳамза аз-Зайёт эса Ҳабибдан, у Урва ибн Зубайрдан, у Оишадан саҳиҳ бир ҳадис ривоят қилган.
حَدَّثَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، وَإِبْرَاهِيمُ بْنُ أَبِي مُعَاوِيَةَ، عَنْ أَبِي مُعَاوِيَةَ، ح وَحَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنِي شَرِيكٌ، وَجَرِيرٌ، وَابْنُ، إِدْرِيسَ عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ شَقِيقٍ، قَالَ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ كُنَّا لاَ نَتَوَضَّأُ مِنْ مَوْطِئٍ وَلاَ نَكُفُّ شَعْرًا وَلاَ ثَوْبًا . قَالَ أَبُو دَاوُدَ قَالَ إِبْرَاهِيمُ بْنُ أَبِي مُعَاوِيَةَ فِيهِ عَنِ الأَعْمَشِ عَنْ شَقِيقٍ عَنْ مَسْرُوقٍ أَوْ حَدَّثَهُ عَنْهُ قَالَ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ وَقَالَ هَنَّادٌ عَنْ شَقِيقٍ أَوْ حَدَّثَهُ عَنْهُ .
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz (yerda biror narsani) bosib oʻtganimizdan (keyin) tahorat olmas, (namozda) sochni ham, kiyimni ham (yigʻib) ushlab turmas edik. Abu Dovud aytdi: Ibrohim ibn Abu Muoviya bunda «aʼmashdan, u Shaqiqdan, u Masruqdan, u Abdullohdan (Ibn Masʼuddan)» degan; Hannod esa «Shaqiqdan» yoki «undan rivoyat qildi» degan.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз (ерда бирор нарсани) босиб ўтганимиздан (кейин) таҳорат олмас, (намозда) сочни ҳам, кийимни ҳам (йиғиб) ушлаб турмас эдик. Абу Довуд айтди: Иброҳим ибн Абу Муовия бунда «аъмашдан, у Шақиқдан, у Масруқдан, у Абдуллоҳдан (Ибн Масъуддан)» деган; Ҳаннод эса «Шақиқдан» ёки «ундан ривоят қилди» деган.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ سِنَانٍ الْقَطَّانُ الْوَاسِطِيُّ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ، عَنْ أَيُّوبَ أَبِي الْعَلاَءِ، عَنِ ابْنِ شُبْرُمَةَ، عَنِ امْرَأَةِ، مَسْرُوقٍ عَنْ عَائِشَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِثْلَهُ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَحَدِيثُ عَدِيِّ بْنِ ثَابِتٍ وَالأَعْمَشِ عَنْ حَبِيبٍ وَأَيُّوبَ أَبِي الْعَلاَءِ كُلُّهَا ضَعِيفَةٌ لاَ تَصِحُّ وَدَلَّ عَلَى ضَعْفِ حَدِيثِ الأَعْمَشِ عَنْ حَبِيبٍ هَذَا الْحَدِيثُ أَوْقَفَهُ حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ عَنِ الأَعْمَشِ وَأَنْكَرَ حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ أَنْ يَكُونَ حَدِيثُ حَبِيبٍ مَرْفُوعًا وَأَوْقَفَهُ أَيْضًا أَسْبَاطٌ عَنِ الأَعْمَشِ مَوْقُوفٌ عَنْ عَائِشَةَ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَاهُ ابْنُ دَاوُدَ عَنِ الأَعْمَشِ مَرْفُوعًا أَوَّلُهُ وَأَنْكَرَ أَنْ يَكُونَ فِيهِ الْوُضُوءُ عِنْدَ كُلِّ صَلاَةٍ وَدَلَّ عَلَى ضَعْفِ حَدِيثِ حَبِيبٍ هَذَا أَنَّ رِوَايَةَ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُرْوَةَ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْ فَكَانَتْ تَغْتَسِلُ لِكُلِّ صَلاَةٍ . فِي حَدِيثِ الْمُسْتَحَاضَةِ وَرَوَى أَبُو الْيَقْظَانِ عَنْ عَدِيِّ بْنِ ثَابِتٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَلِيٍّ - رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ - وَعَمَّارٌ مَوْلَى بَنِي هَاشِمٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَرَوَى عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ مَيْسَرَةَ وَبَيَانٌ وَالْمُغِيرَةُ وَفِرَاسٌ وَمُجَالِدٌ عَنِ الشَّعْبِيِّ عَنْ حَدِيثِ قَمِيرَ عَنْ عَائِشَةَ " تَوَضَّئِي لِكُلِّ صَلاَةٍ " . وَرِوَايَةُ دَاوُدَ وَعَاصِمٍ عَنِ الشَّعْبِيِّ عَنْ قَمِيرَ عَنْ عَائِشَةَ " تَغْتَسِلُ كُلَّ يَوْمٍ مَرَّةً " . وَرَوَى هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ الْمُسْتَحَاضَةُ تَتَوَضَّأُ لِكُلِّ صَلاَةٍ . وَهَذِهِ الأَحَادِيثُ كُلُّهَا ضَعِيفَةٌ إِلاَّ حَدِيثَ قَمِيرَ وَحَدِيثَ عَمَّارٍ مَوْلَى بَنِي هَاشِمٍ وَحَدِيثَ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ وَالْمَعْرُوفُ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ الْغُسْلُ .
Oisha (roziyallohu anho)dan bu hadis boshqa sanad bilan, Paygʻambar ﷺ dan shunga oʻxshash rivoyat qilingan. Abu Dovud aytdi: Adiy ibn Sobitning hadisi, hamda aʼmashning Habib va Ayyub Abul-Aloʼdan (qilgan) hadislari — hammasi zaif, sahih emas. Aʼmashning Habibdan (qilgan) hadisi zaifligiga shu (dalolat qiladiki): uni Hafs ibn Gʻiyos aʼmashdan mavquf qilgan va Hafs ibn Gʻiyos Habibning hadisi marfuʼ boʻlishini inkor qilgan; uni Asbot ham aʼmashdan, Oishadan mavquf qilib (rivoyat qilgan). Abu Dovud aytdi: Buni Ibn Dovud aʼmashdan — avvalini marfuʼ qilib — rivoyat qilgan va unda «har namozga tahorat (olish)» borligini inkor qilgan. Habibning bu hadisi zaifligiga yana shu (dalolat qiladiki): Zuhriyning Urvadan, u Oishadan (qilgan) rivoyatida — mustahoza hadisida — (Oisha): «U har namozga gʻusl qilar edi», — degan. Abul-Yaqzon Adiy ibn Sobitdan, u otasidan, u Alidan (rivoyat qilgan); Banu Hoshimning mavlosi Ammor Ibn Abbosdan (rivoyat qilgan); Abdulmalik ibn Maysara, Bayon, Mugʻiyra, Firos va Mujolid Shaʼbiydan, u Qamiyrning hadisidan, u Oishadan: «Har namozga tahorat ol», — deb rivoyat qilishgan. Dovud va Osimning Shaʼbiydan, u Qamiyrdan, u Oishadan (qilgan) rivoyatida: «Har kuni bir marta gʻusl qiladi», — deyilgan. Hishom ibn Urva otasidan: «Mustahoza ayol har namozga tahorat oladi», — deb rivoyat qilgan. Bu hadislarning hammasi zaif — Qamiyrning hadisi, Banu Hoshimning mavlosi Ammorning hadisi va Hishom ibn Urvaning otasidan (qilgan) hadisidan boshqa. Ibn Abbosdan maʼlum (mashhur) boʻlgani esa — gʻusldir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан бу ҳадис бошқа санад билан, Пайғамбар ﷺ дан шунга ўхшаш ривоят қилинган. Абу Довуд айтди: Адий ибн Собитнинг ҳадиси, ҳамда аъмашнинг Ҳабиб ва Айюб Абул-Алоъдан (қилган) ҳадислари — ҳаммаси заиф, саҳиҳ эмас. Аъмашнинг Ҳабибдан (қилган) ҳадиси заифлигига шу (далолат қиладики): уни Ҳафс ибн Ғиёс аъмашдан мавқуф қилган ва Ҳафс ибн Ғиёс Ҳабибнинг ҳадиси марфуъ бўлишини инкор қилган; уни Асбот ҳам аъмашдан, Оишадан мавқуф қилиб (ривоят қилган). Абу Довуд айтди: Буни Ибн Довуд аъмашдан — аввалини марфуъ қилиб — ривоят қилган ва унда «ҳар намозга таҳорат (олиш)» борлигини инкор қилган. Ҳабибнинг бу ҳадиси заифлигига яна шу (далолат қиладики): Зуҳрийнинг Урвадан, у Оишадан (қилган) ривоятида — мустаҳоза ҳадисида — (Оиша): «У ҳар намозга ғусл қилар эди», — деган. Абул-Яқзон Адий ибн Собитдан, у отасидан, у Алидан (ривоят қилган); Бану Ҳошимнинг мавлоси Аммор Ибн Аббосдан (ривоят қилган); Абдулмалик ибн Майсара, Баён, Муғийра, Фирос ва Мужолид Шаъбийдан, у Қамийрнинг ҳадисидан, у Оишадан: «Ҳар намозга таҳорат ол», — деб ривоят қилишган. Довуд ва Осимнинг Шаъбийдан, у Қамийрдан, у Оишадан (қилган) ривоятида: «Ҳар куни бир марта ғусл қилади», — дейилган. Ҳишом ибн Урва отасидан: «Мустаҳоза аёл ҳар намозга таҳорат олади», — деб ривоят қилган. Бу ҳадисларнинг ҳаммаси заиф — Қамийрнинг ҳадиси, Бану Ҳошимнинг мавлоси Амморнинг ҳадиси ва Ҳишом ибн Урванинг отасидан (қилган) ҳадисидан бошқа. Ибн Аббосдан маълум (машҳур) бўлгани эса — ғуслдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، حَدَّثَنَا حَفْصٌ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ سَلَمَةَ بْنِ كُهَيْلٍ، عَنِ ابْنِ أَبْزَى، عَنْ عَمَّارِ بْنِ يَاسِرٍ، فِي هَذَا الْحَدِيثِ فَقَالَ " يَا عَمَّارُ إِنَّمَا كَانَ يَكْفِيكَ هَكَذَا " . ثُمَّ ضَرَبَ بِيَدَيْهِ الأَرْضَ ثُمَّ ضَرَبَ إِحْدَاهُمَا عَلَى الأُخْرَى ثُمَّ مَسَحَ وَجْهَهُ وَالذِّرَاعَيْنِ إِلَى نِصْفِ السَّاعِدَيْنِ وَلَمْ يَبْلُغِ الْمِرْفَقَيْنِ ضَرْبَةً وَاحِدَةً . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَاهُ وَكِيعٌ عَنِ الأَعْمَشِ عَنْ سَلَمَةَ بْنِ كُهَيْلٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبْزَى وَرَوَاهُ جَرِيرٌ عَنِ الأَعْمَشِ عَنْ سَلَمَةَ بْنِ كُهَيْلٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبْزَى يَعْنِي عَنْ أَبِيهِ .
Muhammad ibn al-Alo bizga aytib berdi: Hafs bizga aytib berdi: Aʼmash bizga aytib berdi: U Salama ibn Kuhayldan, u Ibn Abzodan, u Ammor ibn Yosir (roziyallohu anhu)dan — shu hadis (shu voqea) haqida (rivoyat qildi). Shunda (Nabiy ﷺ): «Ey Ammor, senga faqat mana shunday (qilishing) kifoya edi», dedilar — soʻng ikki qoʻllarini yerga urdilar, soʻng birini ikkinchisiga urdilar, soʻng yuzlarini va ikki bilaklarini to yelkalarning yarmigacha mash qildilar, tirsaklarga yetkazmadilar — bir urish bilan. Abu Dovud aytdi: Buni Vakiʼ ham Aʼmashdan, u Salama ibn Kuhayldan, u Abdurrahmon ibn Abzodan rivoyat qilgan. Jarir esa uni Aʼmashdan, u Salama ibn Kuhayldan, u Said ibn Abdurrahmon ibn Abzodan — yaʼni otasidan rivoyat qilgan.Муҳаммад ибн ал-Ало бизга айтиб берди: Ҳафс бизга айтиб берди: Аъмаш бизга айтиб берди: У Салама ибн Куҳайлдан, у Ибн Абзодан, у Аммор ибн Ёсир (розияллоҳу анҳу)дан — шу ҳадис (шу воқеа) ҳақида (ривоят қилди). Шунда (Набий ﷺ): «Эй Аммор, сенга фақат мана шундай (қилишинг) кифоя эди», дедилар — сўнг икки қўлларини ерга урдилар, сўнг бирини иккинчисига урдилар, сўнг юзларини ва икки билакларини то елкаларнинг ярмигача маш қилдилар, тирсакларга етказмадилар — бир уриш билан. Абу Довуд айтди: Буни Вакиъ ҳам Аъмашдан, у Салама ибн Куҳайлдан, у Абдурраҳмон ибн Абзодан ривоят қилган. Жарир эса уни Аъмашдан, у Салама ибн Куҳайлдан, у Саид ибн Абдурраҳмон ибн Абзодан — яъни отасидан ривоят қилган.
حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنِ الْحَكَمِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ هَمَّامِ بْنِ الْحَارِثِ، أَنَّهُ كَانَ عِنْدَ عَائِشَةَ - رضى الله عنها - فَاحْتَلَمَ فَأَبْصَرَتْهُ جَارِيَةٌ لِعَائِشَةَ وَهُوَ يَغْسِلُ أَثَرَ الْجَنَابَةِ مِنْ ثَوْبِهِ أَوْ يَغْسِلُ ثَوْبَهُ فَأَخْبَرَتْ عَائِشَةَ فَقَالَتْ لَقَدْ رَأَيْتُنِي وَأَنَا أَفْرُكُهُ مِنْ ثَوْبِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ الأَعْمَشُ كَمَا رَوَاهُ الْحَكَمُ .
Hammom ibn al-Horis (rahimahulloh)dan rivoyat qilinishicha, u Oisha (roziyallohu anho)ning huzurida turgan edi, ehtilom boʻldi. Oisha (roziyallohu anho)ning bir choʻrisi uning kiyimidagi junublik izini yuvayotganini — yoki kiyimini yuvayotganini — koʻrib qoldi va Oisha (roziyallohu anho)ga xabar berdi. Shunda u: «Men Rasululloh ﷺ ning kiyimidan uni (manini) ishqalab tozalab turganimni koʻrgandim», dedi. Abu Dovud aytdi: Buni Aʼmash ham al-Hakam rivoyat qilganidek rivoyat qilgan.Ҳаммом ибн ал-Ҳорис (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинишича, у Оиша (розияллоҳу анҳо)нинг ҳузурида турган эди, эҳтилом бўлди. Оиша (розияллоҳу анҳо)нинг бир чўриси унинг кийимидаги жунублик изини юваётганини — ёки кийимини юваётганини — кўриб қолди ва Оиша (розияллоҳу анҳо)га хабар берди. Шунда у: «Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг кийимидан уни (манини) ишқалаб тозалаб турганимни кўргандим», деди. Абу Довуд айтди: Буни Аъмаш ҳам ал-Ҳакам ривоят қилганидек ривоят қилган.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، أَنَّ أَبَا مُعَاوِيَةَ، وَحَفْصَ بْنَ غِيَاثٍ، حَدَّثَاهُ - وَحَدِيثُ أَبِي مُعَاوِيَةَ، أَتَمُّ - عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ، قَالَ صَلَّى عُثْمَانُ بِمِنًى أَرْبَعًا فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ صَلَّيْتُ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم رَكْعَتَيْنِ وَمَعَ أَبِي بَكْرٍ رَكْعَتَيْنِ وَمَعَ عُمَرَ رَكْعَتَيْنِ زَادَ عَنْ حَفْصٍ وَمَعَ عُثْمَانَ صَدْرًا مِنْ إِمَارَتِهِ ثُمَّ أَتَمَّهَا . زَادَ مِنْ هَا هُنَا عَنْ أَبِي مُعَاوِيَةَ ثُمَّ تَفَرَّقَتْ بِكُمُ الطُّرُقُ فَلَوَدِدْتُ أَنَّ لِي مِنْ أَرْبَعِ رَكَعَاتٍ رَكْعَتَيْنِ مُتَقَبَّلَتَيْنِ . قَالَ الأَعْمَشُ فَحَدَّثَنِي مُعَاوِيَةُ بْنُ قُرَّةَ عَنْ أَشْيَاخِهِ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ صَلَّى أَرْبَعًا قَالَ فَقِيلَ لَهُ عِبْتَ عَلَى عُثْمَانَ ثُمَّ صَلَّيْتَ أَرْبَعًا قَالَ الْخِلاَفُ شَرٌّ .
Abdurrahmon ibn Yazid (rahimahulloh) aytadilar: Usmon (roziyallohu anhu) Minoda toʻrt rakat namoz oʻqidi. Shunda Abdulloh (ibn Masʼud) (roziyallohu anhu): «Men Paygʻambar ﷺ bilan ikki rakat, Abu Bakr (roziyallohu anhu) bilan ikki rakat va Umar (roziyallohu anhu) bilan ikki rakat oʻqidim», dedi. Hafs rivoyatida quyidagi ziyoda bor: «Va Usmon bilan ham xalifaligining dastlabki davrida (ikki rakat oʻqidim). Soʻngra u uni toʻrtga toʻldirdi». Abu Muoviya rivoyatida bundan keyin shu ziyoda bor: «Soʻngra sizlar bilan yoʻllar turlicha boʻlib ketdi. Men toʻrt rakat oʻrniga (Alloh dargohida) qabul boʻladigan ikki rakatga ega boʻlishni istardim». Aʼmash aytadi: Menga Muoviya ibn Qurra ustozlaridan rivoyat qildiki, Abdulloh (ibn Masʼud) (roziyallohu anhu) bir kuni toʻrt rakat oʻqidi. Unga: «Sen Usmonni ayblagan eding, soʻng oʻzing toʻrt rakat oʻqiyapsan?» deyildi. U: «Ixtilof yomondir», dedi.Абдурраҳмон ибн Язид (раҳимаҳуллоҳ) айтадилар: Усмон (розияллоҳу анҳу) Минода тўрт ракат намоз ўқиди. Шунда Абдуллоҳ (ибн Масъуд) (розияллоҳу анҳу): «Мен Пайғамбар ﷺ билан икки ракат, Абу Бакр (розияллоҳу анҳу) билан икки ракат ва Умар (розияллоҳу анҳу) билан икки ракат ўқидим», деди. Ҳафс ривоятида қуйидаги зиёда бор: «Ва Усмон билан ҳам халифалигининг дастлабки даврида (икки ракат ўқидим). Сўнгра у уни тўртга тўлдирди». Абу Муовия ривоятида бундан кейин шу зиёда бор: «Сўнгра сизлар билан йўллар турлича бўлиб кетди. Мен тўрт ракат ўрнига (Аллоҳ даргоҳида) қабул бўладиган икки ракатга эга бўлишни истардим». Аъмаш айтади: Менга Муовия ибн Қурра устозларидан ривоят қилдики, Абдуллоҳ (ибн Масъуд) (розияллоҳу анҳу) бир куни тўрт ракат ўқиди. Унга: «Сен Усмонни айблаган эдинг, сўнг ўзинг тўрт ракат ўқияпсан?» дейилди. У: «Ихтилоф ёмондир», деди.
حَدَّثَنَا حُمَيْدُ بْنُ مَسْعَدَةَ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، أَخْبَرَنَا أَيُّوبُ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ كَثِيرٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، قَالَ كُنْتُ عِنْدَ ابْنِ عَبَّاسٍ فَجَاءَ رَجُلٌ فَقَالَ إِنَّهُ طَلَّقَ امْرَأَتَهُ ثَلاَثًا . قَالَ فَسَكَتَ حَتَّى ظَنَنْتُ أَنَّهُ رَادُّهَا إِلَيْهِ . ثُمَّ قَالَ يَنْطَلِقُ أَحَدُكُمْ فَيَرْكَبُ الْحَمُوقَةَ ثُمَّ يَقُولُ يَا ابْنَ عَبَّاسٍ يَا ابْنَ عَبَّاسٍ وَإِنَّ اللَّهَ قَالَ { وَمَنْ يَتَّقِ اللَّهَ يَجْعَلْ لَهُ مَخْرَجًا } وَإِنَّكَ لَمْ تَتَّقِ اللَّهَ فَلَمْ أَجِدْ لَكَ مَخْرَجًا عَصَيْتَ رَبَّكَ وَبَانَتْ مِنْكَ امْرَأَتُكَ وَإِنَّ اللَّهَ قَالَ { يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ إِذَا طَلَّقْتُمُ النِّسَاءَ فَطَلِّقُوهُنَّ } فِي قُبُلِ عِدَّتِهِنَّ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ حُمَيْدٌ الأَعْرَجُ وَغَيْرُهُ عَنْ مُجَاهِدٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَرَوَاهُ شُعْبَةُ عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَأَيُّوبُ وَابْنُ جُرَيْجٍ جَمِيعًا عَنْ عِكْرِمَةَ بْنِ خَالِدٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَرَوَاهُ ابْنُ جُرَيْجٍ عَنْ عَبْدِ الْحَمِيدِ بْنِ رَافِعٍ عَنْ عَطَاءٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَرَوَاهُ الأَعْمَشُ عَنْ مَالِكِ بْنِ الْحَارِثِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَابْنُ جُرَيْجٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ كُلُّهُمْ قَالُوا فِي الطَّلاَقِ الثَّلاَثِ إِنَّهُ أَجَازَهَا قَالَ وَبَانَتْ مِنْكَ نَحْوَ حَدِيثِ إِسْمَاعِيلَ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ كَثِيرٍ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَى حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ إِذَا قَالَ " أَنْتِ طَالِقٌ ثَلاَثًا " . بِفَمٍ وَاحِدٍ فَهِيَ وَاحِدَةٌ وَرَوَاهُ إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ عِكْرِمَةَ هَذَا قَوْلُهُ لَمْ يَذْكُرِ ابْنَ عَبَّاسٍ وَجَعَلَهُ قَوْلَ عِكْرِمَةَ .
Humayd ibn Masʼada bizga aytdi, bizga Ismoil, bizga Ayyub xabar berdi, u Abdulloh ibn Kasirdan, u Mujohiddan rivoyat qildi. U aytdi: Men Ibn Abbosning huzurida edim. Bir kishi kelib: «U xotinini uch marta taloq qildi», dedi. (Mujohid) aytdi: U (Ibn Abbos) shunchalik sukut saqladiki, men u (xotinni) erga qaytarib beradi deb oʻyladim. Soʻng (Ibn Abbos): «Sizlardan biringiz borib, ahmoqlik qiladi, keyin: ‹Ey Ibn Abbos, ey Ibn Abbos!› deydi. Holbuki, Alloh: {Kim Allohdan qoʻrqsa, (Alloh) unga (qiyinchilikdan) chiqish (yoʻli)ni yaratadi} degan. Sen Allohdan qoʻrqmading, shuning uchun men senga chiqish (yoʻli) topolmadim. Sen Robbingga osiy boʻlding va xotining sendan ajralib ketdi. Alloh: {Ey Nabiy! Ayollarni taloq qilsangiz, ularni iddalarining boshida (qubli iddatihinna) taloq qilinglar} degan», dedi. Abu Dovud aytdi: Bu hadisni Humayd al-Aʼraj va boshqalar Mujohiddan, u Ibn Abbosdan rivoyat qilishgan. Uni Shuʼba Amr ibn Murradan, u Said ibn Jubayrdan, u Ibn Abbosdan rivoyat qildi. Ayyub va Ibn Jurayj birgalikda Ikrima ibn Xoliddan, u Said ibn Jubayrdan, u Ibn Abbosdan rivoyat qilishdi. Ibn Jurayj uni Abdulhamid ibn Rofiʼdan, u Atodan, u Ibn Abbosdan rivoyat qildi. Aʼmash uni Molik ibn al-Horisdan, u Ibn Abbosdan rivoyat qildi. Ibn Jurayj Amr ibn Dinordan, u Ibn Abbosdan (rivoyat qildi). Ularning barchasi uch taloq haqida: U buni joriy qildi, dedilar va Ismoilning Ayyubdan, u Abdulloh ibn Kasirdan (qilgan) hadisidagiga oʻxshash: «(Xotining) sendan ajralib ketdi», dedi. Abu Dovud aytdi: Hammod ibn Zayd Ayyubdan, u Ikrimadan, u Ibn Abbosdan rivoyat qildiki: Agar (kishi) bir ogʻizda: «Sen uch marta taloqsan», desa, u bir (taloq)dir. Buni Ismoil ibn Ibrohim Ayyubdan, u Ikrimadan rivoyat qildi — bu uning (Ikrimaning) soʻzi; u Ibn Abbosni zikr qilmadi va buni Ikrimaning soʻzi qildi.Ҳумайд ибн Масъада бизга айтди, бизга Исмоил, бизга Айюб хабар берди, у Абдуллоҳ ибн Касирдан, у Мужоҳиддан ривоят қилди. У айтди: Мен Ибн Аббоснинг ҳузурида эдим. Бир киши келиб: «У хотинини уч марта талоқ қилди», деди. (Мужоҳид) айтди: У (Ибн Аббос) шунчалик сукут сақладики, мен у (хотинни) эрга қайтариб беради деб ўйладим. Сўнг (Ибн Аббос): «Сизлардан бирингиз бориб, аҳмоқлик қилади, кейин: ‹Эй Ибн Аббос, эй Ибн Аббос!› дейди. Ҳолбуки, Аллоҳ: {Ким Аллоҳдан қўрқса, (Аллоҳ) унга (қийинчиликдан) чиқиш (йўли)ни яратади} деган. Сен Аллоҳдан қўрқмадинг, шунинг учун мен сенга чиқиш (йўли) тополмадим. Сен Роббингга осий бўлдинг ва хотининг сендан ажралиб кетди. Аллоҳ: {Эй Набий! Аёлларни талоқ қилсангиз, уларни иддаларининг бошида (қубли иддатиҳинна) талоқ қилинглар} деган», деди. Абу Довуд айтди: Бу ҳадисни Ҳумайд ал-Аъраж ва бошқалар Мужоҳиддан, у Ибн Аббосдан ривоят қилишган. Уни Шуъба Амр ибн Муррадан, у Саид ибн Жубайрдан, у Ибн Аббосдан ривоят қилди. Айюб ва Ибн Журайж биргаликда Икрима ибн Холиддан, у Саид ибн Жубайрдан, у Ибн Аббосдан ривоят қилишди. Ибн Журайж уни Абдулҳамид ибн Рофиъдан, у Атодан, у Ибн Аббосдан ривоят қилди. Аъмаш уни Молик ибн ал-Ҳорисдан, у Ибн Аббосдан ривоят қилди. Ибн Журайж Амр ибн Динордан, у Ибн Аббосдан (ривоят қилди). Уларнинг барчаси уч талоқ ҳақида: У буни жорий қилди, дедилар ва Исмоилнинг Айюбдан, у Абдуллоҳ ибн Касирдан (қилган) ҳадисидагига ўхшаш: «(Хотининг) сендан ажралиб кетди», деди. Абу Довуд айтди: Ҳаммод ибн Зайд Айюбдан, у Икримадан, у Ибн Аббосдан ривоят қилдики: Агар (киши) бир оғизда: «Сен уч марта талоқсан», деса, у бир (талоқ)дир. Буни Исмоил ибн Иброҳим Айюбдан, у Икримадан ривоят қилди — бу унинг (Икриманинг) сўзи; у Ибн Аббосни зикр қилмади ва буни Икриманинг сўзи қилди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عِيسَى، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ، وَأَبُو مُعَاوِيَةَ وَوَكِيعٌ وَمُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ كُلُّهُمْ عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ عُبَيْدِ بْنِ الْحَسَنِ، سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ أَبِي أَوْفَى، يَقُولُ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا رَفَعَ رَأْسَهُ مِنَ الرُّكُوعِ يَقُولُ " سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ اللَّهُمَّ رَبَّنَا لَكَ الْحَمْدُ مِلْءَ السَّمَوَاتِ وَمِلْءَ الأَرْضِ وَمِلْءَ مَا شِئْتَ مِنْ شَىْءٍ بَعْدُ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ قَالَ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَشُعْبَةُ بْنُ الْحَجَّاجِ عَنْ عُبَيْدٍ أَبِي الْحَسَنِ بِهَذَا الْحَدِيثِ لَيْسَ فِيهِ بَعْدَ الرُّكُوعِ . قَالَ سُفْيَانُ لَقِينَا الشَّيْخَ عُبَيْدًا أَبَا الْحَسَنِ بَعْدُ فَلَمْ يَقُلْ فِيهِ بَعْدَ الرُّكُوعِ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَاهُ شُعْبَةُ عَنْ أَبِي عِصْمَةَ عَنِ الأَعْمَشِ عَنْ عُبَيْدٍ قَالَ " بَعْدَ الرُّكُوعِ " .
Abdulloh ibn Abu Avfo (roziyallohu anhu) shunday deganini eshitdim: Rasululloh ﷺ rukudan boshlarini koʻtarganlarida: «Samiallohu liman hamidah. Allohumma robbano lakal-hamdu milʼas-samavoti va milʼal-arzi va milʼa mo shiʼta min shayʼin baʼdu» (Alloh Oʻziga hamd aytganni eshitdi. Allohim, Robbimiz, koʻklar toʻla, yer toʻla va shulardan keyin Oʻzing istagan narsalar toʻla hamd Sengadir), — der edilar. Abu Dovud dedi: Sufyon as-Savriy va Shuʼba ibn al-Hajjoj Ubayd Abul-Hasandan ushbu hadisni rivoyat qildilar, unda «rukudan keyin» (degan soʻz) yoʻq. Sufyon dedi: Biz keyinchalik shayx Ubayd Abul-Hasan bilan uchrashdik, u unda «rukudan keyin» (degan soʻzni) aytmadi. Abu Dovud dedi: Uni Shuʼba Abu Ismadan, u Aʼmashdan, u Ubayddan rivoyat qilib: «rukudan keyin», — dedi.Абдуллоҳ ибн Абу Авфо (розияллоҳу анҳу) шундай деганини эшитдим: Расулуллоҳ ﷺ рукудан бошларини кўтарганларида: «Самиаллоҳу лиман ҳамидаҳ. Аллоҳумма роббано лакал-ҳамду милъас-самавоти ва милъал-арзи ва милъа мо шиъта мин шайъин баъду» (Аллоҳ Ўзига ҳамд айтганни эшитди. Аллоҳим, Роббимиз, кўклар тўла, ер тўла ва шулардан кейин Ўзинг истаган нарсалар тўла ҳамд Сенгадир), — дер эдилар. Абу Довуд деди: Суфён ас-Саврий ва Шуъба ибн ал-Ҳажжож Убайд Абул-Ҳасандан ушбу ҳадисни ривоят қилдилар, унда «рукудан кейин» (деган сўз) йўқ. Суфён деди: Биз кейинчалик шайх Убайд Абул-Ҳасан билан учрашдик, у унда «рукудан кейин» (деган сўзни) айтмади. Абу Довуд деди: Уни Шуъба Абу Исмадан, у Аъмашдан, у Убайддан ривоят қилиб: «рукудан кейин», — деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، بِهَذَا قَالَ " فَإِذَا نَسِيَ أَحَدُكُمْ فَلْيَسْجُدْ سَجْدَتَيْنِ " . ثُمَّ تَحَوَّلَ فَسَجَدَ سَجْدَتَيْنِ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ حُصَيْنٌ نَحْوَ حَدِيثِ الأَعْمَشِ .
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U zot ﷺ aytdilar: «Agar biringiz unutsa, ikki sajda qilsin.» Soʻng (qiblaga) burilib, ikki sajda qildilar. Abu Dovud aytdi: Buni Husayn ham Aʼmashning hadisiga oʻxshatib rivoyat qilgan.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У зот ﷺ айтдилар: «Агар бирингиз унутса, икки сажда қилсин.» Сўнг (қиблага) бурилиб, икки сажда қилдилар. Абу Довуд айтди: Буни Ҳусайн ҳам Аъмашнинг ҳадисига ўхшатиб ривоят қилган.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، بِإِسْنَادِهِ وَمَعْنَاهُ قَالَ " وَلاَ يُزَكِّيهِمْ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ " . وَقَالَ فِي السِّلْعَةِ " بِاللَّهِ لَقَدْ أُعْطِيَ بِهَا كَذَا وَكَذَا فَصَدَّقَهُ الآخَرُ فَأَخَذَهَا " .
Aʼmashdan oʻsha isnod va shu maʼno bilan rivoyat qilinadi. (Unda Rasululloh ﷺ) shunday dedilar: «...va (Alloh) ularni poklamaydi hamda ular uchun alamli azob bordir». Mol haqida esa: «Allohga qasamki, bunga shuncha-shuncha narx berildi», (deb yolgʻon qasam ichgan kishi) — soʻng narigi (xaridor) uni rost deb ishonib, uni oldi (deb keladi).Аъмашдан ўша иснод ва шу маъно билан ривоят қилинади. (Унда Расулуллоҳ ﷺ) шундай дедилар: «...ва (Аллоҳ) уларни покламайди ҳамда улар учун аламли азоб бордир». Мол ҳақида эса: «Аллоҳга қасамки, бунга шунча-шунча нарх берилди», (деб ёлғон қасам ичган киши) — сўнг нариги (харидор) уни рост деб ишониб, уни олди (деб келади).
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، بِإِسْنَادِهِ وَمَعْنَاهُ قَالَ الآيَاتُ الأَوَاخِرُ فِي الرِّبَا .
Aʼmash (rahimahulloh)dan shu isnod va shu maʼnoda rivoyat qilingan. (Bu rivoyatda) u: «Oxirgi oyatlar riba (sudxoʻrlik) haqidadir», dedi.Аъмаш (раҳимаҳуллоҳ)дан шу иснод ва шу маънода ривоят қилинган. (Бу ривоятда) у: «Охирги оятлар риба (судхўрлик) ҳақидадир», деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، قَالَ أَنْبَأَنِي مَنْ، أَقْرَأَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَوْ مَنْ أَقْرَأَهُ مَنْ أَقْرَأَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم { فَيَوْمَئِذٍ لاَ يُعَذَّبُ } . قَالَ أَبُو دَاوُدَ قَرَأَ عَاصِمٌ وَالأَعْمَشُ وَطَلْحَةُ بْنُ مُصَرِّفٍ وَأَبُو جَعْفَرٍ يَزِيدُ بْنُ الْقَعْقَاعِ وَشَيْبَةُ بْنُ نَصَّاحٍ وَنَافِعُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ كَثِيرٍ الدَّارِيُّ وَأَبُو عَمْرِو بْنِ الْعَلاَءِ وَحَمْزَةُ الزَّيَّاتُ وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ الأَعْرَجُ وَقَتَادَةُ وَالْحَسَنُ الْبَصْرِيُّ وَمُجَاهِدٌ وَحُمَيْدٌ الأَعْرَجُ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبَّاسٍ وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي بَكْرٍ { لاَ يُعَذِّبُ } { وَلاَ يُوثِقُ } إِلاَّ الْحَدِيثَ الْمَرْفُوعَ فَإِنَّهُ { يُعَذَّبُ } بِالْفَتْحِ .
Muhammad ibn Ubayd bizga hadis aytib, Hammod bizga Xolid al-Hazzodan, u Abu Qilobadan rivoyat qildi. U (Abu Qiloba rahimahulloh) dedi: Menga Nabiy ﷺ oʻqitib qoʻygan kishi, yoki Nabiy ﷺ oʻqitib qoʻygan kishi oʻqitib qoʻygan kishidan eshitgan kishi {fayavmaizin la yuazzab} (oʻsha kunda hech kim Uning azobi kabi azoblamaydi) deb xabar berdi. Abu Dovud dedi: Osim, Aʼmash, Talha ibn Musarrif, Abu Jaʼfar Yazid ibn al-Qaʼqoʼ, Shayba ibn Nassoh, Nofiʼ ibn Abdurrahmon, Abdulloh ibn Kasir ad-Doriy, Abu Amr ibn al-Aloʼ, Hamza az-Zayyot, Abdurrahmon al-Aʼraj, Qatoda, Hasan al-Basriy, Mujohid, Humayd al-Aʼraj, Abdulloh ibn Abbos va Abdurrahmon ibn Abu Bakr buni {la yuazzibu} (azoblamaydi) va {va la yuvsiqu} (bogʻlamaydi) deb oʻqishdi. Faqat marfuʼ hadisda esa u {yuazzab} (azoblanmaydi) deb fatha bilan oʻqiladi.Муҳаммад ибн Убайд бизга ҳадис айтиб, Ҳаммод бизга Холид ал-Ҳаззодан, у Абу Қилобадан ривоят қилди. У (Абу Қилоба раҳимаҳуллоҳ) деди: Менга Набий ﷺ ўқитиб қўйган киши, ёки Набий ﷺ ўқитиб қўйган киши ўқитиб қўйган кишидан эшитган киши {фаявмаизин ла юаззаб} (ўша кунда ҳеч ким Унинг азоби каби азобламайди) деб хабар берди. Абу Довуд деди: Осим, Аъмаш, Талҳа ибн Мусарриф, Абу Жаъфар Язид ибн ал-Қаъқў, Шайба ибн Нассоҳ, Нофиъ ибн Абдурраҳмон, Абдуллоҳ ибн Касир ад-Дорий, Абу Амр ибн ал-Алў, Ҳамза аз-Зайёт, Абдурраҳмон ал-Аъраж, Қатода, Ҳасан ал-Басрий, Мужоҳид, Ҳумайд ал-Аъраж, Абдуллоҳ ибн Аббос ва Абдурраҳмон ибн Абу Бакр буни {ла юаззибу} (азобламайди) ва {ва ла ювсиқу} (боғламайди) деб ўқишди. Фақат марфуъ ҳадисда эса у {юаззаб} (азобланмайди) деб фатҳа билан ўқилади.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ، - يَعْنِي ابْنَ عَيَّاشٍ - عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ يَدْخُلُ الْجَنَّةَ مَنْ كَانَ فِي قَلْبِهِ مِثْقَالُ حَبَّةٍ مِنْ خَرْدَلٍ مِنْ كِبْرٍ وَلاَ يَدْخُلُ النَّارَ مَنْ كَانَ فِي قَلْبِهِ مِثْقَالُ خَرْدَلَةٍ مِنْ إِيمَانٍ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ الْقَسْمَلِيُّ عَنِ الأَعْمَشِ مِثْلَهُ .
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Qalbida xardal (gorchitsa) urugʻicha takabburlik boʻlgan kishi jannatga kirmaydi va qalbida xardal urugʻicha iymon boʻlgan kishi doʻzaxga kirmaydi». Abu Dovud aytdi: Buni al-Qasmaliy Aʼmashdan shunga oʻxshash rivoyat qilgan.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Қалбида хардал (горчитса) уруғича такаббурлик бўлган киши жаннатга кирмайди ва қалбида хардал уруғича иймон бўлган киши дўзахга кирмайди». Абу Довуд айтди: Буни ал-Қасмалий Аъмашдан шунга ўхшаш ривоят қилган.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ، عَنْ عَاصِمٍ، قَالَ سَمِعْتُ الْحَجَّاجَ، وَهُوَ عَلَى الْمِنْبَرِ يَقُولُ اتَّقُوا اللَّهَ مَا اسْتَطَعْتُمْ لَيْسَ فِيهَا مَثْنَوِيَّةٌ وَاسْمَعُوا وَأَطِيعُوا لَيْسَ فِيهَا مَثْنَوِيَّةٌ لأَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ عَبْدِ الْمَلِكِ وَاللَّهِ لَوْ أَمَرْتُ النَّاسَ أَنْ يَخْرُجُوا مِنْ بَابٍ مِنْ أَبْوَابِ الْمَسْجِدِ فَخَرَجُوا مِنْ بَابٍ آخَرَ لَحَلَّتْ لِي دِمَاؤُهُمْ وَأَمْوَالُهُمْ وَاللَّهِ لَوْ أَخَذْتُ رَبِيعَةَ بِمُضَرَ لَكَانَ ذَلِكَ لِي مِنَ اللَّهِ حَلاَلاً وَيَا عَذِيرِي مِنْ عَبْدِ هُذَيْلٍ يَزْعُمُ أَنَّ قِرَاءَتَهُ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ وَاللَّهِ مَا هِيَ إِلاَّ رَجَزٌ مِنْ رَجَزِ الأَعْرَابِ مَا أَنْزَلَهَا اللَّهُ عَلَى نَبِيِّهِ عَلَيْهِ السَّلاَمُ وَعَذِيرِي مِنْ هَذِهِ الْحَمْرَاءِ يَزْعُمُ أَحَدُهُمْ أَنَّهُ يَرْمِي بِالْحَجَرِ فَيَقُولُ إِلَى أَنْ يَقَعَ الْحَجَرُ قَدْ حَدَثَ أَمْرٌ فَوَاللَّهِ لأَدَعَنَّهُمْ كَالأَمْسِ الدَّابِرِ . قَالَ فَذَكَرْتُهُ لِلأَعْمَشِ فَقَالَ أَنَا وَاللَّهِ سَمِعْتُهُ مِنْهُ .
Osim (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Hajjojning minbar ustida turib: «Allohdan qoʻlingizdan kelganicha qoʻrqing, bunda hech bir istisno yoʻq. Amir-ul-muʼminin Abdulmalikka quloq soling va itoat eting, bunda hech bir istisno yoʻq. Alloh haqi, agar men odamlarga masjid eshiklaridan bir eshikdan chiqishni buyursam-u, ular boshqa bir eshikdan chiqsalar, ularning qonlari va mollari menga halol boʻlur edi. Alloh haqi, agar men Rabiʼa (qabilasi)ni Muzar (qabilasi sababidan) ushlasam, bu Allohdan menga halol boʻlur edi. Huzayl quliga (yaʼni Abdulloh ibn Masʼudga) nisbatan menga kim uzr topib beradi? U oʻzining (Qurʼon) qiroati Alloh huzuridan, deb daʼvo qiladi. Alloh haqi, u badaviylarning sajʼ qofiyalaridan boshqa narsa emas, Alloh uni Oʻz Paygʻambari ﷺ ga nozil qilmagan. Mana bu ajamlarga nisbatan ham menga kim uzr topib beradi? Ulardan biri tosh otaman, deydi-da, tosh (yerga) tushgunicha: ‹Yangi bir ish sodir boʻldi›, deydi. Alloh haqi, men ularni oʻtib ketgan kechagi kunday (xarobaga aylantirib) tark etaman», deganini eshitdim. (Rovi) aytdi: Buni Aʼmashga zikr qildim, u: «Alloh haqi, men buni undan eshitganman», dedi.Осим (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Ҳажжожнинг минбар устида туриб: «Аллоҳдан қўлингиздан келганича қўрқинг, бунда ҳеч бир истисно йўқ. Амир-ул-муъминин Абдулмаликка қулоқ солинг ва итоат этинг, бунда ҳеч бир истисно йўқ. Аллоҳ ҳақи, агар мен одамларга масжид эшикларидан бир эшикдан чиқишни буюрсам-у, улар бошқа бир эшикдан чиқсалар, уларнинг қонлари ва моллари менга ҳалол бўлур эди. Аллоҳ ҳақи, агар мен Рабиъа (қабиласи)ни Музар (қабиласи сабабидан) ушласам, бу Аллоҳдан менга ҳалол бўлур эди. Ҳузайл қулига (яъни Абдуллоҳ ибн Масъудга) нисбатан менга ким узр топиб беради? У ўзининг (Қуръон) қироати Аллоҳ ҳузуридан, деб даъво қилади. Аллоҳ ҳақи, у бадавийларнинг сажъ қофияларидан бошқа нарса эмас, Аллоҳ уни Ўз Пайғамбари ﷺ га нозил қилмаган. Мана бу ажамларга нисбатан ҳам менга ким узр топиб беради? Улардан бири тош отаман, дейди-да, тош (ерга) тушгунича: ‹Янги бир иш содир бўлди›, дейди. Аллоҳ ҳақи, мен уларни ўтиб кетган кечаги кундай (харобага айлантириб) тарк этаман», деганини эшитдим. (Рови) айтди: Буни Аъмашга зикр қилдим, у: «Аллоҳ ҳақи, мен буни ундан эшитганман», деди.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي سُفْيَانَ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنْ عِشْتُ إِنْ شَاءَ اللَّهُ أَنْهَى أُمَّتِي أَنْ يُسَمُّوا نَافِعًا وَأَفْلَحَ وَبَرَكَةَ " . قَالَ الأَعْمَشُ وَلاَ أَدْرِي ذَكَرَ نَافِعًا أَمْ لاَ " فَإِنَّ الرَّجُلَ يَقُولُ إِذَا جَاءَ أَثَمَّ بَرَكَةٌ فَيَقُولُونَ لاَ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَى أَبُو الزُّبَيْرِ عَنْ جَابِرٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ لَمْ يَذْكُرْ بَرَكَةَ .
Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Agar yashasam, Alloh xohlasa, ummatimni (farzandlariga) Nofiʼ (foydali), Aflah (rivojlangan) va Baraka (barakot) deb ism qoʻyishdan qaytaraman», dedilar. Aʼmash aytadi: Nofiʼni zikr qildimi yoki yoʻqmi, bilmayman. «Chunki kishi kelib: ‹Baraka shu yerdami?› deb soʻraganida, ‹Yoʻq› deyishadi», (dedilar). Abu Dovud aytadi: Abuz-Zubayr Jobirdan, u Nabiy ﷺdan shunga oʻxshash rivoyat qilgan, lekin u Baraka(ni)ni zikr qilmagan.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Агар яшасам, Аллоҳ хоҳласа, умматимни (фарзандларига) Нофиъ (фойдали), Афлаҳ (ривожланган) ва Барака (баракот) деб исм қўйишдан қайтараман», дедилар. Аъмаш айтади: Нофиъни зикр қилдими ёки йўқми, билмайман. «Чунки киши келиб: ‹Барака шу ердами?› деб сўраганида, ‹Йўқ› дейишади», (дедилар). Абу Довуд айтади: Абуз-Зубайр Жобирдан, у Набий ﷺдан шунга ўхшаш ривоят қилган, лекин у Барака(ни)ни зикр қилмаган.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنِ الْمَعْرُورِ بْنِ سُوَيْدٍ، قَالَ دَخَلْنَا عَلَى أَبِي ذَرٍّ بِالرَّبَذَةِ فَإِذَا عَلَيْهِ بُرْدٌ وَعَلَى غُلاَمِهِ مِثْلُهُ فَقُلْنَا يَا أَبَا ذَرٍّ لَوْ أَخَذْتَ بُرْدَ غُلاَمِكَ إِلَى بُرْدِكَ فَكَانَتْ حُلَّةً وَكَسَوْتَهُ ثَوْبًا غَيْرَهُ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " إِخْوَانُكُمْ جَعَلَهُمُ اللَّهُ تَحْتَ أَيْدِيكُمْ فَمَنْ كَانَ أَخُوهُ تَحْتَ يَدَيْهِ فَلْيُطْعِمْهُ مِمَّا يَأْكُلُ وَلْيَكْسُهُ مِمَّا يَلْبَسُ وَلاَ يُكَلِّفْهُ مَا يَغْلِبُهُ فَإِنْ كَلَّفَهُ مَا يَغْلِبُهُ فَلْيُعِنْهُ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَاهُ ابْنُ نُمَيْرٍ عَنِ الأَعْمَشِ نَحْوَهُ .
al-Maʼrur ibn Suvayddan rivoyat qilinadi: Biz Rabazada Abu Zarning huzuriga kirdik, qarasak, uning egnida bir kiyim bor, qulining egnida ham shunga oʻxshashi bor. Shunda biz: «Ey Abu Zar, agar qulingning kiyimini oʻz kiyimingga qoʻshib olganingda bir sidra kiyim boʻlardi, unga esa boshqa kiyim kiydirsang (yaxshi boʻlardi)», dedik. U dedi: Men Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitdim: «Ular sizlarning birodarlaringizdir, Alloh ularni qoʻllaringiz ostiga (xizmatingizga) qildi. Bas, kimning birodari uning qoʻli ostida boʻlsa, oʻzi yeydigan narsadan unga yedirsin, oʻzi kiyadigan narsadan unga kiydirsin va unga kuchidan ortiq ish yuklamasin. Agar unga kuchidan ortiq ish yuklasa, unga (oʻzi) yordam bersin». Abu Dovud dedi: Buni Ibn Numayr ham al-Aʼmashdan shunga oʻxshash rivoyat qildi.ал-Маърур ибн Сувайддан ривоят қилинади: Биз Рабазада Абу Зарнинг ҳузурига кирдик, қарасак, унинг эгнида бир кийим бор, қулининг эгнида ҳам шунга ўхшаши бор. Шунда биз: «Эй Абу Зар, агар қулингнинг кийимини ўз кийимингга қўшиб олганингда бир сидра кийим бўларди, унга эса бошқа кийим кийдирсанг (яхши бўларди)», дедик. У деди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитдим: «Улар сизларнинг биродарларингиздир, Аллоҳ уларни қўлларингиз остига (хизматингизга) қилди. Бас, кимнинг биродари унинг қўли остида бўлса, ўзи ейдиган нарсадан унга едирсин, ўзи киядиган нарсадан унга кийдирсин ва унга кучидан ортиқ иш юкламасин. Агар унга кучидан ортиқ иш юкласа, унга (ўзи) ёрдам берсин». Абу Довуд деди: Буни Ибн Нумайр ҳам ал-Аъмашдан шунга ўхшаш ривоят қилди.
حَدَّثَنَا أَبُو كَامِلٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ، عَنِ الأَعْمَشِ، بِإِسْنَادِهِ وَمَعْنَاهُ نَحْوَهُ قَالَ كُنْتُ أَضْرِبُ غُلاَمًا لِي أَسْوَدَ بِالسَّوْطِ وَلَمْ يَذْكُرْ أَمْرَ الْعِتْقِ .
Abu Masʼud al-Ansoriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Men oʻzimning bir qora qulimni qamchi bilan urayotgan edim», — va u ozod qilish ishini zikr qilmadi.Абу Масъуд ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Мен ўзимнинг бир қора қулимни қамчи билан ураётган эдим», — ва у озод қилиш ишини зикр қилмади.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَهَنَّادٌ، - الْمَعْنَى - قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، بِإِسْنَادِهِ بِهَذَا قَالَ مَرَّ عَلَىَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَنَحْنُ نُعَالِجُ خُصًّا لَنَا وَهَى فَقَالَ " مَا هَذَا " . فَقُلْنَا خُصٌّ لَنَا وَهَى فَنَحْنُ نُصْلِحُهُ . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَا أَرَى الأَمْرَ إِلاَّ أَعْجَلَ مِنْ ذَلِكَ " .
Aʼmash (rahimahulloh) oʻsha isnod bilan shu (hadis)ni rivoyat qilib aytdi: «Biz buzilib qolgan oʻzimizning chayla (kulba)mizni tuzatayotgan paytimizda Rasululloh ﷺ yonimdan oʻtib qoldilar va: ‹Bu nima?› dedilar. Biz: ‹Bu bizning chaylamiz buzilib qolibdi, biz uni tuzatyapmiz›, dedik. Shunda Rasululloh ﷺ: ‹Men ishni bundan ham koʻra tezroq deb bilaman›, dedilar».Аъмаш (раҳимаҳуллоҳ) ўша иснод билан шу (ҳадис)ни ривоят қилиб айтди: «Биз бузилиб қолган ўзимизнинг чайла (кулба)мизни тузатаётган пайтимизда Расулуллоҳ ﷺ ёнимдан ўтиб қолдилар ва: ‹Бу нима?› дедилар. Биз: ‹Бу бизнинг чайламиз бузилиб қолибди, биз уни тузатяпмиз›, дедик. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: ‹Мен ишни бундан ҳам кўра тезроқ деб биламан›, дедилар».
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عَمْرٍو الْفَزَارِيِّ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ هِشَامٍ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، رضى الله عنه أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَقُولُ فِي آخِرِ وِتْرِهِ " اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِرِضَاكَ مِنْ سَخَطِكَ وَبِمُعَافَاتِكَ مِنْ عُقُوبَتِكَ وَأَعُوذُ بِكَ مِنْكَ لاَ أُحْصِي ثَنَاءً عَلَيْكَ أَنْتَ كَمَا أَثْنَيْتَ عَلَى نَفْسِكَ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ هِشَامٌ أَقْدَمُ شَيْخٍ لِحَمَّادٍ وَبَلَغَنِي عَنْ يَحْيَى بْنِ مَعِينٍ أَنَّهُ قَالَ لَمْ يَرْوِ عَنْهُ غَيْرُ حَمَّادِ بْنِ سَلَمَةَ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَى عِيسَى بْنُ يُونُسَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي عَرُوبَةَ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبْزَى عَنْ أَبِيهِ عَنْ أُبَىِّ بْنِ كَعْبٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَنَتَ - يَعْنِي فِي الْوِتْرِ - قَبْلَ الرُّكُوعِ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَى عِيسَى بْنُ يُونُسَ هَذَا الْحَدِيثَ أَيْضًا عَنْ فِطْرِ بْنِ خَلِيفَةَ عَنْ زُبَيْدٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبْزَى عَنْ أَبِيهِ عَنْ أُبَىٍّ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِثْلَهُ وَرُوِيَ عَنْ حَفْصِ بْنِ غِيَاثٍ عَنْ مِسْعَرٍ عَنْ زُبَيْدٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبْزَى عَنْ أَبِيهِ عَنْ أُبَىِّ بْنِ كَعْبٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَنَتَ فِي الْوِتْرِ قَبْلَ الرُّكُوعِ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ حَدِيثُ سَعِيدٍ عَنْ قَتَادَةَ رَوَاهُ يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ عَنْ سَعِيدٍ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ عَزْرَةَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبْزَى عَنْ أَبِيهِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم لَمْ يَذْكُرِ الْقُنُوتَ وَلاَ ذَكَرَ أُبَيًّا وَكَذَلِكَ رَوَاهُ عَبْدُ الأَعْلَى وَمُحَمَّدُ بْنُ بِشْرٍ الْعَبْدِيُّ وَسَمَاعُهُ بِالْكُوفَةِ مَعَ عِيسَى بْنِ يُونُسَ وَلَمْ يَذْكُرُوا الْقُنُوتَ وَقَدْ رَوَاهُ أَيْضًا هِشَامٌ الدَّسْتَوَائِيُّ وَشُعْبَةُ عَنْ قَتَادَةَ وَلَمْ يَذْكُرَا الْقُنُوتَ وَحَدِيثُ زُبَيْدٍ رَوَاهُ سُلَيْمَانُ الأَعْمَشُ وَشُعْبَةُ وَعَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ أَبِي سُلَيْمَانَ وَجَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ كُلُّهُمْ عَنْ زُبَيْدٍ لَمْ يَذْكُرْ أَحَدٌ مِنْهُمُ الْقُنُوتَ إِلاَّ مَا رُوِيَ عَنْ حَفْصِ بْنِ غِيَاثٍ عَنْ مِسْعَرٍ عَنْ زُبَيْدٍ فَإِنَّهُ قَالَ فِي حَدِيثِهِ إِنَّهُ قَنَتَ قَبْلَ الرُّكُوعِ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَلَيْسَ هُوَ بِالْمَشْهُورِ مِنْ حَدِيثِ حَفْصٍ نَخَافُ أَنْ يَكُونَ عَنْ حَفْصٍ عَنْ غَيْرِ مِسْعَرٍ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَيُرْوَى أَنَّ أُبَيًّا كَانَ يَقْنُتُ فِي النِّصْفِ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ .
Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ vitrlarining oxirida shunday der edilar: «Allohumma inniy aʼuzu birizooka min saxotika, va bimuofaatika min uqubatika, va aʼuzu bika minka, laa uhsiy sanaaan alayka, anta kamaa asnayta alaa nafsika (Ey Alloh, men Sening gʻazabingdan rizongga, jazoyingdan ofiyatingga panoh tilayman va Sendan Senga panoh tilayman. Senga loyiq maqtovni sanab adoga yetkaza olmasman. Sen Oʻzingni qanday maqtagan boʻlsang, shundaysan)». Abu Dovud aytadi: Hishom Hammodning eng qadimgi ustozidir. Menga Yahyo ibn Maʼindan yetib kelishicha, u: «Undan Hammod ibn Salama dan boshqa hech kim rivoyat qilmagan», degan. Abu Dovud aytadi: Iso ibn Yunus, Said ibn Abu Arubadan, u Qatodadan, u Said ibn Abdurahmon ibn Abzodan, u otasidan, u Ubay ibn Kaʼb (roziyallohu anhu)dan rivoyat qildiki, Rasululloh ﷺ — yaʼni vitrda — rukudan oldin qunut qildilar. Abu Dovud aytadi: Iso ibn Yunus bu hadisni Fitr ibn Xalifadan, u Zubayddan, u Said ibn Abdurahmon ibn Abzodan, u otasidan, u Ubaydan, u Nabiy ﷺdan ham xuddi shunday rivoyat qildi. Yana Hafs ibn Gʻiyosdan, u Misʼardan, u Zubayddan, u Said ibn Abdurahmon ibn Abzodan, u otasidan, u Ubay ibn Kaʼb (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ vitrda rukudan oldin qunut qildilar. Abu Dovud aytadi: Saidning Qatodadan (qilgan) hadisini Yazid ibn Zurayʼ Saiddan, u Qatodadan, u Azradan, u Said ibn Abdurahmon ibn Abzodan, u otasidan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qildi; (bunda) qunutni zikr qilmadi va Ubayni ham zikr qilmadi. Shuningdek, uni Abdulaʼlo va Muhammad ibn Bishr al-Abdiy ham rivoyat qildilar — uning samoʼi (eshitishi) Kufada Iso ibn Yunus bilan birga edi — va ular qunutni zikr qilmadilar. Uni Hishom ad-Dastavoiy va Shuʼba ham Qatodadan rivoyat qildilar va ikkovi qunutni zikr qilmadilar. Zubaydning hadisini esa Sulaymon al-Aʼmash, Shuʼba, Abdulmalik ibn Abu Sulaymon va Jarir ibn Hozim — bularning barchasi Zubayddan rivoyat qildilar — ulardan hech biri qunutni zikr qilmadi, faqat Hafs ibn Gʻiyosdan, u Misʼardan, u Zubayddan (qilingan) rivoyatdagina (zikr qilingan); chunki u oʻz hadisida: «U rukudan oldin qunut qildi», dedi. Abu Dovud aytadi: Bu Hafsning mashhur hadisidan emas. Biz uni Hafsdan, Misʼardan boshqa (rovi)dan boʻlishidan qoʻrqamiz. Abu Dovud aytadi: Ubay (roziyallohu anhu) Ramazon oyining yarmida qunut qilar edi, deb rivoyat qilinadi.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ витрларининг охирида шундай дер эдилар: «Аллоҳумма инний аъузу биризоока мин сахотика, ва бимуофаатика мин уқубатика, ва аъузу бика минка, лаа уҳсий санааан алайка, анта камаа аснайта алаа нафсика (Эй Аллоҳ, мен Сенинг ғазабингдан ризонгга, жазойингдан офиятингга паноҳ тилайман ва Сендан Сенга паноҳ тилайман. Сенга лойиқ мақтовни санаб адога етказа олмасман. Сен Ўзингни қандай мақтаган бўлсанг, шундайсан)». Абу Довуд айтади: Ҳишом Ҳаммоднинг энг қадимги устозидир. Менга Яҳё ибн Маъиндан етиб келишича, у: «Ундан Ҳаммод ибн Салама дан бошқа ҳеч ким ривоят қилмаган», деган. Абу Довуд айтади: Исо ибн Юнус, Саид ибн Абу Арубадан, у Қатодадан, у Саид ибн Абдураҳмон ибн Абзодан, у отасидан, у Убай ибн Каъб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилдики, Расулуллоҳ ﷺ — яъни витрда — рукудан олдин қунут қилдилар. Абу Довуд айтади: Исо ибн Юнус бу ҳадисни Фитр ибн Халифадан, у Зубайддан, у Саид ибн Абдураҳмон ибн Абзодан, у отасидан, у Убайдан, у Набий ﷺдан ҳам худди шундай ривоят қилди. Яна Ҳафс ибн Ғиёсдан, у Мисъардан, у Зубайддан, у Саид ибн Абдураҳмон ибн Абзодан, у отасидан, у Убай ибн Каъб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ витрда рукудан олдин қунут қилдилар. Абу Довуд айтади: Саиднинг Қатодадан (қилган) ҳадисини Язид ибн Зурайъ Саиддан, у Қатодадан, у Азрадан, у Саид ибн Абдураҳмон ибн Абзодан, у отасидан, у Набий ﷺдан ривоят қилди; (бунда) қунутни зикр қилмади ва Убайни ҳам зикр қилмади. Шунингдек, уни Абдулаъло ва Муҳаммад ибн Бишр ал-Абдий ҳам ривоят қилдилар — унинг самўи (эшитиши) Куфада Исо ибн Юнус билан бирга эди — ва улар қунутни зикр қилмадилар. Уни Ҳишом ад-Даставоий ва Шуъба ҳам Қатодадан ривоят қилдилар ва иккови қунутни зикр қилмадилар. Зубайднинг ҳадисини эса Сулаймон ал-Аъмаш, Шуъба, Абдулмалик ибн Абу Сулаймон ва Жарир ибн Ҳозим — буларнинг барчаси Зубайддан ривоят қилдилар — улардан ҳеч бири қунутни зикр қилмади, фақат Ҳафс ибн Ғиёсдан, у Мисъардан, у Зубайддан (қилинган) ривоятдагина (зикр қилинган); чунки у ўз ҳадисида: «У рукудан олдин қунут қилди», деди. Абу Довуд айтади: Бу Ҳафснинг машҳур ҳадисидан эмас. Биз уни Ҳафсдан, Мисъардан бошқа (рови)дан бўлишидан қўрқамиз. Абу Довуд айтади: Убай (розияллоҳу анҳу) Рамазон ойининг ярмида қунут қилар эди, деб ривоят қилинади.
حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَوْنٍ، أَخْبَرَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ ضَمْرَةَ، عَنْ عَلِيٍّ، عَلَيْهِ السَّلاَمُ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " قَدْ عَفَوْتُ عَنِ الْخَيْلِ وَالرَّقِيقِ فَهَاتُوا صَدَقَةَ الرِّقَةِ مِنْ كُلِّ أَرْبَعِينَ دِرْهَمًا دِرْهَمٌ وَلَيْسَ فِي تِسْعِينَ وَمِائَةٍ شَىْءٌ فَإِذَا بَلَغَتْ مِائَتَيْنِ فَفِيهَا خَمْسَةُ دَرَاهِمَ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ الأَعْمَشُ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ كَمَا قَالَ أَبُو عَوَانَةَ وَرَوَاهُ شَيْبَانُ أَبُو مُعَاوِيَةَ وَإِبْرَاهِيمُ بْنُ طَهْمَانَ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنِ الْحَارِثِ عَنْ عَلِيٍّ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِثْلَهُ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَى حَدِيثَ النُّفَيْلِيِّ شُعْبَةُ وَسُفْيَانُ وَغَيْرُهُمَا عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ عَاصِمٍ عَنْ عَلِيٍّ لَمْ يَرْفَعُوهُ أَوْقَفُوهُ عَلَى عَلِيٍّ .
Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ dedilar: «Men otlar va qullar (zakoti)dan kechdim; bas, kumush sadaqasini bering: har qirq dirhamda bir dirham boʻladi. Bir yuz toʻqsontada hech narsa yoʻq, agar ikki yuztaga yetsa, unda besh dirham boʻladi». Abu Dovud aytdi: Bu hadisni al-Aʼmash Abu Ishoqdan, Abu Avona aytganidek rivoyat qilgan. Uni Shaybon, Abu Muoviya va Ibrohim ibn Tahmon ham Abu Ishoqdan, u al-Horisdan, u Alidan, u Paygʻambar ﷺdan xuddi shunday rivoyat qilganlar. Abu Dovud aytdi: An-Nufayliy hadisini esa Shuʼba, Sufyon va boshqalar Abu Ishoqdan, u Osimdan, u Alidan rivoyat qilganlar, lekin uni (Paygʻambarga) koʻtarmaganlar, Alida toʻxtatganlar.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ дедилар: «Мен отлар ва қуллар (закоти)дан кечдим; бас, кумуш садақасини беринг: ҳар қирқ дирҳамда бир дирҳам бўлади. Бир юз тўқсонтада ҳеч нарса йўқ, агар икки юзтага етса, унда беш дирҳам бўлади». Абу Довуд айтди: Бу ҳадисни ал-Аъмаш Абу Ишоқдан, Абу Авона айтганидек ривоят қилган. Уни Шайбон, Абу Муовия ва Иброҳим ибн Таҳмон ҳам Абу Ишоқдан, у ал-Ҳорисдан, у Алидан, у Пайғамбар ﷺдан худди шундай ривоят қилганлар. Абу Довуд айтди: Ан-Нуфайлий ҳадисини эса Шуъба, Суфён ва бошқалар Абу Ишоқдан, у Осимдан, у Алидан ривоят қилганлар, лекин уни (Пайғамбарга) кўтармаганлар, Алида тўхтатганлар.
حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ زَيْدِ بْنِ أَبِي الزَّرْقَاءِ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ سُفْيَانَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ، قَالَ بَعَثَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِلَى الْيَمَنِ فَذَكَرَ مِثْلَهُ لَمْ يَذْكُرْ ثِيَابًا تَكُونُ بِالْيَمَنِ . وَلاَ ذَكَرَ يَعْنِي مُحْتَلِمًا . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَاهُ جَرِيرٌ وَيَعْلَى وَمَعْمَرٌ وَشُعْبَةُ وَأَبُو عَوَانَةَ وَيَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنِ الأَعْمَشِ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ مَسْرُوقٍ - قَالَ يَعْلَى وَمَعْمَرٌ - عَنْ مُعَاذٍ مِثْلَهُ .
Muoz ibn Jabal (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ uni Yamanga joʻnatdilar. Soʻng u xuddi shunday zikr qildi, (lekin) Yamanda toʻqiladigan kiyimlarni zikr qilmadi va ‹yaʼni ehtilom koʻradigan (kishi)› deganni ham zikr qilmadi. Abu Dovud aytdi: Uni Jarir, Yaʼlo, Maʼmar, Shuʼba, Abu Avona va Yahyo ibn Said al-Aʼmashdan, u Abu Voildan, u Masruqdan rivoyat qilganlar; Yaʼlo va Maʼmar esa Muozdan xuddi shunday (rivoyat qilgan), deganlar.Муоз ибн Жабал (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ уни Яманга жўнатдилар. Сўнг у худди шундай зикр қилди, (лекин) Яманда тўқиладиган кийимларни зикр қилмади ва ‹яъни эҳтилом кўрадиган (киши)› деганни ҳам зикр қилмади. Абу Довуд айтди: Уни Жарир, Яъло, Маъмар, Шуъба, Абу Авона ва Яҳё ибн Саид ал-Аъмашдан, у Абу Воилдан, у Масруқдан ривоят қилганлар; Яъло ва Маъмар эса Муоздан худди шундай (ривоят қилган), деганлар.