حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، قَالَ أَخْبَرَنَا مَخْلَدُ بْنُ يَزِيدَ، قَالَ أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، قَالَ سَمِعْتُ نَافِعًا، يَقُولُ سَمِعْتُ ابْنَ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ يَقُولُ نَهَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَنْ يُقِيمَ الرَّجُلُ أَخَاهُ مِنْ مَقْعَدِهِ وَيَجْلِسَ فِيهِ. قُلْتُ لِنَافِعٍ الْجُمُعَةَ قَالَ الْجُمُعَةَ وَغَيْرَهَا.
Ibn Jurayj (Nofiʼ, Ibn Umardan) rivoyat qiladi: Men Nofiʼning shunday deganini eshitdim: «Ibn Umar: ‹Paygʻambar ﷺ kishi boshqa kishini oʻrnidan turgʻizib, uning joyiga oʻtirishdan qaytardilar›, — dedi». Men Nofiʼga: «Bu faqat juma namoziga (xosmi)?» — dedim. U: «Juma namoziga va boshqa (har qanday namozga ham)», — dedi.Ибн Журайж (Нофиъ, Ибн Умардан) ривоят қилади: Мен Нофиънинг шундай деганини эшитдим: «Ибн Умар: ‹Пайғамбар ﷺ киши бошқа кишини ўрнидан турғизиб, унинг жойига ўтиришдан қайтардилар›, — деди». Мен Нофиъга: «Бу фақат жума намозига (хосми)?» — дедим. У: «Жума намозига ва бошқа (ҳар қандай намозга ҳам)», — деди.
وَحَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا لَيْثٌ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رُمْحِ بْنِ الْمُهَاجِرِ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ وَاقِدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ سَعْدِ بْنِ مُعَاذٍ، أَنَّهُ قَالَ رَآنِي نَافِعُ بْنُ جُبَيْرٍ وَنَحْنُ فِي جَنَازَةٍ قَائِمًا وَقَدْ جَلَسَ يَنْتَظِرُ أَنْ تُوضَعَ الْجَنَازَةُ فَقَالَ لِي مَا يُقِيمُكَ فَقُلْتُ أَنْتَظِرُ أَنْ تُوضَعَ الْجَنَازَةُ لِمَا يُحَدِّثُ أَبُو سَعِيدٍ الْخُدْرِيُّ . فَقَالَ نَافِعٌ فَإِنَّ مَسْعُودَ بْنَ الْحَكَمِ حَدَّثَنِي عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ أَنَّهُ قَالَ قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ قَعَدَ .
Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ (avval) oʻrinlaridan turardilar, soʻngra oʻtirdilar.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ (аввал) ўринларидан турардилар, сўнгра ўтирдилар.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ بَيْعِ حَبَلِ الْحَبَلَةِ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ وَأَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ وَحَبَلُ الْحَبَلَةِ نِتَاجُ النِّتَاجِ وَهُوَ بَيْعٌ مَفْسُوخٌ عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ وَهُوَ مِنْ بُيُوعِ الْغَرَرِ . وَقَدْ رَوَى شُعْبَةُ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ . وَرَوَى عَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ وَغَيْرُهُ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ وَنَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . وَهَذَا أَصَحُّ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ habalul-habala (homila tuyaning qornidagi bolaning bolasi)ni sotishdan qaytardilar. Abu Iso aytdi: Ibn Umarning hadisi hasan sahihdir. Ilm ahli shu hadis bilan amal qiladi. Habalul-habala — bolaning bolasi boʻlib, ilm ahlining nazdida buzuq (bekor qilinadigan) savdo va u gʻarar (noaniqlik) savdolaridan biridir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ ҳабалул-ҳабала (ҳомила туянинг қорнидаги боланинг боласи)ни сотишдан қайтардилар. Абу Исо айтди: Ибн Умарнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир. Илм аҳли шу ҳадис билан амал қилади. Ҳабалул-ҳабала — боланинг боласи бўлиб, илм аҳлининг наздида бузуқ (бекор қилинадиган) савдо ва у ғарар (ноаниқлик) савдоларидан биридир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ الْمُسَيَّبِيُّ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نَافِعٍ، عَنِ اللَّيْثِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ بَكْرِ بْنِ سَوَادَةَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ خَرَجَ رَجُلاَنِ فِي سَفَرٍ فَحَضَرَتِ الصَّلاَةُ وَلَيْسَ مَعَهُمَا مَاءٌ فَتَيَمَّمَا صَعِيدًا طَيِّبًا فَصَلَّيَا ثُمَّ وَجَدَا الْمَاءَ فِي الْوَقْتِ فَأَعَادَ أَحَدُهُمَا الصَّلاَةَ وَالْوُضُوءَ وَلَمْ يُعِدِ الآخَرُ ثُمَّ أَتَيَا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَا ذَلِكَ لَهُ فَقَالَ لِلَّذِي لَمْ يُعِدْ " أَصَبْتَ السُّنَّةَ وَأَجْزَأَتْكَ صَلاَتُكَ " . وَقَالَ لِلَّذِي تَوَضَّأَ وَأَعَادَ " لَكَ الأَجْرُ مَرَّتَيْنِ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَغَيْرُ ابْنِ نَافِعٍ يَرْوِيهِ عَنِ اللَّيْثِ عَنْ عَمِيرَةَ بْنِ أَبِي نَاجِيَةَ عَنْ بَكْرِ بْنِ سَوَادَةَ عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَذِكْرُ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ فِي هَذَا الْحَدِيثِ لَيْسَ بِمَحْفُوظٍ وَهُوَ مُرْسَلٌ .
Muhammad ibn Ishoq al-Musayyabiy bizga shunday dedi: Abdulloh ibn Nofiʼ bizga al-Lays ibn Saʼddan, u Bakr ibn Savodadan, u Ato ibn Yasordan, u Abu Said al-Xudriydan xabar berdi. (Abu Said al-Xudriy roziyallohu anhu) dedi: Ikki kishi safarga chiqdi. Namoz vaqti kirdi, ularning yonida esa suv yoʻq edi. Shunda ular pok tuproq bilan tayammum qilib, namoz oʻqidilar. Soʻngra vaqt ichida suv topdilar. Ulardan biri namozi va tahoratini qaytadan qildi, ikkinchisi esa qaytarmadi. Keyin ular Rasululloh ﷺ ning huzurlariga kelib, bu haqda u zotga aytdilar. U zot qaytarmagan kishiga: «Sunnatga muvofiq ish qilibsan, namozing senga kifoya qilibdi», dedilar. Tahorat qilib, (namozni) qaytargan kishiga esa: «Senga ikki barobar ajr bor», dedilar. Abu Dovud dedi: Ibn Nofiʼdan boshqalar buni al-Laysdan, u Umayra ibn Abu Nojiyadan, u Bakr ibn Savodadan, u Ato ibn Yasordan, u Paygʻambar ﷺ dan rivoyat qiladilar. Abu Dovud dedi: Bu hadisda Abu Said al-Xudriyning zikr qilinishi mahfuz (ishonchli) emas, balki u mursaldir.Муҳаммад ибн Ишоқ ал-Мусайябий бизга шундай деди: Абдуллоҳ ибн Нофиъ бизга ал-Лайс ибн Саъддан, у Бакр ибн Саводадан, у Ато ибн Ясордан, у Абу Саид ал-Худрийдан хабар берди. (Абу Саид ал-Худрий розияллоҳу анҳу) деди: Икки киши сафарга чиқди. Намоз вақти кирди, уларнинг ёнида эса сув йўқ эди. Шунда улар пок тупроқ билан таяммум қилиб, намоз ўқидилар. Сўнгра вақт ичида сув топдилар. Улардан бири намози ва таҳоратини қайтадан қилди, иккинчиси эса қайтармади. Кейин улар Расулуллоҳ ﷺ нинг ҳузурларига келиб, бу ҳақда у зотга айтдилар. У зот қайтармаган кишига: «Суннатга мувофиқ иш қилибсан, намозинг сенга кифоя қилибди», дедилар. Таҳорат қилиб, (намозни) қайтарган кишига эса: «Сенга икки баробар ажр бор», дедилар. Абу Довуд деди: Ибн Нофиъдан бошқалар буни ал-Лайсдан, у Умайра ибн Абу Ножиядан, у Бакр ибн Саводадан, у Ато ибн Ясордан, у Пайғамбар ﷺ дан ривоят қиладилар. Абу Довуд деди: Бу ҳадисда Абу Саид ал-Худрийнинг зикр қилиниши маҳфуз (ишончли) эмас, балки у мурсалдир.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ مِسْعَرٍ، عَنِ الْمِقْدَامِ بْنِ شُرَيْحٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا أُمْطِرَ قَالَ " اللَّهُمَّ اجْعَلْهُ صَيِّبًا نَافِعًا " .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ yomgʻir yoqqanda: «Allohim, uni foydali yomgʻir qilgin», deb aytar edilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ёмғир ёққанда: «Аллоҳим, уни фойдали ёмғир қилгин», деб айтар эдилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ بَشِيرٍ، ح وَحَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ كَانَ إِذَا طَافَ بِالْبَيْتِ الطَّوَافَ الأَوَّلَ رَمَلَ ثَلاَثَةً وَمَشَى أَرْبَعَةً مِنَ الْحَجَرِ إِلَى الْحَجَرِ وَكَانَ ابْنُ عُمَرَ يَفْعَلُهُ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Baytni birinchi marta tavof qilganlarida, Hajardan Hajargacha uch aylanishda yelka qoqib yugurib (raml qilib), toʻrt aylanishda oddiy yurdilar. Ibn Umar ham shunday qilar edi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Байтни биринчи марта тавоф қилганларида, Ҳажардан Ҳажаргача уч айланишда елка қоқиб югуриб (рамл қилиб), тўрт айланишда оддий юрдилар. Ибн Умар ҳам шундай қилар эди.
حَدَّثَنَا أَبُو كَامِلٍ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ شِهَابٍ، ح و حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَنْبَأَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ الْمَعْنَى، عَنْ أَبِي الطُّفَيْلِ، عَامِرِ بْنِ وَاثِلَةَ أَنَّ نَافِعَ بْنَ عَبْدِ الْحَارِثِ، لَقِيَ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ بِعُسْفَانَ وَكَانَ عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ اسْتَعْمَلَهُ عَلَى مَكَّةَ فَقَالَ لَهُ عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ مَنْ اسْتَخْلَفْتَ عَلَى أَهْلِ الْوَادِي قَالَ اسْتَخْلَفْتُ عَلَيْهِمْ ابْنَ أَبْزَى قَالَ وَمَا ابْنُ أَبْزَى فَقَالَ رَجُلٌ مِنْ مَوَالِينَا فَقَالَ عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ اسْتَخْلَفْتَ عَلَيْهِمْ مَوْلًى فَقَالَ إِنَّهُ قَارِئٌ لِكِتَابِ اللَّهِ عَالِمٌ بِالْفَرَائِضِ قَاضٍ فَقَالَ عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَمَا إِنَّ نَبِيَّكُمْ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَدْ قَالَ إِنَّ اللَّهَ يَرْفَعُ بِهَذَا الْكِتَابِ أَقْوَامًا وَيَضَعُ بِهِ آخَرِينَ.
Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nofiʼ ibn Abdulhoris Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)ni Usfonda uchratdi. Umar (roziyallohu anhu) uni Makkaga voliy qilib tayinlagan edi. Umar (roziyallohu anhu) unga: «Vodiy ahliga kimni oʻrningga qoʻyding?» dedilar. U: «Ularga Ibn Abzoni oʻrnimga qoʻydim», dedi. U zot: «Ibn Abzo kim boʻladi?» dedilar. U: «Mavlolarimizdan bir kishi», dedi. Umar (roziyallohu anhu): «Ularga bir mavloni oʻringa qoʻydingmi?» dedilar. U: «U Allohning Kitobini oʻqiydigan, farzlarni biladigan qozidir», dedi. Umar (roziyallohu anhu): «Darvoqe, Paygʻambaringiz ﷺ: ‹Alloh bu Kitob sababli baʼzi qavmlarni koʻtaradi va boshqalarni pastga tushiradi›, deganlar», dedilar.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Нофиъ ибн Абдулҳорис Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)ни Усфонда учратди. Умар (розияллоҳу анҳу) уни Маккага волий қилиб тайинлаган эди. Умар (розияллоҳу анҳу) унга: «Водий аҳлига кимни ўрнингга қўйдинг?» дедилар. У: «Уларга Ибн Абзони ўрнимга қўйдим», деди. У зот: «Ибн Абзо ким бўлади?» дедилар. У: «Мавлоларимиздан бир киши», деди. Умар (розияллоҳу анҳу): «Уларга бир мавлони ўринга қўйдингми?» дедилар. У: «У Аллоҳнинг Китобини ўқийдиган, фарзларни биладиган қозидир», деди. Умар (розияллоҳу анҳу): «Дарвоқе, Пайғамбарингиз ﷺ: ‹Аллоҳ бу Китоб сабабли баъзи қавмларни кўтаради ва бошқаларни пастга туширади›, деганлар», дедилар.
عَنِ ابْنِ عُمَرَ قَالَ: مَا تَرَكْنَا اسْتِلَامَ هَذَيْنِ الرُّكْنَيْنِ: الْيَمَانِي وَالْحَجَرِ فِي شِدَّةٍ وَلَا رخاء مُنْذُ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يستلمهما
وَفِي رِوَايَةٍ لَهُمَا: قَالَ نَافِعٌ: رَأَيْتُ ابْنَ عُمَرَ يَسْتَلِمُ الْحَجَرَ بِيَدِهِ ثُمَّ قَبَّلَ يَدَهُ وَقَالَ: مَا تَرَكْتُهُ مُنْذُ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَفْعَله
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Ibn Umar Hajar (qora tosh)ni qoʻli bilan istilom qilib, soʻng qoʻlini oʻpganini koʻrdim. Va u: «Men Rasululloh ﷺ ni shunday qilganlarini koʻrganimdan beri buni tark etmadim», dedi.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Ибн Умар Ҳажар (қора тош)ни қўли билан истилом қилиб, сўнг қўлини ўпганини кўрдим. Ва у: «Мен Расулуллоҳ ﷺ ни шундай қилганларини кўрганимдан бери буни тарк этмадим», деди.
حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ حَفْصٍ، قَالَ: حَدَّثَنَا أَبِي، قَالَ: حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، قَالَ: حَدَّثَنَا أَبُو سُفْيَانَ، عَنْ جَابِرٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ: إِنْ عِشْتُ نَهَيْتُ أُمَّتِي، إِنْ شَاءَ اللَّهُ، أَنْ يُسَمِّي أَحَدُهُمْ بَرَكَةَ، وَنَافِعًا، وَأَفْلَحَ، وَلاَ أَدْرِي قَالَ: رَافِعًا أَمْ لاَ؟، يُقَالُ: هَا هُنَا بَرَكَةُ؟ فَيُقَالُ: لَيْسَ هَا هُنَا، فَقُبِضَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَلَمْ يَنْهَ عَنْ ذَلِكَ.
Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Agar tirik qolsam, inshaalloh, ummatimni ulardan birortasi (bolasiga) Baraka, Nofiʼ va Aflah deb ism qoʻyishidan qaytaraman», dedilar. (Rovi:) Roafiʼ dedilarmi yoki yoʻqmi, bilmayman, (dedi). Zero: «Baraka shu yerdami?» deb soʻralganda: «Bu yerda yoʻq», deb (javob beriladi). Nabiy ﷺ esa (vafot etib), bundan qaytarmadilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Агар тирик қолсам, иншааллоҳ, умматимни улардан бирортаси (боласига) Барака, Нофиъ ва Афлаҳ деб исм қўйишидан қайтараман», дедилар. (Рови:) Роафиъ дедиларми ёки йўқми, билмайман, (деди). Зеро: «Барака шу ердами?» деб сўралганда: «Бу ерда йўқ», деб (жавоб берилади). Набий ﷺ эса (вафот этиб), бундан қайтармадилар.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنِي نَافِعٌ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَأْتِي قُبَاءً رَاكِبًا وَمَاشِيًا. زَادَ ابْنُ نُمَيْرٍ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ عَنْ نَافِعٍ فَيُصَلِّي فِيهِ رَكْعَتَيْنِ.
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ Qubo masjidiga (baʼzan) piyoda va (baʼzan) mingan holda borar edilar. Nofiʼ (boshqa rivoyatda) qoʻshdi: «Soʻng u zot (Qubo masjidida) ikki rakat oʻqir edilar».Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ Қубо масжидига (баъзан) пиёда ва (баъзан) минган ҳолда борар эдилар. Нофиъ (бошқа ривоятда) қўшди: «Сўнг у зот (Қубо масжидида) икки ракат ўқир эдилар».
وَحَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَإِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، وَابْنُ أَبِي عُمَرَ، جَمِيعًا عَنِ الثَّقَفِيِّ، - قَالَ ابْنُ الْمُثَنَّى حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ، - قَالَ سَمِعْتُ يَحْيَى بْنَ سَعِيدٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي وَاقِدُ، بْنُ عَمْرِو بْنِ سَعْدِ بْنِ مُعَاذٍ الأَنْصَارِيُّ أَنَّ نَافِعَ بْنَ جُبَيْرٍ، أَخْبَرَهُ أَنَّ مَسْعُودَ بْنَ الْحَكَمِ الأَنْصَارِيَّ أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، سَمِعَ عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ، يَقُولُ فِي شَأْنِ الْجَنَائِزِ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَامَ ثُمَّ قَعَدَ . وَإِنَّمَا حَدَّثَ بِذَلِكَ لأَنَّ نَافِعَ بْنَ جُبَيْرٍ رَأَى وَاقِدَ بْنَ عَمْرٍو قَامَ حَتَّى وُضِعَتِ الْجَنَازَةُ .
Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan janozalar haqida rivoyat qilinadi: «Albatta, Rasululloh ﷺ (avval) oʻrinlaridan turardilar, soʻngra oʻtirdilar».Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан жанозалар ҳақида ривоят қилинади: «Албатта, Расулуллоҳ ﷺ (аввал) ўринларидан турардилар, сўнгра ўтирдилар».
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، وَشُعْبَةُ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ بَيْعِ الْوَلاَءِ وَهِبَتِهِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا الْحَدِيثِ عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ . وَقَدْ رَوَى يَحْيَى بْنُ سُلَيْمٍ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ نَهَى عَنْ بَيْعِ الْوَلاَءِ وَهِبَتِهِ . وَهُوَ وَهَمٌ وَهِمَ فِيهِ يَحْيَى بْنُ سُلَيْمٍ . وَرَوَى عَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ وَغَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . وَهَذَا أَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ يَحْيَى بْنِ سُلَيْمٍ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ valoʼ (ozod qiluvchi bilan ozod qilingan oʻrtasidagi vorislik aloqasi)ni sotish va uni hadya qilishdan qaytardilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir; biz uni faqat Abdulloh ibn Dinorning Ibn Umardan qilgan rivoyati orqaligina bilamiz. Ilm ahli shu hadis bilan amal qiladi. Yahyo ibn Sulaym bu hadisni Ubaydulloh ibn Umardan, u Nofeʼdan, u Ibn Umardan, u Nabiy ﷺdan — u zot valoʼni sotish va hadya qilishdan qaytarganlari haqida rivoyat qilgan. Bu Yahyo ibn Sulaym yanglishgan vahmdir. Abdulvahhob as-Saqafiy, Abdulloh ibn Numayr va boshqa bir nechalari Ubaydulloh ibn Umardan, u Abdulloh ibn Dinordan, u Ibn Umardan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qilganlar. Bu Yahyo ibn Sulaymning hadisidan sahihroqdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ валў (озод қилувчи билан озод қилинган ўртасидаги ворислик алоқаси)ни сотиш ва уни ҳадя қилишдан қайтардилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир; биз уни фақат Абдуллоҳ ибн Динорнинг Ибн Умардан қилган ривояти орқалигина биламиз. Илм аҳли шу ҳадис билан амал қилади. Яҳё ибн Сулайм бу ҳадисни Убайдуллоҳ ибн Умардан, у Нофеъдан, у Ибн Умардан, у Набий ﷺдан — у зот валўни сотиш ва ҳадя қилишдан қайтарганлари ҳақида ривоят қилган. Бу Яҳё ибн Сулайм янглишган ваҳмдир. Абдулваҳҳоб ас-Сақафий, Абдуллоҳ ибн Нумайр ва бошқа бир нечалари Убайдуллоҳ ибн Умардан, у Абдуллоҳ ибн Динордан, у Ибн Умардан, у Набий ﷺдан ривоят қилганлар. Бу Яҳё ибн Сулаймнинг ҳадисидан саҳиҳроқдир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِمَعْنَاهُ . زَادَ " وَلاَ تَنْتَقِبُ الْمَرْأَةُ الْحَرَامُ وَلاَ تَلْبَسُ الْقُفَّازَيْنِ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَقَدْ رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ حَاتِمُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ وَيَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ عَنْ نَافِعٍ عَلَى مَا قَالَ اللَّيْثُ وَرَوَاهُ مُوسَى بْنُ طَارِقٍ عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ مَوْقُوفًا عَلَى ابْنِ عُمَرَ وَكَذَلِكَ رَوَاهُ عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ وَمَالِكٌ وَأَيُّوبُ مَوْقُوفًا وَإِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعِيدٍ الْمَدِينِيُّ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم " الْمُحْرِمَةُ لاَ تَنْتَقِبُ وَلاَ تَلْبَسُ الْقُفَّازَيْنِ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعِيدٍ الْمَدِينِيُّ شَيْخٌ مِنْ أَهْلِ الْمَدِينَةِ لَيْسَ لَهُ كَبِيرُ حَدِيثٍ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan, u kishi Paygʻambardan ﷺ shu maʼnoda yana rivoyat qilingan. Bunda quyidagi ziyoda bor: «Ehromdagi ayol yuziga niqob tutmaydi va qoʻlqop kiymaydi». Abu Dovud aytadi: Ushbu hadisni Hotim ibn Ismoil va Yahyo ibn Ayyub Muso ibn Uqbadan, u Nofeʼdan, al-Lays aytgani kabi rivoyat qilganlar. Uni Muso ibn Toriq Muso ibn Uqbadan Ibn Umarning soʻzi sifatida (mavquf) rivoyat qilgan. Shuningdek, uni Ubaydulloh ibn Umar, Molik va Ayyub mavquf qilib rivoyat qilganlar. Ibrohim ibn Said al-Madiniy esa Nofeʼdan, u Ibn Umardan, u Paygʻambardan ﷺ: «Ehromdagi ayol yuziga niqob tutmaydi va qoʻlqop kiymaydi», deb rivoyat qilgan. Abu Dovud aytadi: Ibrohim ibn Said al-Madiniy Madina ahlidan boʻlgan shayx boʻlib, uning koʻp hadisi yoʻq.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан, у киши Пайғамбардан ﷺ шу маънода яна ривоят қилинган. Бунда қуйидаги зиёда бор: «Эҳромдаги аёл юзига ниқоб тутмайди ва қўлқоп киймайди». Абу Довуд айтади: Ушбу ҳадисни Ҳотим ибн Исмоил ва Яҳё ибн Айюб Мусо ибн Уқбадан, у Нофеъдан, ал-Лайс айтгани каби ривоят қилганлар. Уни Мусо ибн Ториқ Мусо ибн Уқбадан Ибн Умарнинг сўзи сифатида (мавқуф) ривоят қилган. Шунингдек, уни Убайдуллоҳ ибн Умар, Молик ва Айюб мавқуф қилиб ривоят қилганлар. Иброҳим ибн Саид ал-Мадиний эса Нофеъдан, у Ибн Умардан, у Пайғамбардан ﷺ: «Эҳромдаги аёл юзига ниқоб тутмайди ва қўлқоп киймайди», деб ривоят қилган. Абу Довуд айтади: Иброҳим ибн Саид ал-Мадиний Мадина аҳлидан бўлган шайх бўлиб, унинг кўп ҳадиси йўқ.
أَخْبَرَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، - يَعْنِي ابْنَ حَمْزَةَ - قَالَ حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، قَالَ هُوَ وَنَافِعٌ عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنْ حَفْصَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُصَلِّي بَيْنَ النِّدَاءِ وَالإِقَامَةِ رَكْعَتَيْنِ خَفِيفَتَيْنِ رَكْعَتَىِ الْفَجْرِ .
Hafsa (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ azon bilan iqoma orasida ikki rakat yengil namoz — bomdodning ikki rakatini — oʻqir edilar.Ҳафса (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ азон билан иқома орасида икки ракат енгил намоз — бомдоднинг икки ракатини — ўқир эдилар.
حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ مَطَرٍ، عَنِ الْحَسَنِ بْنِ أَبِي جَعْفَرٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جُحَادَةَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ يَا نَافِعُ قَدْ تَبَيَّغَ بِيَ الدَّمُ فَالْتَمِسْ لِي حَجَّامًا وَاجْعَلْهُ رَفِيقًا إِنِ اسْتَطَعْتَ وَلاَ تَجْعَلْهُ شَيْخًا كَبِيرًا وَلاَ صَبِيًّا صَغِيرًا فَإِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقُولُ " الْحِجَامَةُ عَلَى الرِّيقِ أَمْثَلُ وَفِيهِ شِفَاءٌ وَبَرَكَةٌ وَتَزِيدُ فِي الْعَقْلِ وَفِي الْحِفْظِ فَاحْتَجِمُوا عَلَى بَرَكَةِ اللَّهِ يَوْمَ الْخَمِيسِ وَاجْتَنِبُوا الْحِجَامَةَ يَوْمَ الأَرْبِعَاءِ وَالْجُمُعَةِ وَالسَّبْتِ وَيَوْمَ الأَحَدِ تَحَرِّيًا وَاحْتَجِمُوا يَوْمَ الاِثْنَيْنِ وَالثُّلاَثَاءِ فَإِنَّهُ الْيَوْمُ الَّذِي عَافَى اللَّهُ فِيهِ أَيُّوبَ مِنَ الْبَلاَءِ وَضَرَبَهُ بِالْبَلاَءِ يَوْمَ الأَرْبِعَاءِ فَإِنَّهُ لاَ يَبْدُو جُذَامٌ وَلاَ بَرَصٌ إِلاَّ يَوْمَ الأَرْبِعَاءِ أَوْ لَيْلَةَ الأَرْبِعَاءِ " .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Ey Nofiʼ, qonim qoʻzib qoldi, menga bir hajjom topib kel, imkoning boʻlsa, uni muloyimini qil, keksa chol ham, yosh bola ham boʻlmasin. Chunki men Rasululloh ﷺ: ‹Nahorga hijoma qildirish afzalroq, unda shifo va baraka bor, u aqlni va xotirani ziyoda qiladi. Bas, Allohning barakasi bilan payshanba kuni hijoma qildiringlar. Chorshanba, juma, shanba va yakshanba kuni hijoma qildirishdan qasddan saqlaninglar. Dushanba va seshanba kuni hijoma qildiringlar, chunki u Alloh Ayyubni balodan xalos etgan kundir. Alloh unga chorshanba kuni balo yuborgan edi. Zero, moxov va pes chorshanba kunidan yoki chorshanba kechasidan boshqa vaqtda paydo boʻlmaydi›, deb aytganlarini eshitganman».Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Эй Нофиъ, қоним қўзиб қолди, менга бир ҳажжом топиб кел, имконинг бўлса, уни мулойимини қил, кекса чол ҳам, ёш бола ҳам бўлмасин. Чунки мен Расулуллоҳ ﷺ: ‹Наҳорга ҳижома қилдириш афзалроқ, унда шифо ва барака бор, у ақлни ва хотирани зиёда қилади. Бас, Аллоҳнинг баракаси билан пайшанба куни ҳижома қилдиринглар. Чоршанба, жума, шанба ва якшанба куни ҳижома қилдиришдан қасддан сақланинглар. Душанба ва сешанба куни ҳижома қилдиринглар, чунки у Аллоҳ Айюбни балодан халос этган кундир. Аллоҳ унга чоршанба куни бало юборган эди. Зеро, мохов ва пес чоршанба кунидан ёки чоршанба кечасидан бошқа вақтда пайдо бўлмайди›, деб айтганларини эшитганман».
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ سَمِعْتُ مُغِيرَةَ بْنَ مُسْلِمٍ أَبَا سَلَمَةَ، يَذْكُرُ عَنْ مَطَرٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ عُثْمَانَ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَشْرَفَ عَلَى أَصْحَابِهِ وَهُوَ مَحْصُورٌ فَقَالَ عَلَامَ تَقْتُلُونِي فَإِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ لَا يَحِلُّ دَمُ امْرِئٍ مُسْلِمٍ إِلَّا بِإِحْدَى ثَلَاثٍ رَجُلٌ زَنَى بَعْدَ إِحْصَانِهِ فَعَلَيْهِ الرَّجْمُ أَوْ قَتَلَ عَمْدًا فَعَلَيْهِ الْقَوَدُ أَوْ ارْتَدَّ بَعْدَ إِسْلَامِهِ فَعَلَيْهِ الْقَتْلُ فَوَاللَّهِ مَا زَنَيْتُ فِي جَاهِلِيَّةٍ وَلَا إِسْلَامٍ وَلَا قَتَلْتُ أَحَدًا فَأُقِيدَ نَفْسِي مِنْهُ وَلَا ارْتَدَدْتُ مُنْذُ أَسْلَمْتُ إِنِّي أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ.
Usmon ibn Affon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Usmon (roziyallohu anhu) qamalda qolgan holida sahobalariga qarab: «Meni nima uchun oʻldirmoqchisizlar? Men Rasululloh ﷺ: ‹Musulmon kishining qoni faqat uch narsadan biri bilan halol boʻladi: turmush qurganidan keyin zino qilgan kishi — unga toshboʻron; qasddan odam oʻldirgan kishi — unga qisos; islomni qabul qilganidan soʻng dinidan qaytgan kishi — unga oʻlim jazosi›, deganlarini eshitganman. Allohga qasamki, men na johiliyatda, na islomda zino qilganman, na biror kishini oʻldirganman-ki, buning uchun qasos olinsa, na islomni qabul qilganimdan buyon dinimdan qaytganman. Men, albatta, ‹Allohdan oʻzga iloh yoʻq va Muhammad Uning bandasi va elchisidir› deb guvohlik beraman», dedi.Усмон ибн Аффон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Усмон (розияллоҳу анҳу) қамалда қолган ҳолида саҳобаларига қараб: «Мени нима учун ўлдирмоқчисизлар? Мен Расулуллоҳ ﷺ: ‹Мусулмон кишининг қони фақат уч нарсадан бири билан ҳалол бўлади: турмуш қурганидан кейин зино қилган киши — унга тошбўрон; қасддан одам ўлдирган киши — унга қисос; исломни қабул қилганидан сўнг динидан қайтган киши — унга ўлим жазоси›, деганларини эшитганман. Аллоҳга қасамки, мен на жоҳилиятда, на исломда зино қилганман, на бирор кишини ўлдирганман-ки, бунинг учун қасос олинса, на исломни қабул қилганимдан буён динимдан қайтганман. Мен, албатта, ‹Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ ва Муҳаммад Унинг бандаси ва элчисидир› деб гувоҳлик бераман», деди.
وَعَن محيصة أَنَّهُ اسْتَأْذَنَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي أُجْرَةِ الْحَجَّامِ فَنَهَاهُ فَلَمْ يَزَلْ يَسْتَأْذِنُهُ حَتَّى قَالَ: «اعْلِفْهُ نَاضِحَكَ وَأَطْعِمْهُ رَقِيقَكَ» . رَوَاهُ مَالِكٌ وَالتِّرْمِذِيُّ وَأَبُو دَاوُدَ وَابْنُ مَاجَهْ
Muhayyisa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U Rasululloh ﷺdan hajjom (qon oluvchi)ning haqi haqida ruxsat soʻradi. U zot uni qaytardilar. U bir necha bor ruxsat soʻrayvergach, oxiri u zot: «Uni suv tashiydigan tuyangga yem qil va qulingga yedir», dedilar. Molik, Termiziy, Abu Dovud va Ibn Moja rivoyat qilgan.Муҳаййиса (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У Расулуллоҳ ﷺдан ҳажжом (қон олувчи)нинг ҳақи ҳақида рухсат сўради. У зот уни қайтардилар. У бир неча бор рухсат сўрайвергач, охири у зот: «Уни сув ташийдиган туянгга ем қил ва қулингга едир», дедилар. Молик, Термизий, Абу Довуд ва Ибн Можа ривоят қилган.
حَدَّثَنَا الْمَكِّيُّ، قَالَ: حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، سَمِعَ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللهِ يَقُولُ: أَرَادَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَنْهَى أَنْ يُسَمَّى بِيَعْلَى، وَبِبَرَكَةَ، وَنَافِعٍ، وَيَسَارٍ، وَأَفْلَحَ، وَنَحْوَ ذَلِكَ، ثُمَّ سَكَتَ بَعْدُ عَنْهَا، فَلَمْ يَقُلْ شَيْئًا.
Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Yaʼlo deb ham, Baraka deb ham, Aflah deb ham, Yasor deb ham, Nofiʼ deb ham va shularga oʻxshash (ismlar) bilan nom qoʻyishdan qaytarmoqchi boʻldilar. Soʻng men u zotning shundan keyin bu haqda sukut saqlaganlarini, hech narsa demaganlarini koʻrdim. Soʻng Rasululloh ﷺ vafot etdilar, bundan qaytarmadilar. Soʻng Umar bundan qaytarmoqchi boʻldi, soʻng buni tark etdi.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Яъло деб ҳам, Барака деб ҳам, Афлаҳ деб ҳам, Ясор деб ҳам, Нофиъ деб ҳам ва шуларга ўхшаш (исмлар) билан ном қўйишдан қайтармоқчи бўлдилар. Сўнг мен у зотнинг шундан кейин бу ҳақда сукут сақлаганларини, ҳеч нарса демаганларини кўрдим. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ вафот этдилар, бундан қайтармадилар. Сўнг Умар бундан қайтармоқчи бўлди, сўнг буни тарк этди.
وَقَالَ أَبُو مَعْمَرٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ نَافِعٍ، قَالَ كَانَ ابْنُ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ إِذَا صَلَّى بِالْغَدَاةِ بِذِي الْحُلَيْفَةِ أَمَرَ بِرَاحِلَتِهِ فَرُحِلَتْ ثُمَّ رَكِبَ، فَإِذَا اسْتَوَتْ بِهِ اسْتَقْبَلَ الْقِبْلَةَ قَائِمًا، ثُمَّ يُلَبِّي حَتَّى يَبْلُغَ الْمَحْرَمَ، ثُمَّ يُمْسِكُ حَتَّى إِذَا جَاءَ ذَا طُوًى بَاتَ بِهِ حَتَّى يُصْبِحَ، فَإِذَا صَلَّى الْغَدَاةَ اغْتَسَلَ، وَزَعَمَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَعَلَ ذَلِكَ. تَابَعَهُ إِسْمَاعِيلُ عَنْ أَيُّوبَ فِي الْغَسْلِ.
Nofiʼ (Ibn Umardan) rivoyat qiladi: Ibn Umar Zulhulayfada bomdod namozini tugatgan har safar, oʻz ulovini (rohila) tayyorlatar; soʻng unga minar, u (ulov) tik turgach, (ulovga) oʻtirgan holda Qiblaga (Makkadagi Kaʼbaga) yuzlanib, talbiya aytar edi. U Haram (yoki Makka) chegaralariga yetib kelgach, talbiyani toʻxtatar — to Ziy Tuvo (Makka yaqinida)ga yetib borguncha; u yerda tong otguncha tunar edi. Bomdod namozini oʻqigach, u gusl qilar edi. U — Rasululloh ﷺ ham shunday qilganlarini — daʼvo qilar edi.Нофиъ (Ибн Умардан) ривоят қилади: Ибн Умар Зулҳулайфада бомдод намозини тугатган ҳар сафар, ўз уловини (роҳила) тайёрлатар; сўнг унга минар, у (улов) тик тургач, (уловга) ўтирган ҳолда Қиблага (Маккадаги Каъбага) юзланиб, талбия айтар эди. У Ҳарам (ёки Макка) чегараларига етиб келгач, талбияни тўхтатар — то Зий Туво (Макка яқинида)га етиб боргунча; у ерда тонг отгунча тунар эди. Бомдод намозини ўқигач, у гусл қилар эди. У — Расулуллоҳ ﷺ ҳам шундай қилганларини — даъво қилар эди.
وَحَدَّثَنِي أَبُو الطَّاهِرِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ بْنُ يَزِيدَ، أَنَّ نَافِعًا، حَدَّثَهُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، - رضى الله عنهما - أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَعْتَكِفُ الْعَشْرَ الأَوَاخِرَ مِنْ رَمَضَانَ . قَالَ نَافِعٌ وَقَدْ أَرَانِي عَبْدُ اللَّهِ - رضى الله عنه - الْمَكَانَ الَّذِي كَانَ يَعْتَكِفُ فِيهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنَ الْمَسْجِدِ .
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Ramazonning oxirgi oʻn kunligida iʼtikof oʻtirar edilar. Nofeʼ dedi: Abdulloh menga masjiddagi, Rasululloh ﷺ iʼtikof oʻtiradigan joyni koʻrsatgan.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Рамазоннинг охирги ўн кунлигида иътикоф ўтирар эдилар. Нофеъ деди: Абдуллоҳ менга масжиддаги, Расулуллоҳ ﷺ иътикоф ўтирадиган жойни кўрсатган.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " مَنِ ابْتَاعَ نَخْلاً بَعْدَ أَنْ تُؤَبَّرَ فَثَمَرَتُهَا لِلَّذِي بَاعَهَا إِلاَّ أَنْ يَشْتَرِطَ الْمُبْتَاعُ وَمَنِ ابْتَاعَ عَبْدًا وَلَهُ مَالٌ فَمَالُهُ لِلَّذِي بَاعَهُ إِلاَّ أَنْ يَشْتَرِطَ الْمُبْتَاعُ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ جَابِرٍ . وَحَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . هَكَذَا رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ سَالِمٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ " مَنِ ابْتَاعَ نَخْلاً بَعْدَ أَنْ تُؤَبَّرَ فَثَمَرَتُهَا لِلْبَائِعِ إِلاَّ أَنْ يَشْتَرِطَ الْمُبْتَاعُ وَمَنْ بَاعَ عَبْدًا وَلَهُ مَالٌ فَمَالُهُ لِلْبَائِعِ إِلاَّ أَنْ يَشْتَرِطَ الْمُبْتَاعُ " . وَقَدْ رُوِيَ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنِ ابْتَاعَ نَخْلاً قَدْ أُبِّرَتْ فَثَمَرَتُهَا لِلْبَائِعِ إِلاَّ أَنْ يَشْتَرِطَ الْمُبْتَاعُ " . وَقَدْ رُوِيَ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ عَنْ عُمَرَ أَنَّهُ قَالَ مَنْ بَاعَ عَبْدًا وَلَهُ مَالٌ فَمَالُهُ لِلْبَائِعِ إِلاَّ أَنْ يَشْتَرِطَ الْمُبْتَاعُ . هَكَذَا رَوَى عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ وَغَيْرُهُ عَنْ نَافِعٍ الْحَدِيثَيْنِ . وَقَدْ رَوَى بَعْضُهُمْ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَيْضًا . وَرَوَى عِكْرِمَةُ بْنُ خَالِدٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَ حَدِيثِ سَالِمٍ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا الْحَدِيثِ عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ . قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ حَدِيثُ الزُّهْرِيِّ عَنْ سَالِمٍ عَنْ أَبِيهِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَصَحُّ مَا جَاءَ فِي هَذَا الْبَابِ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U: «Rasululloh ﷺning: ‹Kim changlatilgandan keyin xurmo daraxtini sotib olsa, uning mevasi sotgan kishiniki boʻladi, magar xaridor (oʻziga deb) shart qilib qoʻygan boʻlsa (bundan mustasno). Kim moli bor qulni sotib olsa, uning moli sotgan kishiniki boʻladi, magar xaridor shart qilib qoʻygan boʻlsa (bundan mustasno)›, deganlarini eshitdim», dedi. Abu Iso aytdi: Bu bobda Jobirdan ham (hadis) bor. Ibn Umarning hadisi hasan sahihdir. Bu (hadis) shu tarzda az-Zuhriydan, u Salimdan, u Ibn Umardan, u Nabiy ﷺdan, bir necha yoʻl bilan rivoyat qilingan. Ushbu hadisga ilm ahlining baʼzilari amal qiladilar, bu Shofiiy, Ahmad va Ishoqning soʻzidir. Muhammad ibn Ismoil aytdi: az-Zuhriyning Salimdan, u otasidan, u Nabiy ﷺdan (qilgan) rivoyati bu bobda kelgan eng sahih hadisdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У: «Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Ким чанглатилгандан кейин хурмо дарахтини сотиб олса, унинг меваси сотган кишиники бўлади, магар харидор (ўзига деб) шарт қилиб қўйган бўлса (бундан мустасно). Ким моли бор қулни сотиб олса, унинг моли сотган кишиники бўлади, магар харидор шарт қилиб қўйган бўлса (бундан мустасно)›, деганларини эшитдим», деди. Абу Исо айтди: Бу бобда Жобирдан ҳам (ҳадис) бор. Ибн Умарнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир. Бу (ҳадис) шу тарзда аз-Зуҳрийдан, у Салимдан, у Ибн Умардан, у Набий ﷺдан, бир неча йўл билан ривоят қилинган. Ушбу ҳадисга илм аҳлининг баъзилари амал қиладилар, бу Шофиий, Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир. Муҳаммад ибн Исмоил айтди: аз-Зуҳрийнинг Салимдан, у отасидан, у Набий ﷺдан (қилган) ривояти бу бобда келган энг саҳиҳ ҳадисдир.
حَدَّثَنَا الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، ح وَحَدَّثَنَا مُسَدَّدُ بْنُ مُسَرْهَدٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، كِلاَهُمَا عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنِ الشِّغَارِ . زَادَ مُسَدَّدٌ فِي حَدِيثِهِ قُلْتُ لِنَافِعٍ مَا الشِّغَارُ قَالَ يَنْكِحُ ابْنَةَ الرَّجُلِ وَيُنْكِحُهُ ابْنَتَهُ بِغَيْرِ صَدَاقٍ وَيَنْكِحُ أُخْتَ الرَّجُلِ وَيُنْكِحُهُ أُخْتَهُ بِغَيْرِ صَدَاقٍ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ shigʻordan qaytardilar. Musaddad oʻz rivoyatida shuni ziyoda qildi: Men Nofega: «Shigʻor nima?» dedim. U: «Bir kishi (boshqa) kishining qiziga uylanadi va oʻz qizini unga mahrsiz nikohlab beradi; yana bir kishi (boshqa) kishining singlisiga uylanadi va oʻz singlisini unga mahrsiz nikohlab beradi», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ шиғордан қайтардилар. Мусаддад ўз ривоятида шуни зиёда қилди: Мен Нофега: «Шиғор нима?» дедим. У: «Бир киши (бошқа) кишининг қизига уйланади ва ўз қизини унга маҳрсиз никоҳлаб беради; яна бир киши (бошқа) кишининг синглисига уйланади ва ўз синглисини унга маҳрсиз никоҳлаб беради», деди.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالاَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ مُوسَى بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْجُهَنِيِّ، قَالَ سَمِعْتُ نَافِعًا، يَقُولُ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " صَلاَةٌ فِي مَسْجِدِي أَفْضَلُ مِنْ أَلْفِ صَلاَةٍ فِيمَا سِوَاهُ مِنَ الْمَسَاجِدِ إِلاَّ الْمَسْجِدَ الْحَرَامَ " . قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ لاَ أَعْلَمُ أَحَدًا رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ نَافِعٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ غَيْرَ مُوسَى الْجُهَنِيِّ . وَخَالَفَهُ ابْنُ جُرَيْجٍ وَغَيْرُهُ .
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Men Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitdim: ‹Mening masjidimdagi bir namoz Masjidul-Haromdan boshqa masjidlardagi ming namozdan afzaldir›.»Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Мен Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитдим: ‹Менинг масжидимдаги бир намоз Масжидул-Ҳаромдан бошқа масжидлардаги минг намоздан афзалдир›.»
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَعَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ عُمَرَ بْنِ نَافِعٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهُ ـ صلى الله عليه وسلم ـ عَنِ الْقَزَعِ . قَالَ وَمَا الْقَزَعُ قَالَ أَنْ يُحْلَقَ مِنْ رَأْسِ الصَّبِيِّ مَكَانٌ وَيُتْرَكَ مَكَانٌ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ qazadan qaytardilar. (Nofeʼ:) «Qaza nima?» deb soʻradi. (Ibn Umar:) «Bolaning boshining bir yeridan soch olib, boshqa bir yerini qoldirishdir», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ қазадан қайтардилар. (Нофеъ:) «Қаза нима?» деб сўради. (Ибн Умар:) «Боланинг бошининг бир еридан соч олиб, бошқа бир ерини қолдиришдир», деди.
حَدَّثَنَا عَبْد اللَّهِ، حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي بَكْرٍ الْمُقَدَّمِيُّ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، حَدَّثَنِي نُبَيْهُ بْنُ وَهْبٍ، قَالَ بَعَثَنِي عُمَرُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ مَعْمَرٍ وَكَانَ يَخْطُبُ بِنْتَ شَيْبَةَ بْنِ عُثْمَانَ عَلَى ابْنِهِ فَأَرْسَلَ إِلَى أَبَانَ بْنِ عُثْمَانَ وَهُوَ عَلَى الْمَوْسِمِ فَقَالَ أَلَا أُرَاهُ أَعْرَابِيًّا إِنَّ الْمُحْرِمَ لَا يَنْكِحُ وَلَا يُنْكِحُ أَخْبَرَنِي بِذَلِكَ عُثْمَانُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ و حَدَّثَنِي نُبَيْهٌ عَنْ أَبِيهِ بِنَحْوِهِ.
Usmon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nubayh ibn Vahb hajga amir boʻlgan Abon ibn Usmonning oldiga kelib, ehromdagi kishining nikohlanishi haqida soʻradi. Abon: «Uni aʼrobiy deb oʻylayapman. Darhaqiqat, ehromdagi kishi na oʻzi uylanadi, na birovni uylantiradi. Buni menga Usmon (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan naql qilib xabar berdi», dedi.Усмон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Нубайҳ ибн Ваҳб ҳажга амир бўлган Абон ибн Усмоннинг олдига келиб, эҳромдаги кишининг никоҳланиши ҳақида сўради. Абон: «Уни аъробий деб ўйлаяпман. Дарҳақиқат, эҳромдаги киши на ўзи уйланади, на бировни уйлантиради. Буни менга Усмон (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан нақл қилиб хабар берди», деди.
وَعَنْ نَافِعٍ عَنْ مَوْلَاةٍ لِصَفِيَّةَ بِنْتِ أَبِي عُبَيْدٍ أَنَّهَا اخْتَلَعَتْ مِنْ زَوْجِهَا بِكُلِّ شَيْءٍ لَهَا فَلَمْ يُنْكِرْ ذَلِكَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عمر. رَوَاهُ مَالك
Nofeʼ (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Safiyya binti Abu Ubaydning bir choʻrisi eridan bor mol-mulki evaziga xulʼ qilib ajrashdi. Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) buni inkor qilmadi. Molik rivoyat qilgan.Нофеъ (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Сафийя бинти Абу Убайднинг бир чўриси эридан бор мол-мулки эвазига хулъ қилиб ажрашди. Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) буни инкор қилмади. Молик ривоят қилган.
حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ خَالِدٍ، قَالَ: حَدَّثَنَا أَبُو الْمَلِيحِ قَالَ: سَمِعْتُ مَيْمُونًا يَعْنِي ابْنَ مِهْرَانَ قَالَ: سَأَلْتُ نَافِعًا: هَلْ كَانَ ابْنُ عُمَرَ يَدْعُو لِلْمَأْدُبَةِ؟ قَالَ: لَكِنَّهُ انْكَسَرَ لَهُ بَعِيرٌ مَرَّةً فَنَحَرْنَاهُ، ثُمَّ قَالَ: احْشُرْ عَلَيَّ الْمَدِينَةَ، قَالَ نَافِعٌ: فَقُلْتُ: يَا أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَلَى أَيِّ شَيْءٍ؟ لَيْسَ عِنْدَنَا خُبْزٌ، فَقَالَ: اللَّهُمَّ لَكَ الْحَمْدُ، هَذَا عُرَاقٌ، وَهَذَا مَرَقٌ، أَوْ قَالَ: مَرَقٌ وَبَضْعٌ، فَمَنْ شَاءَ أَكَلَ، وَمَنْ شَاءَ وَدَعَ.
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir marta uning tuyasi (oyogʻini) sindirib qoʻydi, shunda biz uni soʻydik. Soʻng u: «Menga Madina (ahlini) toʻplab kel», dedi. (Nofeʼ aytadi:) Men: «Ey Abu Abdurrahmon, nima bilan (ziyofat qilamiz)? Bizda non yoʻq-ku», dedim. U: «Allohim, hamd Senga xosdir! Mana bu — suyak (atrofidagi) goʻsht, bu esa shoʻrva» — yoki: «shoʻrva va goʻsht boʻlaklari — kim xohlasa yesin, kim xohlasa qoʻysin», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир марта унинг туяси (оёғини) синдириб қўйди, шунда биз уни сўйдик. Сўнг у: «Менга Мадина (аҳлини) тўплаб кел», деди. (Нофеъ айтади:) Мен: «Эй Абу Абдурраҳмон, нима билан (зиёфат қиламиз)? Бизда нон йўқ-ку», дедим. У: «Аллоҳим, ҳамд Сенга хосдир! Мана бу — суяк (атрофидаги) гўшт, бу эса шўрва» — ёки: «шўрва ва гўшт бўлаклари — ким хоҳласа есин, ким хоҳласа қўйсин», деди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " اللَّهُمَّ ارْحَمِ الْمُحَلِّقِينَ ". قَالُوا وَالْمُقَصِّرِينَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ " اللَّهُمَّ ارْحَمِ الْمُحَلِّقِينَ ". قَالُوا وَالْمُقَصِّرِينَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ " وَالْمُقَصِّرِينَ ". وَقَالَ اللَّيْثُ حَدَّثَنِي نَافِعٌ " رَحِمَ اللَّهُ الْمُحَلِّقِينَ " مَرَّةً أَوْ مَرَّتَيْنِ. قَالَ وَقَالَ عُبَيْدُ اللَّهِ حَدَّثَنِي نَافِعٌ وَقَالَ فِي الرَّابِعَةِ " وَالْمُقَصِّرِينَ ".
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Allohim! Boshini oldirgan(lar)ga rahm qil», — dedilar. Odamlar: «Yo Rasululloh, sochini qisqartirgan(lar)ga ham (duo qiling)», — dedi. Paygʻambar ﷺ: «Allohim! Boshini oldirgan(lar)ga rahm qil», — dedilar. Odamlar: «Yo Rasululloh, sochini qisqartirgan(lar)ga ham», — dedi. Paygʻambar ﷺ (uchinchi martada): «Va sochini qisqartirgan(lar)ga ham», — dedilar. Nofiʼ dediki, Paygʻambar ﷺ bir yoki ikki marta: «Allohim! Boshini oldirgan(lar)ga rahm qil», — dedilar va toʻrtinchi (martada): «Va sochini qisqartirgan(lar)ga ham», — deb qoʻshdilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳим! Бошини олдирган(лар)га раҳм қил», — дедилар. Одамлар: «Ё Расулуллоҳ, сочини қисқартирган(лар)га ҳам (дуо қилинг)», — деди. Пайғамбар ﷺ: «Аллоҳим! Бошини олдирган(лар)га раҳм қил», — дедилар. Одамлар: «Ё Расулуллоҳ, сочини қисқартирган(лар)га ҳам», — деди. Пайғамбар ﷺ (учинчи мартада): «Ва сочини қисқартирган(лар)га ҳам», — дедилар. Нофиъ дедики, Пайғамбар ﷺ бир ёки икки марта: «Аллоҳим! Бошини олдирган(лар)га раҳм қил», — дедилар ва тўртинчи (мартада): «Ва сочини қисқартирган(лар)га ҳам», — деб қўшдилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبَّادٍ، حَدَّثَنَا حَاتِمٌ، - يَعْنِي ابْنَ إِسْمَاعِيلَ - عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، وَنَافِعٍ، مَوْلَى عَبْدِ اللَّهِ وَحَمْزَةَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، بْنِ عُمَرَ - رضى الله عنهما - أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا اسْتَوَتْ بِهِ رَاحِلَتُهُ قَائِمَةً عِنْدَ مَسْجِدِ ذِي الْحُلَيْفَةِ أَهَلَّ فَقَالَ " لَبَّيْكَ اللَّهُمَّ لَبَّيْكَ لَبَّيْكَ لاَ شَرِيكَ لَكَ لَبَّيْكَ إِنَّ الْحَمْدَ وَالنِّعْمَةَ لَكَ وَالْمُلْكَ لاَ شَرِيكَ لَكَ " . قَالُوا وَكَانَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ - رضى الله عنهما - يَقُولُ هَذِهِ تَلْبِيَةُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . قَالَ نَافِعٌ كَانَ عَبْدُ اللَّهِ - رضى الله عنه - يَزِيدُ مَعَ هَذَا لَبَّيْكَ لَبَّيْكَ وَسَعْدَيْكَ وَالْخَيْرُ بِيَدَيْكَ لَبَّيْكَ وَالرَّغْبَاءُ إِلَيْكَ وَالْعَمَلُ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Zul-Hulayfa masjidi yonida ulovi tik turib rostlanganida ehrom bogʻlab, talbiya aytib: «Labbayk, Allohumma labbayk, labbayk, La sharika laka labbayk, innal-hamda van-niʼmata laka val-mulk, la sharika lak (Mana men huzuringdaman, ey Alloh, mana men huzuringdaman, mana men huzuringdaman, Sening sheriging yoʻq, mana men huzuringdaman; albatta, hamd ham, neʼmat ham Senikidir, mulk ham; Sening sheriging yoʻq)», — der edilar. (Roviylar) dedilar: Abdulloh ibn Umar: «Mana shu Rasululloh ﷺ ning talbiyasidir», — der edi. Nofiʼ dedi: Abdulloh bunga qoʻshib: «Labbayk, labbayk va saʼdayk, val-xayru bi-yadayk, labbayk, var-ragʻbau ilayka val-amal (Mana men huzuringdaman, mana men huzuringdaman va Senga itoat etishga shayman, yaxshilik Sening qoʻlingdadir, mana men huzuringdaman, intilish Sengadir, amal ham)», — deb aytar edi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Зул-Ҳулайфа масжиди ёнида улови тик туриб ростланганида эҳром боғлаб, талбия айтиб: «Лаббайк, Аллоҳумма лаббайк, лаббайк, Ла шарика лака лаббайк, иннал-ҳамда ван-ниъмата лака вал-мулк, ла шарика лак (Мана мен ҳузурингдаман, эй Аллоҳ, мана мен ҳузурингдаман, мана мен ҳузурингдаман, Сенинг шеригинг йўқ, мана мен ҳузурингдаман; албатта, ҳамд ҳам, неъмат ҳам Сеникидир, мулк ҳам; Сенинг шеригинг йўқ)», — дер эдилар. (Ровийлар) дедилар: Абдуллоҳ ибн Умар: «Мана шу Расулуллоҳ ﷺ нинг талбиясидир», — дер эди. Нофиъ деди: Абдуллоҳ бунга қўшиб: «Лаббайк, лаббайк ва саъдайк, вал-хайру би-ядайк, лаббайк, вар-рағбау илайка вал-амал (Мана мен ҳузурингдаман, мана мен ҳузурингдаман ва Сенга итоат этишга шайман, яхшилик Сенинг қўлингдадир, мана мен ҳузурингдаман, интилиш Сенгадир, амал ҳам)», — деб айтар эди.
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنِ الْمُحَاقَلَةِ وَالْمُزَابَنَةِ إِلاَّ أَنَّهُ قَدْ أَذِنَ لأَهْلِ الْعَرَايَا أَنْ يَبِيعُوهَا بِمِثْلِ خَرْصِهَا . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَجَابِرٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ هَكَذَا رَوَى مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ هَذَا الْحَدِيثَ . وَرَوَى أَيُّوبُ وَعُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ وَمَالِكُ بْنُ أَنَسٍ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنِ الْمُحَاقَلَةِ وَالْمُزَابَنَةِ . وَبِهَذَا الإِسْنَادِ عَنِ ابْنِ عُمَرَ عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ رَخَّصَ فِي الْعَرَايَا . وَهَذَا أَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo) Zayd ibn Sobitdan rivoyat qiladi: Nabiy ﷺ muhoqala va muzobanadan qaytardilar, faqat ariyya egalariga uni taxminiy bahosi miqdorida sotishga ruxsat berdilar. (Roviy) aytdi: Bu bobda Abu Hurayra va Jobirdan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Zayd ibn Sobitning hadisini Muhammad ibn Ishoq ana shunday rivoyat qilgan. Ayyub, Ubaydulloh ibn Umar va Molik ibn Anaslar esa Nofeʼdan, u Ibn Umardan: «Nabiy ﷺ muhoqala va muzobanadan qaytardilar», deb rivoyat qilganlar. Yana shu isnod bilan Ibn Umardan, u Zayd ibn Sobitdan, u Nabiy ﷺdan: «U zot ariyyaga ruxsat berdilar», deb (rivoyat qilingan). Bu Muhammad ibn Ishoqning hadisidan koʻra sahihroqdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) Зайд ибн Собитдан ривоят қилади: Набий ﷺ муҳоқала ва музобанадан қайтардилар, фақат арийя эгаларига уни тахминий баҳоси миқдорида сотишга рухсат бердилар. (Ровий) айтди: Бу бобда Абу Ҳурайра ва Жобирдан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Зайд ибн Собитнинг ҳадисини Муҳаммад ибн Ишоқ ана шундай ривоят қилган. Айюб, Убайдуллоҳ ибн Умар ва Молик ибн Анаслар эса Нофеъдан, у Ибн Умардан: «Набий ﷺ муҳоқала ва музобанадан қайтардилар», деб ривоят қилганлар. Яна шу иснод билан Ибн Умардан, у Зайд ибн Собитдан, у Набий ﷺдан: «У зот арийяга рухсат бердилар», деб (ривоят қилинган). Бу Муҳаммад ибн Ишоқнинг ҳадисидан кўра саҳиҳроқдир.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَنِي أَبُو الزُّبَيْرِ، أَنَّهُ سَمِعَ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ أَيْمَنَ، مَوْلَى عُرْوَةَ يَسْأَلُ ابْنَ عُمَرَ وَأَبُو الزُّبَيْرِ يَسْمَعُ قَالَ كَيْفَ تَرَى فِي رَجُلٍ طَلَّقَ امْرَأَتَهُ حَائِضًا قَالَ طَلَّقَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ امْرَأَتَهُ وَهِيَ حَائِضٌ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَسَأَلَ عُمَرُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ إِنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ طَلَّقَ امْرَأَتَهُ وَهِيَ حَائِضٌ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ فَرَدَّهَا عَلَىَّ وَلَمْ يَرَهَا شَيْئًا وَقَالَ " إِذَا طَهُرَتْ فَلْيُطَلِّقْ أَوْ لِيُمْسِكْ " . قَالَ ابْنُ عُمَرَ وَقَرَأَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم { يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ إِذَا طَلَّقْتُمُ النِّسَاءَ فَطَلِّقُوهُنَّ } فِي قُبُلِ عِدَّتِهِنَّ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ عَنِ ابْنِ عُمَرَ يُونُسُ بْنُ جُبَيْرٍ وَأَنَسُ بْنُ سِيرِينَ وَسَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ وَزَيْدُ بْنُ أَسْلَمَ وَأَبُو الزُّبَيْرِ وَمَنْصُورٌ عَنْ أَبِي وَائِلٍ مَعْنَاهُمْ كُلُّهُمْ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَمَرَهُ أَنْ يُرَاجِعَهَا حَتَّى تَطْهُرَ ثُمَّ إِنْ شَاءَ طَلَّقَ وَإِنْ شَاءَ أَمْسَكَ وَكَذَلِكَ رَوَاهُ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ سَالِمٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ وَأَمَّا رِوَايَةُ الزُّهْرِيِّ عَنْ سَالِمٍ وَنَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَمَرَهُ أَنْ يُرَاجِعَهَا حَتَّى تَطْهُرَ ثُمَّ تَحِيضَ ثُمَّ تَطْهُرَ ثُمَّ إِنْ شَاءَ طَلَّقَ وَإِنْ شَاءَ أَمْسَكَ وَرُوِيَ عَنْ عَطَاءٍ الْخُرَاسَانِيِّ عَنِ الْحَسَنِ عَنِ ابْنِ عُمَرَ نَحْوُ رِوَايَةِ نَافِعٍ وَالزُّهْرِيِّ وَالأَحَادِيثُ كُلُّهَا عَلَى خِلاَفِ مَا قَالَ أَبُو الزُّبَيْرِ .
Abu Zubayr (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, u Urvaning ozod qilingan quli Abdurrahmon ibn Aymanning Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan soʻrayotganini, Abu Zubayr ham tinglab turganini eshitdi. U: «Bir kishi xotinini hayzli holida taloq qilsa, bu haqda nima deysiz?» — dedi. (Ibn Umar) dedi: «Abdulloh ibn Umar Rasululloh ﷺ zamonlarida xotinini hayz koʻrgan holida taloq qildi. Shunda Umar (roziyallohu anhu) Rasululloh ﷺdan soʻrab: ‹Abdulloh ibn Umar xotinini hayz koʻrgan holida taloq qildi›, — dedi». Abdulloh dedi: «(Rasululloh ﷺ) uni menga qaytardilar va (bu taloqni) hech narsa (hisobiga) sanamadilar va: ‹Pok boʻlganida taloq qilsin yoki (oʻzida) ushlab tursin›, — dedilar». Ibn Umar dedi: Nabiy ﷺ {Ey Nabiy! Ayollarni taloq qilsangiz, ularni taloq qilingiz} (Taloq surasi 1) (oyatini) «iddalarining oldida (boshida)» (deb) oʻqidilar. Abu Dovud aytdi: Bu hadisni Ibn Umardan Yunus ibn Jubayr, Anas ibn Siyrin, Said ibn Jubayr, Zayd ibn Aslam, Abu Zubayr va Mansur Abu Voil orqali rivoyat qilganlar; ularning hammasining maʼnosi: Nabiy ﷺ unga, xotini pok boʻlguniga qadar uni qaytarib olishni, soʻngra istasa taloq qilishini, istasa ushlab turishini buyurganlar. Muhammad ibn Abdurrahmon ham Solimdan, u Ibn Umardan shunday rivoyat qilgan. Zuhriyning Solimdan va Nofeʼning Ibn Umardan rivoyatiga kelsak: Nabiy ﷺ unga, xotini pok boʻlguniga qadar uni qaytarib olishni, soʻngra (yana) hayz koʻrib, (yana) pok boʻlishini, soʻngra istasa taloq qilishini, istasa ushlab turishini buyurganlar (deb keladi). Ato al-Xurosoniydan, u Hasandan, u Ibn Umardan ham Nofeʼ va Zuhriyning rivoyatiga oʻxshash rivoyat qilingan. Barcha hadislar Abu Zubayr aytganiga xilof (oʻlaroq keladi).Абу Зубайр (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, у Урванинг озод қилинган қули Абдурраҳмон ибн Айманнинг Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан сўраётганини, Абу Зубайр ҳам тинглаб турганини эшитди. У: «Бир киши хотинини ҳайзли ҳолида талоқ қилса, бу ҳақда нима дейсиз?» — деди. (Ибн Умар) деди: «Абдуллоҳ ибн Умар Расулуллоҳ ﷺ замонларида хотинини ҳайз кўрган ҳолида талоқ қилди. Шунда Умар (розияллоҳу анҳу) Расулуллоҳ ﷺдан сўраб: ‹Абдуллоҳ ибн Умар хотинини ҳайз кўрган ҳолида талоқ қилди›, — деди». Абдуллоҳ деди: «(Расулуллоҳ ﷺ) уни менга қайтардилар ва (бу талоқни) ҳеч нарса (ҳисобига) санамадилар ва: ‹Пок бўлганида талоқ қилсин ёки (ўзида) ушлаб турсин›, — дедилар». Ибн Умар деди: Набий ﷺ {Эй Набий! Аёлларни талоқ қилсангиз, уларни талоқ қилингиз} (Талоқ сураси 1) (оятини) «иддаларининг олдида (бошида)» (деб) ўқидилар. Абу Довуд айтди: Бу ҳадисни Ибн Умардан Юнус ибн Жубайр, Анас ибн Сийрин, Саид ибн Жубайр, Зайд ибн Аслам, Абу Зубайр ва Мансур Абу Воил орқали ривоят қилганлар; уларнинг ҳаммасининг маъноси: Набий ﷺ унга, хотини пок бўлгунига қадар уни қайтариб олишни, сўнгра истаса талоқ қилишини, истаса ушлаб туришини буюрганлар. Муҳаммад ибн Абдурраҳмон ҳам Солимдан, у Ибн Умардан шундай ривоят қилган. Зуҳрийнинг Солимдан ва Нофеънинг Ибн Умардан ривоятига келсак: Набий ﷺ унга, хотини пок бўлгунига қадар уни қайтариб олишни, сўнгра (яна) ҳайз кўриб, (яна) пок бўлишини, сўнгра истаса талоқ қилишини, истаса ушлаб туришини буюрганлар (деб келади). Ато ал-Хуросонийдан, у Ҳасандан, у Ибн Умардан ҳам Нофеъ ва Зуҳрийнинг ривоятига ўхшаш ривоят қилинган. Барча ҳадислар Абу Зубайр айтганига хилоф (ўлароқ келади).
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا أَبُو دَاوُدَ الْحَفَرِيُّ، عُمَرُ بْنُ سَعْدٍ عَنْ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ، عَنِ ابْنِ عَوْنٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنْ عُمَرَ، قَالَ أَصَبْتُ أَرْضًا مِنْ أَرْضِ خَيْبَرَ فَأَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ أَصَبْتُ أَرْضًا لَمْ أُصِبْ مَالاً أَحَبَّ إِلَىَّ وَلاَ أَنْفَسَ عِنْدِي مِنْهَا . قَالَ " إِنْ شِئْتَ تَصَدَّقْتَ بِهَا " . فَتَصَدَّقَ بِهَا - عَلَى أَنْ لاَ تُبَاعَ وَلاَ تُوهَبَ - فِي الْفُقَرَاءِ وَذِي الْقُرْبَى وَالرِّقَابِ وَالضَّيْفِ وَابْنِ السَّبِيلِ لاَ جُنَاحَ عَلَى مَنْ وَلِيَهَا أَنْ يَأْكُلَ بِالْمَعْرُوفِ غَيْرَ مُتَمَوِّلٍ مَالاً وَيُطْعِمَ .
Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Xaybar yerlaridan bir parcha yerga ega boʻldim va Rasululloh ﷺ huzurlariga kelib: «Men bir yerga ega boʻldim, undan koʻra menga sevimliroq va qadrliroq mol hech qachon menga nasib etmagan», dedim. U zot: «Xohlasang, uni sadaqa qilib qoʻygin», dedilar. Shunda u sotilmaydigan va hadya qilinmaydigan qilib, faqirlarga, qarindoshlarga, qullarni ozod qilishga, mehmonlarga va yoʻlovchilarga sadaqa qildi. Uni boshqargan kishi mol toʻplashni koʻzlamagan holda undan maʼruf yoʻsinda yeyishi va boshqalarni ham yedirishida gunoh yoʻqdir.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Хайбар ерларидан бир парча ерга эга бўлдим ва Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келиб: «Мен бир ерга эга бўлдим, ундан кўра менга севимлироқ ва қадрлироқ мол ҳеч қачон менга насиб этмаган», дедим. У зот: «Хоҳласанг, уни садақа қилиб қўйгин», дедилар. Шунда у сотилмайдиган ва ҳадя қилинмайдиган қилиб, фақирларга, қариндошларга, қулларни озод қилишга, меҳмонларга ва йўловчиларга садақа қилди. Уни бошқарган киши мол тўплашни кўзламаган ҳолда ундан маъруф йўсинда ейиши ва бошқаларни ҳам едиришида гуноҳ йўқдир.
حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ " لَئِنْ عِشْتُ إِنْ شَاءَ اللَّهُ لأَنْهَيَنَّ أَنْ يُسَمَّى رَبَاحٌ وَنَجِيحٌ وَأَفْلَحُ وَنَافِعٌ وَيَسَارٌ " .
Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Agar Alloh xohlasa, tirik boʻlsam, Raboh, Najih, Aflah, Nofiʼ va Yasor deb ism qoʻyishni albatta man qilaman», dedilar.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Агар Аллоҳ хоҳласа, тирик бўлсам, Рабоҳ, Нажиҳ, Афлаҳ, Нофиъ ва Ясор деб исм қўйишни албатта ман қиламан», дедилар.
وَعَنِ ابْنِ مَوْهَبٍ: أَنَّ عُثْمَانَ بْنِ عَفَّانَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ لِابْنِ عُمَرَ: اقْضِ بَين النَّاس قَالَ: أَو تعاقبني يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ؟ قَالَ: وَمَا تَكْرَهُ مِنْ ذَلِك وَقد كَانَ أَبوك قَاضِيا؟ قَالَ: لِأَنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: «مَنْ كَانَ قَاضِيًا فَقَضَى بِالْعَدْلِ فَبِالْحَرِيِّ أَنْ يَنْقَلِبَ مِنْهُ كَفَافًا» . فَمَا راجعَه بعدَ ذَلِك. رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ
وَفِي رِوَايَةِ رَزِينٍ عَنْ نَافِعٍ أَنَّ ابْنَ عُمَرَ قَالَ لِعُثْمَانَ: يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ لَا أَقْضِي بَيْنَ رَجُلَيْنِ: قَالَ: فَإِنَّ أَبَاكَ كَانَ يَقْضِي فَقَالَ: إِنَّ أَبِي لَوْ أُشْكِلَ عَلَيْهِ شَيْءٌ سَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلَوْ أُشْكِلَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ شَيْءٌ سَأَلَ جِبْرِيلَ عَلَيْهِ السَّلَامُ وَإِنِّي لَا أَجِدُ مَنْ أَسْأَلُهُ وَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: «مَنْ عَاذَ بِاللَّهِ فَقَدْ عَاذَ بِعَظِيمٍ» . وَسَمِعْتُهُ يَقُولُ: «مَنْ عَاذَ بِاللَّهِ فَأَعِيذُوهُ» . وَإِنِّي أَعُوذُ باللَّهِ أنْ تجعلَني قاضِياً فأعْفاهُ وَقَالَ: لَا تُخبرْ أحدا
Usmon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: u zot Ibn Umar (roziyallohu anhumo)ga: «Odamlar orasida hukm chiqar», dedi. Ibn Umar: «Men ikki kishi orasida hukm chiqarmayman va ikki kishiga imomlik ham qilmayman. Nabiy ﷺning: ‹Kim Allohdan panoh soʻrasa, u albatta buyuk panohdan panoh soʻrabdi›, deganlarini eshitmaganmisan?» dedi. Usmon (roziyallohu anhu): «Ha, eshitganman», dedi. Ibn Umar: «Men seni biror ishga tayinlashingdan Allohdan panoh soʻrayman», dedi. Shunda Usmon uni maʼzur tutdi va: «Bu haqda hech kimga aytma», dedi.Усмон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: у зот Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)га: «Одамлар орасида ҳукм чиқар», деди. Ибн Умар: «Мен икки киши орасида ҳукм чиқармайман ва икки кишига имомлик ҳам қилмайман. Набий ﷺнинг: ‹Ким Аллоҳдан паноҳ сўраса, у албатта буюк паноҳдан паноҳ сўрабди›, деганларини эшитмаганмисан?» деди. Усмон (розияллоҳу анҳу): «Ҳа, эшитганман», деди. Ибн Умар: «Мен сени бирор ишга тайинлашингдан Аллоҳдан паноҳ сўрайман», деди. Шунда Усмон уни маъзур тутди ва: «Бу ҳақда ҳеч кимга айтма», деди.
وَقَالَ لَنَا أَبُو نُعَيْمٍ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّهُ طَافَ طَوَافًا وَاحِدًا، ثُمَّ يَقِيلُ ثُمَّ يَأْتِي مِنًى ـ يَعْنِي يَوْمَ النَّحْرِ ـ. وَرَفَعَهُ عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ.
Nofiʼ (Ibn Umardan) rivoyat qiladi: Ibn Umar faqat bir tavof (ifoza tavofi) qildi. U peshin (tushlik) uyqusini olar, soʻng Minoga qaytar edi. Bu — Nahr (qurbonlik) kuni (boʻlar) edi.Нофиъ (Ибн Умардан) ривоят қилади: Ибн Умар фақат бир тавоф (ифоза тавофи) қилди. У пешин (тушлик) уйқусини олар, сўнг Минога қайтар эди. Бу — Наҳр (қурбонлик) куни (бўлар) эди.
وَحَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَكْرٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، قَالَ قُلْتُ لِنَافِعٍ مَاذَا سَمِعْتَ ابْنَ عُمَرَ، يُحِلُّ لِلْحَرَامِ قَتْلَهُ مِنَ الدَّوَابِّ فَقَالَ لِي نَافِعٌ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " خَمْسٌ مِنَ الدَّوَابِّ لاَ جُنَاحَ عَلَى مَنْ قَتَلَهُنَّ فِي قَتْلِهِنَّ الْغُرَابُ وَالْحِدَأَةُ وَالْعَقْرَبُ وَالْفَارَةُ وَالْكَلْبُ الْعَقُورُ " .
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U dedi: Men Nabiy ﷺ ni: «Jonivorlardan beshtasini oʻldirishda — kim ularni oʻldirsa — gunoh yoʻq: qargʻa, kalxat, chayon, sichqon va talovchi (quturgan) it», deyayotganlarini eshitdim.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У деди: Мен Набий ﷺ ни: «Жониворлардан бештасини ўлдиришда — ким уларни ўлдирса — гуноҳ йўқ: қарға, калхат, чаён, сичқон ва таловчи (қутурган) ит», деяётганларини эшитдим.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ أَعْتَقَ نَصِيبًا - أَوْ قَالَ شِقْصًا أَوْ قَالَ شِرْكًا لَهُ فِي عَبْدٍ فَكَانَ لَهُ مِنَ الْمَالِ مَا يَبْلُغُ ثَمَنَهُ بِقِيمَةِ الْعَدْلِ فَهُوَ عَتِيقٌ وَإِلاَّ فَقَدْ عَتَقَ مِنْهُ مَا عَتَقَ " . قَالَ أَيُّوبُ وَرُبَّمَا قَالَ نَافِعٌ فِي هَذَا الْحَدِيثِ يَعْنِي فَقَدْ عَتَقَ مِنْهُ مَا عَتَقَ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رَوَاهُ سَالِمٌ عَنْ أَبِيهِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Kim qulda boʻlgan ulushini — yoki: boʻlagini, yoki: sherikligini — ozod qilsa va uning (qulning) adolatli bahosiga yetadigan moli boʻlsa, u (qul butunlay) ozod boʻladi. Aks holda, undan ozod qilgani miqdorigina ozod boʻladi», dedilar. Ayyub aytdi: Baʼzan Nofiʼ bu hadisda «undan ozod qilgani miqdorigina ozod boʻladi» deb aytar edi. Abu Iso aytdi: Ibn Umarning hadisi hasan sahihdir. Solim ham otasidan, u Nabiy ﷺdan bunga oʻxshash rivoyat qilgan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Ким қулда бўлган улушини — ёки: бўлагини, ёки: шериклигини — озод қилса ва унинг (қулнинг) адолатли баҳосига етадиган моли бўлса, у (қул бутунлай) озод бўлади. Акс ҳолда, ундан озод қилгани миқдоригина озод бўлади», дедилар. Айюб айтди: Баъзан Нофиъ бу ҳадисда «ундан озод қилгани миқдоригина озод бўлади» деб айтар эди. Абу Исо айтди: Ибн Умарнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир. Солим ҳам отасидан, у Набий ﷺдан бунга ўхшаш ривоят қилган.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَنِي بَعْضُ بَنِي أَبِي رَافِعٍ، مَوْلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم عَنْ عِكْرِمَةَ مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ طَلَّقَ عَبْدُ يَزِيدَ - أَبُو رُكَانَةَ وَإِخْوَتِهِ - أُمَّ رُكَانَةَ وَنَكَحَ امْرَأَةً مِنْ مُزَيْنَةَ فَجَاءَتِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ مَا يُغْنِي عَنِّي إِلاَّ كَمَا تُغْنِي هَذِهِ الشَّعْرَةُ . لِشَعْرَةٍ أَخَذَتْهَا مِنْ رَأْسِهَا فَفَرِّقْ بَيْنِي وَبَيْنَهُ فَأَخَذَتِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم حَمِيَّةٌ فَدَعَا بِرُكَانَةَ وَإِخْوَتِهِ ثُمَّ قَالَ لِجُلَسَائِهِ " أَتَرَوْنَ فُلاَنًا يُشْبِهُ مِنْهُ كَذَا وَكَذَا مِنْ عَبْدِ يَزِيدَ وَفُلاَنًا يُشْبِهُ مِنْهُ - كَذَا وَكَذَا " . قَالُوا نَعَمْ . قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لِعَبْدِ يَزِيدَ " طَلِّقْهَا " . فَفَعَلَ ثُمَّ قَالَ " رَاجِعِ امْرَأَتَكَ أُمَّ رُكَانَةَ وَإِخْوَتِهِ " . فَقَالَ إِنِّي طَلَّقْتُهَا ثَلاَثًا يَا رَسُولَ اللَّهِ . قَالَ " قَدْ عَلِمْتُ رَاجِعْهَا " . وَتَلاَ { يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ إِذَا طَلَّقْتُمُ النِّسَاءَ فَطَلِّقُوهُنَّ لِعِدَّتِهِنَّ } . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَحَدِيثُ نَافِعِ بْنِ عُجَيْرٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ يَزِيدَ بْنِ رُكَانَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ أَنَّ رُكَانَةَ طَلَّقَ امْرَأَتَهُ الْبَتَّةَ فَرَدَّهَا إِلَيْهِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَصَحُّ لأَنَّ وَلَدَ الرَّجُلِ وَأَهْلَهُ أَعْلَمُ بِهِ أَنَّ رُكَانَةَ إِنَّمَا طَلَّقَ امْرَأَتَهُ الْبَتَّةَ فَجَعَلَهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَاحِدَةً .
Ahmad ibn Solih bizga aytdi, bizga Abdurazzoq, bizga Ibn Jurayj xabar berdi, menga Nabiy ﷺning ozod qilgan qullaridan biri boʻlmish Abu Rofiʼning farzandlaridan biri Ibn Abbosning ozod qilgan quli Ikrimadan, u Ibn Abbosdan xabar berdi. U aytdi: Abdu Yazid — Rukona va uning birodarlarining otasi — Umm Rukonani taloq qildi va Muzayna (qabilasi)dan bir ayolga uylandi. (Umm Rukona) Nabiy ﷺning oldilariga kelib: «U mendan, mana shu bir tola soch (foydasi)dan boshqa, hech bir foyda bermaydi», deb boshidan bir tola sochni olib (koʻrsatdi va) «Meni undan ajrating», dedi. Nabiy ﷺni (gʻayrat) qamradi (gʻazablandilar) va Rukona hamda uning birodarlarini chaqirdilar. Soʻng yonlarida oʻtirganlarga: «Falonchini Abdu Yaziddan mana bunday-mana bunday oʻxshashini, falonchini esa undan mana bunday-mana bunday oʻxshashini koʻryapsizlarmi?» dedilar. Ular: «Ha», dedilar. Nabiy ﷺ Abdu Yazidga: «Uni taloq qil», dedilar. U shunday qildi. Soʻng (u zot): «Xotining — Rukona va uning birodarlarining onasini qaytarib ol», dedilar. U: «Men uni uch marta taloq qildim, ey Rasululloh», dedi. (U zot): «Bildim, uni qaytarib ol», dedilar va: {Ey Nabiy! Ayollarni taloq qilsangiz, ularni iddalari (vaqti)da taloq qilinglar} (oyatini) tilovat qildilar. Abu Dovud aytdi: Nofiʼ ibn Ujayr hamda Abdulloh ibn Ali ibn Yazid ibn Rukonaning, otasidan, u bobosidan (rivoyat qilgan): Rukona xotinini batta (qatʼiy uzil-kesil) taloq qilgan edi, Nabiy ﷺ uni unga qaytarib berdilar, degan hadisi sahihroqdir. Chunki kishining farzandi va ahli uni (yaʼni oʻz otasini) yaxshiroq biladi — Rukona xotinini batta taloq qilgan, Nabiy ﷺ esa uni bir (taloq) deb qilgan edilar.Аҳмад ибн Солиҳ бизга айтди, бизга Абдураззоқ, бизга Ибн Журайж хабар берди, менга Набий ﷺнинг озод қилган қулларидан бири бўлмиш Абу Рофиънинг фарзандларидан бири Ибн Аббоснинг озод қилган қули Икримадан, у Ибн Аббосдан хабар берди. У айтди: Абду Язид — Рукона ва унинг биродарларининг отаси — Умм Руконани талоқ қилди ва Музайна (қабиласи)дан бир аёлга уйланди. (Умм Рукона) Набий ﷺнинг олдиларига келиб: «У мендан, мана шу бир тола соч (фойдаси)дан бошқа, ҳеч бир фойда бермайди», деб бошидан бир тола сочни олиб (кўрсатди ва) «Мени ундан ажратинг», деди. Набий ﷺни (ғайрат) қамради (ғазабландилар) ва Рукона ҳамда унинг биродарларини чақирдилар. Сўнг ёнларида ўтирганларга: «Фалончини Абду Язиддан мана бундай-мана бундай ўхшашини, фалончини эса ундан мана бундай-мана бундай ўхшашини кўряпсизларми?» дедилар. Улар: «Ҳа», дедилар. Набий ﷺ Абду Язидга: «Уни талоқ қил», дедилар. У шундай қилди. Сўнг (у зот): «Хотининг — Рукона ва унинг биродарларининг онасини қайтариб ол», дедилар. У: «Мен уни уч марта талоқ қилдим, эй Расулуллоҳ», деди. (У зот): «Билдим, уни қайтариб ол», дедилар ва: {Эй Набий! Аёлларни талоқ қилсангиз, уларни иддалари (вақти)да талоқ қилинглар} (оятини) тиловат қилдилар. Абу Довуд айтди: Нофиъ ибн Ужайр ҳамда Абдуллоҳ ибн Али ибн Язид ибн Руконанинг, отасидан, у бобосидан (ривоят қилган): Рукона хотинини батта (қатъий узил-кесил) талоқ қилган эди, Набий ﷺ уни унга қайтариб бердилар, деган ҳадиси саҳиҳроқдир. Чунки кишининг фарзанди ва аҳли уни (яъни ўз отасини) яхшироқ билади — Рукона хотинини батта талоқ қилган, Набий ﷺ эса уни бир (талоқ) деб қилган эдилар.
أَخْبَرَنِي هَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ الْفَزَارِيِّ، عَنِ ابْنِ عَوْنٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنْ عُمَرَ، رضى الله عنه عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ .
Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan Nabiy ﷺ orqali shunga oʻxshash rivoyat qilingan.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан Набий ﷺ орқали шунга ўхшаш ривоят қилинган.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ، حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنِ الرُّكَيْنِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ سَمُرَةَ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ أَنْ نُسَمِّيَ رَقِيقَنَا أَرْبَعَةَ أَسْمَاءٍ أَفْلَحُ وَنَافِعٌ وَرَبَاحٌ وَيَسَارٌ .
Samura (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ qullarimizga toʻrtta ism, yaʼni Aflah, Nofiʼ, Raboh va Yasor deb ism qoʻyishimizni man qildilar.Самура (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ қулларимизга тўртта исм, яъни Афлаҳ, Нофиъ, Рабоҳ ва Ясор деб исм қўйишимизни ман қилдилар.