Hafsa bint Umar ibn al-Xattob

حَدَّثَنَا الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنَا مَعْنٌ، حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنِ السَّائِبِ بْنِ يَزِيدَ، عَنِ الْمُطَّلِبِ بْنِ أَبِي وَدَاعَةَ السَّهْمِيِّ، عَنْ حَفْصَةَ، زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهَا قَالَتْ مَا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَلَّى فِي سُبْحَتِهِ قَاعِدًا حَتَّى كَانَ قَبْلَ وَفَاتِهِ صلى الله عليه وسلم بِعَامٍ فَإِنَّهُ كَانَ يُصَلِّي فِي سُبْحَتِهِ قَاعِدًا وَيَقْرَأُ بِالسُّورَةِ وَيُرَتِّلُهَا حَتَّى تَكُونَ أَطْوَلَ مِنْ أَطْوَلَ مِنْهَا ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ وَأَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ حَفْصَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَقَدْ رُوِيَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ كَانَ يُصَلِّي مِنَ اللَّيْلِ جَالِسًا فَإِذَا بَقِيَ مِنْ قِرَاءَتِهِ قَدْرُ ثَلاَثِينَ أَوْ أَرْبَعِينَ آيَةً قَامَ فَقَرَأَ ثُمَّ رَكَعَ ثُمَّ صَنَعَ فِي الرَّكْعَةِ الثَّانِيَةِ مِثْلَ ذَلِكَ ‏.‏ وَرُوِيَ عَنْهُ أَنَّهُ كَانَ يُصَلِّي قَاعِدًا فَإِذَا قَرَأَ وَهُوَ قَائِمٌ رَكَعَ وَسَجَدَ وَهُوَ قَائِمٌ وَإِذَا قَرَأَ وَهُوَ قَاعِدٌ رَكَعَ وَسَجَدَ وَهُوَ قَاعِدٌ ‏.‏ قَالَ أَحْمَدُ وَإِسْحَاقُ وَالْعَمَلُ عَلَى كِلاَ الْحَدِيثَيْنِ ‏.‏ كَأَنَّهُمَا رَأَيَا كِلاَ الْحَدِيثَيْنِ صَحِيحًا مَعْمُولاً بِهِمَا ‏.‏

Paygʻambar ﷺning zavjalari Hafsa (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U: «Men Rasululloh ﷺni vafotlaridan bir yil oldingacha nafl namozlarini oʻtirgan holda oʻqiyotganlarini koʻrmaganman. (Oxir umrlarida) ular nafl namozlarini oʻtirgan holda oʻqiydigan, surani oʻqib, uni tartil bilan (shoshilmay) ado etadigan boʻldilar, hatto u (sura) oʻzidan uzunroq suralardan ham uzunroq boʻlib ketardi», dedi. Bu bobda Ummu Salama va Anas ibn Molikdan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Hafsaning hadisi hasan sahih hadisdir. Paygʻambar ﷺdan rivoyat qilinishicha, ular kechasi oʻtirgan holda namoz oʻqirdilar, qiroatlaridan oʻttiz yoki qirq oyatcha qolganda turib, oʻqib, soʻng rukuʼga borardilar, soʻng ikkinchi rakaatda ham shunday qilardilar. Yana ulardan rivoyat qilinishicha, ular oʻtirgan holda namoz oʻqirdilar, agar tik turgan holda qiroat qilsalar, tik turgan holda rukuʼ va sajda qilardilar, oʻtirgan holda qiroat qilsalar, oʻtirgan holda rukuʼ va sajda qilardilar. Ahmad va Ishoq aytdilar: Amal har ikkala hadisga muvofiqdir. Goʻyo ular har ikkala hadisni ham sahih va amal qilinadigan deb bilganlar.Пайғамбар ﷺнинг завжалари Ҳафса (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У: «Мен Расулуллоҳ ﷺни вафотларидан бир йил олдингача нафл намозларини ўтирган ҳолда ўқиётганларини кўрмаганман. (Охир умрларида) улар нафл намозларини ўтирган ҳолда ўқийдиган, сурани ўқиб, уни тартил билан (шошилмай) адо этадиган бўлдилар, ҳатто у (сура) ўзидан узунроқ суралардан ҳам узунроқ бўлиб кетарди», деди. Бу бобда Умму Салама ва Анас ибн Моликдан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Ҳафсанинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Пайғамбар ﷺдан ривоят қилинишича, улар кечаси ўтирган ҳолда намоз ўқирдилар, қироатларидан ўттиз ёки қирқ оятча қолганда туриб, ўқиб, сўнг рукуъга борардилар, сўнг иккинчи ракаатда ҳам шундай қилардилар. Яна улардан ривоят қилинишича, улар ўтирган ҳолда намоз ўқирдилар, агар тик турган ҳолда қироат қилсалар, тик турган ҳолда рукуъ ва сажда қилардилар, ўтирган ҳолда қироат қилсалар, ўтирган ҳолда рукуъ ва сажда қилардилар. Аҳмад ва Ишоқ айтдилар: Амал ҳар иккала ҳадисга мувофиқдир. Гўё улар ҳар иккала ҳадисни ҳам саҳиҳ ва амал қилинадиган деб билганлар.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، أَخْبَرَنَا ابْنُ أَبِي مَرْيَمَ، أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ حَفْصَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ لَمْ يُجْمِعِ الصِّيَامَ قَبْلَ الْفَجْرِ فَلاَ صِيَامَ لَهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ حَفْصَةَ حَدِيثٌ لاَ نَعْرِفُهُ مَرْفُوعًا إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ قَوْلُهُ وَهُوَ أَصَحُّ وَهَكَذَا أَيْضًا رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنِ الزُّهْرِيِّ مَوْقُوفًا وَلاَ نَعْلَمُ أَحَدًا رَفَعَهُ إِلاَّ يَحْيَى بْنَ أَيُّوبَ ‏.‏ وَإِنَّمَا مَعْنَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ لاَ صِيَامَ لِمَنْ لَمْ يُجْمِعِ الصِّيَامَ قَبْلَ طُلُوعِ الْفَجْرِ فِي رَمَضَانَ أَوْ فِي قَضَاءِ رَمَضَانَ أَوْ فِي صِيَامِ نَذْرٍ إِذَا لَمْ يَنْوِهِ مِنَ اللَّيْلِ لَمْ يُجْزِهِ وَأَمَّا صِيَامُ التَّطَوُّعِ فَمُبَاحٌ لَهُ أَنْ يَنْوِيَهُ بَعْدَ مَا أَصْبَحَ وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ ‏.‏

Hafsa (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Kim tong otishidan oldin roʻza tutishni qatʼiy niyat qilmasa, uning roʻzasi yoʻq», dedilar. Abu Iso aytdi: Hafsa hadisini bu yoʻldan boshqa tariqda marfuʼ holda bilmaymiz. U Nofeʼdan, u Ibn Umardan oʻz soʻzi sifatida rivoyat qilingan, bu sahihroqdir. Shuningdek bu hadis Zuhriydan mavquf holda ham rivoyat qilingan. Uni Yahyo ibn Ayyubdan boshqa biror kishi marfuʼ qilganini bilmaymiz. Ahli ilm nazdida buning maʼnosi shuki: Ramazonda yoki Ramazon qazosida yoxud nazr roʻzasida tong otishidan oldin roʻza niyatini qilmagan kishining roʻzasi yoʻq — agar uni kechadan niyat qilmasa, bu unga kifoya qilmaydi. Ammo nafl roʻzaga kelsak, unga tong otgandan keyin niyat qilish mubohdir. Bu Shofiʼiy, Ahmad va Ishoqning soʻzidir.Ҳафса (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Ким тонг отишидан олдин рўза тутишни қатъий ният қилмаса, унинг рўзаси йўқ», дедилар. Абу Исо айтди: Ҳафса ҳадисини бу йўлдан бошқа тариқда марфуъ ҳолда билмаймиз. У Нофеъдан, у Ибн Умардан ўз сўзи сифатида ривоят қилинган, бу саҳиҳроқдир. Шунингдек бу ҳадис Зуҳрийдан мавқуф ҳолда ҳам ривоят қилинган. Уни Яҳё ибн Айюбдан бошқа бирор киши марфуъ қилганини билмаймиз. Аҳли илм наздида бунинг маъноси шуки: Рамазонда ёки Рамазон қазосида ёхуд назр рўзасида тонг отишидан олдин рўза ниятини қилмаган кишининг рўзаси йўқ — агар уни кечадан ният қилмаса, бу унга кифоя қилмайди. Аммо нафл рўзага келсак, унга тонг отгандан кейин ният қилиш мубоҳдир. Бу Шофиъий, Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир.