al-Misvar ibn Maxrama

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنِي ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَمْرٌو، عَنْ بُكَيْرٍ، عَنْ كُرَيْبٍ، أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ، وَالْمِسْوَرَ بْنَ مَخْرَمَةَ، وَعَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ أَزْهَرَ ـ رضى الله عنهم ـ أَرْسَلُوهُ إِلَى عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ فَقَالُوا اقْرَأْ عَلَيْهَا السَّلاَمَ مِنَّا جَمِيعًا وَسَلْهَا عَنِ الرَّكْعَتَيْنِ بَعْدَ صَلاَةِ الْعَصْرِ وَقُلْ لَهَا إِنَّا أُخْبِرْنَا أَنَّكِ تُصَلِّينَهُمَا وَقَدْ بَلَغَنَا أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْهَا‏.‏ وَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ وَكُنْتُ أَضْرِبُ النَّاسَ مَعَ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ عَنْهُمَا‏.‏ فَقَالَ كُرَيْبٌ فَدَخَلْتُ عَلَى عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ فَبَلَّغْتُهَا مَا أَرْسَلُونِي‏.‏ فَقَالَتْ سَلْ أُمَّ سَلَمَةَ‏.‏ فَخَرَجْتُ إِلَيْهِمْ فَأَخْبَرْتُهُمْ بِقَوْلِهَا فَرَدُّونِي إِلَى أُمِّ سَلَمَةَ بِمِثْلِ مَا أَرْسَلُونِي بِهِ إِلَى عَائِشَةَ‏.‏ فَقَالَتْ أُمُّ سَلَمَةَ ـ رضى الله عنها ـ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَنْهَى عَنْهَا ثُمَّ رَأَيْتُهُ يُصَلِّيهِمَا حِينَ صَلَّى الْعَصْرَ، ثُمَّ دَخَلَ عَلَىَّ وَعِنْدِي نِسْوَةٌ مِنْ بَنِي حَرَامٍ مِنَ الأَنْصَارِ فَأَرْسَلْتُ إِلَيْهِ الْجَارِيَةَ فَقُلْتُ قُومِي بِجَنْبِهِ قُولِي لَهُ تَقُولُ لَكَ أُمُّ سَلَمَةَ يَا رَسُولَ اللَّهِ سَمِعْتُكَ تَنْهَى عَنْ هَاتَيْنِ وَأَرَاكَ تُصَلِّيهِمَا‏.‏ فَإِنْ أَشَارَ بِيَدِهِ فَاسْتَأْخِرِي عَنْهُ‏.‏ فَفَعَلَتِ الْجَارِيَةُ فَأَشَارَ بِيَدِهِ فَاسْتَأْخَرَتْ عَنْهُ فَلَمَّا انْصَرَفَ قَالَ ‏"‏ يَا بِنْتَ أَبِي أُمَيَّةَ سَأَلْتِ عَنِ الرَّكْعَتَيْنِ بَعْدَ الْعَصْرِ وَإِنَّهُ أَتَانِي نَاسٌ مِنْ عَبْدِ الْقَيْسِ فَشَغَلُونِي عَنِ الرَّكْعَتَيْنِ اللَّتَيْنِ بَعْدَ الظُّهْرِ فَهُمَا هَاتَانِ ‏"‏‏.‏

Kurayb (Ummu Salamadan) rivoyat qiladi: Meni Ibn Abbos, Misvar ibn Maxrama va Abdurrahmon ibn Azhar Oishaning oldiga joʻnatdi. Ular menga — ularning nomidan unga salom berishni va undan asr namozidan keyingi ikki rakat haqida soʻrashni hamda unga: «Bizga — siz oʻsha ikki rakatni oʻqiysiz, deb — xabar berildi; bizga — Paygʻambar ﷺ ularni oʻqishni man qilgan, deb — aytildi», — deyishni — buyurdi. Ibn Abbos: «Men Umar ibn al-Xattob bilan birga — odamlar ularni oʻqigan har safar — ularni (jazolab) urar edik», — dedi. Men Oishaning oldiga borib, oʻsha xabarni aytdim. Oisha: «Borib, ular haqida Ummu Salamadan soʻra», — dedi. Bas, men qaytib kelib, ular(im)ga uning soʻzini aytdim. Ular menga — Oishaning oldiga joʻnatgan oʻsha savol bilan — Ummu Salamaning oldiga borishni aytdi. Ummu Salama: «Men Paygʻambar ﷺ ni ularni man qilayotgan holda eshitdim. Keyinchalik men u zotni — asr namozini oʻqigandan soʻng darhol — ularni oʻqiyotgan holda koʻrdim. Soʻng u zot mening uyimga kirdilar — oʻsha paytda Bani Harom qabilasidan baʼzi ansoriy ayollar men bilan oʻtirgan edi — bas, men choʻrimni u zotga joʻnatdim va unga: ‹Uning yonida turib, unga ayt: Ummu Salama senga: Yo Rasululloh, men sizni bularni (asr namozidan keyingi ikki rakatni) man qilayotgan holda eshitdim, lekin sizni ularni oʻqiyotgan holda koʻrdim, — deyapti. Agar u zot qoʻllari bilan imo qilsa, u zotni kut›, — dedim. Choʻri shunday qildi. Paygʻambar ﷺ unga qoʻllari bilan imo qildilar va u (choʻri) u zotni kutdi. U zot namozni tugatgach: ‹Ey Bani Umayya qizi, sen mendan asr namozidan keyingi ikki rakat haqida soʻrading. Abdulqays qabilasidan (baʼzi) odamlar mening oldimga keldi va meni band qildi; shuning uchun men peshin namozidan keyingi ikki rakatni oʻqiy olmadim. Mana bu (hozir oʻqigan ikki rakatim) — oʻsha (qoldirilgan)lari uchun(dir)›, — dedilar», — dedi.Курайб (Умму Саламадан) ривоят қилади: Мени Ибн Аббос, Мисвар ибн Махрама ва Абдурраҳмон ибн Азҳар Оишанинг олдига жўнатди. Улар менга — уларнинг номидан унга салом беришни ва ундан аср намозидан кейинги икки ракат ҳақида сўрашни ҳамда унга: «Бизга — сиз ўша икки ракатни ўқийсиз, деб — хабар берилди; бизга — Пайғамбар ﷺ уларни ўқишни ман қилган, деб — айтилди», — дейишни — буюрди. Ибн Аббос: «Мен Умар ибн ал-Хаттоб билан бирга — одамлар уларни ўқиган ҳар сафар — уларни (жазолаб) урар эдик», — деди. Мен Оишанинг олдига бориб, ўша хабарни айтдим. Оиша: «Бориб, улар ҳақида Умму Саламадан сўра», — деди. Бас, мен қайтиб келиб, улар(им)га унинг сўзини айтдим. Улар менга — Оишанинг олдига жўнатган ўша савол билан — Умму Саламанинг олдига боришни айтди. Умму Салама: «Мен Пайғамбар ﷺ ни уларни ман қилаётган ҳолда эшитдим. Кейинчалик мен у зотни — аср намозини ўқигандан сўнг дарҳол — уларни ўқиётган ҳолда кўрдим. Сўнг у зот менинг уйимга кирдилар — ўша пайтда Бани Ҳаром қабиласидан баъзи ансорий аёллар мен билан ўтирган эди — бас, мен чўримни у зотга жўнатдим ва унга: ‹Унинг ёнида туриб, унга айт: Умму Салама сенга: Ё Расулуллоҳ, мен сизни буларни (аср намозидан кейинги икки ракатни) ман қилаётган ҳолда эшитдим, лекин сизни уларни ўқиётган ҳолда кўрдим, — деяпти. Агар у зот қўллари билан имо қилса, у зотни кут›, — дедим. Чўри шундай қилди. Пайғамбар ﷺ унга қўллари билан имо қилдилар ва у (чўри) у зотни кутди. У зот намозни тугатгач: ‹Эй Бани Умайя қизи, сен мендан аср намозидан кейинги икки ракат ҳақида сўрадинг. Абдулқайс қабиласидан (баъзи) одамлар менинг олдимга келди ва мени банд қилди; шунинг учун мен пешин намозидан кейинги икки ракатни ўқий олмадим. Мана бу (ҳозир ўқиган икки ракатим) — ўша (қолдирилган)лари учун(дир)›, — дедилар», — деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حُنَيْنٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ الْعَبَّاسِ، وَالْمِسْوَرَ بْنَ مَخْرَمَةَ، اخْتَلَفَا بِالأَبْوَاءِ، فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبَّاسٍ يَغْسِلُ الْمُحْرِمُ رَأْسَهُ‏.‏ وَقَالَ الْمِسْوَرُ لاَ يَغْسِلُ الْمُحْرِمُ رَأْسَهُ‏.‏ فَأَرْسَلَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْعَبَّاسِ إِلَى أَبِي أَيُّوبَ الأَنْصَارِيِّ، فَوَجَدْتُهُ يَغْتَسِلُ بَيْنَ الْقَرْنَيْنِ، وَهُوَ يُسْتَرُ بِثَوْبٍ، فَسَلَّمْتُ عَلَيْهِ فَقَالَ مَنْ هَذَا فَقُلْتُ أَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ حُنَيْنٍ، أَرْسَلَنِي إِلَيْكَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْعَبَّاسِ، أَسْأَلُكَ كَيْفَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَغْسِلُ رَأْسَهُ، وَهُوَ مُحْرِمٌ، فَوَضَعَ أَبُو أَيُّوبَ يَدَهُ عَلَى الثَّوْبِ، فَطَأْطَأَهُ حَتَّى بَدَا لِي رَأْسُهُ ثُمَّ قَالَ لإِنْسَانٍ يَصُبُّ عَلَيْهِ اصْبُبْ‏.‏ فَصَبَّ عَلَى رَأْسِهِ، ثُمَّ حَرَّكَ رَأْسَهُ بِيَدَيْهِ فَأَقْبَلَ بِهِمَا وَأَدْبَرَ وَقَالَ هَكَذَا رَأَيْتُهُ صلى الله عليه وسلم يَفْعَلُ‏.‏

Abdulloh ibn Hunayn (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Abdulloh ibn Abbos va Misvar ibn Maxrama Abvoʼda ixtilof qildi: Ibn Abbos — muhrim boshini yuva oladi, dedi; Misvar esa — u shunday qilmasligi (kerak), dedi. Abdulloh ibn Abbos meni Abu Ayyub al-Ansoriy oldiga joʻnatdi va men uni — quduqning ikki yogʻochi ustun orasida yuvinayotgan va bir parcha mato bilan toʻsilgan holda — topdim. Men unga salom berdim va u: «Kimsan?» — deb soʻradi. Men: «Men — Abdulloh ibn Hunaynman va meni Ibn Abbos — Allohning Rasuli ﷺ ehromda ekanlarida boshini qanday yuvar edilar, deb soʻrash uchun — sizga joʻnatdi», — dedim. Abu Ayyub al-Ansoriy matoni ushlab, uni pastga tushirdi — to boshi menga koʻringuncha; soʻng u birovga boshiga suv quyishni aytdi. U boshiga suv quydi va u (Abu Ayyub) qoʻllarini — orqadan oldinga va oldindan orqaga yurgizib — boshini ishqaladi hamda: «Men Paygʻambar ﷺ ning shunday qilganlarini koʻrdim», — dedi.Абдуллоҳ ибн Ҳунайн (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Абдуллоҳ ибн Аббос ва Мисвар ибн Махрама Абвўда ихтилоф қилди: Ибн Аббос — муҳрим бошини юва олади, деди; Мисвар эса — у шундай қилмаслиги (керак), деди. Абдуллоҳ ибн Аббос мени Абу Айюб ал-Ансорий олдига жўнатди ва мен уни — қудуқнинг икки ёғочи устун орасида ювинаётган ва бир парча мато билан тўсилган ҳолда — топдим. Мен унга салом бердим ва у: «Кимсан?» — деб сўради. Мен: «Мен — Абдуллоҳ ибн Ҳунайнман ва мени Ибн Аббос — Аллоҳнинг Расули ﷺ эҳромда эканларида бошини қандай ювар эдилар, деб сўраш учун — сизга жўнатди», — дедим. Абу Айюб ал-Ансорий матони ушлаб, уни пастга туширди — то боши менга кўрингунча; сўнг у бировга бошига сув қуйишни айтди. У бошига сув қуйди ва у (Абу Айюб) қўлларини — орқадан олдинга ва олдиндан орқага юргизиб — бошини ишқалади ҳамда: «Мен Пайғамбар ﷺ нинг шундай қилганларини кўрдим», — деди.

حَدَّثَنَا الْمَكِّيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ مَيْسَرَةَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ الشَّرِيدِ، قَالَ وَقَفْتُ عَلَى سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ، فَجَاءَ الْمِسْوَرُ بْنُ مَخْرَمَةَ فَوَضَعَ يَدَهُ عَلَى إِحْدَى مَنْكِبَىَّ إِذْ جَاءَ أَبُو رَافِعٍ مَوْلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا سَعْدُ ابْتَعْ مِنِّي بَيْتَىَّ فِي دَارِكَ‏.‏ فَقَالَ سَعْدٌ وَاللَّهِ مَا أَبْتَاعُهُمَا‏.‏ فَقَالَ الْمِسْوَرُ وَاللَّهِ لَتَبْتَاعَنَّهُمَا‏.‏ فَقَالَ سَعْدٌ وَاللَّهِ لاَ أَزِيدُكَ عَلَى أَرْبَعَةِ آلاَفٍ، مُنَجَّمَةٍ أَوْ مُقَطَّعَةٍ‏.‏ قَالَ أَبُو رَافِعٍ لَقَدْ أُعْطِيتُ بِهَا خَمْسَمِائَةِ دِينَارٍ، وَلَوْلاَ أَنِّي سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ الْجَارُ أَحَقُّ بِسَقَبِهِ ‏"‏‏.‏ مَا أَعْطَيْتُكَهَا بِأَرْبَعَةِ آلاَفٍ، وَأَنَا أُعْطَى بِهَا خَمْسَمِائَةِ دِينَارٍ‏.‏ فَأَعْطَاهَا إِيَّاهُ‏.‏

Amr ibn Sharid (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Men Saʼd ibn Abu Vaqqos bilan turgan paytimda, Misvar ibn Maxrama kelib, qoʻlini mening yelkamga qoʻydi. Shu asnoda Abu Rofeʼ — Paygʻambar ﷺ ning ozod qilingan quli — kelib, Saʼddan — oʻz uyidagi (ikki) maskanni sotib olishni — soʻradi. Saʼd: «Allohga qasamki, men ularni sotib olmayman», — dedi. Misvar: «Allohga qasamki, sen ularni sotib olasan», — dedi. Saʼd: «Allohga qasamki, men (uchun) toʻrt ming (dirham)dan ortiq, (uni ham) boʻlib-boʻlib toʻlamayman», — deb javob berdi. Abu Rofeʼ: «Menga (buning uchun) besh yuz dinor taklif qilingan edi va agar men Paygʻambar ﷺ ning: ‹Qoʻshni — yaqinligi sababli — har kimdan koʻproq haqli›, — deganini eshitmaganimda, men ularni senga — menga (ular uchun) besh yuz dinor taklif qilingan holda — toʻrt ming (dirham)ga bermas edim (bir dinor — oʻn dirhamga teng)», — dedi. Bas, u uni Saʼdga sotdi.Амр ибн Шарид (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Мен Саъд ибн Абу Ваққос билан турган пайтимда, Мисвар ибн Махрама келиб, қўлини менинг елкамга қўйди. Шу аснода Абу Рофеъ — Пайғамбар ﷺ нинг озод қилинган қули — келиб, Саъддан — ўз уйидаги (икки) масканни сотиб олишни — сўради. Саъд: «Аллоҳга қасамки, мен уларни сотиб олмайман», — деди. Мисвар: «Аллоҳга қасамки, сен уларни сотиб оласан», — деди. Саъд: «Аллоҳга қасамки, мен (учун) тўрт минг (дирҳам)дан ортиқ, (уни ҳам) бўлиб-бўлиб тўламайман», — деб жавоб берди. Абу Рофеъ: «Менга (бунинг учун) беш юз динор таклиф қилинган эди ва агар мен Пайғамбар ﷺ нинг: ‹Қўшни — яқинлиги сабабли — ҳар кимдан кўпроқ ҳақли›, — деганини эшитмаганимда, мен уларни сенга — менга (улар учун) беш юз динор таклиф қилинган ҳолда — тўрт минг (дирҳам)га бермас эдим (бир динор — ўн дирҳамга тенг)», — деди. Бас, у уни Саъдга сотди.

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْجَرْمِيُّ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا أَبِي أَنَّ الْوَلِيدَ بْنَ كَثِيرٍ، حَدَّثَهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ حَلْحَلَةَ الدُّؤَلِيِّ، حَدَّثَهُ أَنَّ ابْنَ شِهَابٍ حَدَّثَهُ أَنَّ عَلِيَّ بْنَ حُسَيْنٍ حَدَّثَهُ أَنَّهُمْ، حِينَ قَدِمُوا الْمَدِينَةَ مِنْ عِنْدِ يَزِيدَ بْنِ مُعَاوِيَةَ مَقْتَلَ حُسَيْنِ بْنِ عَلِيٍّ رَحْمَةُ اللَّهِ عَلَيْهِ لَقِيَهُ الْمِسْوَرُ بْنُ مَخْرَمَةَ فَقَالَ لَهُ هَلْ لَكَ إِلَىَّ مِنْ حَاجَةٍ تَأْمُرُنِي بِهَا فَقُلْتُ لَهُ لاَ‏.‏ فَقَالَ لَهُ فَهَلْ أَنْتَ مُعْطِيَّ سَيْفَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَإِنِّي أَخَافُ أَنْ يَغْلِبَكَ الْقَوْمُ عَلَيْهِ، وَايْمُ اللَّهِ، لَئِنْ أَعْطَيْتَنِيهِ لاَ يُخْلَصُ إِلَيْهِمْ أَبَدًا حَتَّى تُبْلَغَ نَفْسِي، إِنَّ عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ خَطَبَ ابْنَةَ أَبِي جَهْلٍ عَلَى فَاطِمَةَ ـ عَلَيْهَا السَّلاَمُ ـ فَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَخْطُبُ النَّاسَ فِي ذَلِكَ عَلَى مِنْبَرِهِ هَذَا وَأَنَا يَوْمَئِذٍ مُحْتَلِمٌ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّ فَاطِمَةَ مِنِّي، وَأَنَا أَتَخَوَّفُ أَنْ تُفْتَنَ فِي دِينِهَا ‏"‏‏.‏ ثُمَّ ذَكَرَ صِهْرًا لَهُ مِنْ بَنِي عَبْدِ شَمْسٍ، فَأَثْنَى عَلَيْهِ فِي مُصَاهَرَتِهِ إِيَّاهُ قَالَ ‏"‏ حَدَّثَنِي فَصَدَقَنِي، وَوَعَدَنِي فَوَفَى لِي، وَإِنِّي لَسْتُ أُحَرِّمُ حَلاَلاً وَلاَ أُحِلُّ حَرَامًا، وَلَكِنْ وَاللَّهِ لاَ تَجْتَمِعُ بِنْتُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَبِنْتُ عَدُوِّ اللَّهِ أَبَدًا ‏"‏‏.‏

Ali ibn Husayn (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Husayn ibn Ali (Alloh unga rahmat qilsin) shahid boʻlganidan keyin, ular Yazid ibn Muoviyaning (oldidan) qaytib, Madinaga yetganda, Misvar ibn Maxrama u (Ali ibn Husayn)ni uchratib, unga: «Senga biror ehtiyojing bormi, menga buyursang (bajaray)?» — dedi. Ali: «Yoʻq», — dedi. Misvar: «Allohning Rasuli ﷺ ning qilichini menga berasanmi? Chunki men — odamlar uni sendan kuch bilan tortib olishidan — qoʻrqaman. Allohga qasamki, agar uni menga bersang, ular — to men oʻlguncha — uni hech qachon (sendan) ola olmaydi», — dedi. Ali ibn Abu Tolib — Fotimaning ustiga — Abu Jahlning qiziga uylanishni talab qilganda, men Allohning Rasuli ﷺ ning shu munosabat bilan minbarda odamlar oldida xutba qilganini eshitganman — men oʻshanda balogʻat yoshiga yetgan edim. Allohning Rasuli ﷺ: «Fotima — mendan(dir) va men — uning dinida (rashk sababli) fitnaga (sinovga) qolishidan qoʻrqaman», — dedi. Soʻng Paygʻambar ﷺ — Abdushams qabilasidan boʻlgan — kuyovlaridan birini zikr qildi va uni yaxshi kuyov deb maqtab: «U nima desa — rost edi; u menga vaʼda berdi va vaʼdasini bajardi. Men halol narsani harom qilmayman va harom narsani halol qilmayman; lekin, Allohga qasamki, Allohning Rasuli ﷺ ning qizi va Allohning dushmanining (yaʼni Abu Jahlning) qizi hech qachon (bir kishining xotinlari sifatida) birga (jamlana) olmaydi», — dedi.Али ибн Ҳусайн (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Ҳусайн ибн Али (Аллоҳ унга раҳмат қилсин) шаҳид бўлганидан кейин, улар Язид ибн Муовиянинг (олдидан) қайтиб, Мадинага етганда, Мисвар ибн Махрама у (Али ибн Ҳусайн)ни учратиб, унга: «Сенга бирор эҳтиёжинг борми, менга буюрсанг (бажарай)?» — деди. Али: «Йўқ», — деди. Мисвар: «Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг қиличини менга берасанми? Чунки мен — одамлар уни сендан куч билан тортиб олишидан — қўрқаман. Аллоҳга қасамки, агар уни менга берсанг, улар — то мен ўлгунча — уни ҳеч қачон (сендан) ола олмайди», — деди. Али ибн Абу Толиб — Фотиманинг устига — Абу Жаҳлнинг қизига уйланишни талаб қилганда, мен Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг шу муносабат билан минбарда одамлар олдида хутба қилганини эшитганман — мен ўшанда балоғат ёшига етган эдим. Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Фотима — мендан(дир) ва мен — унинг динида (рашк сабабли) фитнага (синовга) қолишидан қўрқаман», — деди. Сўнг Пайғамбар ﷺ — Абдушамс қабиласидан бўлган — куёвларидан бирини зикр қилди ва уни яхши куёв деб мақтаб: «У нима деса — рост эди; у менга ваъда берди ва ваъдасини бажарди. Мен ҳалол нарсани ҳаром қилмайман ва ҳаром нарсани ҳалол қилмайман; лекин, Аллоҳга қасамки, Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг қизи ва Аллоҳнинг душманининг (яъни Абу Жаҳлнинг) қизи ҳеч қачон (бир кишининг хотинлари сифатида) бирга (жамлана) олмайди», — деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الْوَهَّابِ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أُهْدِيَتْ لَهُ أَقْبِيَةٌ مِنْ دِيبَاجٍ مُزَرَّرَةٌ بِالذَّهَبِ، فَقَسَمَهَا فِي نَاسٍ مِنْ أَصْحَابِهِ، وَعَزَلَ مِنْهَا وَاحِدًا لِمَخْرَمَةَ بْنِ نَوْفَلٍ، فَجَاءَ وَمَعَهُ ابْنُهُ الْمِسْوَرُ بْنُ مَخْرَمَةَ، فَقَامَ عَلَى الْبَابِ فَقَالَ ادْعُهُ لِي‏.‏ فَسَمِعَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم صَوْتَهُ فَأَخَذَ قَبَاءً فَتَلَقَّاهُ بِهِ وَاسْتَقْبَلَهُ بِأَزْرَارِهِ فَقَالَ ‏"‏ يَا أَبَا الْمِسْوَرِ، خَبَأْتُ هَذَا لَكَ، يَا أَبَا الْمِسْوَرِ، خَبَأْتُ هَذَا لَكَ ‏"‏‏.‏ وَكَانَ فِي خُلُقِهِ شِدَّةٌ‏.‏ وَرَوَاهُ ابْنُ عُلَيَّةَ عَنْ أَيُّوبَ‏.‏ قَالَ حَاتِمُ بْنُ وَرْدَانَ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ عَنِ الْمِسْوَرِ قَدِمَتْ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَقْبِيَةٌ‏.‏ تَابَعَهُ اللَّيْثُ عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ‏.‏

Abdulloh ibn Abu Mulayka (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ ga — oltin tugmali baʼzi ipak choponlar — taqdim qilindi. U zot ularni sahobalari orasida taqsimladi va bittasini Maxrama ibn Navfal uchun (alohida) qoldirdi. Keyinroq Maxrama oʻgʻli Misvar ibn Maxrama bilan kelib, darvoza yonida turib (oʻgʻliga): «Uni (yaʼni Paygʻambarni) mening oldimga chaqir», — dedi. Paygʻambar ﷺ uning ovozini eshitib, bir ipak choponni olib, uni unga keltirdi va oʻsha oltin tugmalarni uning oldiga qoʻyib: «Ey Abulmisvar! Men buni sen uchun (alohida) qoldirdim! Ey Abulmisvar! Men buni sen uchun (alohida) qoldirdim!» — dedi. Maxrama — qoʻrs (badjahl) kishi edi.Абдуллоҳ ибн Абу Мулайка (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ га — олтин тугмали баъзи ипак чопонлар — тақдим қилинди. У зот уларни саҳобалари орасида тақсимлади ва биттасини Махрама ибн Навфал учун (алоҳида) қолдирди. Кейинроқ Махрама ўғли Мисвар ибн Махрама билан келиб, дарвоза ёнида туриб (ўғлига): «Уни (яъни Пайғамбарни) менинг олдимга чақир», — деди. Пайғамбар ﷺ унинг овозини эшитиб, бир ипак чопонни олиб, уни унга келтирди ва ўша олтин тугмаларни унинг олдига қўйиб: «Эй Абулмисвар! Мен буни сен учун (алоҳида) қолдирдим! Эй Абулмисвар! Мен буни сен учун (алоҳида) қолдирдим!» — деди. Махрама — қўрс (баджаҳл) киши эди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو الأَسْوَدِ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، قَالَ كَانَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الزُّبَيْرِ أَحَبَّ الْبَشَرِ إِلَى عَائِشَةَ بَعْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَأَبِي بَكْرٍ، وَكَانَ أَبَرَّ النَّاسِ بِهَا، وَكَانَتْ لاَ تُمْسِكُ شَيْئًا مِمَّا جَاءَهَا مِنْ رِزْقِ اللَّهِ ‏{‏إِلاَّ‏}‏ تَصَدَّقَتْ‏.‏ فَقَالَ ابْنُ الزُّبَيْرِ يَنْبَغِي أَنْ يُؤْخَذَ عَلَى يَدَيْهَا‏.‏ فَقَالَتْ أَيُؤْخَذُ عَلَى يَدَىَّ عَلَىَّ نَذْرٌ إِنْ كَلَّمْتُهُ‏.‏ فَاسْتَشْفَعَ إِلَيْهَا بِرِجَالٍ مِنْ قُرَيْشٍ، وَبِأَخْوَالِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَاصَّةً فَامْتَنَعَتْ، فَقَالَ لَهُ الزُّهْرِيُّونَ أَخْوَالُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِنْهُمْ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ الأَسْوَدِ بْنِ عَبْدِ يَغُوثَ وَالْمِسْوَرُ بْنُ مَخْرَمَةَ إِذَا اسْتَأْذَنَّا فَاقْتَحِمِ الْحِجَابَ‏.‏ فَفَعَلَ، فَأَرْسَلَ إِلَيْهَا بِعَشْرِ رِقَابٍ، فَأَعْتَقَتْهُمْ، ثُمَّ لَمْ تَزَلْ تُعْتِقُهُمْ حَتَّى بَلَغَتْ أَرْبَعِينَ‏.‏ فَقَالَتْ وَدِدْتُ أَنِّي جَعَلْتُ حِينَ حَلَفْتُ عَمَلاً أَعْمَلُهُ فَأَفْرُغَ مِنْهُ‏.‏

Urva ibn Zubayr rivoyat qiladi: Abdulloh ibn Zubayr — Paygʻambar ﷺ va Abu Bakrdan boshqa — Oishaga eng suyukli kishi edi; va u (Abdulloh) ham, oʻz navbatida, unga (Oishaga) eng sodiq (kishi) edi. Oisha — Alloh bergan pulni ushlab qolmas, balki uni sadaqaga sarflardi. Abdulloh ibn Zubayr: ‹Oisha buni qilishdan toʻxtatilishi kerak (yaʼni hammasini sadaqa qilmasligi kerak)›, — dedi. (Oisha buni eshitganda,) u norozilik bilan: ‹Men shuni qilishdan toʻxtatilamanmi? Men qasam ichamanki, Abdulloh ibn Zubayr bilan boshqa hech qachon gaplashmayman›, — dedi. Shunda Ibn Zubayr — Qurayshdan baʼzi kishilarni, ayniqsa Allohning Rasuli ﷺ ning ikki togʻasini — u (Oisha) bilan vositachilik qilishni soʻradi, lekin u (Oisha gaplashishni) rad etdi. Zuhriylar — Paygʻambarning togʻalari, jumladan Abdurrahmon ibn Aswad ibn Abd Yagʻus va Misvar ibn Maxrama — unga: ‹Biz uning (oldiga) kirishga ruxsat soʻraganimizda, sen ham — uning iznini olmasdan — biz bilan birga uyiga kir›, — dedi. U shunday qildi (va u — yaʼni Oisha — ularning vositachiligini qabul qildi). U (Abdulloh) unga oʻnta qulni yubordi va u (Oisha) ularni — oʻz qasami (uchun kafforat sifatida) — ozod qildi. Oisha — xuddi shu maqsadda — yana qullarni ozod qilishda davom etdi — to qirqta qulni ozod qilguncha. U: ‹Koshki edi, men qasam ichganimda — uni bajarmagan taqdirimda nima qilishimni — aniq aytib qoʻyganimda edi, toki men uni oson bajarsam edi›, — dedi.Урва ибн Зубайр ривоят қилади: Абдуллоҳ ибн Зубайр — Пайғамбар ﷺ ва Абу Бакрдан бошқа — Оишага энг суюкли киши эди; ва у (Абдуллоҳ) ҳам, ўз навбатида, унга (Оишага) энг содиқ (киши) эди. Оиша — Аллоҳ берган пулни ушлаб қолмас, балки уни садақага сарфларди. Абдуллоҳ ибн Зубайр: ‹Оиша буни қилишдан тўхтатилиши керак (яъни ҳаммасини садақа қилмаслиги керак)›, — деди. (Оиша буни эшитганда,) у норозилик билан: ‹Мен шуни қилишдан тўхтатиламанми? Мен қасам ичаманки, Абдуллоҳ ибн Зубайр билан бошқа ҳеч қачон гаплашмайман›, — деди. Шунда Ибн Зубайр — Қурайшдан баъзи кишиларни, айниқса Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг икки тоғасини — у (Оиша) билан воситачилик қилишни сўради, лекин у (Оиша гаплашишни) рад этди. Зуҳрийлар — Пайғамбарнинг тоғалари, жумладан Абдурраҳмон ибн Асвад ибн Абд Яғус ва Мисвар ибн Махрама — унга: ‹Биз унинг (олдига) киришга рухсат сўраганимизда, сен ҳам — унинг изнини олмасдан — биз билан бирга уйига кир›, — деди. У шундай қилди (ва у — яъни Оиша — уларнинг воситачилигини қабул қилди). У (Абдуллоҳ) унга ўнта қулни юборди ва у (Оиша) уларни — ўз қасами (учун каффорат сифатида) — озод қилди. Оиша — худди шу мақсадда — яна қулларни озод қилишда давом этди — то қирқта қулни озод қилгунча. У: ‹Кошки эди, мен қасам ичганимда — уни бажармаган тақдиримда нима қилишимни — аниқ айтиб қўйганимда эди, токи мен уни осон бажарсам эди›, — деди.

حَدَّثَنِي أَحْمَدُ بْنُ شَبِيبِ بْنِ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ يُونُسَ، قَالَ ابْنُ شِهَابٍ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ، أَنَّ عُبَيْدَ اللَّهِ بْنَ عَدِيِّ بْنِ الْخِيَارِ، أَخْبَرَهُ أَنَّ الْمِسْوَرَ بْنَ مَخْرَمَةَ وَعَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ الأَسْوَدِ بْنِ عَبْدِ يَغُوثَ قَالاَ مَا يَمْنَعُكَ أَنْ تُكَلِّمَ عُثْمَانَ لأَخِيهِ الْوَلِيدِ فَقَدْ أَكْثَرَ النَّاسُ فِيهِ‏.‏ فَقَصَدْتُ لِعُثْمَانَ حَتَّى خَرَجَ إِلَى الصَّلاَةِ، قُلْتُ إِنَّ لِي إِلَيْكَ حَاجَةً، وَهِيَ نَصِيحَةٌ لَكَ‏.‏ قَالَ يَا أَيُّهَا الْمَرْءُ ـ قَالَ مَعْمَرٌ أُرَاهُ قَالَ ـ أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنْكَ‏.‏ فَانْصَرَفْتُ، فَرَجَعْتُ إِلَيْهِمْ إِذْ جَاءَ رَسُولُ عُثْمَانَ فَأَتَيْتُهُ، فَقَالَ مَا نَصِيحَتُكَ فَقُلْتُ إِنَّ اللَّهَ سُبْحَانَهُ بَعَثَ مُحَمَّدًا صلى الله عليه وسلم بِالْحَقِّ، وَأَنْزَلَ عَلَيْهِ الْكِتَابَ، وَكُنْتَ مِمَّنِ اسْتَجَابَ لِلَّهِ وَلِرَسُولِهِ، فَهَاجَرْتَ الْهِجْرَتَيْنِ، وَصَحِبْتَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَرَأَيْتَ هَدْيَهُ، وَقَدْ أَكْثَرَ النَّاسُ فِي شَأْنِ الْوَلِيدِ‏.‏ قَالَ أَدْرَكْتَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قُلْتُ لاَ وَلَكِنْ خَلَصَ إِلَىَّ مِنْ عِلْمِهِ مَا يَخْلُصُ إِلَى الْعَذْرَاءِ فِي سِتْرِهَا‏.‏ قَالَ أَمَّا بَعْدُ فَإِنَّ اللَّهَ بَعَثَ مُحَمَّدًا صلى الله عليه وسلم بِالْحَقِّ، فَكُنْتُ مِمَّنِ اسْتَجَابَ لِلَّهِ وَلِرَسُولِهِ وَآمَنْتُ بِمَا بُعِثَ بِهِ، وَهَاجَرْتُ الْهِجْرَتَيْنِ كَمَا قُلْتَ، وَصَحِبْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَبَايَعْتُهُ، فَوَاللَّهِ مَا عَصَيْتُهُ وَلاَ غَشَشْتُهُ حَتَّى تَوَفَّاهُ اللَّهُ، ثُمَّ أَبُو بَكْرٍ مِثْلُهُ، ثُمَّ عُمَرُ مِثْلُهُ، ثُمَّ اسْتُخْلِفْتُ، أَفَلَيْسَ لِي مِنَ الْحَقِّ مِثْلُ الَّذِي لَهُمْ قُلْتُ بَلَى‏.‏ قَالَ فَمَا هَذِهِ الأَحَادِيثُ الَّتِي تَبْلُغُنِي عَنْكُمْ أَمَّا مَا ذَكَرْتَ مِنْ شَأْنِ الْوَلِيدِ، فَسَنَأْخُذُ فِيهِ بِالْحَقِّ إِنْ شَاءَ اللَّهُ، ثُمَّ دَعَا عَلِيًّا فَأَمَرَهُ أَنْ يَجْلِدَهُ فَجَلَدَهُ ثَمَانِينَ‏.‏

Misvar ibn Maxrama va Abdurrahmon ibn Aswad ibn Abdiyagʻus: «Senga Usmon bilan uning (sutbirodari) ukasi Validning ishi haqida gaplashishdan nima toʻsadi? Odamlar u haqda koʻp gapirishyapti», deyishdi. Men Usmonni (kutib) qarab turdim, to u namozga chiqqunicha. Men: «Senga bir hojatim bor, u senga nasihatdir», dedim. U: «Ey kishi» — Maʼmar aytdi: gumonimcha u: «Sendan Allohdan panoh soʻrayman», dedi. Men qaytib, ularning oldiga keldim. Shu payt Usmonning elchisi keldi, men uning oldiga bordim. U: «Nasihating nima?» dedi. Men: «Albatta Alloh subhonahu Muhammadni ﷺ haq bilan (paygʻambar qilib) yubordi va u zotga Kitobni nozil qildi. Sen Allohga va Uning Rasuliga (daʼvatga) javob bergan kishilardan boʻlding, ikki hijrat qilding, Rasululloh ﷺga hamrohlik qilding va u zotning hidoyatlarini koʻrding. Endi odamlar Validning ishi haqida koʻp gapirishyapti», dedim. U: «Sen Rasululloh ﷺni (oʻzing) koʻrganmiding?» dedi. Men: «Yoʻq, lekin u zotning ilmlaridan menga, parda ortidagi bokira qizga yetadigan narsa(dek) yetdi», dedim. U: «Ammo baʼd (xulosa shuki), albatta Alloh Muhammadni ﷺ haq bilan yubordi, men Allohga va Uning Rasuliga javob bergan kishilardan boʻldim, u zot olib kelgan narsaga iymon keltirdim va sen aytganingdek ikki hijrat qildim, Rasululloh ﷺga hamrohlik qildim va u zotga bayʼat qildim. Allohga qasamki, Alloh u zotni vafot ettirgunicha men u zotga osiylik ham, xiyonat ham qilmadim. Soʻng Abu Bakr ham xuddi shunday (boʻldim), soʻng Umar ham xuddi shunday, soʻng men xalifa qilindim. Endi ular uchun boʻlgan haq kabi men uchun ham haq yoʻqmi?» dedi. Men: «Bor (haqlisan)», dedim. U: «Bas, sizlardan menga yetib kelayotgan bu gaplar nima? Validning ishidan eslatganingga kelsak, biz unda — inshaalloh — haq bilan ish tutamiz», dedi. Soʻng Alini chaqirib, unga (Validni) qamchilashni buyurdi, u esa uni sakson (darra) qamchiladi.Мисвар ибн Махрама ва Абдурраҳмон ибн Асвад ибн Абдияғус: «Сенга Усмон билан унинг (сутбиродари) укаси Валиднинг иши ҳақида гаплашишдан нима тўсади? Одамлар у ҳақда кўп гапиришяпти», дейишди. Мен Усмонни (кутиб) қараб турдим, то у намозга чиққунича. Мен: «Сенга бир ҳожатим бор, у сенга насиҳатдир», дедим. У: «Эй киши» — Маъмар айтди: гумонимча у: «Сендан Аллоҳдан паноҳ сўрайман», деди. Мен қайтиб, уларнинг олдига келдим. Шу пайт Усмоннинг элчиси келди, мен унинг олдига бордим. У: «Насиҳатинг нима?» деди. Мен: «Албатта Аллоҳ субҳонаҳу Муҳаммадни ﷺ ҳақ билан (пайғамбар қилиб) юборди ва у зотга Китобни нозил қилди. Сен Аллоҳга ва Унинг Расулига (даъватга) жавоб берган кишилардан бўлдинг, икки ҳижрат қилдинг, Расулуллоҳ ﷺга ҳамроҳлик қилдинг ва у зотнинг ҳидоятларини кўрдинг. Энди одамлар Валиднинг иши ҳақида кўп гапиришяпти», дедим. У: «Сен Расулуллоҳ ﷺни (ўзинг) кўрганмидинг?» деди. Мен: «Йўқ, лекин у зотнинг илмларидан менга, парда ортидаги бокира қизга етадиган нарса(дек) етди», дедим. У: «Аммо баъд (хулоса шуки), албатта Аллоҳ Муҳаммадни ﷺ ҳақ билан юборди, мен Аллоҳга ва Унинг Расулига жавоб берган кишилардан бўлдим, у зот олиб келган нарсага иймон келтирдим ва сен айтганингдек икки ҳижрат қилдим, Расулуллоҳ ﷺга ҳамроҳлик қилдим ва у зотга байъат қилдим. Аллоҳга қасамки, Аллоҳ у зотни вафот эттиргунича мен у зотга осийлик ҳам, хиёнат ҳам қилмадим. Сўнг Абу Бакр ҳам худди шундай (бўлдим), сўнг Умар ҳам худди шундай, сўнг мен халифа қилиндим. Энди улар учун бўлган ҳақ каби мен учун ҳам ҳақ йўқми?» деди. Мен: «Бор (ҳақлисан)», дедим. У: «Бас, сизлардан менга етиб келаётган бу гаплар нима? Валиднинг ишидан эслатганингга келсак, биз унда — иншааллоҳ — ҳақ билан иш тутамиз», деди. Сўнг Алини чақириб, унга (Валидни) қамчилашни буюрди, у эса уни саксон (дарра) қамчилади.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ الْجُعْفِيُّ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، حَدَّثَنَا عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، أَنَّ عُبَيْدَ اللَّهِ بْنَ عَدِيِّ بْنِ الْخِيَارِ، أَخْبَرَهُ أَنَّ الْمِسْوَرَ بْنَ مَخْرَمَةَ وَعَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ الأَسْوَدِ بْنِ عَبْدِ يَغُوثَ قَالاَ لَهُ مَا يَمْنَعُكَ أَنْ تُكَلِّمَ خَالَكَ عُثْمَانَ فِي أَخِيهِ الْوَلِيدِ بْنِ عُقْبَةَ وَكَانَ أَكْثَرَ النَّاسُ فِيمَا فَعَلَ بِهِ‏.‏ قَالَ عُبَيْدُ اللَّهِ فَانْتَصَبْتُ لِعُثْمَانَ حِينَ خَرَجَ إِلَى الصَّلاَةِ فَقُلْتُ لَهُ إِنَّ لِي إِلَيْكَ حَاجَةً وَهْىَ نَصِيحَةٌ‏.‏ فَقَالَ أَيُّهَا الْمَرْءُ، أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنْكَ، فَانْصَرَفْتُ، فَلَمَّا قَضَيْتُ الصَّلاَةَ جَلَسْتُ إِلَى الْمِسْوَرِ وَإِلَى ابْنِ عَبْدِ يَغُوثَ، فَحَدَّثْتُهُمَا بِالَّذِي قُلْتُ لِعُثْمَانَ وَقَالَ لِي‏.‏ فَقَالاَ قَدْ قَضَيْتَ الَّذِي كَانَ عَلَيْكَ‏.‏ فَبَيْنَمَا أَنَا جَالِسٌ مَعَهُمَا، إِذْ جَاءَنِي رَسُولُ عُثْمَانَ، فَقَالاَ لِي قَدِ ابْتَلاَكَ اللَّهُ‏.‏ فَانْطَلَقْتُ حَتَّى دَخَلْتُ عَلَيْهِ، فَقَالَ مَا نَصِيحَتُكَ الَّتِي ذَكَرْتَ آنِفًا قَالَ فَتَشَهَّدْتُ ثُمَّ قُلْتُ إِنَّ اللَّهَ بَعَثَ مُحَمَّدًا صلى الله عليه وسلم وَأَنْزَلَ عَلَيْهِ الْكِتَابَ، وَكُنْتَ مِمَّنِ اسْتَجَابَ لِلَّهِ وَرَسُولِهِ صلى الله عليه وسلم وَآمَنْتَ بِهِ، وَهَاجَرْتَ الْهِجْرَتَيْنِ الأُولَيَيْنِ، وَصَحِبْتَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَرَأَيْتَ هَدْيَهُ، وَقَدْ أَكْثَرَ النَّاسُ فِي شَأْنِ الْوَلِيدِ بْنِ عُقْبَةَ، فَحَقٌّ عَلَيْكَ أَنْ تُقِيمَ عَلَيْهِ الْحَدَّ‏.‏ فَقَالَ لِي يَا ابْنَ أَخِي أَدْرَكْتَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ قُلْتُ لاَ، وَلَكِنْ قَدْ خَلَصَ إِلَىَّ مِنْ عِلْمِهِ مَا خَلَصَ إِلَى الْعَذْرَاءِ فِي سِتْرِهَا‏.‏ قَالَ فَتَشَهَّدَ عُثْمَانُ فَقَالَ إِنَّ اللَّهَ قَدْ بَعَثَ مُحَمَّدًا صلى الله عليه وسلم بِالْحَقِّ وَأَنْزَلَ عَلَيْهِ الْكِتَابَ، وَكُنْتُ مِمَّنِ اسْتَجَابَ لِلَّهِ وَرَسُولِهِ صلى الله عليه وسلم وَآمَنْتُ بِمَا بُعِثَ بِهِ مُحَمَّدٌ صلى الله عليه وسلم‏.‏ وَهَاجَرْتُ الْهِجْرَتَيْنِ الأُولَيَيْنِ كَمَا قُلْتَ، وَصَحِبْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَبَايَعْتُهُ، وَاللَّهِ مَا عَصَيْتُهُ وَلاَ غَشَشْتُهُ حَتَّى تَوَفَّاهُ اللَّهُ، ثُمَّ اسْتَخْلَفَ اللَّهُ أَبَا بَكْرٍ فَوَاللَّهِ مَا عَصَيْتُهُ وَلاَ غَشَشْتُهُ، ثُمَّ اسْتُخْلِفَ عُمَرُ، فَوَاللَّهِ مَا عَصَيْتُهُ وَلاَ غَشَشْتُهُ، ثُمَّ اسْتُخْلِفْتُ، أَفَلَيْسَ لِي عَلَيْكُمْ مِثْلُ الَّذِي كَانَ لَهُمْ عَلَىَّ قَالَ بَلَى‏.‏ قَالَ فَمَا هَذِهِ الأَحَادِيثُ الَّتِي تَبْلُغُنِي عَنْكُمْ فَأَمَّا مَا ذَكَرْتَ مِنْ شَأْنِ الْوَلِيدِ بْنِ عُقْبَةَ، فَسَنَأْخُذُ فِيهِ إِنْ شَاءَ اللَّهُ بِالْحَقِّ قَالَ فَجَلَدَ الْوَلِيدَ أَرْبَعِينَ جَلْدَةً، وَأَمَرَ عَلِيًّا أَنْ يَجْلِدَهُ، وَكَانَ هُوَ يَجْلِدُهُ‏.‏ وَقَالَ يُونُسُ وَابْنُ أَخِي الزُّهْرِيِّ عَنِ الزُّهْرِيِّ أَفَلَيْسَ لِي عَلَيْكُمْ مِنَ الْحَقِّ مِثْلُ الَّذِي كَانَ لَهُمْ‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْد اللَّهِ بَلَاءٌ مِنْ رَبِّكُمْ مَا ابْتُلِيتُمْ بِهِ مِنْ شِدَّةٍ وَفِي مَوْضِعٍ الْبَلَاءُ الِابْتِلَاءُ وَالتَّمْحِيصُ مَنْ بَلَوْتُهُ وَمَحَّصْتُهُ أَيْ اسْتَخْرَجْتُ مَا عِنْدَهُ يَبْلُو يَخْتَبِرُ مُبْتَلِيكُمْ مُخْتَبِرُكُمْ وَأَمَّا قَوْلُهُ بَلَاءٌ عَظِيمٌ النِّعَمُ وَهِيَ مِنْ أَبْلَيْتُهُ وَتِلْكَ مِنْ ابْتَلَيْتُهُ

Misvar ibn Maxrama va Abdurrahmon ibn Asvad ibn Abduyagʻus unga (Ubaydullohga): «Togʻang Usmon bilan uning ukasi Valid ibn Uqba haqida gaplashishingga nima toʻsqinlik qilyapti?» deyishdi — odamlar uning (Validning) qilmishi haqida koʻp gapirardilar. Ubaydulloh aytdi: Men Usmon namozga chiqqanida unga roʻbaroʻ boʻlib: «Sizga (aytadigan) bir hojatim bor, u nasihatdir», dedim. U: «Ey kishi, men sendan Allohga panoh soʻrayman», dedi. Men qaytdim. Namozni oʻqib boʻlgach, Misvar va Ibn Abduyagʻusning yoniga oʻtirib, Usmonga aytgan gapimni va u menga aytganini ularga aytdim. Ular: «Sen oʻz zimmangdagi (vazifa)ni ado etding», deyishdi. Men ular bilan oʻtirganimda, Usmonning elchisi keldi. Ular menga: «Alloh seni imtihon qildi», deyishdi. Men yoʻlga chiqib, uning oldiga kirdim. U: «Sen hozirgina zikr qilgan nasihating nima?» dedi. Men shahodat aytib, soʻng: «Albatta Alloh Muhammadni ﷺ (paygʻambar qilib) yubordi va unga Kitobni nozil qildi. Siz Alloh va Rasuli ﷺga ijobat qilgan (boʻysungan)lardan boʻldingiz, unga iymon keltirdingiz, dastlabki ikki hijratni qildingiz, Rasululloh ﷺga hamroh boʻldingiz va u zotning yoʻl-yoʻrigʻini koʻrdingiz. Odamlar Valid ibn Uqba haqida koʻp gapirmoqda, shuning uchun unga haddni (jazoni) qoyim qilishingiz sizga haqdir», dedim. U menga: «Ey ukamning oʻgʻli, sen Rasululloh ﷺga yetishganmiding?» dedi. Men: «Yoʻq, lekin uning ilmidan menga shuncha narsa yetib keldiki, qanchaki bokira qizga oʻz pardasida (yetadigan boʻlsa)», dedim. U (Usmon) shahodat aytib, soʻng: «Albatta Alloh Muhammadni ﷺ haq bilan (paygʻambar qilib) yubordi va unga Kitobni nozil qildi. Men ham Alloh va Rasuli ﷺga ijobat qilganlardan boʻldim va Muhammad ﷺ (paygʻambar boʻlib) yuborilgan narsaga iymon keltirdim. Sen aytganingdek, dastlabki ikki hijratni qildim, Rasululloh ﷺga hamroh boʻldim va u zotga bayʼat qildim. Allohga qasamki, Alloh u zotni vafot ettirgunicha men u zotga osiy boʻlmadim va xiyonat qilmadim. Soʻng Alloh Abu Bakrni xalifa qildi, Allohga qasamki, men unga osiy boʻlmadim va xiyonat qilmadim. Soʻng Umar xalifa qilindi, Allohga qasamki, men unga osiy boʻlmadim va xiyonat qilmadim. Soʻng men xalifa qilindim. Menga ham sizlardan oʻshalar (uchun) menda boʻlgan haq kabi (haq) yoʻqmi?» dedi. (Ubaydulloh:) «Ha (bor)», dedi. U: «Bas, sizlardan menga yetib kelayotgan bu gaplar nima? Sen zikr qilgan Valid ibn Uqba ishiga kelsak — inshaalloh, biz unda haq (yoʻl) bilan ish tutamiz», dedi. (Ubaydulloh) aytdi: Soʻng u Validni qirq darra (qamchi) urdi va Aliga uni urishni buyurdi, Ali esa uni urdi. Yunus va Zuhriyning jiyani Zuhriydan: «Menga ham sizlardan, oʻshalar (uchun) menda boʻlgan haq kabi haq yoʻqmi?» dedi. Abu Abdulloh (al-Buxoriy) aytdi: «‹Baloʼun min Robbikum› — sizlar duchor boʻlgan shiddat (mashaqqat). Boshqa oʻrinda ‹balo› — imtihon va tozalashdir: ‹balavtuhu va mahhastuhu› — uning oldidagini chiqarib (sinab) oldim, degani. ‹Yabluʼ› — sinaydi. ‹Mubtaliykum› — sizni sinovchi. ‹Baloʼun aziym› (degandagi ‹balo›) esa neʼmatlardir va u ‹ablaytuhu› (dan); ana u (birinchisi) esa ‹ibtalaytuhu› (dan)dir», dedi.Мисвар ибн Махрама ва Абдурраҳмон ибн Асвад ибн Абдуяғус унга (Убайдуллоҳга): «Тоғанг Усмон билан унинг укаси Валид ибн Уқба ҳақида гаплашишингга нима тўсқинлик қиляпти?» дейишди — одамлар унинг (Валиднинг) қилмиши ҳақида кўп гапирардилар. Убайдуллоҳ айтди: Мен Усмон намозга чиққанида унга рўбарў бўлиб: «Сизга (айтадиган) бир ҳожатим бор, у насиҳатдир», дедим. У: «Эй киши, мен сендан Аллоҳга паноҳ сўрайман», деди. Мен қайтдим. Намозни ўқиб бўлгач, Мисвар ва Ибн Абдуяғуснинг ёнига ўтириб, Усмонга айтган гапимни ва у менга айтганини уларга айтдим. Улар: «Сен ўз зиммангдаги (вазифа)ни адо этдинг», дейишди. Мен улар билан ўтирганимда, Усмоннинг элчиси келди. Улар менга: «Аллоҳ сени имтиҳон қилди», дейишди. Мен йўлга чиқиб, унинг олдига кирдим. У: «Сен ҳозиргина зикр қилган насиҳатинг нима?» деди. Мен шаҳодат айтиб, сўнг: «Албатта Аллоҳ Муҳаммадни ﷺ (пайғамбар қилиб) юборди ва унга Китобни нозил қилди. Сиз Аллоҳ ва Расули ﷺга ижобат қилган (бўйсунган)лардан бўлдингиз, унга иймон келтирдингиз, дастлабки икки ҳижратни қилдингиз, Расулуллоҳ ﷺга ҳамроҳ бўлдингиз ва у зотнинг йўл-йўриғини кўрдингиз. Одамлар Валид ибн Уқба ҳақида кўп гапирмоқда, шунинг учун унга ҳаддни (жазони) қойим қилишингиз сизга ҳақдир», дедим. У менга: «Эй укамнинг ўғли, сен Расулуллоҳ ﷺга етишганмидинг?» деди. Мен: «Йўқ, лекин унинг илмидан менга шунча нарса етиб келдики, қанчаки бокира қизга ўз пардасида (етадиган бўлса)», дедим. У (Усмон) шаҳодат айтиб, сўнг: «Албатта Аллоҳ Муҳаммадни ﷺ ҳақ билан (пайғамбар қилиб) юборди ва унга Китобни нозил қилди. Мен ҳам Аллоҳ ва Расули ﷺга ижобат қилганлардан бўлдим ва Муҳаммад ﷺ (пайғамбар бўлиб) юборилган нарсага иймон келтирдим. Сен айтганингдек, дастлабки икки ҳижратни қилдим, Расулуллоҳ ﷺга ҳамроҳ бўлдим ва у зотга байъат қилдим. Аллоҳга қасамки, Аллоҳ у зотни вафот эттиргунича мен у зотга осий бўлмадим ва хиёнат қилмадим. Сўнг Аллоҳ Абу Бакрни халифа қилди, Аллоҳга қасамки, мен унга осий бўлмадим ва хиёнат қилмадим. Сўнг Умар халифа қилинди, Аллоҳга қасамки, мен унга осий бўлмадим ва хиёнат қилмадим. Сўнг мен халифа қилиндим. Менга ҳам сизлардан ўшалар (учун) менда бўлган ҳақ каби (ҳақ) йўқми?» деди. (Убайдуллоҳ:) «Ҳа (бор)», деди. У: «Бас, сизлардан менга етиб келаётган бу гаплар нима? Сен зикр қилган Валид ибн Уқба ишига келсак — иншааллоҳ, биз унда ҳақ (йўл) билан иш тутамиз», деди. (Убайдуллоҳ) айтди: Сўнг у Валидни қирқ дарра (қамчи) урди ва Алига уни уришни буюрди, Али эса уни урди. Юнус ва Зуҳрийнинг жияни Зуҳрийдан: «Менга ҳам сизлардан, ўшалар (учун) менда бўлган ҳақ каби ҳақ йўқми?» деди. Абу Абдуллоҳ (ал-Бухорий) айтди: «‹Балўун мин Роббикум› — сизлар дучор бўлган шиддат (машаққат). Бошқа ўринда ‹бало› — имтиҳон ва тозалашдир: ‹балавтуҳу ва маҳҳастуҳу› — унинг олдидагини чиқариб (синаб) олдим, дегани. ‹Яблуъ› — синайди. ‹Мубталийкум› — сизни синовчи. ‹Балўун азийм› (дегандаги ‹бало›) эса неъматлардир ва у ‹аблайтуҳу› (дан); ана у (биринчиси) эса ‹ибталайтуҳу› (дан)дир», деди.

حَدَّثَنِي إِسْحَاقُ، أَخْبَرَنَا يَعْقُوبُ، حَدَّثَنِي ابْنُ أَخِي ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عَمِّهِ، أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، أَنَّهُ سَمِعَ مَرْوَانَ بْنَ الْحَكَمِ، وَالْمِسْوَرَ بْنَ مَخْرَمَةَ، يُخْبِرَانِ خَبَرًا مِنْ خَبَرِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي عُمْرَةِ الْحُدَيْبِيَةِ فَكَانَ فِيمَا أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ عَنْهُمَا أَنَّهُ لَمَّا كَاتَبَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سُهَيْلَ بْنَ عَمْرٍو، يَوْمَ الْحُدَيْبِيَةِ عَلَى قَضِيَّةِ الْمُدَّةِ، وَكَانَ فِيمَا اشْتَرَطَ سُهَيْلُ بْنُ عَمْرٍو أَنَّهُ قَالَ لاَ يَأْتِيكَ مِنَّا أَحَدٌ وَإِنْ كَانَ عَلَى دِينِكَ إِلاَّ رَدَدْتَهُ إِلَيْنَا، وَخَلَّيْتَ بَيْنَنَا وَبَيْنَهُ‏.‏ وَأَبَى سُهَيْلٌ أَنْ يُقَاضِيَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلاَّ عَلَى ذَلِكَ، فَكَرِهَ الْمُؤْمِنُونَ ذَلِكَ وَامَّعَضُوا، فَتَكَلَّمُوا فِيهِ، فَلَمَّا أَبَى سُهَيْلٌ أَنْ يُقَاضِيَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلاَّ عَلَى ذَلِكَ، كَاتَبَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، فَرَدَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَبَا جَنْدَلِ بْنَ سُهَيْلٍ يَوْمَئِذٍ إِلَى أَبِيهِ سُهَيْلِ بْنِ عَمْرٍو، وَلَمْ يَأْتِ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَحَدٌ مِنَ الرِّجَالِ إِلاَّ رَدَّهُ فِي تِلْكَ الْمُدَّةِ، وَإِنْ كَانَ مُسْلِمًا، وَجَاءَتِ الْمُؤْمِنَاتُ مُهَاجِرَاتٍ، فَكَانَتْ أُمُّ كُلْثُومٍ بِنْتُ عُقْبَةَ بْنِ مُعَيْطٍ مِمَّنْ خَرَجَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهْىَ عَاتِقٌ، فَجَاءَ أَهْلُهَا يَسْأَلُونَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَرْجِعَهَا إِلَيْهِمْ، حَتَّى أَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى فِي الْمُؤْمِنَاتِ مَا أَنْزَلَ‏.‏

(Urva ibn Zubayr Marvon ibnul-Hakam va Misvar ibn Maxramaning Rasululloh ﷺning Hudaybiya umrasi haqidagi xabarini eshitdi. Urva ulardan menga xabar bergan narsalardan biri shuki:) Rasululloh ﷺ Hudaybiya kuni Suhayl ibn Amr bilan (sulh) muddati masalasida (shartnoma) bitishganda, Suhayl ibn Amr shart qilgan narsalar orasida shu (bor) ediki, u: «Bizdan senga — sening diningda boʻlsa ham — hech kim kelmasin, magar uni bizga qaytarasan va biz bilan uning orasini boʻsh qoʻyasan (bizga topshirasan)», dedi. Suhayl Rasululloh ﷺ bilan faqat shu (shart) ustiga bitishishga koʻ ndi (boshqasiga unamadi). Moʻminlar buni yoqtirmay, gʻazablandilar va bu haqda gapirdilar. Suhayl Rasululloh ﷺ bilan faqat shu ustiga bitishishga unaganidan keyin, Rasululloh ﷺ u bilan (shartnoma) yozishdilar. Rasululloh ﷺ oʻsha kuni Abu Jandal ibn Suhaylni otasi Suhayl ibn Amrga qaytardilar (topshirdilar). Oʻsha muddat (ichida) Rasululloh ﷺning oldilariga erkaklardan kim kelsa — musulmon boʻlsa ham — u zot uni (Qurayshga) qaytardilar. Moʻmina ayollar esa muhojir (hijrat qilib) kelishdi. Ummu Kulsum bint Uqba ibn Muayt — Rasululloh ﷺ tomon chiqqan (hijrat qilgan)lardan edi, u yosh (balogʻatga yetgan) qiz edi. Uning oilasi kelib, Rasululloh ﷺdan uni ularga qaytarishni soʻrashdi — to Alloh taolo moʻmina ayollar haqida nozil qiladiganini nozil qilguniga qadar (qaytarmadilar).(Урва ибн Зубайр Марвон ибнул-Ҳакам ва Мисвар ибн Махраманинг Расулуллоҳ ﷺнинг Ҳудайбия умраси ҳақидаги хабарини эшитди. Урва улардан менга хабар берган нарсалардан бири шуки:) Расулуллоҳ ﷺ Ҳудайбия куни Суҳайл ибн Амр билан (сулҳ) муддати масаласида (шартнома) битишганда, Суҳайл ибн Амр шарт қилган нарсалар орасида шу (бор) эдики, у: «Биздан сенга — сенинг динингда бўлса ҳам — ҳеч ким келмасин, магар уни бизга қайтарасан ва биз билан унинг орасини бўш қўясан (бизга топширасан)», деди. Суҳайл Расулуллоҳ ﷺ билан фақат шу (шарт) устига битишишга кў нди (бошқасига унамади). Мўминлар буни ёқтирмай, ғазабландилар ва бу ҳақда гапирдилар. Суҳайл Расулуллоҳ ﷺ билан фақат шу устига битишишга унаганидан кейин, Расулуллоҳ ﷺ у билан (шартнома) ёзишдилар. Расулуллоҳ ﷺ ўша куни Абу Жандал ибн Суҳайлни отаси Суҳайл ибн Амрга қайтардилар (топширдилар). Ўша муддат (ичида) Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларига эркаклардан ким келса — мусулмон бўлса ҳам — у зот уни (Қурайшга) қайтардилар. Мўмина аёллар эса муҳожир (ҳижрат қилиб) келишди. Умму Кулсум бинт Уқба ибн Муайт — Расулуллоҳ ﷺ томон чиққан (ҳижрат қилган)лардан эди, у ёш (балоғатга етган) қиз эди. Унинг оиласи келиб, Расулуллоҳ ﷺдан уни уларга қайтаришни сўрашди — то Аллоҳ таоло мўмина аёллар ҳақида нозил қиладиганини нозил қилгунига қадар (қайтармадилар).

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سُلَيْمَانَ، حَدَّثَنِي ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي عَمْرٌو،‏.‏ وَقَالَ بَكْرُ بْنُ مُضَرَ عَنْ عَمْرِو بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ بُكَيْرٍ، أَنَّ كُرَيْبًا، مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ حَدَّثَهُ أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ وَعَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ أَزْهَرَ وَالْمِسْوَرَ بْنَ مَخْرَمَةَ أَرْسَلُوا إِلَى عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ فَقَالُوا اقْرَأْ عَلَيْهَا السَّلاَمَ مِنَّا جَمِيعًا، وَسَلْهَا عَنِ الرَّكْعَتَيْنِ بَعْدَ الْعَصْرِ، وَإِنَّا أُخْبِرْنَا أَنَّكِ تُصَلِّيهَا، وَقَدْ بَلَغَنَا أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْهَا، قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ وَكُنْتُ أَضْرِبُ مَعَ عُمَرَ النَّاسَ عَنْهُمَا‏.‏ قَالَ كُرَيْبٌ فَدَخَلْتُ عَلَيْهَا، وَبَلَّغْتُهَا مَا أَرْسَلُونِي، فَقَالَتْ سَلْ أُمَّ سَلَمَةَ‏.‏ فَأَخْبَرْتُهُمْ، فَرَدُّونِي إِلَى أُمِّ سَلَمَةَ بِمِثْلِ مَا أَرْسَلُونِي إِلَى عَائِشَةَ، فَقَالَتْ أُمُّ سَلَمَةَ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَنْهَى عَنْهُمَا، وَإِنَّهُ صَلَّى الْعَصْرَ ثُمَّ دَخَلَ عَلَىَّ وَعِنْدِي نِسْوَةٌ مِنْ بَنِي حَرَامٍ مِنَ الأَنْصَارِ، فَصَلاَّهُمَا، فَأَرْسَلْتُ إِلَيْهِ الْخَادِمَ فَقُلْتُ قُومِي إِلَى جَنْبِهِ فَقُولِي تَقُولُ أُمُّ سَلَمَةَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَلَمْ أَسْمَعْكَ تَنْهَى عَنْ هَاتَيْنِ الرَّكْعَتَيْنِ فَأَرَاكَ تُصَلِّيهِمَا‏.‏ فَإِنْ أَشَارَ بِيَدِهِ فَاسْتَأْخِرِي‏.‏ فَفَعَلَتِ الْجَارِيَةُ، فَأَشَارَ بِيَدِهِ، فَاسْتَأْخَرَتْ عَنْهُ، فَلَمَّا انْصَرَفَ قَالَ ‏"‏ يَا بِنْتَ أَبِي أُمَيَّةَ، سَأَلْتِ عَنِ الرَّكْعَتَيْنِ بَعْدَ الْعَصْرِ، إِنَّهُ أَتَانِي أُنَاسٌ مِنْ عَبْدِ الْقَيْسِ بِالإِسْلاَمِ مِنْ قَوْمِهِمْ، فَشَغَلُونِي عَنِ الرَّكْعَتَيْنِ اللَّتَيْنِ بَعْدَ الظُّهْرِ، فَهُمَا هَاتَانِ ‏"‏‏.‏

(Kurayb aytdi:) Ibn Abbos, Abdurrahmon ibn Azhar va Misvar ibn Maxrama meni Oisha (roziyallohu anho)ga yuborib: «Unga hammamizdan salom yetkaz va undan asrdan keyingi ikki rakat (namoz) haqida soʻra; bizga — sen ularni oʻqiysan deb — xabar berildi, holbuki bizga Paygʻambar ﷺ ulardan qaytargan (degan xabar) yetdi», dedilar. Ibn Abbos: «Men Umar bilan birga odamlarni bu ikki (rakat)dan (qaytarib) urardim», dedi. Kurayb aytdi: Men uning oldiga kirib, meni nima bilan yuborgan boʻ lsalar, uni yetkazdim. U: «Ummu Salamadan soʻra», dedi. Men ularga (qaytib) xabar berdim; ular meni — Oishaga yuborgan (savol) kabi — Ummu Salamaga qaytardilar. Ummu Salama: «Men Paygʻambar ﷺni ulardan qaytarayotganini eshitdim; soʻng u zot asrni oʻqib, soʻng mening oldimga kirdilar — yonimda ansorning Bani Harom (qabilasi)dan baʼzi ayollar bor edi — va u ikki(rakat)ni oʻqidilar. Men u zotga xizmatkorni yuborib: ‹Uning yonida tur va ayt: Ummu Salama aytadi: Ey Allohning Rasuli, men seni bu ikki rakatdan qaytarayotganini eshitgan edim, mana endi seni ularni oʻqiyotganini koʻrayapman (deb ayt); agar u qoʻ li bilan ishora qilsa, ortga chekin (kut)› dedim. Joriya (xizmatkor) shunday qildi; u zot qoʻ li bilan ishora qildi, u ortga chekindi. U zot (namozdan) boʻ shaganida: ‹Ey Abu Umayyaning qizi, sen asrdan keyingi ikki rakat haqida soʻrading; menga Abdul-Qaysdan baʼzi odamlar oʻz qavmidan islom (xabari) bilan keldi, ular meni peshindan keyingi ikki rakatdan mashgʻul qildi — ana shu ikkovi mana shu (oʻqigan)dir› dedilar», dedi.(Курайб айтди:) Ибн Аббос, Абдурраҳмон ибн Азҳар ва Мисвар ибн Махрама мени Оиша (розияллоҳу анҳо)га юбориб: «Унга ҳаммамиздан салом етказ ва ундан асрдан кейинги икки ракат (намоз) ҳақида сўра; бизга — сен уларни ўқийсан деб — хабар берилди, ҳолбуки бизга Пайғамбар ﷺ улардан қайтарган (деган хабар) етди», дедилар. Ибн Аббос: «Мен Умар билан бирга одамларни бу икки (ракат)дан (қайтариб) урардим», деди. Курайб айтди: Мен унинг олдига кириб, мени нима билан юборган бў лсалар, уни етказдим. У: «Умму Саламадан сўра», деди. Мен уларга (қайтиб) хабар бердим; улар мени — Оишага юборган (савол) каби — Умму Саламага қайтардилар. Умму Салама: «Мен Пайғамбар ﷺни улардан қайтараётганини эшитдим; сўнг у зот асрни ўқиб, сўнг менинг олдимга кирдилар — ёнимда ансорнинг Бани Ҳаром (қабиласи)дан баъзи аёллар бор эди — ва у икки(ракат)ни ўқидилар. Мен у зотга хизматкорни юбориб: ‹Унинг ёнида тур ва айт: Умму Салама айтади: Эй Аллоҳнинг Расули, мен сени бу икки ракатдан қайтараётганини эшитган эдим, мана энди сени уларни ўқиётганини кўраяпман (деб айт); агар у қў ли билан ишора қилса, ортга чекин (кут)› дедим. Жория (хизматкор) шундай қилди; у зот қў ли билан ишора қилди, у ортга чекинди. У зот (намоздан) бў шаганида: ‹Эй Абу Умайянинг қизи, сен асрдан кейинги икки ракат ҳақида сўрадинг; менга Абдул-Қайсдан баъзи одамлар ўз қавмидан ислом (хабари) билан келди, улар мени пешиндан кейинги икки ракатдан машғул қилди — ана шу иккови мана шу (ўқиган)дир› дедилар», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ حَدَّثَنِي عَوْفُ بْنُ مَالِكِ بْنِ الطُّفَيْلِ ـ هُوَ ابْنُ الْحَارِثِ وَهْوَ ابْنُ أَخِي عَائِشَةَ زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم لأُمِّهَا ـ أَنَّ عَائِشَةَ حُدِّثَتْ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ الزُّبَيْرِ قَالَ فِي بَيْعٍ أَوْ عَطَاءٍ أَعْطَتْهُ عَائِشَةُ وَاللَّهِ لَتَنْتَهِيَنَّ عَائِشَةُ، أَوْ لأَحْجُرَنَّ عَلَيْهَا‏.‏ فَقَالَتْ أَهُوَ قَالَ هَذَا قَالُوا نَعَمْ‏.‏ قَالَتْ هُوَ لِلَّهِ عَلَىَّ نَذْرٌ، أَنْ لاَ أُكَلِّمَ ابْنَ الزُّبَيْرِ أَبَدًا‏.‏ فَاسْتَشْفَعَ ابْنُ الزُّبَيْرِ إِلَيْهَا، حِينَ طَالَتِ الْهِجْرَةُ فَقَالَتْ لاَ وَاللَّهِ لاَ أُشَفِّعُ فِيهِ أَبَدًا، وَلاَ أَتَحَنَّثُ إِلَى نَذْرِي‏.‏ فَلَمَّا طَالَ ذَلِكَ عَلَى ابْنِ الزُّبَيْرِ كَلَّمَ الْمِسْوَرَ بْنَ مَخْرَمَةَ وَعَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ الأَسْوَدِ بْنِ عَبْدِ يَغُوثَ، وَهُمَا مِنْ بَنِي زُهْرَةَ، وَقَالَ لَهُمَا أَنْشُدُكُمَا بِاللَّهِ لَمَّا أَدْخَلْتُمَانِي عَلَى عَائِشَةَ، فَإِنَّهَا لاَ يَحِلُّ لَهَا أَنْ تَنْذُرَ قَطِيعَتِي‏.‏ فَأَقْبَلَ بِهِ الْمِسْوَرُ وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ مُشْتَمِلَيْنِ بِأَرْدِيَتِهِمَا حَتَّى اسْتَأْذَنَا عَلَى عَائِشَةَ فَقَالاَ السَّلاَمُ عَلَيْكِ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَكَاتُهُ، أَنَدْخُلُ قَالَتْ عَائِشَةُ ادْخُلُوا‏.‏ قَالُوا كُلُّنَا قَالَتْ نَعَمِ ادْخُلُوا كُلُّكُمْ‏.‏ وَلاَ تَعْلَمُ أَنَّ مَعَهُمَا ابْنَ الزُّبَيْرِ، فَلَمَّا دَخَلُوا دَخَلَ ابْنُ الزُّبَيْرِ الْحِجَابَ، فَاعْتَنَقَ عَائِشَةَ وَطَفِقَ يُنَاشِدُهَا وَيَبْكِي، وَطَفِقَ الْمِسْوَرُ وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ يُنَاشِدَانِهَا إِلاَّ مَا كَلَّمَتْهُ وَقَبِلَتْ مِنْهُ، وَيَقُولاَنِ إِنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَمَّا قَدْ عَلِمْتِ مِنَ الْهِجْرَةِ، فَإِنَّهُ لاَ يَحِلُّ لِمُسْلِمٍ أَنْ يَهْجُرَ أَخَاهُ فَوْقَ ثَلاَثِ لَيَالٍ‏.‏ فَلَمَّا أَكْثَرُوا عَلَى عَائِشَةَ مِنَ التَّذْكِرَةِ وَالتَّحْرِيجِ طَفِقَتْ تُذَكِّرُهُمَا نَذْرَهَا وَتَبْكِي وَتَقُولُ إِنِّي نَذَرْتُ، وَالنَّذْرُ شَدِيدٌ‏.‏ فَلَمْ يَزَالاَ بِهَا حَتَّى كَلَّمَتِ ابْنَ الزُّبَيْرِ، وَأَعْتَقَتْ فِي نَذْرِهَا ذَلِكَ أَرْبَعِينَ رَقَبَةً‏.‏ وَكَانَتْ تَذْكُرُ نَذْرَهَا بَعْدَ ذَلِكَ فَتَبْكِي، حَتَّى تَبُلَّ دُمُوعُهَا خِمَارَهَا‏.‏

(Oisha (roziyallohu anho)ga, Abdulloh ibn Zubayr — Oisha bergan bir savdo yoki ato (hadya) haqida: «Vallohi, Oisha (sadaqa-ehsondan) toʻxtasin, yoki men uni hajr (mol sarflashdan man) qilaman» degan, deb yetkazildi. (Oisha:) «U shunday dedimi?» dedi. Ular: «Ha» dedilar. (Oisha:) «Bu — Allohga (atalgan) bir nazrdir, men Ibn Zubayr bilan hech qachon gaplashmayman» dedi. Boykot (hijra) uzayib ketgach, Ibn Zubayr undan shafoat soʻradi, ammo u: «Yoʻq, vallohi, men u haqda hech qachon shafoatni qabul qilmayman va nazrimni buzmayman» dedi. Bu (holat) Ibn Zubayrga uzayib ketgach, u Misvar ibn Maxrama va Abdurrahmon ibn Asvad ibn Abdi Yagʻus bilan — ular ikkalasi Bani Zuhradan edi — gaplashdi va ularga: «Sizlarni Alloh nomi bilan ont beraman, meni Oishaning oldiga kiritinglar; chunki uning meni hajr (qilishni) nazr qilishi halol emas» dedi. Bas, Misvar va Abdurrahmon ridolariga oʻrangan holda uni (olib) keldilar — toki Oishaning (huzuriga) kirishga izn soʻrab: «Assalomu alayki va rahmatullohi va barakatuh; kiraylikmi?» dedilar. Oisha: «Kiringlar» dedi. Ular: «Hammamizmi?» dedilar. (Oisha:) «Ha, hammangiz kiringlar» dedi — ular bilan Ibn Zubayr (ham) borligini bilmagan holda. Ular kirgan paytda, Ibn Zubayr parda (hijob) ortiga kirib, Oishani quchoqladi va unga iltijo qilib yigʻlay boshladi; Misvar va Abdurrahmon esa unga — (Oisha) u bilan gaplashib, undan (uzrini) qabul qilgunicha — iltijo qila boshladilar va: «Paygʻambar ﷺ sen bilgan narsadan — hijra (boykot)dan — qaytardilar; chunki musulmonga oʻz birodarini uch kechadan ortiq (boykot qilib) tashlab qoʻyishi halol emas» der edilar. Ular Oishaga eslatish va (gunohdan) ogohlantirishni koʻpaytirib yuborganlarida, u ularga oʻz nazrini eslata boshladi va yigʻlab: «Men nazr qilgan edim, nazr esa ogʻir (jiddiy)dir» der edi. Ular u (Oisha) Ibn Zubayr bilan gaplashgunicha undan qoʻymadilar; (Oisha) esa oʻsha nazri (kafforati) uchun qirq qul ozod qildi. (Oisha) shundan keyin (ham) oʻz nazrini eslab yigʻlar, hatto koʻz yoshlari roʻmolini hoʻl qilar edi.(Оиша (розияллоҳу анҳо)га, Абдуллоҳ ибн Зубайр — Оиша берган бир савдо ёки ато (ҳадя) ҳақида: «Валлоҳи, Оиша (садақа-эҳсондан) тўхтасин, ёки мен уни ҳажр (мол сарфлашдан ман) қиламан» деган, деб етказилди. (Оиша:) «У шундай дедими?» деди. Улар: «Ҳа» дедилар. (Оиша:) «Бу — Аллоҳга (аталган) бир назрдир, мен Ибн Зубайр билан ҳеч қачон гаплашмайман» деди. Бойкот (ҳижра) узайиб кетгач, Ибн Зубайр ундан шафоат сўради, аммо у: «Йўқ, валлоҳи, мен у ҳақда ҳеч қачон шафоатни қабул қилмайман ва назримни бузмайман» деди. Бу (ҳолат) Ибн Зубайрга узайиб кетгач, у Мисвар ибн Махрама ва Абдурраҳмон ибн Асвад ибн Абди Яғус билан — улар иккаласи Бани Зуҳрадан эди — гаплашди ва уларга: «Сизларни Аллоҳ номи билан онт бераман, мени Оишанинг олдига киритинглар; чунки унинг мени ҳажр (қилишни) назр қилиши ҳалол эмас» деди. Бас, Мисвар ва Абдурраҳмон ридоларига ўранган ҳолда уни (олиб) келдилар — токи Оишанинг (ҳузурига) киришга изн сўраб: «Ассалому алайки ва раҳматуллоҳи ва баракатуҳ; кирайликми?» дедилар. Оиша: «Киринглар» деди. Улар: «Ҳаммамизми?» дедилар. (Оиша:) «Ҳа, ҳаммангиз киринглар» деди — улар билан Ибн Зубайр (ҳам) борлигини билмаган ҳолда. Улар кирган пайтда, Ибн Зубайр парда (ҳижоб) ортига кириб, Оишани қучоқлади ва унга илтижо қилиб йиғлай бошлади; Мисвар ва Абдурраҳмон эса унга — (Оиша) у билан гаплашиб, ундан (узрини) қабул қилгунича — илтижо қила бошладилар ва: «Пайғамбар ﷺ сен билган нарсадан — ҳижра (бойкот)дан — қайтардилар; чунки мусулмонга ўз биродарини уч кечадан ортиқ (бойкот қилиб) ташлаб қўйиши ҳалол эмас» дер эдилар. Улар Оишага эслатиш ва (гуноҳдан) огоҳлантиришни кўпайтириб юборганларида, у уларга ўз назрини эслата бошлади ва йиғлаб: «Мен назр қилган эдим, назр эса оғир (жиддий)дир» дер эди. Улар у (Оиша) Ибн Зубайр билан гаплашгунича ундан қўймадилар; (Оиша) эса ўша назри (каффорати) учун қирқ қул озод қилди. (Оиша) шундан кейин (ҳам) ўз назрини эслаб йиғлар, ҳатто кўз ёшлари рўмолини ҳўл қилар эди.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مَيْسَرَةَ، سَمِعْتُ عَمْرَو بْنَ الشَّرِيدِ، قَالَ جَاءَ الْمِسْوَرُ بْنُ مَخْرَمَةَ فَوَضَعَ يَدَهُ عَلَى مَنْكِبِي، فَانْطَلَقْتُ مَعَهُ إِلَى سَعْدٍ فَقَالَ أَبُو رَافِعٍ لِلْمِسْوَرِ أَلاَ تَأْمُرُ هَذَا أَنْ يَشْتَرِيَ مِنِّي بَيْتِي الَّذِي فِي دَارِي‏.‏ فَقَالَ لاَ أَزِيدُهُ عَلَى أَرْبَعِمِائَةٍ، إِمَّا مُقَطَّعَةٍ وَإِمَّا مُنَجَّمَةٍ‏.‏ قَالَ أُعْطِيتُ خَمْسَمِائَةٍ نَقْدًا، فَمَنَعْتُهُ، وَلَوْلاَ أَنِّي سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ الْجَارُ أَحَقُّ بِصَقَبِهِ ‏"‏‏.‏ مَا بِعْتُكَهُ أَوْ قَالَ مَا أَعْطَيْتُكَهُ‏.‏ قُلْتُ لِسُفْيَانَ إِنَّ مَعْمَرًا لَمْ يَقُلْ هَكَذَا‏.‏ قَالَ لَكِنَّهُ قَالَ لِي هَكَذَا‏.‏ وَقَالَ بَعْضُ النَّاسِ إِذَا أَرَادَ أَنْ يَبِيعَ الشُّفْعَةَ فَلَهُ أَنْ يَحْتَالَ حَتَّى يُبْطِلَ الشُّفْعَةَ فَيَهَبُ الْبَائِعُ لِلْمُشْتَرِي الدَّارَ، وَيَحُدُّهَا وَيَدْفَعُهَا إِلَيْهِ، وَيُعَوِّضُهُ الْمُشْتَرِي أَلْفَ دِرْهَمٍ، فَلاَ يَكُونُ لِلشَّفِيعِ فِيهَا شُفْعَةٌ‏.‏

(Amr ibn Sharid aytdi:) Misvar ibn Maxrama kelib, qoʻlini yelkamga qoʻydi; men u bilan Saʼdga (birga) bordim. Abu Rofeʼ Misvarga: «Mana shunga (Saʼdga) aytmaysanmi, mening hovlimdagi uyimni mendan sotib olsa?» dedi. (Saʼd): «Men unga toʻrt yuz (dinor)dan oshiq bermayman — yo boʻlib-boʻlib, yo muddatli (toʻlov bilan)», dedi. (Abu Rofeʼ): «Menga besh yuz naqd berildi, lekin men uni (sotishni) rad qildim; agar men Paygʻambar ﷺning: ‹Qoʻshni oʻz saqabi (yaqin qoʻshnichiligi) bilan (uyga) haqliroqdir›, deganlarini eshitmaganimda edi, men buni senga sotmagan — yoki: bermagan — boʻlardim», dedi. Men Sufyonga: «Maʼmar bunday demagan-ku», dedim. U: «Lekin u menga shunday dedi», dedi. (Buxoriy aytdi:) Baʼzi kishilar esa: «Agar (kimdir) shufʼani botil qilishni istasa, u hiyla ishlata oladi: sotuvchi xaridorga uyni hiba (sovgʻa) qilib, chegaralab, unga topshiradi; xaridor esa unga ming dirham evaz (toʻlov) beradi — shunda shafiʼga (qoʻshniga) unda shufʼa boʻlmaydi», deydilar (— bu esa najot emas, hiyladir).(Амр ибн Шарид айтди:) Мисвар ибн Махрама келиб, қўлини елкамга қўйди; мен у билан Саъдга (бирга) бордим. Абу Рофеъ Мисварга: «Мана шунга (Саъдга) айтмайсанми, менинг ҳовлимдаги уйимни мендан сотиб олса?» деди. (Саъд): «Мен унга тўрт юз (динор)дан ошиқ бермайман — ё бўлиб-бўлиб, ё муддатли (тўлов билан)», деди. (Абу Рофеъ): «Менга беш юз нақд берилди, лекин мен уни (сотишни) рад қилдим; агар мен Пайғамбар ﷺнинг: ‹Қўшни ўз сақаби (яқин қўшничилиги) билан (уйга) ҳақлироқдир›, деганларини эшитмаганимда эди, мен буни сенга сотмаган — ёки: бермаган — бўлардим», деди. Мен Суфёнга: «Маъмар бундай демаган-ку», дедим. У: «Лекин у менга шундай деди», деди. (Бухорий айтди:) Баъзи кишилар эса: «Агар (кимдир) шуфъани ботил қилишни истаса, у ҳийла ишлата олади: сотувчи харидорга уйни ҳиба (совға) қилиб, чегаралаб, унга топширади; харидор эса унга минг дирҳам эваз (тўлов) беради — шунда шафиъга (қўшнига) унда шуфъа бўлмайди», дейдилар (— бу эса нажот эмас, ҳийладир).

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبِي أُوَيْسٍ، حَدَّثَنِي إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَمِّهِ، مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ قَالَ ابْنُ شِهَابٍ حَدَّثَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، أَنَّ مَرْوَانَ بْنَ الْحَكَمِ، وَالْمِسْوَرَ بْنَ مَخْرَمَةَ، أَخْبَرَاهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ حِينَ أَذِنَ لَهُمُ الْمُسْلِمُونَ فِي عِتْقِ سَبْىِ هَوَازِنَ ‏"‏ إِنِّي لاَ أَدْرِي مَنْ أَذِنَ مِنْكُمْ مِمَّنْ لَمْ يَأْذَنْ، فَارْجِعُوا حَتَّى يَرْفَعَ إِلَيْنَا عُرَفَاؤُكُمْ أَمْرَكُمْ ‏"‏‏.‏ فَرَجَعَ النَّاسُ فَكَلَّمَهُمْ عُرَفَاؤُهُمْ، فَرَجَعُوا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَخْبَرُوهُ أَنَّ النَّاسَ قَدْ طَيَّبُوا وَأَذِنُوا‏.‏

(Urva ibn Zubayr rivoyat qildiki, Marvon ibn Hakam va al-Misvar ibn Maxrama unga xabar berdilarki,) Musulmonlar Havozin asirlarini ozod qilishga izn berganlarida, Rasululloh ﷺ: «Albatta, men sizlardan kim izn berdi-yu, kim izn bermadi — bilmayman; bas, qaytinglar, toki sizlarning urafolaringiz (oqsoqollaringiz) ishingizni bizga (yetkazib) koʻtarsin», dedilar. Bas, odamlar qaytdilar; urafolari ular bilan (gaplashib) soʻzlashdi, soʻng Rasululloh ﷺning huzurlariga qaytib, U zotga — odamlar (asirlarni ozod qilishga) koʻngil (rozilik) berib, izn berganlarini xabar berdilar.(Урва ибн Зубайр ривоят қилдики, Марвон ибн Ҳакам ва ал-Мисвар ибн Махрама унга хабар бердиларки,) Мусулмонлар Ҳавозин асирларини озод қилишга изн берганларида, Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, мен сизлардан ким изн берди-ю, ким изн бермади — билмайман; бас, қайтинглар, токи сизларнинг урафоларингиз (оқсоқолларингиз) ишингизни бизга (етказиб) кўтарсин», дедилар. Бас, одамлар қайтдилар; урафолари улар билан (гаплашиб) сўзлашди, сўнг Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига қайтиб, У зотга — одамлар (асирларни озод қилишга) кўнгил (розилик) бериб, изн берганларини хабар бердилар.