al-A'mash Sulaymon ibn Mihron

حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ حَفْصِ بْنِ غِيَاثٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي قَالَ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ الأَسْوَدُ قَالَ كُنَّا عِنْدَ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ فَذَكَرْنَا الْمُوَاظَبَةَ عَلَى الصَّلاَةِ وَالتَّعْظِيمَ لَهَا، قَالَتْ لَمَّا مَرِضَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَرَضَهُ الَّذِي مَاتَ فِيهِ، فَحَضَرَتِ الصَّلاَةُ فَأُذِّنَ، فَقَالَ ‏"‏ مُرُوا أَبَا بَكْرٍ فَلْيُصَلِّ بِالنَّاسِ ‏"‏‏.‏ فَقِيلَ لَهُ إِنَّ أَبَا بَكْرٍ رَجُلٌ أَسِيفٌ، إِذَا قَامَ فِي مَقَامِكَ لَمْ يَسْتَطِعْ أَنْ يُصَلِّيَ بِالنَّاسِ، وَأَعَادَ فَأَعَادُوا لَهُ، فَأَعَادَ الثَّالِثَةَ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّكُنَّ صَوَاحِبُ يُوسُفَ، مُرُوا أَبَا بَكْرٍ فَلْيُصَلِّ بِالنَّاسِ ‏"‏‏.‏ فَخَرَجَ أَبُو بَكْرٍ فَصَلَّى، فَوَجَدَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مِنْ نَفْسِهِ خِفَّةً، فَخَرَجَ يُهَادَى بَيْنَ رَجُلَيْنِ كَأَنِّي أَنْظُرُ رِجْلَيْهِ تَخُطَّانِ مِنَ الْوَجَعِ، فَأَرَادَ أَبُو بَكْرٍ أَنْ يَتَأَخَّرَ، فَأَوْمَأَ إِلَيْهِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَنْ مَكَانَكَ، ثُمَّ أُتِيَ بِهِ حَتَّى جَلَسَ إِلَى جَنْبِهِ‏.‏ قِيلَ لِلأَعْمَشِ وَكَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي وَأَبُو بَكْرٍ يُصَلِّي بِصَلاَتِهِ، وَالنَّاسُ يُصَلُّونَ بِصَلاَةِ أَبِي بَكْرٍ فَقَالَ بِرَأْسِهِ نَعَمْ‏.‏ رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ عَنْ شُعْبَةَ عَنِ الأَعْمَشِ بَعْضَهُ‏.‏ وَزَادَ أَبُو مُعَاوِيَةَ جَلَسَ عَنْ يَسَارِ أَبِي بَكْرٍ فَكَانَ أَبُو بَكْرٍ يُصَلِّي قَائِمًا‏.‏

Asvad (Oishadan) rivoyat qiladi: «Biz Oisha bilan namozni muntazam oʻqish va uni ulugʻlash haqida soʻzlashayotgan edik. U dedi: ‹Rasululloh ﷺ vafotlariga sabab boʻlgan kasallik bilan ogʻrigan paytda, namoz vaqti kirib azon aytilganida, u zot: Abu Bakrga aytinglar, odamlarga imomlik qilsin, — dedilar. U zotga: Abu Bakr yumshoq koʻngilli kishi, sizning oʻrningizda imomlik qila olmaydi, — deyildi. Paygʻambar ﷺ yana shu buyruqni berdilar, lekin yana shu javob berildi. U zot uchinchi marta buyurib: Sizlar (ayollar) Yusuf (haqida)gi ayollarsizlar (yaʼni ichingizda boshqa, tilingizda boshqa). Abu Bakrga aytinglar, imomlik qilsin, — dedilar. Bas, Abu Bakr imomlik uchun chiqdi. Shu orada Paygʻambar ﷺ ning ahvoli biroz yengillashdi va u zot ikki kishiga — har ikki yonidan bittadan — suyangan holda chiqdilar. Goʻyo men hozir ham u zotning kasallik tufayli oyoqlari yerda sudralayotganini koʻrayapman. Abu Bakr orqaga chekinmoqchi boʻldi, lekin Paygʻambar ﷺ unga joyida qolishni ishora qildilar; u zot keltirilib, Abu Bakrning yonida oʻtirdilar›». Aʼmashdan: «Paygʻambar ﷺ namoz oʻqir, Abu Bakr u zotga ergashar, odamlar esa oʻsha namozda Abu Bakrga ergashar midi?» — deb soʻraldi. Aʼmash boshini qimirlatib (ha deb) javob berdi. Abu Muoviya: «Paygʻambar ﷺ Abu Bakrning chap tomonida oʻtirgan edilar, Abu Bakr esa tik turib namoz oʻqir edi», — dedi.Асвад (Оишадан) ривоят қилади: «Биз Оиша билан намозни мунтазам ўқиш ва уни улуғлаш ҳақида сўзлашаётган эдик. У деди: ‹Расулуллоҳ ﷺ вафотларига сабаб бўлган касаллик билан оғриган пайтда, намоз вақти кириб азон айтилганида, у зот: Абу Бакрга айтинглар, одамларга имомлик қилсин, — дедилар. У зотга: Абу Бакр юмшоқ кўнгилли киши, сизнинг ўрнингизда имомлик қила олмайди, — дейилди. Пайғамбар ﷺ яна шу буйруқни бердилар, лекин яна шу жавоб берилди. У зот учинчи марта буюриб: Сизлар (аёллар) Юсуф (ҳақида)ги аёлларсизлар (яъни ичингизда бошқа, тилингизда бошқа). Абу Бакрга айтинглар, имомлик қилсин, — дедилар. Бас, Абу Бакр имомлик учун чиқди. Шу орада Пайғамбар ﷺ нинг аҳволи бироз енгиллашди ва у зот икки кишига — ҳар икки ёнидан биттадан — суянган ҳолда чиқдилар. Гўё мен ҳозир ҳам у зотнинг касаллик туфайли оёқлари ерда судралаётганини кўраяпман. Абу Бакр орқага чекинмоқчи бўлди, лекин Пайғамбар ﷺ унга жойида қолишни ишора қилдилар; у зот келтирилиб, Абу Бакрнинг ёнида ўтирдилар›». Аъмашдан: «Пайғамбар ﷺ намоз ўқир, Абу Бакр у зотга эргашар, одамлар эса ўша намозда Абу Бакрга эргашар миди?» — деб сўралди. Аъмаш бошини қимирлатиб (ҳа деб) жавоб берди. Абу Муовия: «Пайғамбар ﷺ Абу Бакрнинг чап томонида ўтирган эдилар, Абу Бакр эса тик туриб намоз ўқир эди», — деди.

وَحَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، وَزُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، بِهَذَا الإِسْنَادِ وَلَمْ يَذْكُرْ ‏"‏ رَأْسُ الْكُفْرِ قِبَلَ الْمَشْرِقِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: shu hadis al-Aʼmashdan shu sanad bilan rivoyat qilinib, unda: «Kufrning boshi mashriq tomondadir» (degan)i zikr qilinmagan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: шу ҳадис ал-Аъмашдан шу санад билан ривоят қилиниб, унда: «Куфрнинг боши машриқ томондадир» (деган)и зикр қилинмаган.

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَيَّاشٍ، عَنْ عَاصِمٍ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ قَيْسِ بْنِ أَبِي غَرَزَةَ، قَالَ خَرَجَ عَلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَنَحْنُ نُسَمَّى السَّمَاسِرَةَ فَقَالَ ‏"‏ يَا مَعْشَرَ التُّجَّارِ إِنَّ الشَّيْطَانَ وَالإِثْمَ يَحْضُرَانِ الْبَيْعَ فَشُوبُوا بَيْعَكُمْ بِالصَّدَقَةِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ وَرِفَاعَةَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ قَيْسِ بْنِ أَبِي غَرَزَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ رَوَاهُ مَنْصُورٌ وَالأَعْمَشُ وَحَبِيبُ بْنُ أَبِي ثَابِتٍ وَغَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ قَيْسِ بْنِ أَبِي غَرَزَةَ ‏.‏ وَلاَ نَعْرِفُ لِقَيْسٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم غَيْرَ هَذَا ‏.‏

Qays ibn Abu Gʻaraza (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Rasululloh ﷺ biz tomon chiqdilar, biz oʻsha paytda «samosira» (dallollar) deb atalardik. Shunda u zot: «Ey savdogarlar jamoasi! Albatta, shayton va gunoh oldi-sotdida hozir boʻladi. Bas, savdolaringizni sadaqa bilan aralashtiringlar», dedilar. (Roviy) aytdi: Bu bobda Baroʼ ibn Ozib va Rifoʼadan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Qays ibn Abu Gʻarazaning hadisi hasan sahihdir. Uni Mansur, Aʼmash, Habib ibn Abu Sobit va birdan ortiq kishi Abu Voildan, u Qays ibn Abu Gʻarazadan rivoyat qilgan. Biz Qaysdan Paygʻambar ﷺ haqida bundan boshqa (hadis) bilmaymiz.Қайс ибн Абу Ғараза (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтди: Расулуллоҳ ﷺ биз томон чиқдилар, биз ўша пайтда «самосира» (даллоллар) деб аталардик. Шунда у зот: «Эй савдогарлар жамоаси! Албатта, шайтон ва гуноҳ олди-сотдида ҳозир бўлади. Бас, савдоларингизни садақа билан аралаштиринглар», дедилар. (Ровий) айтди: Бу бобда Барў ибн Озиб ва Рифўадан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Қайс ибн Абу Ғаразанинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир. Уни Мансур, Аъмаш, Ҳабиб ибн Абу Собит ва бирдан ортиқ киши Абу Воилдан, у Қайс ибн Абу Ғаразадан ривоят қилган. Биз Қайсдан Пайғамбар ﷺ ҳақида бундан бошқа (ҳадис) билмаймиз.

حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ رَجُلٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا أَرَادَ حَاجَةً لاَ يَرْفَعُ ثَوْبَهُ حَتَّى يَدْنُوَ مِنَ الأَرْضِ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ عَبْدُ السَّلاَمِ بْنُ حَرْبٍ عَنِ الأَعْمَشِ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ وَهُوَ ضَعِيفٌ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى الرَّمْلِيُّ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ الْوَلِيدِ حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَوْنٍ أَخْبَرَنَا عَبْدُ السَّلاَمِ بِهِ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ hojat chiqarmoqchi boʻlganlarida, yerga yaqinlashmaguncha kiyimlarini koʻtarmas edilar. Abu Dovud aytdi: Buni Abdussalom ibn Harb aʼmashdan, u Anas ibn Molikdan rivoyat qilgan, (lekin) bu (sanad) zaifdir (chunki aʼmashning Anas ibn Molikdan eshitgani sobit emas).Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ ҳожат чиқармоқчи бўлганларида, ерга яқинлашмагунча кийимларини кўтармас эдилар. Абу Довуд айтди: Буни Абдуссалом ибн Ҳарб аъмашдан, у Анас ибн Моликдан ривоят қилган, (лекин) бу (санад) заифдир (чунки аъмашнинг Анас ибн Моликдан эшитгани собит эмас).

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، قَالَ أَنْبَأَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ كُنَّا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَلَمْ يَجِدُوا مَاءً فَأُتِيَ بِتَوْرٍ فَأَدْخَلَ يَدَهُ فَلَقَدْ رَأَيْتُ الْمَاءَ يَتَفَجَّرُ مِنْ بَيْنِ أَصَابِعِهِ وَيَقُولُ ‏"‏ حَىَّ عَلَى الطَّهُورِ وَالْبَرَكَةِ مِنَ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ الأَعْمَشُ فَحَدَّثَنِي سَالِمُ بْنُ أَبِي الْجَعْدِ قَالَ قُلْتُ لِجَابِرٍ كَمْ كُنْتُمْ يَوْمَئِذٍ قَالَ أَلْفٌ وَخَمْسُمِائَةٍ ‏.‏

Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Biz Nabiy ﷺ bilan birga edik, odamlar suv topolmadilar. Soʻng u zotga bir idishda suv keltirildi, u zot qoʻllarini unga soldilar. Men suvning u zotning barmoqlari orasidan otilib chiqayotganini koʻrdim. U zot: ‹Alloh azza va jalladan boʻlgan poklanish va barakatga kelinglar›, der edilar», dedi.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Биз Набий ﷺ билан бирга эдик, одамлар сув тополмадилар. Сўнг у зотга бир идишда сув келтирилди, у зот қўлларини унга солдилар. Мен сувнинг у зотнинг бармоқлари орасидан отилиб чиқаётганини кўрдим. У зот: ‹Аллоҳ азза ва жалладан бўлган покланиш ва баракатга келинглар›, дер эдилар», деди.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَاصِمٍ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ أَتَى سُبَاطَةَ قَوْمٍ فَبَالَ قَائِمًا ‏.‏ قَالَ شُعْبَةُ قَالَ عَاصِمٌ يَوْمَئِذٍ وَهَذَا الأَعْمَشُ يَرْوِيهِ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ حُذَيْفَةَ وَمَا حَفِظَهُ ‏.‏ فَسَأَلْتُ عَنْهُ مَنْصُورًا فَحَدَّثَنِيهِ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ حُذَيْفَةَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ أَتَى سُبَاطَةَ قَوْمٍ فَبَالَ قَائِمًا ‏.‏

Mugʻiyra ibn Shuʼba (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bir qavmning axlatxonasiga kelib, tik turgan holda bavl qildilar.Муғийра ибн Шуъба (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бир қавмнинг ахлатхонасига келиб, тик турган ҳолда бавл қилдилар.

وَعَنْ جَابِرٍ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ إِبْلِيسَ يَضَعُ عَرْشَهُ عَلَى المَاء ثمَّ يبْعَث سراياه فَأَدْنَاهُمْ مِنْهُ مَنْزِلَةً أَعْظَمُهُمْ فِتْنَةً يَجِيءُ أَحَدُهُمْ فَيَقُولُ فَعَلَتُ كَذَا وَكَذَا فَيَقُولُ مَا صَنَعْتَ شَيْئًا قَالَ ثُمَّ يَجِيءُ أَحَدُهُمْ فَيَقُولُ مَا تَرَكَتُهُ حَتَّى فَرَّقَتْ بَيْنَهُ وَبَيْنَ امْرَأَتِهِ قَالَ فَيُدْنِيهِ مِنْهُ وَيَقُولُ نَعَمْ أَنْتَ قَالَ الْأَعْمَشُ أرَاهُ قَالَ «فيلتزمه» . رَوَاهُ مُسلم

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, Iblis oʻz taxtini suv ustiga qoʻyadi, soʻng oʻz lashkarlarini yuboradi. Ulardan unga eng yaqin martabalisi — fitnasi eng katta boʻlganidir. Ulardan biri kelib: ‹Men ananaqa, ananaqa ish qildim›, deydi. (Iblis) esa: ‹Sen hech narsa qilmabsan›, deydi». (Jobir) dedi: «Soʻng ulardan biri kelib: ‹Men uni er-xotinning orasini ajratmaguncha tark etmadim›, deydi». (Jobir) dedi: «Shunda (Iblis) uni oʻziga yaqinlashtirib: ‹Sen qanaqa ham yaxshisan!› deydi». Al-Aʼmash: «Menimcha, (Jobir): ‹Bas, (Iblis) uni quchoqlaydi›, dedi», dedi.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, Иблис ўз тахтини сув устига қўяди, сўнг ўз лашкарларини юборади. Улардан унга энг яқин мартабалиси — фитнаси энг катта бўлганидир. Улардан бири келиб: ‹Мен ананақа, ананақа иш қилдим›, дейди. (Иблис) эса: ‹Сен ҳеч нарса қилмабсан›, дейди». (Жобир) деди: «Сўнг улардан бири келиб: ‹Мен уни эр-хотиннинг орасини ажратмагунча тарк этмадим›, дейди». (Жобир) деди: «Шунда (Иблис) уни ўзига яқинлаштириб: ‹Сен қанақа ҳам яхшисан!› дейди». Ал-Аъмаш: «Менимча, (Жобир): ‹Бас, (Иблис) уни қучоқлайди›, деди», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ حُذَيْفَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ اكْتُبُوا لِي مَنْ تَلَفَّظَ بِالإِسْلاَمِ مِنَ النَّاسِ ‏"‏‏.‏ فَكَتَبْنَا لَهُ أَلْفًا وَخَمْسَمِائَةِ رَجُلٍ، فَقُلْنَا نَخَافُ وَنَحْنُ أَلْفٌ وَخَمْسُمِائَةٍ فَلَقَدْ رَأَيْتُنَا ابْتُلِينَا حَتَّى إِنَّ الرَّجُلَ لَيُصَلِّي وَحْدَهُ وَهْوَ خَائِفٌ‏.‏ حَدَّثَنَا عَبْدَانُ، عَنْ أَبِي حَمْزَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، فَوَجَدْنَاهُمْ خَمْسَمِائَةٍ‏.‏ قَالَ أَبُو مُعَاوِيَةَ مَا بَيْنَ سِتِّمِائَةٍ إِلَى سَبْعِمِائَةٍ‏.‏

Huzayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ (bizga): «Oʻzlarini musulmon deb eʼlon qilgan kishilarning ismlarini (roʻyxatga) yozinglar», — dedi. Bas, biz bir ming besh yuz kishini (roʻyxatga) yozdik. Soʻng biz: «Biz bir ming besh yuz (kishi) boʻla turib, (kofirlardan) qoʻrqamizmi?» — deb hayron boʻldik. Shubhasiz, biz oʻzimizning shunday ogʻir sinovlarga duch kelganimizni koʻrdikki, (oʻshanda) kishi qoʻrquv (xavf) tufayli namozni yolgʻiz oʻqishga (majbur boʻlardi). Aʼmash (rahimahulloh): «Biz (musulmonlarni roʻyxatga olib) ularni besh yuz (kishi) topdik», — dedi. Abu Muoviya esa: «Olti yuzdan yetti yuzgacha», — dedi.Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ (бизга): «Ўзларини мусулмон деб эълон қилган кишиларнинг исмларини (рўйхатга) ёзинглар», — деди. Бас, биз бир минг беш юз кишини (рўйхатга) ёздик. Сўнг биз: «Биз бир минг беш юз (киши) бўла туриб, (кофирлардан) қўрқамизми?» — деб ҳайрон бўлдик. Шубҳасиз, биз ўзимизнинг шундай оғир синовларга дуч келганимизни кўрдикки, (ўшанда) киши қўрқув (хавф) туфайли намозни ёлғиз ўқишга (мажбур бўларди). Аъмаш (раҳимаҳуллоҳ): «Биз (мусулмонларни рўйхатга олиб) уларни беш юз (киши) топдик», — деди. Абу Муовия эса: «Олти юздан етти юзгача», — деди.

وَحَدَّثَنِي زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، أَنْبَأَنَا جَرِيرٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، بِهَذَا الإِسْنَادِ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لاَ تَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ حَتَّى تُؤْمِنُوا ‏"‏ ‏.‏ بِمِثْلِ حَدِيثِ أَبِي مُعَاوِيَةَ وَوَكِيعٍ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Jonim qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, toki iymon keltirmaguningizcha, jannatga kirmaysizlar» — deb Abu Muoviya va Vakiʼning hadisi kabi (aytdilar).Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Жоним қўлида бўлган Зотга қасамки, токи иймон келтирмагунингизча, жаннатга кирмайсизлар» — деб Абу Муовия ва Вакиънинг ҳадиси каби (айтдилар).

حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، وَيُوسُفُ بْنُ عِيسَى، قَالاَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ زَكَرِيَّا، عَنْ عَامِرٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الظَّهْرُ يُرْكَبُ إِذَا كَانَ مَرْهُونًا وَلَبَنُ الدَّرِّ يُشْرَبُ إِذَا كَانَ مَرْهُونًا وَعَلَى الَّذِي يَرْكَبُ وَيَشْرَبُ نَفَقَتُهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ لاَ نَعْرِفُهُ مَرْفُوعًا إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ عَامِرٍ الشَّعْبِيِّ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ‏.‏ وَقَدْ رَوَى غَيْرُ وَاحِدٍ هَذَا الْحَدِيثَ عَنِ الأَعْمَشِ عَنْ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ مَوْقُوفًا ‏.‏ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا الْحَدِيثِ عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ وَهُوَ قَوْلُ أَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ ‏.‏ وَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ لَيْسَ لَهُ أَنْ يَنْتَفِعَ مِنَ الرَّهْنِ بِشَيْءٍ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Garovga qoʻyilgan hayvonga minilsa, minish (mumkin); garovga qoʻyilgan sutli hayvonning suti ichilsa, ichish (mumkin); minadigan va ichadigan kishi uning nafaqasini (taʼminotini) berishi (lozim)», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Uni faqat Omir ash-Shaʼbiyning Abu Hurayradan (qilgan) hadisi orqaligina marfuʼ holda bilamiz. Bir necha kishi bu hadisni Aʼmashdan, u Abu Solihdan, u Abu Hurayradan mavquf holda rivoyat qilgan. Ushbu hadisga ilm ahlining baʼzilari amal qiladilar, bu Ahmad va Ishoqning soʻzidir. Ilm ahlining baʼzilari esa: «Garov (egasi) garovdan biror narsa bilan foydalanishga haqli emas», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Гаровга қўйилган ҳайвонга минилса, миниш (мумкин); гаровга қўйилган сутли ҳайвоннинг сути ичилса, ичиш (мумкин); минадиган ва ичадиган киши унинг нафақасини (таъминотини) бериши (лозим)», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Уни фақат Омир аш-Шаъбийнинг Абу Ҳурайрадан (қилган) ҳадиси орқалигина марфуъ ҳолда биламиз. Бир неча киши бу ҳадисни Аъмашдан, у Абу Солиҳдан, у Абу Ҳурайрадан мавқуф ҳолда ривоят қилган. Ушбу ҳадисга илм аҳлининг баъзилари амал қиладилар, бу Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир. Илм аҳлининг баъзилари эса: «Гаров (эгаси) гаровдан бирор нарса билан фойдаланишга ҳақли эмас», дедилар.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مَخْلَدٍ الطَّالْقَانِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، - يَعْنِي ابْنَ مَغْرَاءَ - حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، أَخْبَرَنَا أَصْحَابٌ، لَنَا عَنْ عُرْوَةَ الْمُزَنِيِّ، عَنْ عَائِشَةَ، بِهَذَا الْحَدِيثِ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ قَالَ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْقَطَّانُ لِرَجُلٍ احْكِ عَنِّي أَنَّ هَذَيْنِ - يَعْنِي حَدِيثَ الأَعْمَشِ هَذَا عَنْ حَبِيبٍ وَحَدِيثَهُ بِهَذَا الإِسْنَادِ فِي الْمُسْتَحَاضَةِ أَنَّهَا تَتَوَضَّأُ لِكُلِّ صَلاَةٍ - قَالَ يَحْيَى احْكِ عَنِّي أَنَّهُمَا شِبْهُ لاَ شَىْءَ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرُوِيَ عَنِ الثَّوْرِيِّ قَالَ مَا حَدَّثَنَا حَبِيبٌ إِلاَّ عَنْ عُرْوَةَ الْمُزَنِيِّ يَعْنِي لَمْ يُحَدِّثْهُمْ عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ بِشَىْءٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَقَدْ رَوَى حَمْزَةُ الزَّيَّاتُ عَنْ حَبِيبٍ عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ عَنْ عَائِشَةَ حَدِيثًا صَحِيحًا ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan bu hadis boshqa sanad bilan rivoyat qilingan — (aʼmash): «Bizga doʻstlarimiz Urva al-Muzaniydan, u Oishadan (rivoyat qildi)», — dedi. Abu Dovud aytdi: Yahyo ibn Said al-Qatton bir kishiga: «Mendan naql qilki, bu ikki (hadis) — yaʼni aʼmashning Habibdan (qilgan) shu hadisi va xuddi shu sanad bilan istihoza haqidagi ‹u har namozga tahorat oladi› degan hadisi — sanadlari jihatidan deyarli hech narsa emas (zaif)», — dedi. Abu Dovud aytdi: Savriydan rivoyat qilinishicha, u: «Habib bizga faqat Urva al-Muzaniydan (rivoyat) aytgan», — degan — yaʼni ularga Urva ibn Zubayrdan hech narsa rivoyat qilmagan. Abu Dovud aytdi: Hamza az-Zayyot esa Habibdan, u Urva ibn Zubayrdan, u Oishadan sahih bir hadis rivoyat qilgan.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан бу ҳадис бошқа санад билан ривоят қилинган — (аъмаш): «Бизга дўстларимиз Урва ал-Музанийдан, у Оишадан (ривоят қилди)», — деди. Абу Довуд айтди: Яҳё ибн Саид ал-Қаттон бир кишига: «Мендан нақл қилки, бу икки (ҳадис) — яъни аъмашнинг Ҳабибдан (қилган) шу ҳадиси ва худди шу санад билан истиҳоза ҳақидаги ‹у ҳар намозга таҳорат олади› деган ҳадиси — санадлари жиҳатидан деярли ҳеч нарса эмас (заиф)», — деди. Абу Довуд айтди: Саврийдан ривоят қилинишича, у: «Ҳабиб бизга фақат Урва ал-Музанийдан (ривоят) айтган», — деган — яъни уларга Урва ибн Зубайрдан ҳеч нарса ривоят қилмаган. Абу Довуд айтди: Ҳамза аз-Зайёт эса Ҳабибдан, у Урва ибн Зубайрдан, у Оишадан саҳиҳ бир ҳадис ривоят қилган.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ سُفْيَانَ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو رَوْقٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيِّ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُقَبِّلُ بَعْضَ أَزْوَاجِهِ ثُمَّ يُصَلِّي وَلاَ يَتَوَضَّأُ ‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ لَيْسَ فِي هَذَا الْبَابِ حَدِيثٌ أَحْسَنُ مِنْ هَذَا الْحَدِيثِ وَإِنَ كَانَ مُرْسَلاً وَقَدْ رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ الأَعْمَشُ عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ عَنْ عُرْوَةَ عَنْ عَائِشَةَ ‏.‏ قَالَ يَحْيَى الْقَطَّانُ حَدِيثُ حَبِيبٍ عَنْ عُرْوَةَ عَنْ عَائِشَةَ هَذَا وَحَدِيثُ حَبِيبٍ عَنْ عُرْوَةَ عَنْ عَائِشَةَ تُصَلِّي وَإِنْ قَطَرَ الدَّمُ عَلَى الْحَصِيرِ لاَ شَىْءَ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Paygʻambar ﷺ ayrim ayollarini oʻpar, soʻng taharat qilmasdan namoz oʻqir edilar. Abu Abdurrahmon aytdi: «Bu bob boʻyicha ushbu hadisdan koʻra chiroylirogʻi yoʻq, garchi u mursal boʻlsa ham.»Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Пайғамбар ﷺ айрим аёлларини ўпар, сўнг таҳарат қилмасдан намоз ўқир эдилар. Абу Абдурраҳмон айтди: «Бу боб бўйича ушбу ҳадисдан кўра чиройлироғи йўқ, гарчи у мурсал бўлса ҳам.»

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ يَزِيدَ الرَّقَاشِيِّ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يُكْثِرُ أَنْ يَقُولَ ‏"‏ اللَّهُمَّ ثَبِّتْ قَلْبِي عَلَى دِينِكَ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ رَجُلٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ تَخَافُ عَلَيْنَا وَقَدْ آمَنَّا بِكَ وَصَدَّقْنَاكَ بِمَا جِئْتَ بِهِ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّ الْقُلُوبَ بَيْنَ إِصْبَعَيْنِ مِنْ أَصَابِعِ الرَّحْمَنِ عَزَّ وَجَلَّ يُقَلِّبُهَا ‏"‏ ‏.‏ وَأَشَارَ الأَعْمَشُ بِإِصْبَعَيْهِ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ koʻp marta: «Allohumma sabbit qolbiy alaa diinik» (Ey Alloh, qalbimni oʻz dining ustida sobit qilgin), deb aytar edilar. Bir kishi: «Ey Allohning Rasuli, biz Sizga imon keltirdik va Siz keltirgan narsani tasdiqladik-ku, shunday boʻlsa ham biz haqimizda qoʻrqasizmi?» dedi. U zot: «Albatta, qalblar Rahmon azza va jallaning ikki barmogʻi orasidadir, ularni (istagancha) agʻdarib turadi», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ кўп марта: «Аллоҳумма саббит қолбий алаа дииник» (Эй Аллоҳ, қалбимни ўз дининг устида собит қилгин), деб айтар эдилар. Бир киши: «Эй Аллоҳнинг Расули, биз Сизга имон келтирдик ва Сиз келтирган нарсани тасдиқладик-ку, шундай бўлса ҳам биз ҳақимизда қўрқасизми?» деди. У зот: «Албатта, қалблар Раҳмон азза ва жалланинг икки бармоғи орасидадир, уларни (истаганча) ағдариб туради», дедилар.

وَعَنْ أَبِي الدَّرْدَاءِ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " يُلْقَى عَلَى أَهْلِ النَّارِ الْجُوعُ فَيَعْدِلُ مَا هُمْ فِيهِ مِنَ الْعَذَابِ فَيَسْتَغِيثُونَ فَيُغَاثُونَ بِطَعَامٍ مِنْ ضَرِيعٍ لَا يُسْمِنُ وَلَا يُغْنِي مِنْ جُوعٍ فَيَسْتَغِيثُونَ بِالطَّعَامِ فَيُغَاثُونَ بِطَعَامٍ ذِي غُصَّةٍ فَيَذْكُرُونَ أَنَّهُمْ كَانُوا يُجِيزُونَ الْغُصَصَ فِي الدُّنْيَا بِالشَّرَابِ فَيَسْتَغِيثُونَ بِالشَّرَابِ فَيُرْفَعُ إِلَيْهِمُ الْحَمِيمُ بِكَلَالِيبِ الْحَدِيدِ فَإِذَا دَنَتْ مِنْ وُجُوهِهِمْ شَوَتْ وُجُوهَهُمْ فَإِذَا دَخَلَتْ بُطُونَهُمْ قطعتْ مَا فِي بطونِهم فيقولونَ: ادْعوا خَزَنَةَ جهنمَ فيقولونَ: أَلمْ تَكُ تَأْتِيكُمْ رُسُلُكُمْ بِالْبَيِّنَاتِ؟ قَالُوا: بَلَى. قَالُوا: فَادْعُوا وَمَا دُعَاءُ الْكَافِرِينَ إِلَّا فِي ضَلَالٍ " قَالَ: " فيقولونَ: ادْعوا مَالِكًا فيقولونَ: يَا مالكُ ليَقْضِ علَينا ربُّكَ " قَالَ: «فيُجيبُهم إِنَّكم ماكِثونَ» . قَالَ الْأَعْمَشُ: نُبِّئْتُ أَنَّ بَيْنَ دُعَائِهِمْ وَإِجَابَةِ مَالِكٍ إِيَّاهُمْ أَلْفَ عَامٍ. قَالَ: " فَيَقُولُونَ: ادْعُوا رَبَّكُمْ فَلَا أَحَدَ خَيْرٌ مِنْ رَبِّكُمْ فَيَقُولُونَ: رَبَّنَا غَلَبَتْ عَلَيْنَا شِقْوَتُنَا وَكُنَّا قَوْمًا ضَالِّينَ رَبَّنَا أَخْرِجْنَا مِنْهَا فَإِنْ عُدْنَا فَإِنَّا ظَالِمُونَ " قَالَ: " فيُجيبُهم: اخْسَؤوا فِيهَا وَلَا تُكلمونِ " قَالَ: «فَعِنْدَ ذَلِكَ يَئِسُوا مِنْ كُلِّ خَيْرٍ وَعِنْدَ ذَلِكَ يَأْخُذُونَ فِي الزَّفِيرِ وَالْحَسْرَةِ وَالْوَيْلِ» . قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ: وَالنَّاسُ لَا يرفعونَ هَذَا الحديثَ. رَوَاهُ الترمذيُّ

Abu Dardo (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Doʻzax ahliga shunday ochlik soladiladiki, u oʻzlari boshidan kechirayotgan azobga teng keladi. Shunda ular najot soʻraydilar va ularga ‹zariʼ›dan boʻlgan, na semirtiradigan va na ochlikdan asqotadigan taom beriladi. Soʻng ular yana taom soʻrab madad istaydilar va ularga (tomoqqa) tiqilib qoladigan taom beriladi. Shunda ular dunyoda tiqilishlarni ichimlik bilan oʻtkazib yuborar ekanliklarini eslaydilar va ichimlik soʻrab madad istaydilar. Bas, ularga temir ilmoqlar bilan qaynoq suv koʻtarib keltiriladi. U yuzlariga yaqinlashganda yuzlarini kuydiradi, qorinlariga kirganda qorinlaridagi narsalarni parcha-parcha qiladi. Shunda ular: ‹Jahannam qorovullarini chaqiringlar›, deydilar. Ular (qorovullar): {Sizlarga paygʻambarlaringiz ochiq-oydin hujjatlar bilan kelmaganmidilar?} deydilar. Ular: ‹Ha (kelganlar)›, deydilar. Ular (qorovullar): {Bas, oʻzlaringiz chaqiraveringlar! Kofirlarning duosi faqat behuda ketishidadir} deydilar. Soʻng ular: ‹Molikni chaqiringlar›, deydilar va: {Ey Molik! Robbing bizning (jonimizni) olib qoʻyaqolsin} (Zuxruf 77) deydilar. U zot: ‹U esa ularga: {Albatta sizlar (shu yerda) qoluvchilarsiz} (Zuxruf 77) deb javob beradi›, dedilar». Aʼmash aytdi: Menga xabar berildiki, ularning duolari bilan Molikning ularga javob berishi orasida ming yil (vaqt oʻtar) ekan. (Rasululloh ﷺ): «Soʻng ular: ‹Robbingizni chaqiringlar, Robbingizdan koʻra yaxshiroq biror kishi yoʻq›, deydilar va: {Ey Robbimiz, badbaxtligimiz bizdan gʻolib keldi va biz adashgan qavm boʻldik. Ey Robbimiz, bizni undan chiqargin. Agar (gunohga) qaytsak, biz haqiqatan zolimlarmiz} (Muʼminun 106-107) deydilar. U zot: ‹U ularga: {Unda joʻnab yoʻqolinglar va Menga gapirmanglar!} (Muʼminun 108) deb javob beradi›, dedilar. (Rasululloh ﷺ): ‹Ana oʻshanda ular har qanday yaxshilikdan umidlarini uzadilar va oʻshanda nola, hasrat va voy-voylashga tushadilar›, dedilar». Abdulloh ibn Abdurahmon aytdi: Odamlar bu hadisni marfuʼ qilmaydilar. Abu Iso aytdi: Biz bu hadisni faqat Aʼmashdan, u Shimr ibn Atiyyadan, u Shahr ibn Havshabdan, u Ummu Dardodan, u Abu Dardodan uning oʻz soʻzi sifatida bilamiz, u marfuʼ emas. Qutba ibn Abdulaziz esa hadis ahli nazdida ishonchli (siqa)dir.Абу Дардо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Дўзах аҳлига шундай очлик соладиладики, у ўзлари бошидан кечираётган азобга тенг келади. Шунда улар нажот сўрайдилар ва уларга ‹зариъ›дан бўлган, на семиртирадиган ва на очликдан асқотадиган таом берилади. Сўнг улар яна таом сўраб мадад истайдилар ва уларга (томоққа) тиқилиб қоладиган таом берилади. Шунда улар дунёда тиқилишларни ичимлик билан ўтказиб юборар эканликларини эслайдилар ва ичимлик сўраб мадад истайдилар. Бас, уларга темир илмоқлар билан қайноқ сув кўтариб келтирилади. У юзларига яқинлашганда юзларини куйдиради, қоринларига кирганда қоринларидаги нарсаларни парча-парча қилади. Шунда улар: ‹Жаҳаннам қоровулларини чақиринглар›, дейдилар. Улар (қоровуллар): {Сизларга пайғамбарларингиз очиқ-ойдин ҳужжатлар билан келмаганмидилар?} дейдилар. Улар: ‹Ҳа (келганлар)›, дейдилар. Улар (қоровуллар): {Бас, ўзларингиз чақираверинглар! Кофирларнинг дуоси фақат беҳуда кетишидадир} дейдилар. Сўнг улар: ‹Моликни чақиринглар›, дейдилар ва: {Эй Молик! Роббинг бизнинг (жонимизни) олиб қўяқолсин} (Зухруф 77) дейдилар. У зот: ‹У эса уларга: {Албатта сизлар (шу ерда) қолувчиларсиз} (Зухруф 77) деб жавоб беради›, дедилар». Аъмаш айтди: Менга хабар берилдики, уларнинг дуолари билан Моликнинг уларга жавоб бериши орасида минг йил (вақт ўтар) экан. (Расулуллоҳ ﷺ): «Сўнг улар: ‹Роббингизни чақиринглар, Роббингиздан кўра яхшироқ бирор киши йўқ›, дейдилар ва: {Эй Роббимиз, бадбахтлигимиз биздан ғолиб келди ва биз адашган қавм бўлдик. Эй Роббимиз, бизни ундан чиқаргин. Агар (гуноҳга) қайтсак, биз ҳақиқатан золимлармиз} (Муъминун 106-107) дейдилар. У зот: ‹У уларга: {Унда жўнаб йўқолинглар ва Менга гапирманглар!} (Муъминун 108) деб жавоб беради›, дедилар. (Расулуллоҳ ﷺ): ‹Ана ўшанда улар ҳар қандай яхшиликдан умидларини узадилар ва ўшанда нола, ҳасрат ва вой-войлашга тушадилар›, дедилар». Абдуллоҳ ибн Абдураҳмон айтди: Одамлар бу ҳадисни марфуъ қилмайдилар. Абу Исо айтди: Биз бу ҳадисни фақат Аъмашдан, у Шимр ибн Атийядан, у Шаҳр ибн Ҳавшабдан, у Умму Дардодан, у Абу Дардодан унинг ўз сўзи сифатида биламиз, у марфуъ эмас. Қутба ибн Абдулазиз эса ҳадис аҳли наздида ишончли (сиқа)дир.

حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنِي سُلَيْمَانُ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَبِي مَعْمَرٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، ‏[quran sura="17" aya_start="2" aya_end="2"]{‏إِلَى رَبِّهِمِ الْوَسِيلَةَ‏}‏ قَالَ كَانَ نَاسٌ مِنَ الإِنْسِ يَعْبُدُونَ نَاسًا مِنَ الْجِنِّ، فَأَسْلَمَ الْجِنُّ، وَتَمَسَّكَ هَؤُلاَءِ بِدِينِهِمْ‏.‏ زَادَ الأَشْجَعِيُّ عَنْ سُفْيَانَ عَنِ الأَعْمَشِ‏.‏ ‏[quran sura="17" aya_start="56" aya_end="56"]{‏قُلِ ادْعُوا الَّذِينَ زَعَمْتُمْ‏}‏

(Abdulloh (ibn Masʼud) (roziyallohu anhu) — ‹...Robbilariga (yaqinlashish uchun) vasila (izlaydilar)› (Isro surasi, 57) (haqida)) aytdi: Insonlardan baʼzi kishilar jinlardan baʼzi (kishilar)ga ibodat qilar edilar; soʻng jinlar islom (qabul) qildi, bular esa oʻ z diniga yopishib qoldi. (Ashjaʼiy, Sufyondan, Aʼmashdan ziyoda qildi:) ‹Ayt: ‹Undan boshqa (iloh deb) gumon qilganlaringizni chaqiringlar›› (Isro surasi, 56).(Абдуллоҳ (ибн Масъуд) (розияллоҳу анҳу) — ‹...Роббиларига (яқинлашиш учун) васила (излайдилар)› (Исро сураси, 57) (ҳақида)) айтди: Инсонлардан баъзи кишилар жинлардан баъзи (кишилар)га ибодат қилар эдилар; сўнг жинлар ислом (қабул) қилди, булар эса ў з динига ёпишиб қолди. (Ашжаъий, Суфёндан, Аъмашдан зиёда қилди:) ‹Айт: ‹Ундан бошқа (илоҳ деб) гумон қилганларингизни чақиринглар›› (Исро сураси, 56).

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ ذَكْوَانَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، رَفَعَهُ قَالَ ‏"‏ لاَ يَزْنِي الزَّانِي ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ ذَكَرَ بِمِثْلِ حَدِيثِ شُعْبَةَ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan, uni (Paygʻambarga) marfuʼ qilib (koʻtarib) rivoyat qilinadi: «Zinokor zino qilmaydi...» Soʻng (roviy) Shuʼbaning hadisi kabi zikr qildi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан, уни (Пайғамбарга) марфуъ қилиб (кўтариб) ривоят қилинади: «Зинокор зино қилмайди...» Сўнг (ровий) Шуъбанинг ҳадиси каби зикр қилди.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، وَعَلِيُّ بْنُ خَشْرَمٍ، قَالاَ أَنْبَأَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي سُفْيَانَ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ ثَمَنِ الْكَلْبِ وَالسِّنَّوْرِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ فِي إِسْنَادِهِ اضْطِرَابٌ وَلاَ يَصِحُّ فِي ثَمَنِ السِّنَّوْرِ ‏.‏ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنِ الأَعْمَشِ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنْ جَابِرٍ ‏.‏ وَاضْطَرَبُوا عَلَى الأَعْمَشِ فِي رِوَايَةِ هَذَا الْحَدِيثِ ‏.‏ وَقَدْ كَرِهَ قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ ثَمَنَ الْهِرِّ وَرَخَّصَ فِيهِ بَعْضُهُمْ وَهُوَ قَوْلُ أَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ ‏.‏ وَرَوَى ابْنُ فُضَيْلٍ عَنِ الأَعْمَشِ عَنْ أَبِي حَازِمٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِنْ غَيْرِ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ itning va mushukning bahosidan qaytardilar. Abu Iso aytdi: Bu hadisning isnodida iztirob (chalkashlik) bor va mushukning bahosi haqida (rivoyat) sahih emas. Bu hadis Aʼmashdan, u oʻzining baʼzi sheriklaridan, ular Jobirdan (tarzda) ham rivoyat qilingan va ular Aʼmash ustida bu hadisni rivoyat qilishda chalkashganlar. Ilm ahlidan bir qavm mushukning bahosini makruh sanagan, baʼzilari esa unga ruxsat bergan. Bu Ahmad va Ishoqning soʻzidir. Ibn Fuzayl Aʼmashdan, u Abu Hozimdan, u Abu Hurayradan, u Paygʻambar ﷺdan bundan boshqa yoʻl bilan rivoyat qilgan.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ итнинг ва мушукнинг баҳосидан қайтардилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадиснинг иснодида изтироб (чалкашлик) бор ва мушукнинг баҳоси ҳақида (ривоят) саҳиҳ эмас. Бу ҳадис Аъмашдан, у ўзининг баъзи шерикларидан, улар Жобирдан (тарзда) ҳам ривоят қилинган ва улар Аъмаш устида бу ҳадисни ривоят қилишда чалкашганлар. Илм аҳлидан бир қавм мушукнинг баҳосини макруҳ санаган, баъзилари эса унга рухсат берган. Бу Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир. Ибн Фузайл Аъмашдан, у Абу Ҳозимдан, у Абу Ҳурайрадан, у Пайғамбар ﷺдан бундан бошқа йўл билан ривоят қилган.

حَدَّثَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، وَإِبْرَاهِيمُ بْنُ أَبِي مُعَاوِيَةَ، عَنْ أَبِي مُعَاوِيَةَ، ح وَحَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنِي شَرِيكٌ، وَجَرِيرٌ، وَابْنُ، إِدْرِيسَ عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ شَقِيقٍ، قَالَ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ كُنَّا لاَ نَتَوَضَّأُ مِنْ مَوْطِئٍ وَلاَ نَكُفُّ شَعْرًا وَلاَ ثَوْبًا ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ قَالَ إِبْرَاهِيمُ بْنُ أَبِي مُعَاوِيَةَ فِيهِ عَنِ الأَعْمَشِ عَنْ شَقِيقٍ عَنْ مَسْرُوقٍ أَوْ حَدَّثَهُ عَنْهُ قَالَ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ وَقَالَ هَنَّادٌ عَنْ شَقِيقٍ أَوْ حَدَّثَهُ عَنْهُ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz (yerda biror narsani) bosib oʻtganimizdan (keyin) tahorat olmas, (namozda) sochni ham, kiyimni ham (yigʻib) ushlab turmas edik. Abu Dovud aytdi: Ibrohim ibn Abu Muoviya bunda «aʼmashdan, u Shaqiqdan, u Masruqdan, u Abdullohdan (Ibn Masʼuddan)» degan; Hannod esa «Shaqiqdan» yoki «undan rivoyat qildi» degan.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз (ерда бирор нарсани) босиб ўтганимиздан (кейин) таҳорат олмас, (намозда) сочни ҳам, кийимни ҳам (йиғиб) ушлаб турмас эдик. Абу Довуд айтди: Иброҳим ибн Абу Муовия бунда «аъмашдан, у Шақиқдан, у Масруқдан, у Абдуллоҳдан (Ибн Масъуддан)» деган; Ҳаннод эса «Шақиқдан» ёки «ундан ривоят қилди» деган.

أَخْبَرَنِي هِلاَلُ بْنُ الْعَلاَءِ بْنِ هِلاَلٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ هَاشِمٍ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ عُمَارَةَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ، قَالَ دَخَلْنَا عَلَى عَبْدِ اللَّهِ وَمَعَنَا عَلْقَمَةُ وَالأَسْوَدُ وَجَمَاعَةٌ فَحَدَّثَنَا بِحَدِيثٍ مَا رَأَيْتُهُ حَدَّثَ بِهِ الْقَوْمَ إِلاَّ مِنْ أَجْلِي لأَنِّي كُنْتُ أَحْدَثَهُمْ سِنًّا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَا مَعْشَرَ الشَّبَابِ مَنِ اسْتَطَاعَ مِنْكُمُ الْبَاءَةَ فَلْيَتَزَوَّجْ فَإِنَّهُ أَغَضُّ لِلْبَصَرِ وَأَحْصَنُ لِلْفَرْجِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ عَلِيٌّ وَسُئِلَ الأَعْمَشُ عَنْ حَدِيثِ إِبْرَاهِيمَ فَقَالَ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ عَلْقَمَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ مِثْلَهُ قَالَ نَعَمْ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Ey yigitlar jamoasi, sizlardan kim uylanishga qodir boʻlsa, uylansin, chunki bu koʻzni tiyuvchiroq va avratni saqlovchiroqdir», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Эй йигитлар жамоаси, сизлардан ким уйланишга қодир бўлса, уйлансин, чунки бу кўзни тиювчироқ ва авратни сақловчироқдир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ سُفْيَانَ، حَدَّثَنِي سُلَيْمَانُ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيِّ، عَنِ الْحَارِثِ بْنِ سُوَيْدٍ، عَنْ عَلِيٍّ ـ رضى الله عنه ـ نَهَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَنِ الدُّبَّاءِ وَالْمُزَفَّتِ‏.‏ حَدَّثَنَا عُثْمَانُ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ عَنِ الأَعْمَشِ بِهَذَا‏.‏

(Ali (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, Paygʻambar ﷺ dubba (qovoq idish) va muzaffat (qatron surtilgan idish)dan qaytardilar. (Usmon, Jarir orqali, Aʼmashdan — shuning (misli rivoyat qildi).)(Али (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, Пайғамбар ﷺ дубба (қовоқ идиш) ва музаффат (қатрон суртилган идиш)дан қайтардилар. (Усмон, Жарир орқали, Аъмашдан — шунинг (мисли ривоят қилди).)

وَحَدَّثَنِي عَمْرٌو النَّاقِدُ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، - قَالَ أُرَاهُ مَرْفُوعًا - قَالَ ‏"‏ ثَلاَثَةٌ لاَ يُكَلِّمُهُمُ اللَّهُ وَلاَ يَنْظُرُ إِلَيْهِمْ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ رَجُلٌ حَلَفَ عَلَى يَمِينٍ بَعْدَ صَلاَةِ الْعَصْرِ عَلَى مَالِ مُسْلِمٍ فَاقْتَطَعَهُ ‏"‏ ‏.‏ وَبَاقِي حَدِيثِهِ نَحْوُ حَدِيثِ الأَعْمَشِ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Uch (toifa) borki, Alloh ularga gapirmaydi va ularga qaramaydi; ular uchun alamli azob bordir: asr namozidan keyin bir musulmonning moli (haqida) qasam ichib, uni (nohaq) oʻzlashtirib olgan kishi...»Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Уч (тоифа) борки, Аллоҳ уларга гапирмайди ва уларга қарамайди; улар учун аламли азоб бордир: аср намозидан кейин бир мусулмоннинг моли (ҳақида) қасам ичиб, уни (ноҳақ) ўзлаштириб олган киши...»

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ سِنَانٍ الْقَطَّانُ الْوَاسِطِيُّ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ، عَنْ أَيُّوبَ أَبِي الْعَلاَءِ، عَنِ ابْنِ شُبْرُمَةَ، عَنِ امْرَأَةِ، مَسْرُوقٍ عَنْ عَائِشَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِثْلَهُ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَحَدِيثُ عَدِيِّ بْنِ ثَابِتٍ وَالأَعْمَشِ عَنْ حَبِيبٍ وَأَيُّوبَ أَبِي الْعَلاَءِ كُلُّهَا ضَعِيفَةٌ لاَ تَصِحُّ وَدَلَّ عَلَى ضَعْفِ حَدِيثِ الأَعْمَشِ عَنْ حَبِيبٍ هَذَا الْحَدِيثُ أَوْقَفَهُ حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ عَنِ الأَعْمَشِ وَأَنْكَرَ حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ أَنْ يَكُونَ حَدِيثُ حَبِيبٍ مَرْفُوعًا وَأَوْقَفَهُ أَيْضًا أَسْبَاطٌ عَنِ الأَعْمَشِ مَوْقُوفٌ عَنْ عَائِشَةَ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَاهُ ابْنُ دَاوُدَ عَنِ الأَعْمَشِ مَرْفُوعًا أَوَّلُهُ وَأَنْكَرَ أَنْ يَكُونَ فِيهِ الْوُضُوءُ عِنْدَ كُلِّ صَلاَةٍ وَدَلَّ عَلَى ضَعْفِ حَدِيثِ حَبِيبٍ هَذَا أَنَّ رِوَايَةَ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُرْوَةَ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْ فَكَانَتْ تَغْتَسِلُ لِكُلِّ صَلاَةٍ ‏.‏ فِي حَدِيثِ الْمُسْتَحَاضَةِ وَرَوَى أَبُو الْيَقْظَانِ عَنْ عَدِيِّ بْنِ ثَابِتٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَلِيٍّ - رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ - وَعَمَّارٌ مَوْلَى بَنِي هَاشِمٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَرَوَى عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ مَيْسَرَةَ وَبَيَانٌ وَالْمُغِيرَةُ وَفِرَاسٌ وَمُجَالِدٌ عَنِ الشَّعْبِيِّ عَنْ حَدِيثِ قَمِيرَ عَنْ عَائِشَةَ ‏"‏ تَوَضَّئِي لِكُلِّ صَلاَةٍ ‏"‏ ‏.‏ وَرِوَايَةُ دَاوُدَ وَعَاصِمٍ عَنِ الشَّعْبِيِّ عَنْ قَمِيرَ عَنْ عَائِشَةَ ‏"‏ تَغْتَسِلُ كُلَّ يَوْمٍ مَرَّةً ‏"‏ ‏.‏ وَرَوَى هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ الْمُسْتَحَاضَةُ تَتَوَضَّأُ لِكُلِّ صَلاَةٍ ‏.‏ وَهَذِهِ الأَحَادِيثُ كُلُّهَا ضَعِيفَةٌ إِلاَّ حَدِيثَ قَمِيرَ وَحَدِيثَ عَمَّارٍ مَوْلَى بَنِي هَاشِمٍ وَحَدِيثَ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ وَالْمَعْرُوفُ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ الْغُسْلُ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan bu hadis boshqa sanad bilan, Paygʻambar ﷺ dan shunga oʻxshash rivoyat qilingan. Abu Dovud aytdi: Adiy ibn Sobitning hadisi, hamda aʼmashning Habib va Ayyub Abul-Aloʼdan (qilgan) hadislari — hammasi zaif, sahih emas. Aʼmashning Habibdan (qilgan) hadisi zaifligiga shu (dalolat qiladiki): uni Hafs ibn Gʻiyos aʼmashdan mavquf qilgan va Hafs ibn Gʻiyos Habibning hadisi marfuʼ boʻlishini inkor qilgan; uni Asbot ham aʼmashdan, Oishadan mavquf qilib (rivoyat qilgan). Abu Dovud aytdi: Buni Ibn Dovud aʼmashdan — avvalini marfuʼ qilib — rivoyat qilgan va unda «har namozga tahorat (olish)» borligini inkor qilgan. Habibning bu hadisi zaifligiga yana shu (dalolat qiladiki): Zuhriyning Urvadan, u Oishadan (qilgan) rivoyatida — mustahoza hadisida — (Oisha): «U har namozga gʻusl qilar edi», — degan. Abul-Yaqzon Adiy ibn Sobitdan, u otasidan, u Alidan (rivoyat qilgan); Banu Hoshimning mavlosi Ammor Ibn Abbosdan (rivoyat qilgan); Abdulmalik ibn Maysara, Bayon, Mugʻiyra, Firos va Mujolid Shaʼbiydan, u Qamiyrning hadisidan, u Oishadan: «Har namozga tahorat ol», — deb rivoyat qilishgan. Dovud va Osimning Shaʼbiydan, u Qamiyrdan, u Oishadan (qilgan) rivoyatida: «Har kuni bir marta gʻusl qiladi», — deyilgan. Hishom ibn Urva otasidan: «Mustahoza ayol har namozga tahorat oladi», — deb rivoyat qilgan. Bu hadislarning hammasi zaif — Qamiyrning hadisi, Banu Hoshimning mavlosi Ammorning hadisi va Hishom ibn Urvaning otasidan (qilgan) hadisidan boshqa. Ibn Abbosdan maʼlum (mashhur) boʻlgani esa — gʻusldir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан бу ҳадис бошқа санад билан, Пайғамбар ﷺ дан шунга ўхшаш ривоят қилинган. Абу Довуд айтди: Адий ибн Собитнинг ҳадиси, ҳамда аъмашнинг Ҳабиб ва Айюб Абул-Алоъдан (қилган) ҳадислари — ҳаммаси заиф, саҳиҳ эмас. Аъмашнинг Ҳабибдан (қилган) ҳадиси заифлигига шу (далолат қиладики): уни Ҳафс ибн Ғиёс аъмашдан мавқуф қилган ва Ҳафс ибн Ғиёс Ҳабибнинг ҳадиси марфуъ бўлишини инкор қилган; уни Асбот ҳам аъмашдан, Оишадан мавқуф қилиб (ривоят қилган). Абу Довуд айтди: Буни Ибн Довуд аъмашдан — аввалини марфуъ қилиб — ривоят қилган ва унда «ҳар намозга таҳорат (олиш)» борлигини инкор қилган. Ҳабибнинг бу ҳадиси заифлигига яна шу (далолат қиладики): Зуҳрийнинг Урвадан, у Оишадан (қилган) ривоятида — мустаҳоза ҳадисида — (Оиша): «У ҳар намозга ғусл қилар эди», — деган. Абул-Яқзон Адий ибн Собитдан, у отасидан, у Алидан (ривоят қилган); Бану Ҳошимнинг мавлоси Аммор Ибн Аббосдан (ривоят қилган); Абдулмалик ибн Майсара, Баён, Муғийра, Фирос ва Мужолид Шаъбийдан, у Қамийрнинг ҳадисидан, у Оишадан: «Ҳар намозга таҳорат ол», — деб ривоят қилишган. Довуд ва Осимнинг Шаъбийдан, у Қамийрдан, у Оишадан (қилган) ривоятида: «Ҳар куни бир марта ғусл қилади», — дейилган. Ҳишом ибн Урва отасидан: «Мустаҳоза аёл ҳар намозга таҳорат олади», — деб ривоят қилган. Бу ҳадисларнинг ҳаммаси заиф — Қамийрнинг ҳадиси, Бану Ҳошимнинг мавлоси Амморнинг ҳадиси ва Ҳишом ибн Урванинг отасидан (қилган) ҳадисидан бошқа. Ибн Аббосдан маълум (машҳур) бўлгани эса — ғуслдир.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ أَيُّوبَ، قَالَ حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ، قَالَ حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ أَبِي الأَحْوَصِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّهُ قَالَ طَلاَقُ السُّنَّةِ تَطْلِيقَةٌ وَهِيَ طَاهِرٌ فِي غَيْرِ جِمَاعٍ فَإِذَا حَاضَتْ وَطَهُرَتْ طَلَّقَهَا أُخْرَى فَإِذَا حَاضَتْ وَطَهُرَتْ طَلَّقَهَا أُخْرَى ثُمَّ تَعْتَدُّ بَعْدَ ذَلِكَ بِحَيْضَةٍ ‏.‏ قَالَ الأَعْمَشُ سَأَلْتُ إِبْرَاهِيمَ فَقَالَ مِثْلَ ذَلِكَ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Sunnatga muvofiq taloq — xotinni pok holida, unga yaqinlik qilinmagan holda bir marta taloq qilishdir. Soʻng u hayz koʻrib poklangach, yana bir marta taloq qiladi, soʻng u yana hayz koʻrib poklangach, yana bir marta taloq qiladi. Shundan soʻng u bir hayz bilan idda tutadi».Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Суннатга мувофиқ талоқ — хотинни пок ҳолида, унга яқинлик қилинмаган ҳолда бир марта талоқ қилишдир. Сўнг у ҳайз кўриб поклангач, яна бир марта талоқ қилади, сўнг у яна ҳайз кўриб поклангач, яна бир марта талоқ қилади. Шундан сўнг у бир ҳайз билан идда тутади».

حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ حَفْصِ بْنِ غِيَاثٍ، حَدَّثَنِي أَبِي، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لَعَنَ اللَّهُ السَّارِقَ، يَسْرِقُ الْبَيْضَةَ فَتُقْطَعُ يَدُهُ، وَيَسْرِقُ الْحَبْلَ فَتُقْطَعُ يَدُهُ ‏"‏‏.‏ قَالَ الأَعْمَشُ كَانُوا يَرَوْنَ أَنَّهُ بَيْضُ الْحَدِيدِ، وَالْحَبْلُ كَانُوا يَرَوْنَ أَنَّهُ مِنْهَا مَا يَسْوَى دَرَاهِمَ‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qiladi:) U zot: «Alloh oʻgʻrini laʼnatladi: u tuxumni oʻgʻirlaydi-yu, qoʻli kesiladi; arqonni oʻgʻirlaydi-yu, qoʻli kesiladi», dedilar. (Aʼmash aytdi: Ular ‹bayza› deganda temir dubulgʻa, ‹arqon› deganda esa bir necha dirhamga teng (qimmatli) narsani nazarda tutar edilar.)(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилади:) У зот: «Аллоҳ ўғрини лаънатлади: у тухумни ўғирлайди-ю, қўли кесилади; арқонни ўғирлайди-ю, қўли кесилади», дедилар. (Аъмаш айтди: Улар ‹байза› деганда темир дубулға, ‹арқон› деганда эса бир неча дирҳамга тенг (қимматли) нарсани назарда тутар эдилар.)

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، وَعَلِيُّ بْنُ خَشْرَمٍ، قَالاَ أَخْبَرَنَا عِيسَى، - وَهُوَ ابْنُ يُونُسَ ح وَحَدَّثَنَا مِنْجَابُ بْنُ الْحَارِثِ التَّمِيمِيُّ، أَخْبَرَنَا ابْنُ مُسْهِرٍ، ح وَحَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، أَخْبَرَنَا ابْنُ إِدْرِيسَ، كُلُّهُمْ عَنِ الأَعْمَشِ، بِهَذَا الإِسْنَادِ قَالَ أَبُو كُرَيْبٍ قَالَ ابْنُ إِدْرِيسَ حَدَّثَنِيهِ أَوَّلاً أَبِي، عَنْ أَبَانِ بْنِ تَغْلِبَ، عَنِ الأَعْمَشِ، ثُمَّ سَمِعْتُهُ مِنْهُ، ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan boshqa bir isnod bilan ham yuqoridagining oʻxshashi rivoyat qilingan.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан бошқа бир иснод билан ҳам юқоридагининг ўхшаши ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، عَنْ سَالِمِ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ، أَنَّ شُرَحْبِيلَ بْنَ السِّمْطِ، قَالَ يَا كَعْبُ بْنَ مُرَّةَ حَدِّثْنَا عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَاحْذَرْ ‏.‏ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ مَنْ شَابَ شَيْبَةً فِي الإِسْلاَمِ كَانَتْ لَهُ نُورًا يَوْمَ الْقِيَامَةِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ فَضَالَةَ بْنِ عُبَيْدٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو ‏.‏ وَحَدِيثُ كَعْبِ بْنِ مُرَّةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ ‏.‏ هَكَذَا رَوَاهُ الأَعْمَشُ عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ مَنْصُورٍ عَنْ سَالِمِ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ وَأَدْخَلَ بَيْنَهُ وَبَيْنَ كَعْبِ بْنِ مُرَّةَ فِي الإِسْنَادِ رَجُلاً ‏.‏ وَيُقَالُ كَعْبُ بْنُ مُرَّةَ وَيُقَالُ مُرَّةُ بْنُ كَعْبٍ الْبَهْزِيُّ وَالْمَعْرُوفُ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مُرَّةُ بْنُ كَعْبٍ الْبَهْزِيُّ وَقَدْ رَوَى عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَحَادِيثَ ‏.‏

Kaʼb ibn Murra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺning: «Kim Islomda biror tola sochi oqarsa (qarisa), bu unga qiyomat kuni nur boʻladi», deganlarini eshitdim. Abu Iso aytdi: Bu bobda Fazola ibn Ubayd va Abdulloh ibn Amrdan ham (rivoyatlar) bor. Kaʼb ibn Murraning hadisi hasan hadisdir.Каъб ибн Мурра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Ким Исломда бирор тола сочи оқарса (қариса), бу унга қиёмат куни нур бўлади», деганларини эшитдим. Абу Исо айтди: Бу бобда Фазола ибн Убайд ва Абдуллоҳ ибн Амрдан ҳам (ривоятлар) бор. Каъб ибн Мурранинг ҳадиси ҳасан ҳадисдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، حَدَّثَنَا حَفْصٌ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ سَلَمَةَ بْنِ كُهَيْلٍ، عَنِ ابْنِ أَبْزَى، عَنْ عَمَّارِ بْنِ يَاسِرٍ، فِي هَذَا الْحَدِيثِ فَقَالَ ‏"‏ يَا عَمَّارُ إِنَّمَا كَانَ يَكْفِيكَ هَكَذَا ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ ضَرَبَ بِيَدَيْهِ الأَرْضَ ثُمَّ ضَرَبَ إِحْدَاهُمَا عَلَى الأُخْرَى ثُمَّ مَسَحَ وَجْهَهُ وَالذِّرَاعَيْنِ إِلَى نِصْفِ السَّاعِدَيْنِ وَلَمْ يَبْلُغِ الْمِرْفَقَيْنِ ضَرْبَةً وَاحِدَةً ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَاهُ وَكِيعٌ عَنِ الأَعْمَشِ عَنْ سَلَمَةَ بْنِ كُهَيْلٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبْزَى وَرَوَاهُ جَرِيرٌ عَنِ الأَعْمَشِ عَنْ سَلَمَةَ بْنِ كُهَيْلٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبْزَى يَعْنِي عَنْ أَبِيهِ ‏.‏

Muhammad ibn al-Alo bizga aytib berdi: Hafs bizga aytib berdi: Aʼmash bizga aytib berdi: U Salama ibn Kuhayldan, u Ibn Abzodan, u Ammor ibn Yosir (roziyallohu anhu)dan — shu hadis (shu voqea) haqida (rivoyat qildi). Shunda (Nabiy ﷺ): «Ey Ammor, senga faqat mana shunday (qilishing) kifoya edi», dedilar — soʻng ikki qoʻllarini yerga urdilar, soʻng birini ikkinchisiga urdilar, soʻng yuzlarini va ikki bilaklarini to yelkalarning yarmigacha mash qildilar, tirsaklarga yetkazmadilar — bir urish bilan. Abu Dovud aytdi: Buni Vakiʼ ham Aʼmashdan, u Salama ibn Kuhayldan, u Abdurrahmon ibn Abzodan rivoyat qilgan. Jarir esa uni Aʼmashdan, u Salama ibn Kuhayldan, u Said ibn Abdurrahmon ibn Abzodan — yaʼni otasidan rivoyat qilgan.Муҳаммад ибн ал-Ало бизга айтиб берди: Ҳафс бизга айтиб берди: Аъмаш бизга айтиб берди: У Салама ибн Куҳайлдан, у Ибн Абзодан, у Аммор ибн Ёсир (розияллоҳу анҳу)дан — шу ҳадис (шу воқеа) ҳақида (ривоят қилди). Шунда (Набий ﷺ): «Эй Аммор, сенга фақат мана шундай (қилишинг) кифоя эди», дедилар — сўнг икки қўлларини ерга урдилар, сўнг бирини иккинчисига урдилар, сўнг юзларини ва икки билакларини то елкаларнинг ярмигача маш қилдилар, тирсакларга етказмадилар — бир уриш билан. Абу Довуд айтди: Буни Вакиъ ҳам Аъмашдан, у Салама ибн Куҳайлдан, у Абдурраҳмон ибн Абзодан ривоят қилган. Жарир эса уни Аъмашдан, у Салама ибн Куҳайлдан, у Саид ибн Абдурраҳмон ибн Абзодан — яъни отасидан ривоят қилган.

أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ مُحَارِبِ بْنِ دِثَارٍ، قَالَ سَمِعْتُ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ الْبُسْرُ وَالتَّمْرُ خَمْرٌ‏.‏ رَفَعَهُ الأَعْمَشُ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: «Gʻoʻra xurmo va quruq xurmo xamrdir». Buni Aʼmash marfuʼ qilib rivoyat qilgan.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У айтди: «Ғўра хурмо ва қуруқ хурмо хамрдир». Буни Аъмаш марфуъ қилиб ривоят қилган.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، أَخْبَرَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ خَيْثَمَةَ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَا مِنْكُمْ أَحَدٌ إِلاَّ سَيُكَلِّمُهُ رَبُّهُ، لَيْسَ بَيْنَهُ وَبَيْنَهُ تَرْجُمَانٌ، فَيَنْظُرُ أَيْمَنَ مِنْهُ فَلاَ يَرَى إِلاَّ مَا قَدَّمَ مِنْ عَمَلِهِ، وَيَنْظُرُ أَشْأَمَ مِنْهُ فَلاَ يَرَى إِلاَّ مَا قَدَّمَ، وَيَنْظُرُ بَيْنَ يَدَيْهِ فَلاَ يَرَى إِلاَّ النَّارَ تِلْقَاءَ وَجْهِهِ، فَاتَّقُوا النَّارَ وَلَوْ بِشِقِّ تَمْرَةٍ ‏"‏‏.‏ قَالَ الأَعْمَشُ وَحَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ مُرَّةَ عَنْ خَيْثَمَةَ مِثْلَهُ وَزَادَ فِيهِ ‏"‏ وَلَوْ بِكَلِمَةٍ طَيِّبَةٍ ‏"‏‏.‏

(Adiy ibn Hotim (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ: «Sizlardan hech bir kishi (istisno) yoʻqki, magar Robbi u bilan (bevosita) soʻzlashadi — uning bilan Uning orasida tarjimon boʻlmaydi. Bas, u oʻngiga qaraydi — oʻzi (oldindan) qilgan amalidan boshqa narsani koʻrmaydi; chapiga qaraydi — oʻzi qilgan (amal)dan boshqa narsani koʻrmaydi; oldiga qaraydi — yuzi roʻparasida doʻzaxdan boshqa narsani koʻrmaydi. Bas, doʻzaxdan — bir boʻlak xurmo bilan boʻlsa-da — saqlaninglar», dedilar. (Aʼmash aytdi: Menga Amr ibn Murra Xaysamadan shuningdek (rivoyat qildi) va unda: «(Agar) bir chiroyli (yaxshi) soʻz bilan (boʻlsa-da)», deb ziyoda qildi.)(Адий ибн Ҳотим (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ: «Сизлардан ҳеч бир киши (истисно) йўқки, магар Робби у билан (бевосита) сўзлашади — унинг билан Унинг орасида таржимон бўлмайди. Бас, у ўнгига қарайди — ўзи (олдиндан) қилган амалидан бошқа нарсани кўрмайди; чапига қарайди — ўзи қилган (амал)дан бошқа нарсани кўрмайди; олдига қарайди — юзи рўпарасида дўзахдан бошқа нарсани кўрмайди. Бас, дўзахдан — бир бўлак хурмо билан бўлса-да — сақланинглар», дедилар. (Аъмаш айтди: Менга Амр ибн Мурра Хайсамадан шунингдек (ривоят қилди) ва унда: «(Агар) бир чиройли (яхши) сўз билан (бўлса-да)», деб зиёда қилди.)

وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ شُعْبَةَ، ح وَحَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ جَبَلَةَ بْنِ أَبِي رَوَّادٍ، وَأَبُو بَكْرِ بْنُ إِسْحَاقَ قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو الْجَوَّابِ، عَنْ عَمَّارِ بْنِ رُزَيْقٍ، كِلاَهُمَا عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِهَذَا الْحَدِيثِ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan, u Paygʻambar ﷺ dan shu hadisni rivoyat qiladi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан, у Пайғамбар ﷺ дан шу ҳадисни ривоят қилади.

حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنِ الْحَكَمِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ هَمَّامِ بْنِ الْحَارِثِ، أَنَّهُ كَانَ عِنْدَ عَائِشَةَ - رضى الله عنها - فَاحْتَلَمَ فَأَبْصَرَتْهُ جَارِيَةٌ لِعَائِشَةَ وَهُوَ يَغْسِلُ أَثَرَ الْجَنَابَةِ مِنْ ثَوْبِهِ أَوْ يَغْسِلُ ثَوْبَهُ فَأَخْبَرَتْ عَائِشَةَ فَقَالَتْ لَقَدْ رَأَيْتُنِي وَأَنَا أَفْرُكُهُ مِنْ ثَوْبِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ الأَعْمَشُ كَمَا رَوَاهُ الْحَكَمُ ‏.‏

Hammom ibn al-Horis (rahimahulloh)dan rivoyat qilinishicha, u Oisha (roziyallohu anho)ning huzurida turgan edi, ehtilom boʻldi. Oisha (roziyallohu anho)ning bir choʻrisi uning kiyimidagi junublik izini yuvayotganini — yoki kiyimini yuvayotganini — koʻrib qoldi va Oisha (roziyallohu anho)ga xabar berdi. Shunda u: «Men Rasululloh ﷺ ning kiyimidan uni (manini) ishqalab tozalab turganimni koʻrgandim», dedi. Abu Dovud aytdi: Buni Aʼmash ham al-Hakam rivoyat qilganidek rivoyat qilgan.Ҳаммом ибн ал-Ҳорис (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинишича, у Оиша (розияллоҳу анҳо)нинг ҳузурида турган эди, эҳтилом бўлди. Оиша (розияллоҳу анҳо)нинг бир чўриси унинг кийимидаги жунублик изини юваётганини — ёки кийимини юваётганини — кўриб қолди ва Оиша (розияллоҳу анҳо)га хабар берди. Шунда у: «Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг кийимидан уни (манини) ишқалаб тозалаб турганимни кўргандим», деди. Абу Довуд айтди: Буни Аъмаш ҳам ал-Ҳакам ривоят қилганидек ривоят қилган.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، أَخْبَرَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ مَنْ حَلَفَ عَلَى يَمِينٍ يَسْتَحِقُّ بِهَا مَالاً هُوَ فِيهَا فَاجِرٌ لَقِيَ اللَّهَ وَهُوَ عَلَيْهِ غَضْبَانُ ‏.‏ ثُمَّ ذَكَرَ نَحْوَ حَدِيثِ الأَعْمَشِ غَيْرَ أَنَّهُ قَالَ كَانَتْ بَيْنِي وَبَيْنَ رَجُلٍ خُصُومَةٌ فِي بِئْرٍ فَاخْتَصَمْنَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ شَاهِدَاكَ أَوْ يَمِينُهُ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Kim — yolgʻon ekanini bila turib — biror molga (nohaq) ega chiqish uchun qasam ichsa, Allohga, U Zot oʻziga gʻazabnok holda yoʻliqadi». Soʻng u al-Aʼmashning hadisi kabi zikr qildi — faqat u: «Men bilan bir kishi orasida bir quduq haqida nizo bor edi; biz Rasululloh ﷺ ga (daʼvolashib) shikoyat qildik. (Paygʻambar): ‹Ikki guvohing (boʻlsin) yoki uning qasami (hal qiladi)›, dedilar», dedi.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Ким — ёлғон эканини била туриб — бирор молга (ноҳақ) эга чиқиш учун қасам ичса, Аллоҳга, У Зот ўзига ғазабнок ҳолда йўлиқади». Сўнг у ал-Аъмашнинг ҳадиси каби зикр қилди — фақат у: «Мен билан бир киши орасида бир қудуқ ҳақида низо бор эди; биз Расулуллоҳ ﷺ га (даъволашиб) шикоят қилдик. (Пайғамбар): ‹Икки гувоҳинг (бўлсин) ёки унинг қасами (ҳал қилади)›, дедилар», деди.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ مِسْعَرٍ، وَالأَجْلَحِ، وَمَالِكِ بْنِ مِغْوَلٍ، عَنِ الْحَكَمِ بْنِ عُتَيْبَةَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنْ كَعْبِ بْنِ عُجْرَةَ، قَالَ قُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ هَذَا السَّلاَمُ عَلَيْكَ قَدْ عَلِمْنَا فَكَيْفَ الصَّلاَةُ عَلَيْكَ قَالَ ‏"‏ قُولُوا اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ كَمَا صَلَّيْتَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ وَبَارِكْ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ كَمَا بَارَكْتَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ إِنَّكَ حَمِيِدٌ مَجِيدٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ مَحْمُودٌ قَالَ أَبُو أُسَامَةَ وَزَادَنِي زَائِدَةُ عَنِ الأَعْمَشِ عَنِ الْحَكَمِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى قَالَ وَنَحْنُ نَقُولُ وَعَلَيْنَا مَعَهُمْ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَأَبِي حُمَيْدٍ وَأَبِي مَسْعُودٍ وَطَلْحَةَ وَأَبِي سَعِيدٍ وَبُرَيْدَةَ وَزَيْدِ بْنِ خَارِجَةَ وَيُقَالُ ابْنُ جَارِيَةَ وَأَبِي هُرَيْرَةَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ كَعْبِ بْنِ عُجْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي لَيْلَى كُنْيَتُهُ أَبُو عِيسَى وَأَبُو لَيْلَى اسْمُهُ يَسَارٌ ‏.‏

Kaʼb ibn Ujra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz: «Ey Allohning Rasuli, sizga salom aytishni bilib oldik, ammo sizga qanday salavot aytamiz?» dedik. U zot: «Aytinglar: ‹Allohumma solli ala Muhammadin va ala oli Muhammadin kama sollayta ala Ibrohima innaka hamidun majid, va barik ala Muhammadin va ala oli Muhammadin kama barakta ala Ibrohima innaka hamidun majid› — Ey Alloh, Ibrohimga salavot aytganing kabi Muhammadga va Muhammadning oilasiga salavot ayt, albatta Sen maqtovga loyiq, ulugʻsan; Ibrohimga barakot berganing kabi Muhammadga va Muhammadning oilasiga barakot ber, albatta Sen maqtovga loyiq, ulugʻsan», dedilar. Abu Iso aytdi: Kaʼb ibn Ujraning hadisi hasan sahih hadisdir. Abdurrahmon ibn Abu Layloning kunyasi Abu Iso, Abu Layloning ismi esa Yasordir.Каъб ибн Ужра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз: «Эй Аллоҳнинг Расули, сизга салом айтишни билиб олдик, аммо сизга қандай салавот айтамиз?» дедик. У зот: «Айтинглар: ‹Аллоҳумма солли ала Муҳаммадин ва ала оли Муҳаммадин кама соллайта ала Иброҳима иннака ҳамидун мажид, ва барик ала Муҳаммадин ва ала оли Муҳаммадин кама баракта ала Иброҳима иннака ҳамидун мажид› — Эй Аллоҳ, Иброҳимга салавот айтганинг каби Муҳаммадга ва Муҳаммаднинг оиласига салавот айт, албатта Сен мақтовга лойиқ, улуғсан; Иброҳимга баракот берганинг каби Муҳаммадга ва Муҳаммаднинг оиласига баракот бер, албатта Сен мақтовга лойиқ, улуғсан», дедилар. Абу Исо айтди: Каъб ибн Ужранинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Абдурраҳмон ибн Абу Лайлонинг куняси Абу Исо, Абу Лайлонинг исми эса Ясордир.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، أَنَّ أَبَا مُعَاوِيَةَ، وَحَفْصَ بْنَ غِيَاثٍ، حَدَّثَاهُ - وَحَدِيثُ أَبِي مُعَاوِيَةَ، أَتَمُّ - عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ، قَالَ صَلَّى عُثْمَانُ بِمِنًى أَرْبَعًا فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ صَلَّيْتُ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم رَكْعَتَيْنِ وَمَعَ أَبِي بَكْرٍ رَكْعَتَيْنِ وَمَعَ عُمَرَ رَكْعَتَيْنِ زَادَ عَنْ حَفْصٍ وَمَعَ عُثْمَانَ صَدْرًا مِنْ إِمَارَتِهِ ثُمَّ أَتَمَّهَا ‏.‏ زَادَ مِنْ هَا هُنَا عَنْ أَبِي مُعَاوِيَةَ ثُمَّ تَفَرَّقَتْ بِكُمُ الطُّرُقُ فَلَوَدِدْتُ أَنَّ لِي مِنْ أَرْبَعِ رَكَعَاتٍ رَكْعَتَيْنِ مُتَقَبَّلَتَيْنِ ‏.‏ قَالَ الأَعْمَشُ فَحَدَّثَنِي مُعَاوِيَةُ بْنُ قُرَّةَ عَنْ أَشْيَاخِهِ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ صَلَّى أَرْبَعًا قَالَ فَقِيلَ لَهُ عِبْتَ عَلَى عُثْمَانَ ثُمَّ صَلَّيْتَ أَرْبَعًا قَالَ الْخِلاَفُ شَرٌّ ‏.‏

Abdurrahmon ibn Yazid (rahimahulloh) aytadilar: Usmon (roziyallohu anhu) Minoda toʻrt rakat namoz oʻqidi. Shunda Abdulloh (ibn Masʼud) (roziyallohu anhu): «Men Paygʻambar ﷺ bilan ikki rakat, Abu Bakr (roziyallohu anhu) bilan ikki rakat va Umar (roziyallohu anhu) bilan ikki rakat oʻqidim», dedi. Hafs rivoyatida quyidagi ziyoda bor: «Va Usmon bilan ham xalifaligining dastlabki davrida (ikki rakat oʻqidim). Soʻngra u uni toʻrtga toʻldirdi». Abu Muoviya rivoyatida bundan keyin shu ziyoda bor: «Soʻngra sizlar bilan yoʻllar turlicha boʻlib ketdi. Men toʻrt rakat oʻrniga (Alloh dargohida) qabul boʻladigan ikki rakatga ega boʻlishni istardim». Aʼmash aytadi: Menga Muoviya ibn Qurra ustozlaridan rivoyat qildiki, Abdulloh (ibn Masʼud) (roziyallohu anhu) bir kuni toʻrt rakat oʻqidi. Unga: «Sen Usmonni ayblagan eding, soʻng oʻzing toʻrt rakat oʻqiyapsan?» deyildi. U: «Ixtilof yomondir», dedi.Абдурраҳмон ибн Язид (раҳимаҳуллоҳ) айтадилар: Усмон (розияллоҳу анҳу) Минода тўрт ракат намоз ўқиди. Шунда Абдуллоҳ (ибн Масъуд) (розияллоҳу анҳу): «Мен Пайғамбар ﷺ билан икки ракат, Абу Бакр (розияллоҳу анҳу) билан икки ракат ва Умар (розияллоҳу анҳу) билан икки ракат ўқидим», деди. Ҳафс ривоятида қуйидаги зиёда бор: «Ва Усмон билан ҳам халифалигининг дастлабки даврида (икки ракат ўқидим). Сўнгра у уни тўртга тўлдирди». Абу Муовия ривоятида бундан кейин шу зиёда бор: «Сўнгра сизлар билан йўллар турлича бўлиб кетди. Мен тўрт ракат ўрнига (Аллоҳ даргоҳида) қабул бўладиган икки ракатга эга бўлишни истардим». Аъмаш айтади: Менга Муовия ибн Қурра устозларидан ривоят қилдики, Абдуллоҳ (ибн Масъуд) (розияллоҳу анҳу) бир куни тўрт ракат ўқиди. Унга: «Сен Усмонни айблаган эдинг, сўнг ўзинг тўрт ракат ўқияпсан?» дейилди. У: «Ихтилоф ёмондир», деди.

وَحَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا أَبِي وَوَكِيعٌ، ح وَحَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، جَمِيعًا عَنِ الأَعْمَشِ، بِهَذَا الإِسْنَادِ مِثْلَهُ ‏.‏

Huzayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: shu isnod bilan (yuqoridagi hadis)ning oʻxshashi (rivoyat qilinadi).Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: шу иснод билан (юқоридаги ҳадис)нинг ўхшаши (ривоят қилинади).

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ خَطَبَنَا عَلِيٌّ فَقَالَ مَنْ زَعَمَ أَنَّ عِنْدَنَا شَيْئًا نَقْرَؤُهُ إِلاَّ كِتَابَ اللَّهِ وَهَذِهِ الصَّحِيفَةَ صَحِيفَةٌ فِيهَا أَسْنَانُ الإِبِلِ وَأَشْيَاءُ مِنَ الْجِرَاحَاتِ فَقَدْ كَذَبَ وَقَالَ فِيهَا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الْمَدِينَةُ حَرَامٌ مَا بَيْنَ عَيْرٍ إِلَى ثَوْرٍ فَمَنْ أَحْدَثَ فِيهَا حَدَثًا أَوْ آوَى مُحْدِثًا فَعَلَيْهِ لَعْنَةُ اللَّهِ وَالْمَلاَئِكَةِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ لاَ يَقْبَلُ اللَّهُ مِنْهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ صَرْفًا وَلاَ عَدْلاً وَمَنِ ادَّعَى إِلَى غَيْرِ أَبِيهِ أَوْ تَوَلَّى غَيْرَ مَوَالِيهِ فَعَلَيْهِ لَعْنَةُ اللَّهِ وَالْمَلاَئِكَةِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ لاَ يُقْبَلُ مِنْهُ صَرْفٌ وَلاَ عَدْلٌ وَذِمَّةُ الْمُسْلِمِينَ وَاحِدَةٌ يَسْعَى بِهَا أَدْنَاهُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ عَلِيٍّ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَرَوَى بَعْضُهُمْ عَنِ الأَعْمَشِ عَنْ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيِّ عَنِ الْحَارِثِ بْنِ سُوَيْدٍ عَنْ عَلِيٍّ نَحْوَهُ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ عَلِيٍّ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ

Ibrohim at-Taymiy otasidan rivoyat qiladi: U aytdi: Ali (roziyallohu anhu) bizga xutba qilib dedi: «Kim bizning huzurimizda Allohning Kitobi va mana shu sahifadan boshqa oʻqiydigan biror narsa bor deb daʼvo qilsa — bu sahifada tuyaning yoshlari va jarohatlarga (oid hukmlar) bordir — u yolgʻon aytibdi». Va u (sahifada) shunday bor dedi: Rasululloh ﷺ: «Madina muqaddasdir, u Ayr (togʻi)dan Savr (togʻi) orasidagi (yer)dir. Kim unda biror (yomon) bidʼat chiqarsa yoki bidʼatchini panoh bersa, unga Allohning, farishtalarning va barcha insonlarning laʼnati boʻlsin. Alloh undan Qiyomat kunida na farz, na nafl (ibodatini) qabul qilmaydi. Kim oʻz otasidan boshqasiga (nasab) daʼvo qilsa yoki oʻz mavlolaridan boshqani vali tutsa, unga Allohning, farishtalarning va barcha insonlarning laʼnati boʻlsin. Undan na farz, na nafl (ibodati) qabul qilinmaydi. Musulmonlarning zimmasi (ahdi) birdir, uni ularning eng pasti (ham) ado etadi (kafil boʻladi)», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir va u Alidan, u Nabiy ﷺdan bir necha yoʻl bilan rivoyat qilingan. Abu Iso aytdi: Baʼzilar uni Aʼmashdan, u Ibrohim at-Taymiydan, u Horis ibn Suvayddan, u Alidan shunga oʻxshash rivoyat qilganlar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir va u Alidan, u Nabiy ﷺdan bir necha yoʻl bilan rivoyat qilingan.Иброҳим ат-Таймий отасидан ривоят қилади: У айтди: Али (розияллоҳу анҳу) бизга хутба қилиб деди: «Ким бизнинг ҳузуримизда Аллоҳнинг Китоби ва мана шу саҳифадан бошқа ўқийдиган бирор нарса бор деб даъво қилса — бу саҳифада туянинг ёшлари ва жароҳатларга (оид ҳукмлар) бордир — у ёлғон айтибди». Ва у (саҳифада) шундай бор деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Мадина муқаддасдир, у Айр (тоғи)дан Савр (тоғи) орасидаги (ер)дир. Ким унда бирор (ёмон) бидъат чиқарса ёки бидъатчини паноҳ берса, унга Аллоҳнинг, фаришталарнинг ва барча инсонларнинг лаънати бўлсин. Аллоҳ ундан Қиёмат кунида на фарз, на нафл (ибодатини) қабул қилмайди. Ким ўз отасидан бошқасига (насаб) даъво қилса ёки ўз мавлоларидан бошқани вали тутса, унга Аллоҳнинг, фаришталарнинг ва барча инсонларнинг лаънати бўлсин. Ундан на фарз, на нафл (ибодати) қабул қилинмайди. Мусулмонларнинг зиммаси (аҳди) бирдир, уни уларнинг энг пасти (ҳам) адо этади (кафил бўлади)», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир ва у Алидан, у Набий ﷺдан бир неча йўл билан ривоят қилинган. Абу Исо айтди: Баъзилар уни Аъмашдан, у Иброҳим ат-Таймийдан, у Ҳорис ибн Сувайддан, у Алидан шунга ўхшаш ривоят қилганлар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир ва у Алидан, у Набий ﷺдан бир неча йўл билан ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا حُمَيْدُ بْنُ مَسْعَدَةَ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، أَخْبَرَنَا أَيُّوبُ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ كَثِيرٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، قَالَ كُنْتُ عِنْدَ ابْنِ عَبَّاسٍ فَجَاءَ رَجُلٌ فَقَالَ إِنَّهُ طَلَّقَ امْرَأَتَهُ ثَلاَثًا ‏.‏ قَالَ فَسَكَتَ حَتَّى ظَنَنْتُ أَنَّهُ رَادُّهَا إِلَيْهِ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ يَنْطَلِقُ أَحَدُكُمْ فَيَرْكَبُ الْحَمُوقَةَ ثُمَّ يَقُولُ يَا ابْنَ عَبَّاسٍ يَا ابْنَ عَبَّاسٍ وَإِنَّ اللَّهَ قَالَ ‏{‏ وَمَنْ يَتَّقِ اللَّهَ يَجْعَلْ لَهُ مَخْرَجًا ‏}‏ وَإِنَّكَ لَمْ تَتَّقِ اللَّهَ فَلَمْ أَجِدْ لَكَ مَخْرَجًا عَصَيْتَ رَبَّكَ وَبَانَتْ مِنْكَ امْرَأَتُكَ وَإِنَّ اللَّهَ قَالَ ‏{‏ يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ إِذَا طَلَّقْتُمُ النِّسَاءَ فَطَلِّقُوهُنَّ ‏}‏ فِي قُبُلِ عِدَّتِهِنَّ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ حُمَيْدٌ الأَعْرَجُ وَغَيْرُهُ عَنْ مُجَاهِدٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَرَوَاهُ شُعْبَةُ عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَأَيُّوبُ وَابْنُ جُرَيْجٍ جَمِيعًا عَنْ عِكْرِمَةَ بْنِ خَالِدٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَرَوَاهُ ابْنُ جُرَيْجٍ عَنْ عَبْدِ الْحَمِيدِ بْنِ رَافِعٍ عَنْ عَطَاءٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَرَوَاهُ الأَعْمَشُ عَنْ مَالِكِ بْنِ الْحَارِثِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَابْنُ جُرَيْجٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ كُلُّهُمْ قَالُوا فِي الطَّلاَقِ الثَّلاَثِ إِنَّهُ أَجَازَهَا قَالَ وَبَانَتْ مِنْكَ نَحْوَ حَدِيثِ إِسْمَاعِيلَ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ كَثِيرٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَى حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ إِذَا قَالَ ‏"‏ أَنْتِ طَالِقٌ ثَلاَثًا ‏"‏ ‏.‏ بِفَمٍ وَاحِدٍ فَهِيَ وَاحِدَةٌ وَرَوَاهُ إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ عِكْرِمَةَ هَذَا قَوْلُهُ لَمْ يَذْكُرِ ابْنَ عَبَّاسٍ وَجَعَلَهُ قَوْلَ عِكْرِمَةَ ‏.‏

Humayd ibn Masʼada bizga aytdi, bizga Ismoil, bizga Ayyub xabar berdi, u Abdulloh ibn Kasirdan, u Mujohiddan rivoyat qildi. U aytdi: Men Ibn Abbosning huzurida edim. Bir kishi kelib: «U xotinini uch marta taloq qildi», dedi. (Mujohid) aytdi: U (Ibn Abbos) shunchalik sukut saqladiki, men u (xotinni) erga qaytarib beradi deb oʻyladim. Soʻng (Ibn Abbos): «Sizlardan biringiz borib, ahmoqlik qiladi, keyin: ‹Ey Ibn Abbos, ey Ibn Abbos!› deydi. Holbuki, Alloh: {Kim Allohdan qoʻrqsa, (Alloh) unga (qiyinchilikdan) chiqish (yoʻli)ni yaratadi} degan. Sen Allohdan qoʻrqmading, shuning uchun men senga chiqish (yoʻli) topolmadim. Sen Robbingga osiy boʻlding va xotining sendan ajralib ketdi. Alloh: {Ey Nabiy! Ayollarni taloq qilsangiz, ularni iddalarining boshida (qubli iddatihinna) taloq qilinglar} degan», dedi. Abu Dovud aytdi: Bu hadisni Humayd al-Aʼraj va boshqalar Mujohiddan, u Ibn Abbosdan rivoyat qilishgan. Uni Shuʼba Amr ibn Murradan, u Said ibn Jubayrdan, u Ibn Abbosdan rivoyat qildi. Ayyub va Ibn Jurayj birgalikda Ikrima ibn Xoliddan, u Said ibn Jubayrdan, u Ibn Abbosdan rivoyat qilishdi. Ibn Jurayj uni Abdulhamid ibn Rofiʼdan, u Atodan, u Ibn Abbosdan rivoyat qildi. Aʼmash uni Molik ibn al-Horisdan, u Ibn Abbosdan rivoyat qildi. Ibn Jurayj Amr ibn Dinordan, u Ibn Abbosdan (rivoyat qildi). Ularning barchasi uch taloq haqida: U buni joriy qildi, dedilar va Ismoilning Ayyubdan, u Abdulloh ibn Kasirdan (qilgan) hadisidagiga oʻxshash: «(Xotining) sendan ajralib ketdi», dedi. Abu Dovud aytdi: Hammod ibn Zayd Ayyubdan, u Ikrimadan, u Ibn Abbosdan rivoyat qildiki: Agar (kishi) bir ogʻizda: «Sen uch marta taloqsan», desa, u bir (taloq)dir. Buni Ismoil ibn Ibrohim Ayyubdan, u Ikrimadan rivoyat qildi — bu uning (Ikrimaning) soʻzi; u Ibn Abbosni zikr qilmadi va buni Ikrimaning soʻzi qildi.Ҳумайд ибн Масъада бизга айтди, бизга Исмоил, бизга Айюб хабар берди, у Абдуллоҳ ибн Касирдан, у Мужоҳиддан ривоят қилди. У айтди: Мен Ибн Аббоснинг ҳузурида эдим. Бир киши келиб: «У хотинини уч марта талоқ қилди», деди. (Мужоҳид) айтди: У (Ибн Аббос) шунчалик сукут сақладики, мен у (хотинни) эрга қайтариб беради деб ўйладим. Сўнг (Ибн Аббос): «Сизлардан бирингиз бориб, аҳмоқлик қилади, кейин: ‹Эй Ибн Аббос, эй Ибн Аббос!› дейди. Ҳолбуки, Аллоҳ: {Ким Аллоҳдан қўрқса, (Аллоҳ) унга (қийинчиликдан) чиқиш (йўли)ни яратади} деган. Сен Аллоҳдан қўрқмадинг, шунинг учун мен сенга чиқиш (йўли) тополмадим. Сен Роббингга осий бўлдинг ва хотининг сендан ажралиб кетди. Аллоҳ: {Эй Набий! Аёлларни талоқ қилсангиз, уларни иддаларининг бошида (қубли иддатиҳинна) талоқ қилинглар} деган», деди. Абу Довуд айтди: Бу ҳадисни Ҳумайд ал-Аъраж ва бошқалар Мужоҳиддан, у Ибн Аббосдан ривоят қилишган. Уни Шуъба Амр ибн Муррадан, у Саид ибн Жубайрдан, у Ибн Аббосдан ривоят қилди. Айюб ва Ибн Журайж биргаликда Икрима ибн Холиддан, у Саид ибн Жубайрдан, у Ибн Аббосдан ривоят қилишди. Ибн Журайж уни Абдулҳамид ибн Рофиъдан, у Атодан, у Ибн Аббосдан ривоят қилди. Аъмаш уни Молик ибн ал-Ҳорисдан, у Ибн Аббосдан ривоят қилди. Ибн Журайж Амр ибн Динордан, у Ибн Аббосдан (ривоят қилди). Уларнинг барчаси уч талоқ ҳақида: У буни жорий қилди, дедилар ва Исмоилнинг Айюбдан, у Абдуллоҳ ибн Касирдан (қилган) ҳадисидагига ўхшаш: «(Хотининг) сендан ажралиб кетди», деди. Абу Довуд айтди: Ҳаммод ибн Зайд Айюбдан, у Икримадан, у Ибн Аббосдан ривоят қилдики: Агар (киши) бир оғизда: «Сен уч марта талоқсан», деса, у бир (талоқ)дир. Буни Исмоил ибн Иброҳим Айюбдан, у Икримадан ривоят қилди — бу унинг (Икриманинг) сўзи; у Ибн Аббосни зикр қилмади ва буни Икриманинг сўзи қилди.

وَحَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، وَوَكِيعٌ، ح وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، ح وَحَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، كِلاَهُمَا عَنِ الأَعْمَشِ، بِهَذَا الإِسْنَادِ ‏.‏

Abu Zarr (roziyallohu anhu)dan (yuqoridagi) hadis al-Aʼmash orqali shu isnod bilan boshqa tariqlardan ham rivoyat qilingan.Абу Зарр (розияллоҳу анҳу)дан (юқоридаги) ҳадис ал-Аъмаш орқали шу иснод билан бошқа тариқлардан ҳам ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حُمَيْدٍ الرَّازِيُّ، وَيُوسُفُ بْنُ مُوسَى الْقَطَّانُ الْبَغْدَادِيُّ، قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَغْرَاءَ أَبُو زُهَيْرٍ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَوَدُّ أَهْلُ الْعَافِيَةِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ حِينَ يُعْطَى أَهْلُ الْبَلاَءِ الثَّوَابَ لَوْ أَنَّ جُلُودَهُمْ كَانَتْ قُرِضَتْ فِي الدُّنْيَا بِالْمَقَارِيضِ ‏"‏ ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ بِهَذَا الإِسْنَادِ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏ وَقَدْ رَوَى بَعْضُهُمْ هَذَا الْحَدِيثَ عَنِ الأَعْمَشِ عَنْ طَلْحَةَ بْنِ مُصَرِّفٍ عَنْ مَسْرُوقٍ قَوْلَهُ شَيْئًا مِنْ هَذَا ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qiyomat kunida balo (musibat) ahliga savob berilayotganida, ofiyat (sogʻ-salomatlik) ahli terilarining dunyoda qaychilar bilan qirqib tashlangan boʻlishini orzu qiladilar», dedilar. Bu gʻarib hadisdir, biz uni bu isnod bilan faqat shu yoʻldangina bilamiz. Baʼzilar bu hadisni Aʼmashdan, u Talha ibn Musarrifdan, u Masruqdan uning oʻz soʻzi sifatida shunga oʻxshash narsani rivoyat qilganlar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қиёмат кунида бало (мусибат) аҳлига савоб берилаётганида, офият (соғ-саломатлик) аҳли териларининг дунёда қайчилар билан қирқиб ташланган бўлишини орзу қиладилар», дедилар. Бу ғариб ҳадисдир, биз уни бу иснод билан фақат шу йўлдангина биламиз. Баъзилар бу ҳадисни Аъмашдан, у Талҳа ибн Мусаррифдан, у Масруқдан унинг ўз сўзи сифатида шунга ўхшаш нарсани ривоят қилганлар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عِيسَى، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ، وَأَبُو مُعَاوِيَةَ وَوَكِيعٌ وَمُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ كُلُّهُمْ عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ عُبَيْدِ بْنِ الْحَسَنِ، سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ أَبِي أَوْفَى، يَقُولُ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا رَفَعَ رَأْسَهُ مِنَ الرُّكُوعِ يَقُولُ ‏"‏ سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ اللَّهُمَّ رَبَّنَا لَكَ الْحَمْدُ مِلْءَ السَّمَوَاتِ وَمِلْءَ الأَرْضِ وَمِلْءَ مَا شِئْتَ مِنْ شَىْءٍ بَعْدُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ قَالَ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَشُعْبَةُ بْنُ الْحَجَّاجِ عَنْ عُبَيْدٍ أَبِي الْحَسَنِ بِهَذَا الْحَدِيثِ لَيْسَ فِيهِ بَعْدَ الرُّكُوعِ ‏.‏ قَالَ سُفْيَانُ لَقِينَا الشَّيْخَ عُبَيْدًا أَبَا الْحَسَنِ بَعْدُ فَلَمْ يَقُلْ فِيهِ بَعْدَ الرُّكُوعِ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَاهُ شُعْبَةُ عَنْ أَبِي عِصْمَةَ عَنِ الأَعْمَشِ عَنْ عُبَيْدٍ قَالَ ‏"‏ بَعْدَ الرُّكُوعِ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Abu Avfo (roziyallohu anhu) shunday deganini eshitdim: Rasululloh ﷺ rukudan boshlarini koʻtarganlarida: «Samiallohu liman hamidah. Allohumma robbano lakal-hamdu milʼas-samavoti va milʼal-arzi va milʼa mo shiʼta min shayʼin baʼdu» (Alloh Oʻziga hamd aytganni eshitdi. Allohim, Robbimiz, koʻklar toʻla, yer toʻla va shulardan keyin Oʻzing istagan narsalar toʻla hamd Sengadir), — der edilar. Abu Dovud dedi: Sufyon as-Savriy va Shuʼba ibn al-Hajjoj Ubayd Abul-Hasandan ushbu hadisni rivoyat qildilar, unda «rukudan keyin» (degan soʻz) yoʻq. Sufyon dedi: Biz keyinchalik shayx Ubayd Abul-Hasan bilan uchrashdik, u unda «rukudan keyin» (degan soʻzni) aytmadi. Abu Dovud dedi: Uni Shuʼba Abu Ismadan, u Aʼmashdan, u Ubayddan rivoyat qilib: «rukudan keyin», — dedi.Абдуллоҳ ибн Абу Авфо (розияллоҳу анҳу) шундай деганини эшитдим: Расулуллоҳ ﷺ рукудан бошларини кўтарганларида: «Самиаллоҳу лиман ҳамидаҳ. Аллоҳумма роббано лакал-ҳамду милъас-самавоти ва милъал-арзи ва милъа мо шиъта мин шайъин баъду» (Аллоҳ Ўзига ҳамд айтганни эшитди. Аллоҳим, Роббимиз, кўклар тўла, ер тўла ва шулардан кейин Ўзинг истаган нарсалар тўла ҳамд Сенгадир), — дер эдилар. Абу Довуд деди: Суфён ас-Саврий ва Шуъба ибн ал-Ҳажжож Убайд Абул-Ҳасандан ушбу ҳадисни ривоят қилдилар, унда «рукудан кейин» (деган сўз) йўқ. Суфён деди: Биз кейинчалик шайх Убайд Абул-Ҳасан билан учрашдик, у унда «рукудан кейин» (деган сўзни) айтмади. Абу Довуд деди: Уни Шуъба Абу Исмадан, у Аъмашдан, у Убайддан ривоят қилиб: «рукудан кейин», — деди.