Ammor ibn Yosir

حَدَّثَنَا مُوسَى، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ عُمَيْرٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ، قَالَ شَكَا أَهْلُ الْكُوفَةِ سَعْدًا إِلَى عُمَرَ ـ رضى الله عنه ـ فَعَزَلَهُ وَاسْتَعْمَلَ عَلَيْهِمْ عَمَّارًا، فَشَكَوْا حَتَّى ذَكَرُوا أَنَّهُ لاَ يُحْسِنُ يُصَلِّي، فَأَرْسَلَ إِلَيْهِ فَقَالَ يَا أَبَا إِسْحَاقَ إِنَّ هَؤُلاَءِ يَزْعُمُونَ أَنَّكَ لاَ تُحْسِنُ تُصَلِّي قَالَ أَبُو إِسْحَاقَ أَمَّا أَنَا وَاللَّهِ فَإِنِّي كُنْتُ أُصَلِّي بِهِمْ صَلاَةَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَا أَخْرِمُ عَنْهَا، أُصَلِّي صَلاَةَ الْعِشَاءِ فَأَرْكُدُ فِي الأُولَيَيْنِ وَأُخِفُّ فِي الأُخْرَيَيْنِ‏.‏ قَالَ ذَاكَ الظَّنُّ بِكَ يَا أَبَا إِسْحَاقَ‏.‏ فَأَرْسَلَ مَعَهُ رَجُلاً أَوْ رِجَالاً إِلَى الْكُوفَةِ، فَسَأَلَ عَنْهُ أَهْلَ الْكُوفَةِ، وَلَمْ يَدَعْ مَسْجِدًا إِلاَّ سَأَلَ عَنْهُ، وَيُثْنُونَ مَعْرُوفًا، حَتَّى دَخَلَ مَسْجِدًا لِبَنِي عَبْسٍ، فَقَامَ رَجُلٌ مِنْهُمْ يُقَالُ لَهُ أُسَامَةُ بْنُ قَتَادَةَ يُكْنَى أَبَا سَعْدَةَ قَالَ أَمَّا إِذْ نَشَدْتَنَا فَإِنَّ سَعْدًا كَانَ لاَ يَسِيرُ بِالسَّرِيَّةِ، وَلاَ يَقْسِمُ بِالسَّوِيَّةِ، وَلاَ يَعْدِلُ فِي الْقَضِيَّةِ‏.‏ قَالَ سَعْدٌ أَمَا وَاللَّهِ لأَدْعُوَنَّ بِثَلاَثٍ، اللَّهُمَّ إِنْ كَانَ عَبْدُكَ هَذَا كَاذِبًا، قَامَ رِيَاءً وَسُمْعَةً فَأَطِلْ عُمْرَهُ، وَأَطِلْ فَقْرَهُ، وَعَرِّضْهُ بِالْفِتَنِ، وَكَانَ بَعْدُ إِذَا سُئِلَ يَقُولُ شَيْخٌ كَبِيرٌ مَفْتُونٌ، أَصَابَتْنِي دَعْوَةُ سَعْدٍ‏.‏ قَالَ عَبْدُ الْمَلِكِ فَأَنَا رَأَيْتُهُ بَعْدُ قَدْ سَقَطَ حَاجِبَاهُ عَلَى عَيْنَيْهِ مِنَ الْكِبَرِ، وَإِنَّهُ لَيَتَعَرَّضُ لِلْجَوَارِي فِي الطُّرُقِ يَغْمِزُهُنَّ‏.‏

Jobir ibn Samura (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Kufa ahli Saʼddan Umarga shikoyat qildi va u (Umar) uni (vazifadan) chetlatib, oʻrniga Ammorni amir qildi. Ular Saʼd ustidan koʻp shikoyat qildi, hatto uni namozni durust oʻqimaydi deb (aybladi). Umar uni chaqirib: «Ey Abu Ishoq, bu odamlar sen namozni durust oʻqimaysan deb daʼvo qilyapti», — dedi. Abu Ishoq: «Allohga qasamki, men ular bilan Rasululloh ﷺ ning namoziga oʻxshash namoz oʻqir edim va undan hech narsani kamaytirmas edim. Men xufton namozining birinchi ikki rakatini choʻzar, soʻnggi ikki rakatini qisqartirar edim», — dedi. Umar: «Ey Abu Ishoq, men sen haqda shunday (yaxshi) oʻylar edim», — dedi. Soʻng u Saʼd bilan birga Kufaga bir yoki bir necha kishi yubordi — odamlardan u haqda soʻrash uchun. Ular u yerga borib, har bir masjidda u haqda soʻramay qoldirmadi. Barcha odamlar uni maqtadi — to Bani Abs (qabilasi)ning masjidiga kelguncha; u yerda Usoma ibn Qatoda — kunyasi Abu Saʼda — degan kishi turib: «Madomki, sen bizni qasamga solding, men senga aytishga majburman: Saʼd hech qachon lashkar bilan oʻzi (jangga) bormas, (oʻljani) teng taqsimlamas va hukmlarda adolat qilmas edi», — dedi. (Buni eshitgach) Saʼd: «Men Allohdan uch narsani soʻrayman: Allohim, agar shu quling yolgʻonchi boʻlsa va riyo uchun turgan boʻlsa, unga uzun umr ber, uning faqirligini koʻpaytir va uni fitnalarga giriftor qil», — dedi. (Va shunday boʻldi.) Keyin oʻsha kishidan ahvoli soʻralganida, u: «Men qari (chol)man, Saʼdning duosi sababli fitnaga giriftorman», — deb javob berar edi. Roviy Abdulmalik: «Men uni keyin koʻrdim, qarilik tufayli qoshlari koʻzlari ustiga osilib tushgan edi va u yoʻlda yosh qizlarni izillab, ularga tegajogʻlik qilar edi», — dedi.Жобир ибн Самура (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Куфа аҳли Саъддан Умарга шикоят қилди ва у (Умар) уни (вазифадан) четлатиб, ўрнига Амморни амир қилди. Улар Саъд устидан кўп шикоят қилди, ҳатто уни намозни дуруст ўқимайди деб (айблади). Умар уни чақириб: «Эй Абу Ишоқ, бу одамлар сен намозни дуруст ўқимайсан деб даъво қиляпти», — деди. Абу Ишоқ: «Аллоҳга қасамки, мен улар билан Расулуллоҳ ﷺ нинг намозига ўхшаш намоз ўқир эдим ва ундан ҳеч нарсани камайтирмас эдим. Мен хуфтон намозининг биринчи икки ракатини чўзар, сўнгги икки ракатини қисқартирар эдим», — деди. Умар: «Эй Абу Ишоқ, мен сен ҳақда шундай (яхши) ўйлар эдим», — деди. Сўнг у Саъд билан бирга Куфага бир ёки бир неча киши юборди — одамлардан у ҳақда сўраш учун. Улар у ерга бориб, ҳар бир масжидда у ҳақда сўрамай қолдирмади. Барча одамлар уни мақтади — то Бани Абс (қабиласи)нинг масжидига келгунча; у ерда Усома ибн Қатода — куняси Абу Саъда — деган киши туриб: «Мадомки, сен бизни қасамга солдинг, мен сенга айтишга мажбурман: Саъд ҳеч қачон лашкар билан ўзи (жангга) бормас, (ўлжани) тенг тақсимламас ва ҳукмларда адолат қилмас эди», — деди. (Буни эшитгач) Саъд: «Мен Аллоҳдан уч нарсани сўрайман: Аллоҳим, агар шу қулинг ёлғончи бўлса ва риё учун турган бўлса, унга узун умр бер, унинг фақирлигини кўпайтир ва уни фитналарга гирифтор қил», — деди. (Ва шундай бўлди.) Кейин ўша кишидан аҳволи сўралганида, у: «Мен қари (чол)ман, Саъднинг дуоси сабабли фитнага гирифторман», — деб жавоб берар эди. Ровий Абдулмалик: «Мен уни кейин кўрдим, қарилик туфайли қошлари кўзлари устига осилиб тушган эди ва у йўлда ёш қизларни изиллаб, уларга тегажоғлик қилар эди», — деди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، وَأَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ وَابْنُ نُمَيْرٍ جَمِيعًا عَنْ أَبِي مُعَاوِيَةَ، قَالَ أَبُو بَكْرٍ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ شَقِيقٍ، قَالَ كُنْتُ جَالِسًا مَعَ عَبْدِ اللَّهِ وَأَبِي مُوسَى فَقَالَ أَبُو مُوسَى يَا أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَرَأَيْتَ لَوْ أَنَّ رَجُلاً أَجْنَبَ فَلَمْ يَجِدِ الْمَاءَ شَهْرًا كَيْفَ يَصْنَعُ بِالصَّلاَةِ فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ لاَ يَتَيَمَّمُ وَإِنْ لَمْ يَجِدِ الْمَاءَ شَهْرًا ‏.‏ فَقَالَ أَبُو مُوسَى فَكَيْفَ بِهَذِهِ الآيَةِ فِي سُورَةِ الْمَائِدَةِ ‏{‏ فَلَمْ تَجِدُوا مَاءً فَتَيَمَّمُوا صَعِيدًا طَيِّبًا‏}‏ فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ لَوْ رُخِّصَ لَهُمْ فِي هَذِهِ الآيَةِ - لأَوْشَكَ إِذَا بَرَدَ عَلَيْهِمُ الْمَاءُ أَنْ يَتَيَمَّمُوا بِالصَّعِيدِ ‏.‏ فَقَالَ أَبُو مُوسَى لِعَبْدِ اللَّهِ أَلَمْ تَسْمَعْ قَوْلَ عَمَّارٍ بَعَثَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي حَاجَةٍ فَأَجْنَبْتُ فَلَمْ أَجِدِ الْمَاءَ فَتَمَرَّغْتُ فِي الصَّعِيدِ كَمَا تَمَرَّغُ الدَّابَّةُ ثُمَّ أَتَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لَهُ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّمَا كَانَ يَكْفِيكَ أَنْ تَقُولَ بِيَدَيْكَ هَكَذَا ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ ضَرَبَ بِيَدَيْهِ الأَرْضَ ضَرْبَةً وَاحِدَةً ثُمَّ مَسَحَ الشِّمَالَ عَلَى الْيَمِينِ وَظَاهِرَ كَفَّيْهِ وَوَجْهَهُ ‏.‏ فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ أَوَلَمْ تَرَ عُمَرَ لَمْ يَقْنَعْ بِقَوْلِ عَمَّارٍ

Ammor ibn Yosir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: men Abdulloh (ibn Masʼud) va Abu Muso bilan oʻtirgan edim. Shunda Abu Muso: «Ey Abu Abdurahmon! Aytgin-chi, agar bir kishi junub boʻlsa-yu, bir oygacha suv topmasa, namozni qanday qiladi?» — dedi. Abdulloh: «Bir oy suv topmasa ham tayammum qilmaydi», — dedi. Abu Muso: «Unda Moida surasidagi mana bu oyatni nima qilamiz: {…suv topmasangiz, pok tuproq bilan tayammum qiling} (Moida 6)?» — dedi. Abdulloh: «Agar ularga shu oyat bilan ruxsat berilsa, ehtimol ular suv ularga sovuq tuyulganda tuproq bilan tayammum qilib qoʻyishar», — dedi. Shunda Abu Muso Abdullohga: «Sen Ammorning soʻzini eshitmadingmi? (U aytgan edi:) Rasululloh ﷺ meni bir yumush bilan yuborgan edilar, junub boʻlib qoldim-da, suv topmadim, shunda tuproqda hayvon agʻanagandek agʻanab oldim. Soʻng Nabiy ﷺ ning oldilariga kelib, buni u zotga aytdim. U zot: ‹Senga qoʻllaring bilan mana shunday qilishing kifoya edi›, — dedilar-da, qoʻllarini yerga bir marta urdilar, soʻng chap (qoʻl)ni oʻng (qoʻl)ga va kaftlarining ustiga hamda yuzlariga surtdilar», — dedi. Abdulloh: «Umar ham Ammorning soʻzigagina qanoat qilmaganini koʻrmadingmi?» — dedi.Аммор ибн Ёсир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: мен Абдуллоҳ (ибн Масъуд) ва Абу Мусо билан ўтирган эдим. Шунда Абу Мусо: «Эй Абу Абдураҳмон! Айтгин-чи, агар бир киши жунуб бўлса-ю, бир ойгача сув топмаса, намозни қандай қилади?» — деди. Абдуллоҳ: «Бир ой сув топмаса ҳам таяммум қилмайди», — деди. Абу Мусо: «Унда Моида сурасидаги мана бу оятни нима қиламиз: {…сув топмасангиз, пок тупроқ билан таяммум қилинг} (Моида 6)?» — деди. Абдуллоҳ: «Агар уларга шу оят билан рухсат берилса, эҳтимол улар сув уларга совуқ туюлганда тупроқ билан таяммум қилиб қўйишар», — деди. Шунда Абу Мусо Абдуллоҳга: «Сен Амморнинг сўзини эшитмадингми? (У айтган эди:) Расулуллоҳ ﷺ мени бир юмуш билан юборган эдилар, жунуб бўлиб қолдим-да, сув топмадим, шунда тупроқда ҳайвон ағанагандек ағанаб олдим. Сўнг Набий ﷺ нинг олдиларига келиб, буни у зотга айтдим. У зот: ‹Сенга қўлларинг билан мана шундай қилишинг кифоя эди›, — дедилар-да, қўлларини ерга бир марта урдилар, сўнг чап (қўл)ни ўнг (қўл)га ва кафтларининг устига ҳамда юзларига суртдилар», — деди. Абдуллоҳ: «Умар ҳам Амморнинг сўзигагина қаноат қилмаганини кўрмадингми?» — деди.

حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ عَبْدِ الْكَرِيمِ بْنِ أَبِي الْمُخَارِقِ أَبِي أُمَيَّةَ، عَنْ حَسَّانَ بْنِ بِلاَلٍ، قَالَ رَأَيْتُ عَمَّارَ بْنَ يَاسِرٍ تَوَضَّأَ فَخَلَّلَ لِحْيَتَهُ فَقِيلَ لَهُ أَوْ قَالَ فَقُلْتُ لَهُ أَتُخَلِّلُ لِحْيَتَكَ قَالَ وَمَا يَمْنَعُنِي وَلَقَدْ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُخَلِّلُ لِحْيَتَهُ ‏.‏

Hasson ibn Bilol aytadi: Men Ammor ibn Yosirni tahorat olib, soqolini (suv bilan) xilollaganini koʻrdim. Unga — yoki (rovi): «men aytdim» — «Soqolingni xilollaysanmi?» deyildi. U: «Meni nima man qiladi? Axir men Rasululloh ﷺ ni soqollarini xilollaganlarini koʻrganman», dedi.Ҳассон ибн Билол айтади: Мен Аммор ибн Ёсирни таҳорат олиб, соқолини (сув билан) хилоллаганини кўрдим. Унга — ёки (рови): «мен айтдим» — «Соқолингни хилоллайсанми?» дейилди. У: «Мени нима ман қилади? Ахир мен Расулуллоҳ ﷺ ни соқолларини хилоллаганларини кўрганман», деди.

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ بْنِ مَيْسَرَةَ، حَدَّثَنَا ابْنُ مَهْدِيٍّ، حَدَّثَنَا عِكْرِمَةُ بْنُ عَمَّارٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ هِلاَلِ بْنِ عِيَاضٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو سَعِيدٍ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ لاَ يَخْرُجُ الرَّجُلاَنِ يَضْرِبَانِ الْغَائِطَ كَاشِفَيْنِ عَنْ عَوْرَتِهِمَا يَتَحَدَّثَانِ فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ يَمْقُتُ عَلَى ذَلِكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ هَذَا لَمْ يُسْنِدْهُ إِلاَّ عِكْرِمَةُ بْنُ عَمَّارٍ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ ning shunday deyayotganlarini eshitdim: «Ikki kishi avratlarini ochib, gaplashgan holda birga hojat chiqargani chiqmasin — chunki Alloh azza va jalla bunga gʻazab qiladi». Abu Dovud aytdi: Buni faqat Ikrima ibn Ammor (sanadini ulagan holda) rivoyat qilgan.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг шундай деяётганларини эшитдим: «Икки киши авратларини очиб, гаплашган ҳолда бирга ҳожат чиқаргани чиқмасин — чунки Аллоҳ азза ва жалла бунга ғазаб қилади». Абу Довуд айтди: Буни фақат Икрима ибн Аммор (санадини улаган ҳолда) ривоят қилган.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ عَائِشِ بْنِ أَنَسٍ، أَنَّ عَلِيًّا، قَالَ كُنْتُ رَجُلاً مَذَّاءً فَأَمَرْتُ عَمَّارَ بْنَ يَاسِرٍ يَسْأَلُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ أَجْلِ ابْنَتِهِ عِنْدِي فَقَالَ ‏"‏ يَكْفِي مِنْ ذَلِكَ الْوُضُوءُ ‏"‏ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Men koʻp mazi keladigan kishi edim. Shu bois Ammor ibn Yosirga aytib, Rasululloh ﷺdan (bu haqda) soʻrashni buyurdim, chunki U zotning qizlari mening nikohimda edi. U zot: ‹Bunga taharat kifoya qiladi›, dedilar», dedi.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Мен кўп мази келадиган киши эдим. Шу боис Аммор ибн Ёсирга айтиб, Расулуллоҳ ﷺдан (бу ҳақда) сўрашни буюрдим, чунки У зотнинг қизлари менинг никоҳимда эди. У зот: ‹Бунга таҳарат кифоя қилади›, дедилар», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الْحَكَمِ، عَنْ ذَرٍّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبْزَى، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَجُلاً، أَتَى عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ فَقَالَ إِنِّي أَجْنَبْتُ فَلَمْ أَجِدِ الْمَاءَ ‏.‏ فَقَالَ عُمَرُ لاَ تُصَلِّ ‏.‏ فَقَالَ عَمَّارُ بْنُ يَاسِرٍ أَمَا تَذْكُرُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ إِذْ أَنَا وَأَنْتَ فِي سَرِيَّةٍ فَأَجْنَبْنَا فَلَمْ نَجِدِ الْمَاءَ فَأَمَّا أَنْتَ فَلَمْ تُصَلِّ وَأَمَّا أَنَا فَتَمَعَّكْتُ فِي التُّرَابِ فَصَلَّيْتُ فَلَمَّا أَتَيْتُ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لَهُ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّمَا كَانَ يَكْفِيكَ ‏"‏ ‏.‏ وَضَرَبَ النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ بِيَدَيْهِ إِلَى الأَرْضِ ثُمَّ نَفَخَ فِيهِمَا وَمَسَحَ بِهِمَا وَجْهَهُ وَكَفَّيْهِ ‏.‏

Ammor ibn Yosir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Umar ibn al-Xattobning oldiga kelib: «Men junub boʻldim, ammo suv topmadim», dedi. Umar: «Namoz oʻqima», dedi. Shunda Ammor ibn Yosir: «Ey moʻminlarning amiri, esingizdami, men bilan siz bir sariyada (harbiy safarda) edik, junub boʻlib, suv topmadik. Siz namoz oʻqimadingiz, men esa tuproqqa agʻanab, namoz oʻqidim. Soʻng Nabiy ﷺning oldilariga kelib, buni u zotga aytdim. U zot: ‹Senga shunchasi kifoya qilar edi›, dedilar», dedi. Va Nabiy ﷺ ikki qoʻllarini yerga urib, soʻng ularga puflab, ular bilan yuzlari va kaftlariga masih tortdilar.Аммор ибн Ёсир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши Умар ибн ал-Хаттобнинг олдига келиб: «Мен жунуб бўлдим, аммо сув топмадим», деди. Умар: «Намоз ўқима», деди. Шунда Аммор ибн Ёсир: «Эй мўминларнинг амири, эсингиздами, мен билан сиз бир сарияда (ҳарбий сафарда) эдик, жунуб бўлиб, сув топмадик. Сиз намоз ўқимадингиз, мен эса тупроққа ағанаб, намоз ўқидим. Сўнг Набий ﷺнинг олдиларига келиб, буни у зотга айтдим. У зот: ‹Сенга шунчаси кифоя қилар эди›, дедилар», деди. Ва Набий ﷺ икки қўлларини ерга уриб, сўнг уларга пуфлаб, улар билан юзлари ва кафтларига масиҳ тортдилар.

حَدَّثَنَا أَبُو النَّضْرِ، حَدَّثَنَا الْمَسْعُودِيُّ، عَنْ حَكِيمِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنْ مُوسَى بْنِ طَلْحَةَ، عَنِ ابْنِ الْحَوْتَكِيَّةِ، قَالَ أُتِيَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ بِطَعَامٍ فَدَعَا إِلَيْهِ رَجُلًا فَقَالَ إِنِّي صَائِمٌ ثُمَّ قَالَ وَأَيُّ الصِّيَامِ تَصُومُ لَوْلَا كَرَاهِيَةُ أَنْ أَزِيدَ أَوْ أَنْقُصَ لَحَدَّثْتُكُمْ بِحَدِيثِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حِينَ جَاءَهُ الْأَعْرَابِيُّ بِالْأَرْنَبِ وَلَكِنْ أَرْسِلُوا إِلَى عَمَّارٍ فَلَمَّا جَاءَ عَمَّارٌ قَالَ أَشَاهِدٌ أَنْتَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَوْمَ جَاءَهُ الْأَعْرَابِيُّ بِالْأَرْنَبِ قَالَ نَعَمْ فَقَالَ إِنِّي رَأَيْتُ بِهَا دَمًا فَقَالَ كُلُوهَا قَالَ إِنِّي صَائِمٌ قَالَ وَأَيُّ الصِّيَامِ تَصُومُ قَالَ أَوَّلَ الشَّهْرِ وَآخِرَهُ قَالَ إِنْ كُنْتَ صَائِمًا فَصُمْ الثَّلَاثَ عَشْرَةَ وَالْأَرْبَعَ عَشْرَةَ وَالْخَمْسَ عَشْرَةَ‏.‏

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)ga taom keltirildi. U bir kishini taomga chaqirdi. Ammo u: «Men roʻzadorman», dedi. Umar: «Qanaqa roʻza tutyapsan? Agar oshirib yoki kamaytirib yuborishdan qoʻrqmaganimda, aʼrobiy Paygʻambar ﷺ ga quyon keltirgan kuni haqidagi hadisni sizlarga aytib berardim. Lekin Ammorni chaqiringlar», dedi. Ammor kelgach, Umar unga: «Sen aʼrobiy Rasululloh ﷺ ga quyon keltirgan kuni hozir boʻlganmiding?» dedi. Ammor: «Ha», dedi. (Aʼrobiy): «Men bu quyonda qon koʻrgan edim», degan edi, Paygʻambar ﷺ: «Uni yenglar», dedilar. (Aʼrobiy): «Men roʻzadorman», dedi. Paygʻambar ﷺ: «Qanaqa roʻza tutasan?» dedilar. U: «Oyning avvali va oxirini», dedi. Paygʻambar ﷺ: «Agar roʻza tutmoqchi boʻlsang, oyning oʻn uch, oʻn toʻrt va oʻn beshinchi kunlarini tut», dedilar.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)га таом келтирилди. У бир кишини таомга чақирди. Аммо у: «Мен рўзадорман», деди. Умар: «Қанақа рўза тутяпсан? Агар ошириб ёки камайтириб юборишдан қўрқмаганимда, аъробий Пайғамбар ﷺ га қуён келтирган куни ҳақидаги ҳадисни сизларга айтиб берардим. Лекин Амморни чақиринглар», деди. Аммор келгач, Умар унга: «Сен аъробий Расулуллоҳ ﷺ га қуён келтирган куни ҳозир бўлганмидинг?» деди. Аммор: «Ҳа», деди. (Аъробий): «Мен бу қуёнда қон кўрган эдим», деган эди, Пайғамбар ﷺ: «Уни енглар», дедилар. (Аъробий): «Мен рўзадорман», деди. Пайғамбар ﷺ: «Қанақа рўза тутасан?» дедилар. У: «Ойнинг аввали ва охирини», деди. Пайғамбар ﷺ: «Агар рўза тутмоқчи бўлсанг, ойнинг ўн уч, ўн тўрт ва ўн бешинчи кунларини тут», дедилар.

- وعن جابر بن سَمُرة، رضي الله عنهما، قال‏:‏ شكا أهل الكوفة سعدًا، يعني‏:‏ ابن أبي وقاص، رضي الله عنه الله عنه، إلى عمر بن الخطاب، رضي الله عنه، فعزله واستعمل عليهم عمارًا، فشكوا حتى ذكروا أنه لا يحسن يصلي، فأرسل إليه، فقال‏:‏ يا أبا إسحاق، إن هؤلاء يزعمون أنك لا تحسن تصلي، فقال‏:‏ أما أنا والله فإني كنت أصلي بهم رسول الله صلى الله عليه وسلم، لا أخرم عنها أصلي صلاة العشاء فأركد في الأوليين، وأخف في الأخريين، قال‏:‏ ذلك الظن بك يا أبا إسحاق، وأرسل معه رجلا -أو رجالا- إلى الكوفة يسأل عنه أهل الكوفة، فلم يدع مسجدًا إلا سأل عنه، ويثنون معروفًا، حتى دخل مسجدًا لبني عبس، فقام رجل منهم، يقال له أسامة بن قتادة، يكنى أبا سعدة‏.‏ فقال‏:‏ أما إذ نشدتنا فإن سعدًا كان لا يسير بالسرية ولا يقسم بالسوية، ولا يعدل في القضية، قال سعد‏:‏ أم والله لأدعون بثلاث‏:‏ اللهم إن كان عبدك هذا كاذبًا، قام رياء، وسمعة، فأطل عمره، وأطل فقره، وعرضه للفتن‏.‏ وكان بعد ذلك إذا سئل يقول‏:‏ شيخ كبير مفتون، أصابتني دعوة سعد‏.‏ قال عبد الملك بن عمير الرواي عن جابر بن سمرة‏:‏ فأنا رأيته بعد قد سقط حاجباه على عينيه من الكبر، وإنه ليتعرض للجواري في الطرق فيغمزهن‏.‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏

Jobir ibn Samura (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Kufa ahli Saʼddan Umarga shikoyat qildi va u (Umar) uni (vazifadan) chetlatib, oʻrniga Ammorni amir qildi. Ular Saʼd ustidan koʻp shikoyat qildi, hatto uni namozni durust oʻqimaydi deb (aybladi). Umar uni chaqirib: «Ey Abu Ishoq, bu odamlar sen namozni durust oʻqimaysan deb daʼvo qilyapti», — dedi. Abu Ishoq: «Allohga qasamki, men ular bilan Rasululloh ﷺ ning namoziga oʻxshash namoz oʻqir edim va undan hech narsani kamaytirmas edim. Men xufton namozining birinchi ikki rakatini choʻzar, soʻnggi ikki rakatini qisqartirar edim», — dedi. Umar: «Ey Abu Ishoq, men sen haqda shunday (yaxshi) oʻylar edim», — dedi. Soʻng u Saʼd bilan birga Kufaga bir yoki bir necha kishi yubordi — odamlardan u haqda soʻrash uchun. Ular u yerga borib, har bir masjidda u haqda soʻramay qoldirmadi. Barcha odamlar uni maqtadi — to Bani Abs (qabilasi)ning masjidiga kelguncha; u yerda Usoma ibn Qatoda — kunyasi Abu Saʼda — degan kishi turib: «Madomki, sen bizni qasamga solding, men senga aytishga majburman: Saʼd hech qachon lashkar bilan oʻzi (jangga) bormas, (oʻljani) teng taqsimlamas va hukmlarda adolat qilmas edi», — dedi. (Buni eshitgach) Saʼd: «Men Allohdan uch narsani soʻrayman: Allohim, agar shu quling yolgʻonchi boʻlsa va riyo uchun turgan boʻlsa, unga uzun umr ber, uning faqirligini koʻpaytir va uni fitnalarga giriftor qil», — dedi. (Va shunday boʻldi.) Keyin oʻsha kishidan ahvoli soʻralganida, u: «Men qari (chol)man, Saʼdning duosi sababli fitnaga giriftorman», — deb javob berar edi. Roviy Abdulmalik: «Men uni keyin koʻrdim, qarilik tufayli qoshlari koʻzlari ustiga osilib tushgan edi va u yoʻlda yosh qizlarni izillab, ularga tegajogʻlik qilar edi», — dedi.Жобир ибн Самура (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Куфа аҳли Саъддан Умарга шикоят қилди ва у (Умар) уни (вазифадан) четлатиб, ўрнига Амморни амир қилди. Улар Саъд устидан кўп шикоят қилди, ҳатто уни намозни дуруст ўқимайди деб (айблади). Умар уни чақириб: «Эй Абу Ишоқ, бу одамлар сен намозни дуруст ўқимайсан деб даъво қиляпти», — деди. Абу Ишоқ: «Аллоҳга қасамки, мен улар билан Расулуллоҳ ﷺ нинг намозига ўхшаш намоз ўқир эдим ва ундан ҳеч нарсани камайтирмас эдим. Мен хуфтон намозининг биринчи икки ракатини чўзар, сўнгги икки ракатини қисқартирар эдим», — деди. Умар: «Эй Абу Ишоқ, мен сен ҳақда шундай (яхши) ўйлар эдим», — деди. Сўнг у Саъд билан бирга Куфага бир ёки бир неча киши юборди — одамлардан у ҳақда сўраш учун. Улар у ерга бориб, ҳар бир масжидда у ҳақда сўрамай қолдирмади. Барча одамлар уни мақтади — то Бани Абс (қабиласи)нинг масжидига келгунча; у ерда Усома ибн Қатода — куняси Абу Саъда — деган киши туриб: «Мадомки, сен бизни қасамга солдинг, мен сенга айтишга мажбурман: Саъд ҳеч қачон лашкар билан ўзи (жангга) бормас, (ўлжани) тенг тақсимламас ва ҳукмларда адолат қилмас эди», — деди. (Буни эшитгач) Саъд: «Мен Аллоҳдан уч нарсани сўрайман: Аллоҳим, агар шу қулинг ёлғончи бўлса ва риё учун турган бўлса, унга узун умр бер, унинг фақирлигини кўпайтир ва уни фитналарга гирифтор қил», — деди. (Ва шундай бўлди.) Кейин ўша кишидан аҳволи сўралганида, у: «Мен қари (чол)ман, Саъднинг дуоси сабабли фитнага гирифторман», — деб жавоб берар эди. Ровий Абдулмалик: «Мен уни кейин кўрдим, қарилик туфайли қошлари кўзлари устига осилиб тушган эди ва у йўлда ёш қизларни изиллаб, уларга тегажоғлик қилар эди», — деди.

عَن عوفِ بْنِ مَالِكٍ: أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ إِذَا أَتَاهُ الْفَيْءُ قَسَمَهُ فِي يَوْمِهِ فَأَعْطَى الْآهِلَ حَظَّيْنِ وَأَعْطَى الْأَعْزَبَ حَظًّا فَدُعِيتُ فَأَعْطَانِي حَظَّيْنِ وَكَانَ لِي أَهْلٌ ثُمَّ دُعِيَ بَعْدِي عَمَّارُ بْنُ يَاسِرٍ فَأُعْطِيَ حَظًّا وَاحِدًا. رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Avf ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺga fayʼ (oʻlja) kelganida, uni oʻsha kuniyoq taqsimlar edilar: uylangan kishiga ikki ulush, boʻydoqqa esa bir ulush berar edilar. Ibnul-Musaffo (rivoyatida) shuni ziyoda qildi: Bizni chaqirishdi va men Ammordan oldin chaqirilar edim. Meni chaqirishdi va u zot menga ikki ulush berdilar, chunki menda oila bor edi. Soʻng mendan keyin Ammor ibn Yosir chaqirildi va unga bir ulush berildi.Авф ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺга файъ (ўлжа) келганида, уни ўша куниёқ тақсимлар эдилар: уйланган кишига икки улуш, бўйдоққа эса бир улуш берар эдилар. Ибнул-Мусаффо (ривоятида) шуни зиёда қилди: Бизни чақиришди ва мен Аммордан олдин чақирилар эдим. Мени чақиришди ва у зот менга икки улуш бердилар, чунки менда оила бор эди. Сўнг мендан кейин Аммор ибн Ёсир чақирилди ва унга бир улуш берилди.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ صُهْبَانَ الأَسَدِيِّ‏:‏ رَأَيْتُ عَمَّارًا صَلَّى الْمَكْتُوبَةَ ثُمَّ قَالَ لِرَجُلٍ إِلَى جَنْبِهِ‏:‏ يَا هَنَاهْ، ثُمَّ قَامَ‏.‏

Ammor ibn Yosir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U farz namozini oʻqidi, soʻng yonidagi bir kishiga: «Yo hanoh (ey falonchi)!» dedi, keyin oʻrnidan turdi.Аммор ибн Ёсир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У фарз намозини ўқиди, сўнг ёнидаги бир кишига: «Ё ҳаноҳ (эй фалончи)!» деди, кейин ўрнидан турди.

ثَلاَثٌ مَنْ جَمَعَهُنَّ فَقَدْ جَمَعَ الْإِيمَانَ: الْإِنْصَافُ مِنْ نَفْسِكَ، وَبَذْلُ السَّلاَمِ لِلْعَالَمِ، وَالْإِنْفَاقُ مِنَ الإِقْتَارِ

Uch narsa bor, kimki ularni jamlasa, iymoni komil boʻlibdi: Kishi oʻzidan ham oʻzgalarga -garchi oʻziga zarar boʻlsada- insof qilishi, butun musulmonlarga salom bermoqligi hamda tanglik vaqtlarda ham infoq qilishidir.Уч нарса бор, кимки уларни жамласа, иймони комил бўлибди: Киши ўзидан ҳам ўзгаларга -гарчи ўзига зарар бўлсада- инсоф қилиши, бутун мусулмонларга салом бермоқлиги ҳамда танглик вақтларда ҳам инфоқ қилишидир.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ، حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنْ عِكْرِمَةَ، أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ، قَالَ لَهُ وَلِعَلِيِّ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ائْتِيَا أَبَا سَعِيدٍ فَاسْمَعَا مِنْ حَدِيثِهِ‏.‏ فَأَتَيْنَاهُ وَهُوَ وَأَخُوهُ فِي حَائِطٍ لَهُمَا يَسْقِيَانِهِ، فَلَمَّا رَآنَا جَاءَ فَاحْتَبَى وَجَلَسَ فَقَالَ كُنَّا نَنْقُلُ لَبِنَ الْمَسْجِدِ لَبِنَةً لَبِنَةً، وَكَانَ عَمَّارٌ يَنْقُلُ لَبِنَتَيْنِ لَبِنَتَيْنِ، فَمَرَّ بِهِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَمَسَحَ عَنْ رَأْسِهِ الْغُبَارَ وَقَالَ ‏"‏ وَيْحَ عَمَّارٍ، تَقْتُلُهُ الْفِئَةُ الْبَاغِيَةُ، عَمَّارٌ يَدْعُوهُمْ إِلَى اللَّهِ وَيَدْعُونَهُ إِلَى النَّارِ ‏"‏‏.‏

Ikrima (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Ibn Abbos unga va Ali ibn Abdullohga — Abu Saidning oldiga borib, uning baʼzi rivoyatlarini eshitishni — aytdi. Bas, ikkovi borib, Abu Said va uning ukasini — oʻzlariga tegishli bir bogʻni sugʻorayotgan holatda — (koʻrdi). U (Abu Said) ularni koʻrgach, ularning oldiga kelib, oyoqlarini bigʻib (tizzasini quchoqlab), kiyimiga oʻralgan holda oʻtirdi va: «(Paygʻambar ﷺ ning masjidi qurilishi paytida) biz masjid gʻishtini — bir martada bittadan — tashir edik; Ammor esa bir martada ikkitadan tashir edi. Paygʻambar ﷺ Ammorning yonidan oʻtdi va uning boshidan changni artib: ‹Alloh Ammorga rahm qilsin. Uni — bir isyonkor, tajovuzkor guruh oʻldiradi. Ammor ularni Allohga (itoatga) chaqiradi, ular esa uni (doʻzax) otiga chaqiradi›, — dedi», — dedi.Икрима (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Ибн Аббос унга ва Али ибн Абдуллоҳга — Абу Саиднинг олдига бориб, унинг баъзи ривоятларини эшитишни — айтди. Бас, иккови бориб, Абу Саид ва унинг укасини — ўзларига тегишли бир боғни суғораётган ҳолатда — (кўрди). У (Абу Саид) уларни кўргач, уларнинг олдига келиб, оёқларини биғиб (тиззасини қучоқлаб), кийимига ўралган ҳолда ўтирди ва: «(Пайғамбар ﷺ нинг масжиди қурилиши пайтида) биз масжид ғиштини — бир мартада биттадан — ташир эдик; Аммор эса бир мартада иккитадан ташир эди. Пайғамбар ﷺ Амморнинг ёнидан ўтди ва унинг бошидан чангни артиб: ‹Аллоҳ Амморга раҳм қилсин. Уни — бир исёнкор, тажовузкор гуруҳ ўлдиради. Аммор уларни Аллоҳга (итоатга) чақиради, улар эса уни (дўзах) отига чақиради›, — деди», — деди.

حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ هَاشِمٍ الْعَبْدِيُّ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، - يَعْنِي ابْنَ سَعِيدٍ الْقَطَّانَ - عَنْ شُعْبَةَ، قَالَ حَدَّثَنِي الْحَكَمُ، عَنْ ذَرٍّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبْزَى، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَجُلاً، أَتَى عُمَرَ فَقَالَ إِنِّي أَجْنَبْتُ فَلَمْ أَجِدْ مَاءً ‏.‏ فَقَالَ لاَ تُصَلِّ ‏.‏ فَقَالَ عَمَّارٌ أَمَا تَذْكُرُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ إِذْ أَنَا وَأَنْتَ فِي سَرِيَّةٍ فَأَجْنَبْنَا فَلَمْ نَجِدْ مَاءً فَأَمَّا أَنْتَ فَلَمْ تُصَلِّ وَأَمَّا أَنَا فَتَمَعَّكْتُ فِي التُّرَابِ وَصَلَّيْتُ ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّمَا كَانَ يَكْفِيكَ أَنْ تَضْرِبَ بِيَدَيْكَ الأَرْضَ ثُمَّ تَنْفُخَ ثُمَّ تَمْسَحَ بِهِمَا وَجْهَكَ وَكَفَّيْكَ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ عُمَرُ اتَّقِ اللَّهَ يَا عَمَّارُ ‏.‏ قَالَ إِنْ شِئْتَ لَمْ أُحَدِّثْ بِهِ ‏.‏ قَالَ الْحَكَمُ وَحَدَّثَنِيهِ ابْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبْزَى عَنْ أَبِيهِ مِثْلَ حَدِيثِ ذَرٍّ قَالَ وَحَدَّثَنِي سَلَمَةُ عَنْ ذَرٍّ فِي هَذَا الإِسْنَادِ الَّذِي ذَكَرَ الْحَكَمُ فَقَالَ عُمَرُ نُوَلِّيكَ مَا تَوَلَّيْتَ ‏.‏

Ammor ibn Yosir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: bir kishi Umarning oldiga kelib: «Men junub boʻldim, ammo suv topmadim», — dedi. (Umar) «Namoz oʻqima», — dedi. Shunda Ammor: «Ey amirul-moʻminin! Men va siz bir sariyada (qoʻshin boʻlinmasida) boʻlganimizni, junub boʻlib, suv topmaganimizni eslamaysizmi? Siz namoz oʻqimadingiz, men esa tuproqda agʻanab, namoz oʻqidim. Shunda Nabiy ﷺ: ‹Senga qoʻllaringni yerga urib, soʻng (chang)ini puflab, soʻng ular bilan yuzingni va kaftlaringni surtishing kifoya edi›, — dedilar», — dedi. Umar: «Allohdan qoʻrq, ey Ammor», — dedi. (Ammor): «Agar xohlasangiz, men buni (boshqa) aytmayman», — dedi. Shunda Umar: «Daʼvo qilgan narsangda seni masʼul qilamiz», — dedi.Аммор ибн Ёсир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: бир киши Умарнинг олдига келиб: «Мен жунуб бўлдим, аммо сув топмадим», — деди. (Умар) «Намоз ўқима», — деди. Шунда Аммор: «Эй амирул-мўминин! Мен ва сиз бир сарияда (қўшин бўлинмасида) бўлганимизни, жунуб бўлиб, сув топмаганимизни эсламайсизми? Сиз намоз ўқимадингиз, мен эса тупроқда ағанаб, намоз ўқидим. Шунда Набий ﷺ: ‹Сенга қўлларингни ерга уриб, сўнг (чанг)ини пуфлаб, сўнг улар билан юзингни ва кафтларингни суртишинг кифоя эди›, — дедилар», — деди. Умар: «Аллоҳдан қўрқ, эй Аммор», — деди. (Аммор): «Агар хоҳласангиз, мен буни (бошқа) айтмайман», — деди. Шунда Умар: «Даъво қилган нарсангда сени масъул қиламиз», — деди.

حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي عَرُوبَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ حَسَّانَ بْنِ بِلاَلٍ، عَنْ عَمَّارٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِثْلَهُ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ عُثْمَانَ وَعَائِشَةَ وَأُمِّ سَلَمَةَ وَأَنَسٍ وَابْنِ أَبِي أَوْفَى وَأَبِي أَيُّوبَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَسَمِعْتُ إِسْحَاقَ بْنَ مَنْصُورٍ يَقُولُ قَالَ أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ قَالَ ابْنُ عُيَيْنَةَ لَمْ يَسْمَعْ عَبْدُ الْكَرِيمِ مِنْ حَسَّانَ بْنِ بِلاَلٍ حَدِيثَ التَّخْلِيلِ ‏.‏ وَقَالَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ أَصَحُّ شَيْءٍ فِي هَذَا الْبَابِ حَدِيثُ عَامِرِ بْنِ شَقِيقٍ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ عُثْمَانَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَالَ بِهَذَا أَكْثَرُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَمَنْ بَعْدَهُمْ رَأَوْا تَخْلِيلَ اللِّحْيَةِ ‏.‏ وَبِهِ يَقُولُ الشَّافِعِيُّ ‏.‏ وَقَالَ أَحْمَدُ إِنْ سَهَا عَنْ تَخْلِيلِ اللِّحْيَةِ فَهُوَ جَائِزٌ ‏.‏ وَقَالَ إِسْحَاقُ إِنْ تَرَكَهُ نَاسِيًا أَوْ مُتَأَوِّلاً أَجْزَأَهُ وَإِنْ تَرَكَهُ عَامِدًا أَعَادَ ‏.‏

(Boshqa bir rivoyatda) Ammor (ibn Yosir) Paygʻambar ﷺ dan shunga oʻxshashini rivoyat qildi. Abu Iso aytdi: Bu bobda Usmon, Oisha, Ummu Salama, Anas, Ibn Abu Avfo va Abu Ayyubdan ham (rivoyatlar bor). Abu Iso aytdi: Men Ishoq ibn Mansurni: «Ahmad ibn Hanbal: ‹Ibn Uyayna: Abdulkarim, Hasson ibn Biloldan xilol hadisini eshitmagan, dedi›, dedi», deganini eshitdim. Muhammad ibn Ismoil: «Bu bobda eng sahih (hadis) — Omir ibn Shaqiq(ning) Abu Voildan, (u) Usmondan (qilgan) hadisidir», dedi. Abu Iso aytdi: Paygʻambar ﷺ sahobalaridan koʻpchilik ilm ahli va ulardan keyingilar shu (hadis) bilan aytib, soqolni xilollashni (joiz) koʻrishgan. Shofeiy ham shuni aytadi. Ahmad: «Agar soqolni xilollashni unutib qoʻysa, joiz», dedi. Ishoq: «Agar uni unutib yoki taʼvil qilib tark qilsa, kifoya qiladi; agar qasddan tark qilsa, qaytaradi», dedi.(Бошқа бир ривоятда) Аммор (ибн Ёсир) Пайғамбар ﷺ дан шунга ўхшашини ривоят қилди. Абу Исо айтди: Бу бобда Усмон, Оиша, Умму Салама, Анас, Ибн Абу Авфо ва Абу Айюбдан ҳам (ривоятлар бор). Абу Исо айтди: Мен Ишоқ ибн Мансурни: «Аҳмад ибн Ҳанбал: ‹Ибн Уяйна: Абдулкарим, Ҳассон ибн Билолдан хилол ҳадисини эшитмаган, деди›, деди», деганини эшитдим. Муҳаммад ибн Исмоил: «Бу бобда энг саҳиҳ (ҳадис) — Омир ибн Шақиқ(нинг) Абу Воилдан, (у) Усмондан (қилган) ҳадисидир», деди. Абу Исо айтди: Пайғамбар ﷺ саҳобаларидан кўпчилик илм аҳли ва улардан кейингилар шу (ҳадис) билан айтиб, соқолни хилоллашни (жоиз) кўришган. Шофеий ҳам шуни айтади. Аҳмад: «Агар соқолни хилоллашни унутиб қўйса, жоиз», деди. Ишоқ: «Агар уни унутиб ёки таъвил қилиб тарк қилса, кифоя қилади; агар қасддан тарк қилса, қайтаради», деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، رضى الله عنها أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَغْتَسِلُ مِنْ إِنَاءٍ - هُوَ الْفَرَقُ - مِنَ الْجَنَابَةِ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ قَالَ مَعْمَرٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ فِي هَذَا الْحَدِيثِ قَالَتْ كُنْتُ أَغْتَسِلُ أَنَا وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ إِنَاءٍ وَاحِدٍ فِيهِ قَدْرُ الْفَرَقِ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَى ابْنُ عُيَيْنَةَ نَحْوَ حَدِيثِ مَالِكٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ سَمِعْتُ أَحْمَدَ بْنَ حَنْبَلٍ يَقُولُ الْفَرَقُ سِتَّةَ عَشَرَ رِطْلاً ‏.‏ وَسَمِعْتُهُ يَقُولُ صَاعُ ابْنِ أَبِي ذِئْبٍ خَمْسَةُ أَرْطَالٍ وَثُلُثٌ ‏.‏ قَالَ فَمَنْ قَالَ ثَمَانِيَةُ أَرْطَالٍ قَالَ لَيْسَ ذَلِكَ بِمَحْفُوظٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَسَمِعْتُ أَحْمَدَ يَقُولُ مَنْ أَعْطَى فِي صَدَقَةِ الْفِطْرِ بِرَطْلِنَا هَذَا خَمْسَةَ أَرْطَالٍ وَثُلُثًا فَقَدْ أَوْفَى ‏.‏ قِيلَ الصَّيْحَانِيُّ ثَقِيلٌ قَالَ الصَّيْحَانِيُّ أَطْيَبُ ‏.‏ قَالَ لاَ أَدْرِي ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ janobatdan bir idishdan — u «faraq»dir — gʻusl qilar edilar. Abu Dovud aytdi: Maʼmar Zuhriydan bu hadisda (Oisha): «Men va Rasululloh ﷺ ichida bir faraqcha (suv) boʻlgan bitta idishdan gʻusl qilardik», — degan, deb rivoyat qilgan. Abu Dovud aytdi: Ibn Uyayna ham Molikning hadisiga oʻxshash rivoyat qilgan. Abu Dovud aytdi: Men Ahmad ibn Hanbalning: «Faraq — oʻn olti ratldir», deganini eshitdim. Yana uning: «Ibn Abu Ziʼbning soʼi — besh ratl-u uchdan birdir», deganini eshitdim. U: «Kim ‹sakkiz ratl› desa, bu (rivoyat) saqlangan (sahih) emas», — dedi. Abu Dovud aytdi: Men Ahmadning: «Kim fitr sadaqasida bizning shu ratlimiz bilan besh ratl-u uchdan bir bersa, (vojibni) toʻla ado qilibdi», deganini eshitdim. Unga: «Sayhoniy (xurmosi) ogʻirroqmi?» — deyildi. U: «Sayhoniy (xurmosi) shirinroqdir», — dedi va: «(Ogʻirligini) bilmayman», — dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ жанобатдан бир идишдан — у «фарақ»дир — ғусл қилар эдилар. Абу Довуд айтди: Маъмар Зуҳрийдан бу ҳадисда (Оиша): «Мен ва Расулуллоҳ ﷺ ичида бир фарақча (сув) бўлган битта идишдан ғусл қилардик», — деган, деб ривоят қилган. Абу Довуд айтди: Ибн Уяйна ҳам Моликнинг ҳадисига ўхшаш ривоят қилган. Абу Довуд айтди: Мен Аҳмад ибн Ҳанбалнинг: «Фарақ — ўн олти ратлдир», деганини эшитдим. Яна унинг: «Ибн Абу Зиъбнинг соъи — беш ратл-у учдан бирдир», деганини эшитдим. У: «Ким ‹саккиз ратл› деса, бу (ривоят) сақланган (саҳиҳ) эмас», — деди. Абу Довуд айтди: Мен Аҳмаднинг: «Ким фитр садақасида бизнинг шу ратлимиз билан беш ратл-у учдан бир берса, (вожибни) тўла адо қилибди», деганини эшитдим. Унга: «Сайҳоний (хурмоси) оғирроқми?» — дейилди. У: «Сайҳоний (хурмоси) ширинроқдир», — деди ва: «(Оғирлигини) билмайман», — деди.

أَخْبَرَنَا عُثْمَانُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ أَنْبَأَنَا أُمَيَّةُ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، أَنَّ رَوْحَ بْنَ الْقَاسِمِ، حَدَّثَهُ عَنِ ابْنِ أَبِي نُجَيْحٍ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ إِيَاسِ بْنِ خَلِيفَةَ، عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ، أَنَّ عَلِيًّا، أَمَرَ عَمَّارًا أَنْ يَسْأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الْمَذْىِ فَقَالَ ‏"‏ يَغْسِلُ مَذَاكِيرَهُ وَيَتَوَضَّأُ ‏"‏ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U Ammorga Rasululloh ﷺdan mazi haqida soʻrashni buyurdi. U zot: «U kishi zakarini yuvsin va taharat qilsin», dedilar.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У Амморга Расулуллоҳ ﷺдан мази ҳақида сўрашни буюрди. У зот: «У киши закарини ювсин ва таҳарат қилсин», дедилар.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا حُمَيْدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنِ ابْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنِ الْحَكَمِ، وَسَلَمَةَ بْنِ كُهَيْلٍ، أَنَّهُمَا سَأَلاَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ أَبِي أَوْفَى عَنِ التَّيَمُّمِ، فَقَالَ أَمَرَ النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ عَمَّارًا أَنْ يَفْعَلَ هَكَذَا وَضَرَبَ بِيَدَيْهِ إِلَى الأَرْضِ ثُمَّ نَفَضَهُمَا وَمَسَحَ عَلَى وَجْهِهِ ‏.‏ قَالَ الْحَكَمُ وَيَدَيْهِ ‏.‏ وَقَالَ سَلَمَةُ وَمِرْفَقَيْهِ ‏.‏

Abdulloh ibn Abu Awfo (roziyallohu anhu)dan tayammum haqida soʻralganda, u dedi: «Nabiy ﷺ Ammorga shunday qilishni buyurdilar», va ikki qoʻlini yerga urib, soʻng ularni qoqib, yuziga masih tortdi. Hakam: «Va ikki qoʻliga», dedi. Salama esa: «Va ikki tirsagiga», dedi.Абдуллоҳ ибн Абу Аwфо (розияллоҳу анҳу)дан таяммум ҳақида сўралганда, у деди: «Набий ﷺ Амморга шундай қилишни буюрдилар», ва икки қўлини ерга уриб, сўнг уларни қоқиб, юзига масиҳ тортди. Ҳакам: «Ва икки қўлига», деди. Салама эса: «Ва икки тирсагига», деди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، حَدَّثَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي عَمَّارٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بَابَيْهِ، عَنْ يَعْلَى بْنِ أُمَيَّةَ، قَالَ قُلْتُ لِعُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ إِقْصَارُ النَّاسِ الصَّلَاةَ الْيَوْمَ وَإِنَّمَا قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ ‏{‏إِنْ خِفْتُمْ أَنْ يَفْتِنَكُمْ الَّذِينَ كَفَرُوا‏}‏ فَقَدْ ذَهَبَ ذَاكَ الْيَوْمَ فَقَالَ عَجِبْتُ مِمَّا عَجِبْتَ مِنْهُ فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ صَدَقَةٌ تَصَدَّقَ اللَّهُ بِهَا عَلَيْكُمْ فَاقْبَلُوا صَدَقَتَهُ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَنْبَأَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ سَمِعْتُ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي عَمَّارٍ يُحَدِّثُ فَذَكَرَهُ‏.‏

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi unga: «Bugun odamlar namozni qisqartirmoqdalar, holbuki Alloh azza va jalla: {Kofir boʻlgan kimsalar sizlarni fitnaga solishlaridan qoʻrqsangiz}, degan edi, endi u kunlar oʻtib ketdi-ku», dedi. Shunda Umar: «Men ham sen taajjublangan narsaga taajjublangan edim. Buni Rasulullohga ﷺ aytgan edim, u zot: ‹Bu Alloh sizlarga ehson qilgan sadaqadir, uning sadaqasini qabul qilinglar›, dedilar», deb javob berdi.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши унга: «Бугун одамлар намозни қисқартирмоқдалар, ҳолбуки Аллоҳ азза ва жалла: {Кофир бўлган кимсалар сизларни фитнага солишларидан қўрқсангиз}, деган эди, энди у кунлар ўтиб кетди-ку», деди. Шунда Умар: «Мен ҳам сен таажжубланган нарсага таажжубланган эдим. Буни Расулуллоҳга ﷺ айтган эдим, у зот: ‹Бу Аллоҳ сизларга эҳсон қилган садақадир, унинг садақасини қабул қилинглар›, дедилар», деб жавоб берди.

وَعَنْ أَبِي قَتَادَةَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لِعَمَّارٍ حِينَ يَحْفِرُ الْخَنْدَقَ فَجَعَلَ يَمْسَحُ رَأسه وَيَقُول: «بؤس بن سميَّة تقتلك الفئة الباغية» . رَوَاهُ مُسلم

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Mendan koʻra yaxshiroq boʻlgan kishi menga xabar berdiki, Rasululloh ﷺ Ammorga — u xandaq qaziyotgan va boshini siypalab turgan paytda: «Ey Sumayya oʻgʻlining shoʻrlik holi! Seni bir tajovuzkor (zolim) toʻda oʻldiradi», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мендан кўра яхшироқ бўлган киши менга хабар бердики, Расулуллоҳ ﷺ Амморга — у хандақ қазиётган ва бошини сийпалаб турган пайтда: «Эй Сумайя ўғлининг шўрлик ҳоли! Сени бир тажовузкор (золим) тўда ўлдиради», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ هَانِئِ بْنِ هَانِئٍ، عَنْ عَلِيٍّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ‏:‏ اسْتَأْذَنَ عَمَّارٌ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم، فَعَرَفَ صَوْتَهُ، فَقَالَ‏:‏ مَرْحَبًا بِالطَّيِّبِ الْمُطَيَّبِ‏.‏

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Nabiy ﷺ huzurlarida oʻtirgan edim. Shu payt Ammor ibn Yosir kirishga izn soʻradi. Nabiy ﷺ: «Unga izn beringlar, pok va poklangan zotga marhabo», dedilar.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Набий ﷺ ҳузурларида ўтирган эдим. Шу пайт Аммор ибн Ёсир киришга изн сўради. Набий ﷺ: «Унга изн беринглар, пок ва покланган зотга марҳабо», дедилар.

حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ، عَنِ الْمُغِيرَةِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، قَالَ قَدِمْتُ الشَّأْمَ ‏{‏فَقُلْتُ مَنْ هَا هُنَا‏}‏ قَالُوا أَبُو الدَّرْدَاءِ قَالَ أَفِيكُمُ الَّذِي أَجَارَهُ اللَّهُ مِنَ الشَّيْطَانِ عَلَى لِسَانِ نَبِيِّهِ صلى الله عليه وسلم حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ مُغِيرَةَ وَقَالَ الَّذِي أَجَارَهُ اللَّهُ عَلَى لِسَانِ نَبِيِّهِ صلى الله عليه وسلم يَعْنِي عَمَّارًا‏.‏

Alqama (Abu Dardodan) rivoyat qiladi: Men Shomga bordim (va: ‹Bu yerda kim bor?› — deb soʻradim). Odamlar: «Abu Dardo», — dedi. Abu Dardo: «Alloh shaytondan himoya qilgan kishi (Allohning Rasuli ﷺ aytganidek) sizlar orasidami?» — dedi (Rivoyatchi Mugʻira: «Paygʻambar ﷺ ning tili (orqali) Alloh panoh bergan kishi — Ammor (ibn Yosir) edi», — dedi).Алқама (Абу Дардодан) ривоят қилади: Мен Шомга бордим (ва: ‹Бу ерда ким бор?› — деб сўрадим). Одамлар: «Абу Дардо», — деди. Абу Дардо: «Аллоҳ шайтондан ҳимоя қилган киши (Аллоҳнинг Расули ﷺ айтганидек) сизлар орасидами?» — деди (Ривоятчи Муғира: «Пайғамбар ﷺ нинг тили (орқали) Аллоҳ паноҳ берган киши — Аммор (ибн Ёсир) эди», — деди).

قَالَ إِبْرَاهِيمُ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ بْنُ عَبْدِ الْوَارِثِ، عَنْ عِكْرِمَةَ، بْنِ عَمَّارٍ بِهَذَا الْحَدِيثِ بِطُولِهِ ‏.‏ وَحَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُوسُفَ الأَزْدِيُّ السُّلَمِيُّ، حَدَّثَنَا النَّضْرُ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ بْنِ، عَمَّارٍ بِهَذَا ‏.‏

Salama ibn al-Akvaʼ (roziyallohu anhu)dan bu hadis butun uzunligi bilan shunga oʻxshash rivoyat qilinadi.Салама ибн ал-Акваъ (розияллоҳу анҳу)дан бу ҳадис бутун узунлиги билан шунга ўхшаш ривоят қилинади.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُمَرَ بْنِ الْوَلِيدِ الْكِنْدِيُّ الْكُوفِيُّ، وَأَبُو كُرَيْبٍ وَمُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ قَالُوا حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، عَنْ شَرِيكٍ، عَنْ عَمَّارٍ يَعْنِي الدُّهْنِيَّ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم دَخَلَ مَكَّةَ وَلِوَاؤُهُ أَبْيَضُ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ يَحْيَى بْنِ آدَمَ عَنْ شَرِيكٍ ‏.‏ قَالَ وَسَأَلْتُ مُحَمَّدًا عَنْ هَذَا الْحَدِيثِ فَلَمْ يَعْرِفْهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ يَحْيَى بْنِ آدَمَ عَنْ شَرِيكٍ وَقَالَ حَدَّثَنَا غَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ شَرِيكٍ عَنْ عَمَّارٍ عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ عَنْ جَابِرٍ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم دَخَلَ مَكَّةَ وَعَلَيْهِ عِمَامَةٌ سَوْدَاءُ ‏.‏ قَالَ مُحَمَّدٌ وَالْحَدِيثُ هُوَ هَذَا ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَالدُّهْنُ بَطْنٌ مِنْ بَجِيلَةَ وَعَمَّارٌ الدُّهْنِيُّ هُوَ عَمَّارُ بْنُ مُعَاوِيَةَ الدُّهْنِيُّ وَيُكْنَى أَبَا مُعَاوِيَةَ وَهُوَ كُوفِيٌّ وَهُوَ ثِقَةٌ عِنْدَ أَهْلِ الْحَدِيثِ ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Nabiy ﷺ Makkaga oq bayroq (livo) bilan kirdilar». Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat Yahyo ibn Odamning Sharikdan (qilgan) rivoyatidangina bilamiz. Men bu hadis haqida Muhammaddan soʻradim, u ham uni faqat Yahyo ibn Odamning Sharikdan (qilgan) rivoyatidangina bildi va: «Bizga bir necha kishi Sharikdan, u Ammordan, u Abuz Zubaydan, u Jobirdan rivoyat qildiki, Nabiy ﷺ Makkaga qora salla oʻrab kirdilar», dedi. Muhammad: «(Sahih) hadis ana shudir», dedi. Abu Iso aytdi: Duhn — Bajila (qabilasi)ning bir tarmogʻidir. Ammor ad-Duhniy esa Ammor ibn Muoviya ad-Duhniy boʻlib, u Abu Muoviya kunyasi bilan ataladi, kufalik boʻlib, hadis ahli nazdida ishonchlidir.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Набий ﷺ Маккага оқ байроқ (ливо) билан кирдилар». Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат Яҳё ибн Одамнинг Шарикдан (қилган) ривоятидангина биламиз. Мен бу ҳадис ҳақида Муҳаммаддан сўрадим, у ҳам уни фақат Яҳё ибн Одамнинг Шарикдан (қилган) ривоятидангина билди ва: «Бизга бир неча киши Шарикдан, у Аммордан, у Абуз Зубайдан, у Жобирдан ривоят қилдики, Набий ﷺ Маккага қора салла ўраб кирдилар», деди. Муҳаммад: «(Саҳиҳ) ҳадис ана шудир», деди. Абу Исо айтди: Дуҳн — Бажила (қабиласи)нинг бир тармоғидир. Аммор ад-Дуҳний эса Аммор ибн Муовия ад-Дуҳний бўлиб, у Абу Муовия куняси билан аталади, куфалик бўлиб, ҳадис аҳли наздида ишончлидир.

حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ سُهَيْلٍ، - يَعْنِي ابْنَ أَبِي صَالِحٍ - عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، حَدَّثَتْنِي فَاطِمَةُ بِنْتُ أَبِي حُبَيْشٍ، أَنَّهَا أَمَرَتْ أَسْمَاءَ - أَوْ أَسْمَاءُ حَدَّثَتْنِي أَنَّهَا، أَمَرَتْهَا فَاطِمَةُ بِنْتُ أَبِي حُبَيْشٍ - أَنْ تَسْأَلَ، رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَمَرَهَا أَنْ تَقْعُدَ الأَيَّامَ الَّتِي كَانَتْ تَقْعُدُ ثُمَّ تَغْتَسِلُ ‏.1 قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَاهُ قَتَادَةُ عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ عَنْ زَيْنَبَ بِنْتِ أُمِّ سَلَمَةَ أَنَّ أُمَّ حَبِيبَةَ بِنْتَ جَحْشٍ اسْتُحِيضَتْ فَأَمَرَهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَنْ تَدَعَ الصَّلاَةَ أَيَّامَ أَقْرَائِهَا ثُمَّ تَغْتَسِلَ وَتُصَلِّيَ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ لَمْ يَسْمَعْ قَتَادَةُ مِنْ عُرْوَةَ شَيْئًا ‏.2 وَزَادَ ابْنُ عُيَيْنَةَ فِي حَدِيثِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عَمْرَةَ عَنْ عَائِشَةَ أَنَّ أُمَّ حَبِيبَةَ كَانَتْ تُسْتَحَاضُ فَسَأَلَتِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَأَمَرَهَا أَنْ تَدَعَ الصَّلاَةَ أَيَّامَ أَقْرَائِهَا ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَهَذَا وَهَمٌ مِنَ ابْنِ عُيَيْنَةَ لَيْسَ هَذَا فِي حَدِيثِ الْحُفَّاظِ عَنِ الزُّهْرِيِّ إِلاَّ مَا ذَكَرَ سُهَيْلُ بْنُ أَبِي صَالِحٍ وَقَدْ رَوَى الْحُمَيْدِيُّ هَذَا الْحَدِيثَ عَنِ ابْنِ عُيَيْنَةَ لَمْ يَذْكُرْ فِيهِ ‏"‏ تَدَعُ الصَّلاَةَ أَيَّامَ أَقْرَائِهَا ‏"‏ ‏.1 وَرَوَتْ قَمِيرُ بِنْتُ عَمْرٍو زَوْجُ مَسْرُوقٍ عَنْ عَائِشَةَ الْمُسْتَحَاضَةُ تَتْرُكُ الصَّلاَةَ أَيَّامَ أَقْرَائِهَا ثُمَّ تَغْتَسِلُ ‏.3 وَقَالَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ الْقَاسِمِ عَنْ أَبِيهِ إِنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَمَرَهَا أَنْ تَتْرُكَ الصَّلاَةَ قَدْرَ أَقْرَائِهَا ‏.2 وَرَوَى أَبُو بِشْرٍ جَعْفَرُ بْنُ أَبِي وَحْشِيَّةَ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّ أُمَّ حَبِيبَةَ بِنْتَ جَحْشٍ اسْتُحِيضَتْ فَذَكَرَ مِثْلَهُ وَرَوَى شَرِيكٌ عَنْ أَبِي الْيَقْظَانِ عَنْ عَدِيِّ بْنِ ثَابِتٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الْمُسْتَحَاضَةُ تَدَعُ الصَّلاَةَ أَيَّامَ أَقْرَائِهَا ثُمَّ تَغْتَسِلُ وَتُصَلِّي ‏"‏ ‏.1 وَرَوَى الْعَلاَءُ بْنُ الْمُسَيَّبِ عَنِ الْحَكَمِ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ أَنَّ سَوْدَةَ اسْتُحِيضَتْ فَأَمَرَهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِذَا مَضَتْ أَيَّامُهَا اغْتَسَلَتْ وَصَلَّتْ ‏.1 وَرَوَى سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ عَنْ عَلِيٍّ وَابْنِ عَبَّاسٍ ‏"‏ الْمُسْتَحَاضَةُ تَجْلِسُ أَيَّامَ قُرْئِهَا ‏"‏ ‏.1 وَكَذَلِكَ رَوَاهُ عَمَّارٌ مَوْلَى بَنِي هَاشِمٍ وَطَلْقُ بْنُ حَبِيبٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ 1 وَكَذَلِكَ رَوَاهُ مَعْقِلٌ الْخَثْعَمِيُّ عَنْ عَلِيٍّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ 4 وَكَذَلِكَ رَوَى الشَّعْبِيُّ عَنْ قَمِيرَ امْرَأَةِ مَسْرُوقٍ عَنْ عَائِشَةَ رضى الله عنها ‏. قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَهُوَ قَوْلُ الْحَسَنِ وَسَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ وَعَطَاءٍ وَمَكْحُولٍ وَإِبْرَاهِيمَ وَسَالِمٍ وَالْقَاسِمِ إِنَّ الْمُسْتَحَاضَةَ تَدَعُ الصَّلاَةَ أَيَّامَ أَقْرَائِهَا ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ لَمْ يَسْمَعْ قَتَادَةُ مِنْ عُرْوَةَ شَيْئًا ‏.‏ 1

Urva ibn Zubayr aytadi: Menga Fotima binti Abu Hubaysh rivoyat qildiki, u Asmoʼ (binti Abu Bakr)ga (topshirgan) — yoki Asmoʼ menga rivoyat qildiki, Fotima binti Abu Hubaysh unga topshirgan — Rasululloh ﷺ dan soʻrashni; shunda u zot unga (avval) oʻtirgan (namozni tark etgan) kunlaricha oʻtirishni, soʻng gʻusl qilishni buyurdilar. Abu Dovud aytdi: Buni Qatoda Urva ibn Zubayrdan, u Zaynab binti Umm Salamadan (rivoyat qilib): «Umm Habiba binti Jahsh istihoza boʻldi; Paygʻambar ﷺ unga hayz kunlarida namozni tark etishni, soʻng gʻusl qilib namoz oʻqishni buyurdilar», — degan. Abu Dovud aytdi: Qatoda Urvadan hech narsa eshitmagan. Ibn Uyayna esa Zuhriyning hadisida — u Amradan, u Oishadan: «Umm Habiba istihoza boʻlar edi, u Paygʻambar ﷺ dan soʻradi; u zot unga hayz kunlarida namozni tark etishni buyurdilar», — deb (qoʻshimcha) keltirgan. Abu Dovud aytdi: Bu — Ibn Uyaynaning vahmidir; bu (soʻz) Zuhriydan (rivoyat qilgan) huffozlarning hadisida — Suhayl ibn Abu Solih zikr qilganidan boshqa (oʻrinda) — yoʻq. Humaydiy bu hadisni Ibn Uyaynadan rivoyat qilib, unda «hayz kunlarida namozni tark etadi» (degan soʻzni) keltirmagan. Masruqning xotini Qamiyr binti Amr Oishadan: «Mustahoza ayol hayz kunlarida namozni tark etadi, soʻng gʻusl qiladi», — deb rivoyat qilgan. Abdurahmon ibn al-Qosim otasidan: «Paygʻambar ﷺ unga hayzi miqdoricha namozni tark etishni buyurdilar», — degan. Abu Bishr Jaʼfar ibn Abu Vahshiyya Ikrimadan, u Paygʻambar ﷺ dan: «Umm Habiba binti Jahsh istihoza boʻldi», — deb shunga oʻxshash zikr qilgan. Sharik Abul-Yaqzondan, u Adiy ibn Sobitdan, u otasidan, u bobosidan, u Paygʻambar ﷺ dan: «Mustahoza ayol hayz kunlarida namozni tark etadi, soʻng gʻusl qilib namoz oʻqiydi», — deb rivoyat qilgan. Aloʼ ibn al-Musayyab Hakamdan, u Abu Jaʼfardan: «Savda istihoza boʻldi; Paygʻambar ﷺ unga, kunlari oʻtganda, gʻusl qilib namoz oʻqishni buyurdilar», — deb rivoyat qilgan. Said ibn Jubayr Ali va Ibn Abbosdan: «Mustahoza ayol hayzi kunlarida oʻtiradi (namoz oʻqimaydi)», — deb rivoyat qilgan. Buni Banu Hoshimning mavlosi Ammor va Talq ibn Habib ham Ibn Abbosdan shunday rivoyat qilishgan. Buni Maʼqil al-Xasʼamiy ham Alidan shunday rivoyat qilgan. Shaʼbiy ham Masruqning xotini Qamiyrdan, u Oishadan shunday rivoyat qilgan. Abu Dovud aytdi: Bu — Hasan (al-Basriy), Said ibn al-Musayyab, Ato, Makhul, Ibrohim, Solim va Qosimning soʻzidir: mustahoza ayol hayzi kunlarida namozni tark etadi. Abu Dovud aytdi: Qatoda Urvadan hech narsa eshitmagan.Урва ибн Зубайр айтади: Менга Фотима бинти Абу Ҳубайш ривоят қилдики, у Асмоъ (бинти Абу Бакр)га (топширган) — ёки Асмоъ менга ривоят қилдики, Фотима бинти Абу Ҳубайш унга топширган — Расулуллоҳ ﷺ дан сўрашни; шунда у зот унга (аввал) ўтирган (намозни тарк этган) кунларича ўтиришни, сўнг ғусл қилишни буюрдилар. Абу Довуд айтди: Буни Қатода Урва ибн Зубайрдан, у Зайнаб бинти Умм Саламадан (ривоят қилиб): «Умм Ҳабиба бинти Жаҳш истиҳоза бўлди; Пайғамбар ﷺ унга ҳайз кунларида намозни тарк этишни, сўнг ғусл қилиб намоз ўқишни буюрдилар», — деган. Абу Довуд айтди: Қатода Урвадан ҳеч нарса эшитмаган. Ибн Уяйна эса Зуҳрийнинг ҳадисида — у Амрадан, у Оишадан: «Умм Ҳабиба истиҳоза бўлар эди, у Пайғамбар ﷺ дан сўради; у зот унга ҳайз кунларида намозни тарк этишни буюрдилар», — деб (қўшимча) келтирган. Абу Довуд айтди: Бу — Ибн Уяйнанинг ваҳмидир; бу (сўз) Зуҳрийдан (ривоят қилган) ҳуффозларнинг ҳадисида — Суҳайл ибн Абу Солиҳ зикр қилганидан бошқа (ўринда) — йўқ. Ҳумайдий бу ҳадисни Ибн Уяйнадан ривоят қилиб, унда «ҳайз кунларида намозни тарк этади» (деган сўзни) келтирмаган. Масруқнинг хотини Қамийр бинти Амр Оишадан: «Мустаҳоза аёл ҳайз кунларида намозни тарк этади, сўнг ғусл қилади», — деб ривоят қилган. Абдураҳмон ибн ал-Қосим отасидан: «Пайғамбар ﷺ унга ҳайзи миқдорича намозни тарк этишни буюрдилар», — деган. Абу Бишр Жаъфар ибн Абу Ваҳшийя Икримадан, у Пайғамбар ﷺ дан: «Умм Ҳабиба бинти Жаҳш истиҳоза бўлди», — деб шунга ўхшаш зикр қилган. Шарик Абул-Яқзондан, у Адий ибн Собитдан, у отасидан, у бобосидан, у Пайғамбар ﷺ дан: «Мустаҳоза аёл ҳайз кунларида намозни тарк этади, сўнг ғусл қилиб намоз ўқийди», — деб ривоят қилган. Алоъ ибн ал-Мусайяб Ҳакамдан, у Абу Жаъфардан: «Савда истиҳоза бўлди; Пайғамбар ﷺ унга, кунлари ўтганда, ғусл қилиб намоз ўқишни буюрдилар», — деб ривоят қилган. Саид ибн Жубайр Али ва Ибн Аббосдан: «Мустаҳоза аёл ҳайзи кунларида ўтиради (намоз ўқимайди)», — деб ривоят қилган. Буни Бану Ҳошимнинг мавлоси Аммор ва Талқ ибн Ҳабиб ҳам Ибн Аббосдан шундай ривоят қилишган. Буни Маъқил ал-Хасъамий ҳам Алидан шундай ривоят қилган. Шаъбий ҳам Масруқнинг хотини Қамийрдан, у Оишадан шундай ривоят қилган. Абу Довуд айтди: Бу — Ҳасан (ал-Басрий), Саид ибн ал-Мусайяб, Ато, Макҳул, Иброҳим, Солим ва Қосимнинг сўзидир: мустаҳоза аёл ҳайзи кунларида намозни тарк этади. Абу Довуд айтди: Қатода Урвадан ҳеч нарса эшитмаган.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ سَلَمَةَ، عَنْ ذَرٍّ، عَنِ ابْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبْزَى، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَجُلاً، أَتَى عُمَرَ فَقَالَ إِنِّي أَجْنَبْتُ فَلَمْ أَجِدِ الْمَاءَ ‏.‏ قَالَ عُمَرُ لاَ تُصَلِّ ‏.‏ فَقَالَ عَمَّارُ بْنُ يَاسِرٍ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ أَمَا تَذْكُرُ إِذْ أَنَا وَأَنْتَ فِي سَرِيَّةٍ فَأَجْنَبْنَا فَلَمْ نَجِدِ الْمَاءَ فَأَمَّا أَنْتَ فَلَمْ تُصَلِّ وَأَمَّا أَنَا فَتَمَعَّكْتُ فِي التُّرَابِ فَصَلَّيْتُ فَأَتَيْنَا النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرْنَا ذَلِكَ لَهُ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّمَا كَانَ يَكْفِيكَ ‏"‏ ‏.‏ فَضَرَبَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَدَيْهِ إِلَى الأَرْضِ ثُمَّ نَفَخَ فِيهِمَا ثُمَّ مَسَحَ بِهِمَا وَجْهَهُ وَكَفَّيْهِ - وَسَلَمَةُ شَكَّ لاَ يَدْرِي فِيهِ الْمِرْفَقَيْنِ أَوْ إِلَى الْكَفَّيْنِ - فَقَالَ عُمَرُ نُوَلِّيكَ مَا تَوَلَّيْتَ ‏.‏

Ammor ibn Yosir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Umarning oldiga kelib: «Men junub boʻldim, ammo suv topmadim», dedi. Umar: «Namoz oʻqima», dedi. Shunda Ammor ibn Yosir: «Ey moʻminlar amiri, esingdami, men bilan sen bir jangovar guruhda edik, junub boʻldik, ammo suv topmadik. Sen namoz oʻqimading, men esa tuproqqa agʻanadim va namoz oʻqidim. Soʻng Nabiy ﷺning oldilariga kelib, buni u zotga aytganimizda: ‹Senga shu kifoya qilardi›, dedilar», dedi. Soʻng Nabiy ﷺ ikki qoʻllarini yerga urdilar, keyin ularga pufladilar, soʻng ular bilan yuzlarini va kaftlarini masli qildilar. Umar: «Oʻzing zimmangga olgan narsani oʻzingga havola qilamiz», dedi.Аммор ибн Ёсир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши Умарнинг олдига келиб: «Мен жунуб бўлдим, аммо сув топмадим», деди. Умар: «Намоз ўқима», деди. Шунда Аммор ибн Ёсир: «Эй мўминлар амири, эсингдами, мен билан сен бир жанговар гуруҳда эдик, жунуб бўлдик, аммо сув топмадик. Сен намоз ўқимадинг, мен эса тупроққа ағанадим ва намоз ўқидим. Сўнг Набий ﷺнинг олдиларига келиб, буни у зотга айтганимизда: ‹Сенга шу кифоя қиларди›, дедилар», деди. Сўнг Набий ﷺ икки қўлларини ерга урдилар, кейин уларга пуфладилар, сўнг улар билан юзларини ва кафтларини масли қилдилар. Умар: «Ўзинг зиммангга олган нарсани ўзингга ҳавола қиламиз», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو السَّائِبِ، سَلْمُ بْنُ جُنَادَةَ حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ الْحَفَرِيُّ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ اشْتَرَكْتُ أَنَا وَسَعْدٌ، وَعَمَّارٌ، يَوْمَ بَدْرٍ فِيمَا نُصِيبُ فَلَمْ أَجِئْ أَنَا وَلاَ عَمَّارٌ بِشَىْءٍ وَجَاءَ سَعْدٌ بِرَجُلَيْنِ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men, Saʼd va Ammor Badr kuni qoʻlga kiritganimizni (boʻlishishga) sherik boʻldik. Men ham, Ammor ham hech narsa keltirmadik, Saʼd esa ikki kishini (asirni) keltirdi.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен, Саъд ва Аммор Бадр куни қўлга киритганимизни (бўлишишга) шерик бўлдик. Мен ҳам, Аммор ҳам ҳеч нарса келтирмадик, Саъд эса икки кишини (асирни) келтирди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ، حَدَّثَنَا الْقَاسِمُ يَعْنِي ابْنَ الْفَضْلِ، حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ مُرَّةَ، عَنْ سَالِمِ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ، قَالَ دَعَا عُثْمَانُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ نَاسًا مِنْ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِيهِمْ عَمَّارُ بْنُ يَاسِرٍ فَقَالَ إِنِّي سَائِلُكُمْ وَإِنِّي أُحِبُّ أَنْ تَصْدُقُونِي نَشَدْتُكُمْ اللَّهَ أَتَعْلَمُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يُؤْثِرُ قُرَيْشًا عَلَى سَائِرِ النَّاسِ وَيُؤْثِرُ بَنِي هَاشِمٍ عَلَى سَائِرِ قُرَيْشٍ فَسَكَتَ الْقَوْمُ فَقَالَ عُثْمَانُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ لَوْ أَنَّ بِيَدِي مَفَاتِيحَ الْجَنَّةِ لَأَعْطَيْتُهَا بَنِي أُمَيَّةَ حَتَّى يَدْخُلُوا مِنْ عِنْدِ آخِرِهِمْ فَبَعَثَ إِلَى طَلْحَةَ وَالزُّبَيْرِ فَقَالَ عُثْمَانُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَلَا أُحَدِّثُكُمَا عَنْهُ يَعْنِي عَمَّارًا أَقْبَلْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ آخِذًا بِيَدِي نَتَمَشَّى فِي الْبَطْحَاءِ حَتَّى أَتَى عَلَى أَبِيهِ وَأُمِّهِ وَعَلَيْهِ يُعَذَّبُونَ فَقَالَ أَبُو عَمَّارٍ يَا رَسُولَ اللَّهِ الدَّهْرَ هَكَذَا فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ اصْبِرْ ثُمَّ قَالَ اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِآلِ يَاسِرٍ وَقَدْ فَعَلْتُ‏.‏

Usmon (roziyallohu anhu) Rasululloh ﷺning sahobalaridan bir qanchasini chaqirdi, ular orasida Ammor ibn Yosir ham bor edi. U: «Men sizlardan bir narsa soʻrayman va menga rost gapirishingizni istayman. Sizlarni Alloh haqi qasam ichishga chorlab soʻrayman: Rasululloh ﷺ Qurayshni boshqa barcha odamlardan afzal koʻrar va Bani Hoshimni boshqa barcha Qurayshdan afzal koʻrardilar deb bilasizmi?» dedi. Jamoat jim qoldi. Soʻng Usmon (roziyallohu anhu): «Agar jannatning kalitlari qoʻlimda boʻlsa edi, ularni Bani Umayyaga berardim, toki ularning oxirgisigacha (jannatga) kirmaguncha», dedi. Soʻng Talha va Zubayrga odam yuborib: «Sizlarga u haqda, yaʼni Ammor haqida aytib bermaymi? Men Rasululloh ﷺ bilan birga qoʻlimdan ushlagan holda Bathoʻda yurib borardik, u zot uning otasi va onasining oldiga keldilar, ular azoblanayotgan edi. Ammorning otasi: ‹Ey Rasululloh, hamisha shundaymi?› dedi. Nabiy ﷺ unga: ‹Sabr qil›, dedilar. Soʻng: ‹Ey Alloh, Yosir oilasini magʻfirat qilgin› dedilar, va (Alloh) buni ado etdi», dedilar.Усмон (розияллоҳу анҳу) Расулуллоҳ ﷺнинг саҳобаларидан бир қанчасини чақирди, улар орасида Аммор ибн Ёсир ҳам бор эди. У: «Мен сизлардан бир нарса сўрайман ва менга рост гапиришингизни истайман. Сизларни Аллоҳ ҳақи қасам ичишга чорлаб сўрайман: Расулуллоҳ ﷺ Қурайшни бошқа барча одамлардан афзал кўрар ва Бани Ҳошимни бошқа барча Қурайшдан афзал кўрардилар деб биласизми?» деди. Жамоат жим қолди. Сўнг Усмон (розияллоҳу анҳу): «Агар жаннатнинг калитлари қўлимда бўлса эди, уларни Бани Умайяга берардим, токи уларнинг охиргисигача (жаннатга) кирмагунча», деди. Сўнг Талҳа ва Зубайрга одам юбориб: «Сизларга у ҳақда, яъни Аммор ҳақида айтиб бермайми? Мен Расулуллоҳ ﷺ билан бирга қўлимдан ушлаган ҳолда Батҳўда юриб борардик, у зот унинг отаси ва онасининг олдига келдилар, улар азобланаётган эди. Амморнинг отаси: ‹Эй Расулуллоҳ, ҳамиша шундайми?› деди. Набий ﷺ унга: ‹Сабр қил›, дедилар. Сўнг: ‹Эй Аллоҳ, Ёсир оиласини мағфират қилгин› дедилар, ва (Аллоҳ) буни адо этди», дедилар.

عَن الْبَراء قَالَ: أَوَّلُ مَنْ قَدِمَ عَلَيْنَا مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُصْعَبُ بْنُ عُمَيْرٍ وَابْنُ أُمِّ مَكْتُومٍ فَجَعَلَا يُقْرِآنِنَا الْقُرْآنَ ثُمَّ جَاءَ عَمَّارٌ وَبِلَالٌ وَسَعْدٌ ثُمَّ جَاءَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ فِي عِشْرِينَ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثُمَّ جَاءَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَمَا رَأَيْتُ أَهْلَ الْمَدِينَةِ فَرِحُوا بِشَيْءٍ فَرَحَهُمْ بِهِ حَتَّى رَأَيْتُ الْوَلَائِدَ وَالصِّبْيَانَ يَقُولُونَ: هَذَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَدْ جَاءَ فَمَا جَاءَ حَتَّى قرأتُ: [سبِّح اسْم ربِّك الْأَعْلَى] فِي سُوَرٍ مِثْلِهَا مِنَ الْمُفَصَّلِ. رَوَاهُ البُخَارِيّ

(Baro (roziyallohu anhumo) aytdi:) Paygʻambar ﷺning ashobidan bizning oldimizga birinchi boʻ lib kelgan (kishi) Musʼab ibn Umayr va Ibn Ummi Maktum (edi); ular bizga Qurʼon oʻqita boshladilar. Soʻng Ammor, Bilol va Saʼd keldi; soʻng Umar ibnul-Xattob yigirma (kishi) ichida keldi; soʻng Paygʻambar ﷺ keldilar. Men Madina ahlining — u zot (kelishi) bilan xursand boʻ lganidek — biror narsadan xursand boʻ lganini koʻ rmadim, hatto men joriyalar (qizlar) va bolalarning: «Mana Rasululloh keldilar!» deb aytayotganlarini koʻ rdim. U zot kelmasidan (oldin)oq men ‹Sabbih isma robbikal-aʼlo (Eng oliy Robbingning ismini pokla)› (Aʼlo surasi, 1) (surasini) va uning misli (boshqa) suralarni oʻqib olgan edim.(Баро (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Пайғамбар ﷺнинг ашобидан бизнинг олдимизга биринчи бў либ келган (киши) Мусъаб ибн Умайр ва Ибн Умми Мактум (эди); улар бизга Қуръон ўқита бошладилар. Сўнг Аммор, Билол ва Саъд келди; сўнг Умар ибнул-Хаттоб йигирма (киши) ичида келди; сўнг Пайғамбар ﷺ келдилар. Мен Мадина аҳлининг — у зот (келиши) билан хурсанд бў лганидек — бирор нарсадан хурсанд бў лганини кў рмадим, ҳатто мен жориялар (қизлар) ва болаларнинг: «Мана Расулуллоҳ келдилар!» деб айтаётганларини кў рдим. У зот келмасидан (олдин)оқ мен ‹Саббиҳ исма роббикал-аъло (Энг олий Роббингнинг исмини покла)› (Аъло сураси, 1) (сурасини) ва унинг мисли (бошқа) сураларни ўқиб олган эдим.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ مُغِيرَةَ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ ذَهَبَ عَلْقَمَةُ إِلَى الشَّأْمِ، فَلَمَّا دَخَلَ الْمَسْجِدَ قَالَ اللَّهُمَّ يَسِّرْ لِي جَلِيسًا صَالِحًا‏.‏ فَجَلَسَ إِلَى أَبِي الدَّرْدَاءِ فَقَالَ أَبُو الدَّرْدَاءِ مِمَّنْ أَنْتَ قَالَ مِنْ أَهْلِ الْكُوفَةِ‏.‏ قَالَ أَلَيْسَ فِيكُمْ ـ أَوْ مِنْكُمْ ـ صَاحِبُ السِّرِّ الَّذِي لاَ يَعْلَمُهُ غَيْرُهُ يَعْنِي حُذَيْفَةَ‏.‏ قَالَ قُلْتُ بَلَى‏.‏ قَالَ أَلَيْسَ فِيكُمُ ـ أَوْ مِنْكُمُ ـ الَّذِي أَجَارَهُ اللَّهُ عَلَى لِسَانِ نَبِيِّهِ صلى الله عليه وسلم يَعْنِي مِنَ الشَّيْطَانِ، يَعْنِي عَمَّارًا‏.‏ قُلْتُ بَلَى‏.‏ قَالَ أَلَيْسَ فِيكُمْ ـ أَوْ مِنْكُمْ ـ صَاحِبُ السِّوَاكِ أَوِ السِّرَارِ قَالَ بَلَى‏.‏ قَالَ كَيْفَ كَانَ عَبْدُ اللَّهِ يَقْرَأُ ‏[quran sura="92" aya_start="1" aya_end="2"]{‏وَاللَّيْلِ إِذَا يَغْشَى * وَالنَّهَارِ إِذَا تَجَلَّى‏}‏ قُلْتُ ‏{‏وَالذَّكَرِ وَالأُنْثَى‏}‏‏.‏ قَالَ مَا زَالَ بِي هَؤُلاَءِ حَتَّى كَادُوا يَسْتَنْزِلُونِي عَنْ شَىْءٍ سَمِعْتُهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏

Alqama Shomga bordi. Masjidga kirganida: «Allohim, menga solih bir hamsuhbat muyassar qil», dedi. Soʻng Abud-Dardoning yoniga oʻtirdi. Abud-Dardo: «Sen qayerdansan?» dedi. (Alqama:) «Kufa ahlidanman», dedi. (Abud-Dardo:) «Sizlar orasida — yoki sizlardan — undan boshqa hech kim bilmaydigan sirning sohibi (Huzayfani nazarda tutib) yoʻqmi?» dedi. (Alqama:) «Bor», dedim. (Abud-Dardo:) «Sizlar orasida — yoki sizlardan — Alloh oʻz Paygʻambari ﷺning tili orqali (shaytondan) panoh bergan kishi (Ammorni nazarda tutib) yoʻqmi?» dedi. (Alqama:) «Bor», dedim. (Abud-Dardo:) «Sizlar orasida — yoki sizlardan — misvok yoki sir sohibi yoʻqmi?» dedi. (Alqama:) «Bor», dedi. (Abud-Dardo:) «Abdulloh ‹Val-layli izo yagʻsho, van-nahori izo tajallo›ni qanday oʻqirdi?» dedi. (Alqama:) «‹Vaz-zakari val-unso›» (deb), dedim. U: «Mana bular (shomliklar) Rasululloh ﷺdan eshitgan bir narsadan meni qaytarmoqchi boʻlguday boʻlishdi (ammo qaytara olishmadi)», dedi.Алқама Шомга борди. Масжидга кирганида: «Аллоҳим, менга солиҳ бир ҳамсуҳбат муяссар қил», деди. Сўнг Абуд-Дардонинг ёнига ўтирди. Абуд-Дардо: «Сен қаердансан?» деди. (Алқама:) «Куфа аҳлиданман», деди. (Абуд-Дардо:) «Сизлар орасида — ёки сизлардан — ундан бошқа ҳеч ким билмайдиган сирнинг соҳиби (Ҳузайфани назарда тутиб) йўқми?» деди. (Алқама:) «Бор», дедим. (Абуд-Дардо:) «Сизлар орасида — ёки сизлардан — Аллоҳ ўз Пайғамбари ﷺнинг тили орқали (шайтондан) паноҳ берган киши (Амморни назарда тутиб) йўқми?» деди. (Алқама:) «Бор», дедим. (Абуд-Дардо:) «Сизлар орасида — ёки сизлардан — мисвок ёки сир соҳиби йўқми?» деди. (Алқама:) «Бор», деди. (Абуд-Дардо:) «Абдуллоҳ ‹Вал-лайли изо яғшо, ван-наҳори изо тажалло›ни қандай ўқирди?» деди. (Алқама:) «‹Ваз-закари вал-унсо›» (деб), дедим. У: «Мана булар (шомликлар) Расулуллоҳ ﷺдан эшитган бир нарсадан мени қайтармоқчи бўлгудай бўлишди (аммо қайтара олишмади)», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَسْوَدُ بْنُ عَامِرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ بْنُ الْحَجَّاجِ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَبِي نَضْرَةَ، عَنْ قَيْسٍ، قَالَ قُلْتُ لِعَمَّارٍ أَرَأَيْتُمْ صَنِيعَكُمْ هَذَا الَّذِي صَنَعْتُمْ فِي أَمْرِ عَلِيٍّ أَرَأْيًا رَأَيْتُمُوهُ أَوْ شَيْئًا عَهِدَهُ إِلَيْكُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ مَا عَهِدَ إِلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم شَيْئًا لَمْ يَعْهَدْهُ إِلَى النَّاسِ كَافَّةً وَلَكِنْ حُذَيْفَةُ أَخْبَرَنِي عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ فِي أَصْحَابِي اثْنَا عَشَرَ مُنَافِقًا فِيهِمْ ثَمَانِيَةٌ لاَ يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ حَتَّى يَلِجَ الْجَمَلُ فِي سَمِّ الْخِيَاطِ ثَمَانِيَةٌ مِنْهُمْ تَكْفِيكَهُمُ الدُّبَيْلَةُ وَأَرْبَعَةٌ ‏"‏ ‏.‏ لَمْ أَحْفَظْ مَا قَالَ شُعْبَةُ فِيهِمْ ‏.‏

Qays (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: «Men Ammorga: ‹Ali ishida qilgan ana shu ishingiz haqida ayting-chi, u oʻzingiz oʻylab topgan fikrmi yoki Rasululloh ﷺ sizlarga topshirgan biror narsami?› dedim. U: ‹Rasululloh ﷺ bizga umuman odamlarga topshirmagan biror narsani topshirgan emaslar. Lekin menga Huzayfa Nabiy ﷺ dan xabar berib aytdiki, Nabiy ﷺ: «Sahobalarim orasida oʻn ikki munofiq bor. Ulardan sakkiztasi tuya igna teshigidan oʻtmaguncha jannatga kira olmaydilar. Ulardan sakkiztasiga dubayla (yara) yetarli boʻladi», dedilar›, dedi. ‹Va toʻrttasi haqida...› — Shuʼba ular haqida nima deganini yodlamadim».Қайс (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: «Мен Амморга: ‹Али ишида қилган ана шу ишингиз ҳақида айтинг-чи, у ўзингиз ўйлаб топган фикрми ёки Расулуллоҳ ﷺ сизларга топширган бирор нарсами?› дедим. У: ‹Расулуллоҳ ﷺ бизга умуман одамларга топширмаган бирор нарсани топширган эмаслар. Лекин менга Ҳузайфа Набий ﷺ дан хабар бериб айтдики, Набий ﷺ: «Саҳобаларим орасида ўн икки мунофиқ бор. Улардан саккизтаси туя игна тешигидан ўтмагунча жаннатга кира олмайдилар. Улардан саккизтасига дубайла (яра) етарли бўлади», дедилар›, деди. ‹Ва тўрттаси ҳақида...› — Шуъба улар ҳақида нима деганини ёдламадим».

حَدَّثَنَا أَبُو جَعْفَرٍ السِّمْنَانِيُّ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ الرَّقِّيُّ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرٍو الرَّقِّيُّ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى أَنْ يَنْتَعِلَ الرَّجُلُ وَهُوَ قَائِمٌ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ ‏.‏ وَقَالَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ وَلاَ يَصِحُّ هَذَا الْحَدِيثُ وَلاَ حَدِيثُ مَعْمَرٍ عَنْ عَمَّارِ بْنِ أَبِي عَمَّارٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ kishi tik turgan holda kovush kiyishidan qaytardilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir. Muhammad ibn Ismoil aytdi: Bu hadis ham, Maʼmarning Ammor ibn Abu Ammordan, u Abu Hurayradan (qilgan) hadisi ham sahih emas.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ киши тик турган ҳолда ковуш кийишидан қайтардилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир. Муҳаммад ибн Исмоил айтди: Бу ҳадис ҳам, Маъмарнинг Аммор ибн Абу Аммордан, у Абу Ҳурайрадан (қилган) ҳадиси ҳам саҳиҳ эмас.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ سِنَانٍ الْقَطَّانُ الْوَاسِطِيُّ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ، عَنْ أَيُّوبَ أَبِي الْعَلاَءِ، عَنِ ابْنِ شُبْرُمَةَ، عَنِ امْرَأَةِ، مَسْرُوقٍ عَنْ عَائِشَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِثْلَهُ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَحَدِيثُ عَدِيِّ بْنِ ثَابِتٍ وَالأَعْمَشِ عَنْ حَبِيبٍ وَأَيُّوبَ أَبِي الْعَلاَءِ كُلُّهَا ضَعِيفَةٌ لاَ تَصِحُّ وَدَلَّ عَلَى ضَعْفِ حَدِيثِ الأَعْمَشِ عَنْ حَبِيبٍ هَذَا الْحَدِيثُ أَوْقَفَهُ حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ عَنِ الأَعْمَشِ وَأَنْكَرَ حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ أَنْ يَكُونَ حَدِيثُ حَبِيبٍ مَرْفُوعًا وَأَوْقَفَهُ أَيْضًا أَسْبَاطٌ عَنِ الأَعْمَشِ مَوْقُوفٌ عَنْ عَائِشَةَ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَاهُ ابْنُ دَاوُدَ عَنِ الأَعْمَشِ مَرْفُوعًا أَوَّلُهُ وَأَنْكَرَ أَنْ يَكُونَ فِيهِ الْوُضُوءُ عِنْدَ كُلِّ صَلاَةٍ وَدَلَّ عَلَى ضَعْفِ حَدِيثِ حَبِيبٍ هَذَا أَنَّ رِوَايَةَ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُرْوَةَ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْ فَكَانَتْ تَغْتَسِلُ لِكُلِّ صَلاَةٍ ‏.‏ فِي حَدِيثِ الْمُسْتَحَاضَةِ وَرَوَى أَبُو الْيَقْظَانِ عَنْ عَدِيِّ بْنِ ثَابِتٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَلِيٍّ - رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ - وَعَمَّارٌ مَوْلَى بَنِي هَاشِمٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَرَوَى عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ مَيْسَرَةَ وَبَيَانٌ وَالْمُغِيرَةُ وَفِرَاسٌ وَمُجَالِدٌ عَنِ الشَّعْبِيِّ عَنْ حَدِيثِ قَمِيرَ عَنْ عَائِشَةَ ‏"‏ تَوَضَّئِي لِكُلِّ صَلاَةٍ ‏"‏ ‏.‏ وَرِوَايَةُ دَاوُدَ وَعَاصِمٍ عَنِ الشَّعْبِيِّ عَنْ قَمِيرَ عَنْ عَائِشَةَ ‏"‏ تَغْتَسِلُ كُلَّ يَوْمٍ مَرَّةً ‏"‏ ‏.‏ وَرَوَى هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ الْمُسْتَحَاضَةُ تَتَوَضَّأُ لِكُلِّ صَلاَةٍ ‏.‏ وَهَذِهِ الأَحَادِيثُ كُلُّهَا ضَعِيفَةٌ إِلاَّ حَدِيثَ قَمِيرَ وَحَدِيثَ عَمَّارٍ مَوْلَى بَنِي هَاشِمٍ وَحَدِيثَ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ وَالْمَعْرُوفُ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ الْغُسْلُ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan bu hadis boshqa sanad bilan, Paygʻambar ﷺ dan shunga oʻxshash rivoyat qilingan. Abu Dovud aytdi: Adiy ibn Sobitning hadisi, hamda aʼmashning Habib va Ayyub Abul-Aloʼdan (qilgan) hadislari — hammasi zaif, sahih emas. Aʼmashning Habibdan (qilgan) hadisi zaifligiga shu (dalolat qiladiki): uni Hafs ibn Gʻiyos aʼmashdan mavquf qilgan va Hafs ibn Gʻiyos Habibning hadisi marfuʼ boʻlishini inkor qilgan; uni Asbot ham aʼmashdan, Oishadan mavquf qilib (rivoyat qilgan). Abu Dovud aytdi: Buni Ibn Dovud aʼmashdan — avvalini marfuʼ qilib — rivoyat qilgan va unda «har namozga tahorat (olish)» borligini inkor qilgan. Habibning bu hadisi zaifligiga yana shu (dalolat qiladiki): Zuhriyning Urvadan, u Oishadan (qilgan) rivoyatida — mustahoza hadisida — (Oisha): «U har namozga gʻusl qilar edi», — degan. Abul-Yaqzon Adiy ibn Sobitdan, u otasidan, u Alidan (rivoyat qilgan); Banu Hoshimning mavlosi Ammor Ibn Abbosdan (rivoyat qilgan); Abdulmalik ibn Maysara, Bayon, Mugʻiyra, Firos va Mujolid Shaʼbiydan, u Qamiyrning hadisidan, u Oishadan: «Har namozga tahorat ol», — deb rivoyat qilishgan. Dovud va Osimning Shaʼbiydan, u Qamiyrdan, u Oishadan (qilgan) rivoyatida: «Har kuni bir marta gʻusl qiladi», — deyilgan. Hishom ibn Urva otasidan: «Mustahoza ayol har namozga tahorat oladi», — deb rivoyat qilgan. Bu hadislarning hammasi zaif — Qamiyrning hadisi, Banu Hoshimning mavlosi Ammorning hadisi va Hishom ibn Urvaning otasidan (qilgan) hadisidan boshqa. Ibn Abbosdan maʼlum (mashhur) boʻlgani esa — gʻusldir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан бу ҳадис бошқа санад билан, Пайғамбар ﷺ дан шунга ўхшаш ривоят қилинган. Абу Довуд айтди: Адий ибн Собитнинг ҳадиси, ҳамда аъмашнинг Ҳабиб ва Айюб Абул-Алоъдан (қилган) ҳадислари — ҳаммаси заиф, саҳиҳ эмас. Аъмашнинг Ҳабибдан (қилган) ҳадиси заифлигига шу (далолат қиладики): уни Ҳафс ибн Ғиёс аъмашдан мавқуф қилган ва Ҳафс ибн Ғиёс Ҳабибнинг ҳадиси марфуъ бўлишини инкор қилган; уни Асбот ҳам аъмашдан, Оишадан мавқуф қилиб (ривоят қилган). Абу Довуд айтди: Буни Ибн Довуд аъмашдан — аввалини марфуъ қилиб — ривоят қилган ва унда «ҳар намозга таҳорат (олиш)» борлигини инкор қилган. Ҳабибнинг бу ҳадиси заифлигига яна шу (далолат қиладики): Зуҳрийнинг Урвадан, у Оишадан (қилган) ривоятида — мустаҳоза ҳадисида — (Оиша): «У ҳар намозга ғусл қилар эди», — деган. Абул-Яқзон Адий ибн Собитдан, у отасидан, у Алидан (ривоят қилган); Бану Ҳошимнинг мавлоси Аммор Ибн Аббосдан (ривоят қилган); Абдулмалик ибн Майсара, Баён, Муғийра, Фирос ва Мужолид Шаъбийдан, у Қамийрнинг ҳадисидан, у Оишадан: «Ҳар намозга таҳорат ол», — деб ривоят қилишган. Довуд ва Осимнинг Шаъбийдан, у Қамийрдан, у Оишадан (қилган) ривоятида: «Ҳар куни бир марта ғусл қилади», — дейилган. Ҳишом ибн Урва отасидан: «Мустаҳоза аёл ҳар намозга таҳорат олади», — деб ривоят қилган. Бу ҳадисларнинг ҳаммаси заиф — Қамийрнинг ҳадиси, Бану Ҳошимнинг мавлоси Амморнинг ҳадиси ва Ҳишом ибн Урванинг отасидан (қилган) ҳадисидан бошқа. Ибн Аббосдан маълум (машҳур) бўлгани эса — ғуслдир.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي مَالِكٍ، وَعَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبْزَى، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبْزَى، قَالَ كُنَّا عِنْدَ عُمَرَ فَأَتَاهُ رَجُلٌ فَقَالَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ رُبَّمَا نَمْكُثُ الشَّهْرَ وَالشَّهْرَيْنِ وَلاَ نَجِدُ الْمَاءَ ‏.‏ فَقَالَ عُمَرُ أَمَّا أَنَا فَإِذَا لَمْ أَجِدِ الْمَاءَ لَمْ أَكُنْ لأُصَلِّيَ حَتَّى أَجِدَ الْمَاءَ ‏.‏ فَقَالَ عَمَّارُ بْنُ يَاسِرٍ أَتَذْكُرُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ حَيْثُ كُنْتَ بِمَكَانِ كَذَا وَكَذَا وَنَحْنُ نَرْعَى الإِبِلَ فَتَعْلَمُ أَنَّا أَجْنَبْنَا قَالَ نَعَمْ أَمَّا أَنَا فَتَمَرَّغْتُ فِي التُّرَابِ فَأَتَيْنَا النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَضَحِكَ فَقَالَ ‏"‏ إِنْ كَانَ الصَّعِيدُ لَكَافِيكَ ‏"‏ ‏.‏ وَضَرَبَ بِكَفَّيْهِ إِلَى الأَرْضِ ثُمَّ نَفَخَ فِيهِمَا ثُمَّ مَسَحَ وَجْهَهُ وَبَعْضَ ذِرَاعَيْهِ ‏.‏ فَقَالَ اتَّقِ اللَّهَ يَا عَمَّارُ ‏.‏ فَقَالَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ إِنْ شِئْتَ لَمْ أَذْكُرْهُ ‏.‏ قَالَ لاَ وَلَكِنْ نُوَلِّيكَ مِنْ ذَلِكَ مَا تَوَلَّيْتَ ‏.‏

Ammor ibn Yosir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Umarning huzurida edik, uning oldiga bir kishi kelib: «Ey moʻminlar amiri, baʼzan biz bir oy yoki ikki oy suv topmasdan turamiz», dedi. Umar: «Men esa suv topmasam, suv topmagunimcha namoz oʻqimayman», dedi. Shunda Ammor ibn Yosir: «Ey moʻminlar amiri, esingdami, sen falon-falon joyda eding, biz tuya boqar edik, biz junub boʻlganimizni bilasan», dedi. U: «Ha», dedi. «Men esa tuproqqa agʻanadim, soʻng Nabiy ﷺning oldilariga keldik, u zot kulib: ‹Senga pok tuproq kifoya qilardi›, dedilar va ikki kaftlarini yerga urib, ularga pufladilar, soʻng yuzlarini va bilaklarining bir qismini masli qildilar», dedi. Umar: «Ey Ammor, Allohdan qoʻrq», dedi. U: «Ey moʻminlar amiri, agar xohlasang, buni aytmayman», dedi. Umar: «Yoʻq, balki oʻzing zimmangga olgan narsani oʻzingga havola qilamiz», dedi.Аммор ибн Ёсир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Умарнинг ҳузурида эдик, унинг олдига бир киши келиб: «Эй мўминлар амири, баъзан биз бир ой ёки икки ой сув топмасдан турамиз», деди. Умар: «Мен эса сув топмасам, сув топмагунимча намоз ўқимайман», деди. Шунда Аммор ибн Ёсир: «Эй мўминлар амири, эсингдами, сен фалон-фалон жойда эдинг, биз туя боқар эдик, биз жунуб бўлганимизни биласан», деди. У: «Ҳа», деди. «Мен эса тупроққа ағанадим, сўнг Набий ﷺнинг олдиларига келдик, у зот кулиб: ‹Сенга пок тупроқ кифоя қиларди›, дедилар ва икки кафтларини ерга уриб, уларга пуфладилар, сўнг юзларини ва билакларининг бир қисмини масли қилдилар», деди. Умар: «Эй Аммор, Аллоҳдан қўрқ», деди. У: «Эй мўминлар амири, агар хоҳласанг, буни айтмайман», деди. Умар: «Йўқ, балки ўзинг зиммангга олган нарсани ўзингга ҳавола қиламиз», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا مُصْعَبُ بْنُ الْمِقْدَامِ، حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَبَايَةَ بْنِ رِفَاعَةَ، عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ، قَالَ سَمِعْتُ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقُولُ ‏"‏ الْحُمَّى مِنْ فَيْحِ جَهَنَّمَ فَابْرُدُوهَا بِالْمَاءِ ‏"‏ ‏.‏ فَدَخَلَ عَلَى ابْنٍ لِعَمَّارٍ فَقَالَ ‏"‏ اكْشِفِ الْبَاسْ رَبَّ النَّاسْ إِلَهَ النَّاسْ ‏"‏ ‏.‏

Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Nabiy ﷺning: «Isitma jahannamning qizigʻidandir, bas, uni suv bilan sovuting», deganlarini eshitdim. Soʻng u zot Ammorning bir oʻgʻlining oldiga kirdilar va: «Baloni ketkaz, ey odamlarning Robbi, ey odamlarning Ilohi», dedilar.Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Набий ﷺнинг: «Иситма жаҳаннамнинг қизиғидандир, бас, уни сув билан совутинг», деганларини эшитдим. Сўнг у зот Амморнинг бир ўғлининг олдига кирдилар ва: «Балони кетказ, эй одамларнинг Робби, эй одамларнинг Илоҳи», дедилар.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ أَبُو إِسْحَاقَ عَنْ هَانِئِ بْنِ هَانِئٍ، عَنْ عَلِيٍّ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ كُنْتُ جَالِسًا عِنْدَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَجَاءَ عَمَّارٌ فَاسْتَأْذَنَ فَقَالَ ائْذَنُوا لَهُ مَرْحَبًا بِالطَّيِّبِ الْمُطَيَّبِ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Men Nabiy ﷺ huzurlarida oʻtirgan edim. Shunda Ammor kelib, kirishga izn soʻradi. U zot: ‹Unga izn beringlar. Pok va poklangan zotga marhabo!› dedilar».Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Мен Набий ﷺ ҳузурларида ўтирган эдим. Шунда Аммор келиб, киришга изн сўради. У зот: ‹Унга изн беринглар. Пок ва покланган зотга марҳабо!› дедилар».

وَعَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا قَالَتْ: قَالَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " عَشْرَ مِنَ الْفِطْرَةِ: قَصُّ الشَّارِبِ وَإِعْفَاءُ اللِّحْيَةِ وَالسِّوَاكُ وَاسْتِنْشَاقُ الْمَاءِ وَقَصُّ الْأَظْفَارِ وَغَسْلُ الْبَرَاجِمِ وَنَتْفُ الْإِبِطِ وَحَلْقُ الْعَانَةِ وَانْتِقَاصُ الْمَاءِ) يَعْنِي الِاسْتِنْجَاءَ - قَالَ الرَّاوِي: ونسيت الْعَاشِرَة إِلَّا أَن تكون الْمَضْمَضَة. رَوَاهُ مُسلم وَفِي رِوَايَةٍ «الْخِتَانُ» بَدَلَ «إِعْفَاءُ اللِّحْيَةِ» لَمْ أَجِدْ هَذِهِ الرِّوَايَةَ فِي «الصَّحِيحَيْنِ» وَلَا فِي كِتَابِ الْحُمَيْدِيِّ وَلَكِنْ ذَكَرَهَا صَاحِبُ «الْجَامِعِ» وَكَذَا الْخطابِيّ فِي «معالم السّنَن» : عَن أبي دَاوُد بِرِوَايَة عمار بن يَاسر

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Oʻntasi fitratdandir: moʻylovni qisqartirish, soqolni qoʻyib yuborish, misvok, burunga suv tortish, tirnoqlarni olish, barmoq boʻgʻimlarini (bujmaklarini) yuvish, qoʻltiq tukini yulish, uyat joy tukini qirqish va suv bilan tozalanish (istinjo)», dedilar. Zakariyo dedi: Musʼab dedi: «Va men oʻninchisini unutdim — magar u ogʻiz chayish boʻlmasa (yaʼni ehtimol oʻninchisi mazmaza edi)». Qutayba ziyoda qildi: Vakiʼ dedi: «‹Suvni kamaytirish (intiqosul-mo)› — istinjoni (nazarda tutadi)».Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ўнтаси фитратдандир: мўйловни қисқартириш, соқолни қўйиб юбориш, мисвок, бурунга сув тортиш, тирноқларни олиш, бармоқ бўғимларини (бужмакларини) ювиш, қўлтиқ тукини юлиш, уят жой тукини қирқиш ва сув билан тозаланиш (истинжо)», дедилар. Закариё деди: Мусъаб деди: «Ва мен ўнинчисини унутдим — магар у оғиз чайиш бўлмаса (яъни эҳтимол ўнинчиси мазмаза эди)». Қутайба зиёда қилди: Вакиъ деди: «‹Сувни камайтириш (интиқосул-мо)› — истинжони (назарда тутади)».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الْحَكَمِ، سَمِعْتُ أَبَا وَائِلٍ، قَالَ لَمَّا بَعَثَ عَلِيٌّ عَمَّارًا وَالْحَسَنَ إِلَى الْكُوفَةِ لِيَسْتَنْفِرَهُمْ خَطَبَ عَمَّارٌ فَقَالَ إِنِّي لأَعْلَمُ أَنَّهَا زَوْجَتُهُ فِي الدُّنْيَا وَالآخِرَةِ، وَلَكِنَّ اللَّهَ ابْتَلاَكُمْ لِتَتَّبِعُوهُ أَوْ إِيَّاهَا‏.‏

Ali Ammor va Hasanni Kufa ahlini (jangga) safarbar qilish uchun yuborganida, Ammor xutba qilib: «Albatta men u (Oisha) u zotning dunyo va oxiratdagi xotini ekanini bilaman. Lekin Alloh sizlarni — u zotga (Aliga) ergashasizmi yoki unga (Oishaga)mi deb — sinab koʻrdi», dedi.Али Аммор ва Ҳасанни Куфа аҳлини (жангга) сафарбар қилиш учун юборганида, Аммор хутба қилиб: «Албатта мен у (Оиша) у зотнинг дунё ва охиратдаги хотини эканини биламан. Лекин Аллоҳ сизларни — у зотга (Алига) эргашасизми ёки унга (Оишага)ми деб — синаб кўрди», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَمُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، - وَاللَّفْظُ لاِبْنِ الْمُثَنَّى - قَالاَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَبِي نَضْرَةَ، عَنْ قَيْسِ بْنِ عُبَادٍ، قَالَ قُلْنَا لِعَمَّارٍ أَرَأَيْتَ قِتَالَكُمْ أَرَأْيًا رَأَيْتُمُوهُ فَإِنَّ الرَّأْىَ يُخْطِئُ وَيُصِيبُ أَوْ عَهْدًا عَهِدَهُ إِلَيْكُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ مَا عَهِدَ إِلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم شَيْئًا لَمْ يَعْهَدْهُ إِلَى النَّاسِ كَافَّةً ‏.‏ وَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنَّ فِي أُمَّتِي ‏"‏ ‏.‏ قَالَ شُعْبَةُ وَأَحْسِبُهُ قَالَ حَدَّثَنِي حُذَيْفَةُ ‏.‏ وَقَالَ غُنْدَرٌ أُرَاهُ قَالَ ‏"‏ فِي أُمَّتِي اثْنَا عَشَرَ مُنَافِقًا لاَ يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ وَلاَ يَجِدُونَ رِيحَهَا حَتَّى يَلِجَ الْجَمَلُ فِي سَمِّ الْخِيَاطِ ثَمَانِيَةٌ مِنْهُمْ تَكْفِيكَهُمُ الدُّبَيْلَةُ سِرَاجٌ مِنَ النَّارِ يَظْهَرُ فِي أَكْتَافِهِمْ حَتَّى يَنْجُمَ مِنْ صُدُورِهِمْ ‏"‏ ‏.‏

Qays ibn Ubod (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: «Biz Ammorga: ‹(Siffinda) qilgan urushingiz haqida ayting-chi, u oʻzingiz oʻylab topgan fikrmi — chunki fikr xato ham, toʻgʻri ham boʻladi — yoki Rasululloh ﷺ sizlarga topshirgan ahdmi?› dedik. U: ‹Rasululloh ﷺ bizga umuman odamlarga topshirmagan biror narsani topshirgan emaslar›, dedi. Va: ‹Albatta Rasululloh ﷺ: «Mening ummatimda bor...» dedilar›, dedi». (Shuʼba aytdi: oʻylashimcha, u: «Menga Huzayfa hadis aytdi», dedi. Gʻundar esa aytdi: oʻylashimcha, u shunday dedi:) «‹...mening ummatimda oʻn ikki munofiq bor, ular jannatga kirmaydilar va tuya igna teshigidan oʻtmaguncha uning hidini ham topmaydilar. Ulardan sakkiztasiga dubayla (yara) yetarli boʻladi — bu yelkalarida paydo boʻladigan va koʻkraklaridan teshib chiqadigan otashin chirogʻdir›.»Қайс ибн Убод (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: «Биз Амморга: ‹(Сиффинда) қилган урушингиз ҳақида айтинг-чи, у ўзингиз ўйлаб топган фикрми — чунки фикр хато ҳам, тўғри ҳам бўлади — ёки Расулуллоҳ ﷺ сизларга топширган аҳдми?› дедик. У: ‹Расулуллоҳ ﷺ бизга умуман одамларга топширмаган бирор нарсани топширган эмаслар›, деди. Ва: ‹Албатта Расулуллоҳ ﷺ: «Менинг умматимда бор...» дедилар›, деди». (Шуъба айтди: ўйлашимча, у: «Менга Ҳузайфа ҳадис айтди», деди. Ғундар эса айтди: ўйлашимча, у шундай деди:) «‹...менинг умматимда ўн икки мунофиқ бор, улар жаннатга кирмайдилар ва туя игна тешигидан ўтмагунча унинг ҳидини ҳам топмайдилар. Улардан саккизтасига дубайла (яра) етарли бўлади — бу елкаларида пайдо бўладиган ва кўкракларидан тешиб чиқадиган оташин чироғдир›.»

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، وَعِكْرِمَةُ بْنُ عَمَّارٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو كَثِيرٍ السُّحَيْمِيُّ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الْخَمْرُ مِنْ هَاتَيْنِ الشَّجَرَتَيْنِ النَّخْلَةُ وَالْعِنَبَةُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَأَبُو كَثِيرٍ السُّحَيْمِيُّ هُوَ الْغُبَرِيُّ وَاسْمُهُ يَزِيدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ غُفَيْلَةَ ‏.‏ وَرَوَى شُعْبَةُ عَنْ عِكْرِمَةَ بْنِ عَمَّارٍ هَذَا الْحَدِيثَ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Xamr mana shu ikki daraxtdan boʻladi: xurmo va uzumdan», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Хамр мана шу икки дарахтдан бўлади: хурмо ва узумдан», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سُلَيْمَانَ الأَنْبَارِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ الضَّرِيرُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ شَقِيقٍ، قَالَ كُنْتُ جَالِسًا بَيْنَ عَبْدِ اللَّهِ وَأَبِي مُوسَى فَقَالَ أَبُو مُوسَى يَا أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَرَأَيْتَ لَوْ أَنَّ رَجُلاً أَجْنَبَ فَلَمْ يَجِدِ الْمَاءَ شَهْرًا ‏.‏ أَمَا كَانَ يَتَيَمَّمُ فَقَالَ لاَ وَإِنْ لَمْ يَجِدِ الْمَاءَ شَهْرًا فَقَالَ أَبُو مُوسَى فَكَيْفَ تَصْنَعُونَ بِهَذِهِ الآيَةِ الَّتِي فِي سُورَةِ الْمَائِدَةِ ‏{‏ فَلَمْ تَجِدُوا مَاءً فَتَيَمَّمُوا صَعِيدًا طَيِّبًا ‏}‏ فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ لَوْ رُخِّصَ لَهُمْ فِي هَذَا لأَوْشَكُوا إِذَا بَرَدَ عَلَيْهِمُ الْمَاءُ أَنْ يَتَيَمَّمُوا بِالصَّعِيدِ ‏.‏ فَقَالَ لَهُ أَبُو مُوسَى وَإِنَّمَا كَرِهْتُمْ هَذَا لِهَذَا قَالَ نَعَمْ فَقَالَ لَهُ أَبُو مُوسَى أَلَمْ تَسْمَعْ قَوْلَ عَمَّارٍ لِعُمَرَ بَعَثَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي حَاجَةٍ فَأَجْنَبْتُ فَلَمْ أَجِدِ الْمَاءَ فَتَمَرَّغْتُ فِي الصَّعِيدِ كَمَا تَتَمَرَّغُ الدَّابَّةُ ثُمَّ أَتَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لَهُ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّمَا كَانَ يَكْفِيكَ أَنْ تَصْنَعَ هَكَذَا ‏"‏ ‏.‏ فَضَرَبَ بِيَدِهِ عَلَى الأَرْضِ فَنَفَضَهَا ثُمَّ ضَرَبَ بِشِمَالِهِ عَلَى يَمِينِهِ وَبِيَمِينِهِ عَلَى شِمَالِهِ عَلَى الْكَفَّيْنِ ثُمَّ مَسَحَ وَجْهَهُ ‏.‏ فَقَالَ لَهُ عَبْدُ اللَّهِ أَفَلَمْ تَرَ عُمَرَ لَمْ يَقْنَعْ بِقَوْلِ عَمَّارٍ

Muhammad ibn Sulaymon al-Anboriy bizga aytib berdi: Abu Muoviya az-Zarir bizga aytib berdi: U Aʼmashdan, u Shaqiqdan (rivoyat qildi). (Shaqiq) dedi: Men Abdulloh (ibn Masʼud roziyallohu anhu) bilan Abu Muso (roziyallohu anhu)ning oʻrtasida oʻtirgan edim. Abu Muso: «Ey Abu Abdurrahmon, aytchi, agar bir kishi janob boʻlib qolsa-yu, bir oy suv topmasa, tayammum qilmaydimi?» dedi. (Abdulloh): «Yoʻq, agar bir oy suv topmasa ham (tayammum qilmaydi)», dedi. Abu Muso: «Unda Moida surasidagi mana bu oyatni qanday qilasizlar: {...suv topmasangiz, pok tuproq bilan tayammum qiling} (Moida 6)?» dedi. Abdulloh: «Agar ularga bunda ruxsat berilsa, suv ularga sovuq boʻlganda darrov tuproq bilan tayammum qilib qoʻya qolardilar», dedi. Abu Muso unga: «Sizlar buni shu sababdan yomon koʻrdingizmi?» dedi. (Abdulloh): «Ha», dedi. Abu Muso unga: «Ammor (roziyallohu anhu)ning Umar (roziyallohu anhu)ga aytgan soʻzini eshitmadingizmi? (Ammor dedi): ‹Rasululloh ﷺ meni bir ish uchun yubordilar, men janob boʻlib qoldim, ammo suv topmadim. Shunda hayvon agʻanaganday tuproqda agʻanadim. Soʻng Nabiy ﷺning huzurlariga kelib, buni u zotga aytdim. Shunda (Nabiy ﷺ): ‹Senga faqat mana shunday qilishing kifoya edi›, dedilar›» — va (u zot) qoʻllari bilan yerga urib, uni qoqdilar, soʻng chap qoʻllari bilan oʻng (qoʻl)lariga, oʻng qoʻllari bilan chap (qoʻl)lariga — kaftlarini (mash qildilar), soʻng yuzlarini mash qildilar», dedi. Shunda Abdulloh unga: «Umarning Ammorning soʻziga qanoat qilmaganini koʻrmadingmi?» dedi.Муҳаммад ибн Сулаймон ал-Анборий бизга айтиб берди: Абу Муовия аз-Зарир бизга айтиб берди: У Аъмашдан, у Шақиқдан (ривоят қилди). (Шақиқ) деди: Мен Абдуллоҳ (ибн Масъуд розияллоҳу анҳу) билан Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)нинг ўртасида ўтирган эдим. Абу Мусо: «Эй Абу Абдурраҳмон, айтчи, агар бир киши жаноб бўлиб қолса-ю, бир ой сув топмаса, таяммум қилмайдими?» деди. (Абдуллоҳ): «Йўқ, агар бир ой сув топмаса ҳам (таяммум қилмайди)», деди. Абу Мусо: «Унда Моида сурасидаги мана бу оятни қандай қиласизлар: {...сув топмасангиз, пок тупроқ билан таяммум қилинг} (Моида 6)?» деди. Абдуллоҳ: «Агар уларга бунда рухсат берилса, сув уларга совуқ бўлганда дарров тупроқ билан таяммум қилиб қўя қолардилар», деди. Абу Мусо унга: «Сизлар буни шу сабабдан ёмон кўрдингизми?» деди. (Абдуллоҳ): «Ҳа», деди. Абу Мусо унга: «Аммор (розияллоҳу анҳу)нинг Умар (розияллоҳу анҳу)га айтган сўзини эшитмадингизми? (Аммор деди): ‹Расулуллоҳ ﷺ мени бир иш учун юбордилар, мен жаноб бўлиб қолдим, аммо сув топмадим. Шунда ҳайвон ағанагандай тупроқда ағанадим. Сўнг Набий ﷺнинг ҳузурларига келиб, буни у зотга айтдим. Шунда (Набий ﷺ): ‹Сенга фақат мана шундай қилишинг кифоя эди›, дедилар›» — ва (у зот) қўллари билан ерга уриб, уни қоқдилар, сўнг чап қўллари билан ўнг (қўл)ларига, ўнг қўллари билан чап (қўл)ларига — кафтларини (маш қилдилар), сўнг юзларини маш қилдилар», деди. Шунда Абдуллоҳ унга: «Умарнинг Амморнинг сўзига қаноат қилмаганини кўрмадингми?» деди.