حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مَعِينٍ، وَهَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، وَعُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، عَنْ عَبْدِ السَّلاَمِ بْنِ حَرْبٍ، - وَهَذَا لَفْظُ حَدِيثِ يَحْيَى - عَنْ أَبِي خَالِدٍ الدَّالاَنِيِّ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَسْجُدُ وَيَنَامُ وَيَنْفُخُ ثُمَّ يَقُومُ فَيُصَلِّي وَلاَ يَتَوَضَّأُ . قَالَ فَقُلْتُ لَهُ صَلَّيْتَ وَلَمْ تَتَوَضَّأْ وَقَدْ نِمْتَ فَقَالَ " إِنَّمَا الْوُضُوءُ عَلَى مَنْ نَامَ مُضْطَجِعًا " . زَادَ عُثْمَانُ وَهَنَّادٌ " فَإِنَّهُ إِذَا اضْطَجَعَ اسْتَرْخَتْ مَفَاصِلُهُ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ قَوْلُهُ " الْوُضُوءُ عَلَى مَنْ نَامَ مُضْطَجِعًا " . هُوَ حَدِيثٌ مُنْكَرٌ لَمْ يَرْوِهِ إِلاَّ يَزِيدُ أَبُو خَالِدٍ الدَّالاَنِيُّ عَنْ قَتَادَةَ وَرَوَى أَوَّلَهُ جَمَاعَةٌ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَلَمْ يَذْكُرُوا شَيْئًا مِنْ هَذَا وَقَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مَحْفُوظًا وَقَالَتْ عَائِشَةُ - رضى الله عنها - قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " تَنَامُ عَيْنَاىَ وَلاَ يَنَامُ قَلْبِي " . وَقَالَ شُعْبَةُ إِنَّمَا سَمِعَ قَتَادَةُ مِنْ أَبِي الْعَالِيَةِ أَرْبَعَةَ أَحَادِيثَ حَدِيثَ يُونُسَ بْنِ مَتَّى وَحَدِيثَ ابْنِ عُمَرَ فِي الصَّلاَةِ وَحَدِيثَ الْقُضَاةُ ثَلاَثَةٌ وَحَدِيثَ ابْنِ عَبَّاسٍ حَدَّثَنِي رِجَالٌ مَرْضِيُّونَ مِنْهُمْ عُمَرُ وَأَرْضَاهُمْ عِنْدِي عُمَرُ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَذَكَرْتُ حَدِيثَ يَزِيدَ الدَّالاَنِيِّ لأَحْمَدَ بْنِ حَنْبَلٍ فَانْتَهَرَنِي اسْتِعْظَامًا لَهُ وَقَالَ مَا لِيَزِيدَ الدَّالاَنِيِّ يُدْخِلُ عَلَى أَصْحَابِ قَتَادَةَ وَلَمْ يَعْبَأْ بِالْحَدِيثِ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ sajda qilib (sajdada) uxlar va (uyquda) pishqirar (nafas chiqarar) edilar; soʻng turib, namoz oʻqir va tahorat olmas edilar. (Roviy) dedi: «Siz uxlagan boʻlsangiz ham, tahorat olmasdan namoz oʻqidingiz-ku?» — dedim. U zot: «Tahorat faqat yonboshlab uxlagan kishiga (lozim)», — dedilar. Usmon va Hannod (rivoyatga): «Chunki u (kishi) yonboshlaganda, boʻgʻimlari boʻshashadi», — deb qoʻshishdi. Abu Dovud aytdi: U zotning «Tahorat yonboshlab uxlagan kishiga (lozim)» degan soʻzi — munkar hadisdir; uni faqat Yazid Abu Xolid ad-Daloniy Qatodadan rivoyat qilgan. Uning avvalini esa bir jamoa Ibn Abbosdan rivoyat qilib, bundan (oxirgi qism haqida) hech narsa eslamagan va: «Paygʻambar ﷺ (uyqularida) saqlangan edilar», — degan. Oisha (roziyallohu anho): «Paygʻambar ﷺ: ‹Koʻzlarim uxlaydi, ammo qalbim uxlamaydi›, — dedilar», — degan. Shuʼba: «Qatoda Abu Oliyadan faqat toʻrtta hadis eshitgan: Yunus ibn Matto haqidagi hadis, Ibn Umarning namoz haqidagi hadisi, ‹qozilar uchtadir› (degan) hadis va Ibn Abbosning ‹Menga ishonchli kishilar rivoyat qildilar, ulardan biri — Umar; mening nazdimda ularning eng ishonchlisi — Umar› degan hadisi», — dedi. Abu Dovud aytdi: Men Yazid ad-Daloniyning hadisini Ahmad ibn Hanbalga aytgan edim; u (Yazidni) ulugʻlagani uchun meni jerkib: «Yazid ad-Daloniyga nima boʻlibdi-yu, Qatodaning shogirdlari (rivoyatlari) ichiga (bunday narsalarni) kiritadi?!» — dedi va bu hadisga parvo qilmadi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ сажда қилиб (саждада) ухлар ва (уйқуда) пишқирар (нафас чиқарар) эдилар; сўнг туриб, намоз ўқир ва таҳорат олмас эдилар. (Ровий) деди: «Сиз ухлаган бўлсангиз ҳам, таҳорат олмасдан намоз ўқидингиз-ку?» — дедим. У зот: «Таҳорат фақат ёнбошлаб ухлаган кишига (лозим)», — дедилар. Усмон ва Ҳаннод (ривоятга): «Чунки у (киши) ёнбошлаганда, бўғимлари бўшашади», — деб қўшишди. Абу Довуд айтди: У зотнинг «Таҳорат ёнбошлаб ухлаган кишига (лозим)» деган сўзи — мункар ҳадисдир; уни фақат Язид Абу Холид ад-Далоний Қатодадан ривоят қилган. Унинг аввалини эса бир жамоа Ибн Аббосдан ривоят қилиб, бундан (охирги қисм ҳақида) ҳеч нарса эсламаган ва: «Пайғамбар ﷺ (уйқуларида) сақланган эдилар», — деган. Оиша (розияллоҳу анҳо): «Пайғамбар ﷺ: ‹Кўзларим ухлайди, аммо қалбим ухламайди›, — дедилар», — деган. Шуъба: «Қатода Абу Олиядан фақат тўртта ҳадис эшитган: Юнус ибн Матто ҳақидаги ҳадис, Ибн Умарнинг намоз ҳақидаги ҳадиси, ‹қозилар учтадир› (деган) ҳадис ва Ибн Аббоснинг ‹Менга ишончли кишилар ривоят қилдилар, улардан бири — Умар; менинг наздимда уларнинг энг ишончлиси — Умар› деган ҳадиси», — деди. Абу Довуд айтди: Мен Язид ад-Далонийнинг ҳадисини Аҳмад ибн Ҳанбалга айтган эдим; у (Язидни) улуғлагани учун мени жеркиб: «Язид ад-Далонийга нима бўлибди-ю, Қатоданинг шогирдлари (ривоятлари) ичига (бундай нарсаларни) киритади?!» — деди ва бу ҳадисга парво қилмади.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ زُرَارَةَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبْزَى، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُوتِرُ بِـ { سَبِّحِ اسْمَ رَبِّكَ الأَعْلَى } وَ { قُلْ يَا أَيُّهَا الْكَافِرُونَ } وَ { قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ } فَإِذَا فَرَغَ قَالَ " سُبْحَانَ الْمَلِكِ الْقُدُّوسِ " . ثَلاَثًا وَيَمُدُّ فِي الثَّالِثَةِ .
Abdurrahmon ibn Abzo (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ vitrni {Rabbingizning eng oliy nomini poklab yod eting} va {Ayting: «Ey kofirlar!»} va {Ayting: «U Alloh yagonadir»}ni oʻqib ado etar edilar. Salom berib boʻlganlarida uch marta: «Subhanal-malikil-qudduus», der va uchinchisida ovozlarini choʻzar edilar.Абдурраҳмон ибн Абзо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ витрни {Раббингизнинг энг олий номини поклаб ёд этинг} ва {Айтинг: «Эй кофирлар!»} ва {Айтинг: «У Аллоҳ ягонадир»}ни ўқиб адо этар эдилар. Салом бериб бўлганларида уч марта: «Субҳанал-маликил-қуддуус», дер ва учинчисида овозларини чўзар эдилар.
حَدَّثَنَا عَبْد اللَّهِ، حَدَّثَنِي أَبِي وَعُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ الْقَوَارِيرِيُّ، وَمُحَمَّدُ بْنُ أَبِي بَكْرٍ الْمُقَدَّمِيُّ، وَمُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، بُنْدَارٌ قَالُوا حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي و، حَدَّثَنَا عَبْد اللَّهِ، قَالَ و حَدَّثَنِي أَبُو خَيْثَمَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ، وَمُعَاذٌ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَبِي حَرْبِ بْنِ أَبِي الْأَسْوَدِ، عَنْ أَبِي الْأَسْوَدِ، وَقَالَ أَبُو خَيْثَمَةَ، فِي حَدِيثِهِ ابْنُ أَبِي الْأَسْوَدِ عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَلِيٍّ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ بَوْلُ الْغُلَامِ الرَّضِيعِ يُنْضَحُ وَبَوْلُ الْجَارِيَةِ يُغْسَلُ قَالَ قَتَادَةُ وَهَذَا مَا لَمْ يَطْعَمَا الطَّعَامَ فَإِذَا طَعِمَا الطَّعَامَ غُسِلَا جَمِيعًا قَالَ عَبْد اللَّهِ وَلَمْ يَذْكُرْ أَبُو خَيْثَمَةَ فِي حَدِيثِهِ قَوْلَ قَتَادَةَ.
Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Emizikli oʻgʻil bolaning siydigiga suv sepiladi, qiz bolaning siydigi esa yuviladi», dedilar. Qatoda: «Bu ular taom yemaydigan holatidadir. Taom yeydigan boʻlsalar, ikkovining ham siydigi yuviladi», dedi.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Эмизикли ўғил боланинг сийдигига сув сепилади, қиз боланинг сийдиги эса ювилади», дедилар. Қатода: «Бу улар таом емайдиган ҳолатидадир. Таом ейдиган бўлсалар, икковининг ҳам сийдиги ювилади», деди.
وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِذَا اقْتَرَبَ الزَّمَانُ لَمْ يَكَدْ يَكْذِبُ رُؤْيَا الْمُؤْمِنِ وَرُؤْيَا الْمُؤْمِنِ جُزْءٌ مِنْ سِتَّةٍ وَأَرْبَعِينَ جُزْءًا مِنَ النُّبُوَّةِ وَمَا كَانَ مِنَ النُّبُوَّةِ فَإِنَّهُ لَا يَكْذِبُ» . قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ سِيرِينَ: وَأَنَا أَقُولُ: الرُّؤْيَا ثَلَاثٌ: حَدِيثُ النَّفْسِ وَتَخْوِيفُ الشَّيْطَانِ وَبُشْرَى مِنَ اللَّهِ فَمَنْ رَأَى شَيْئًا يَكْرَهُهُ فَلَا يَقُصَّهُ عَلَى أَحَدٍ وَلْيَقُمْ فَلْيُصَلِّ قَالَ: وَكَانَ يُكْرَهُ الْغُلُّ فِي النَّوْمِ وَيُعْجِبُهُمُ الْقَيْدُ وَيُقَال: الْقَيْد ثبات فِي الدّين
قَالَ البُخَارِيّ: رَوَاهُ قَتَادَة وَيُونُس وَهِشَام وَأَبُو هِلَالٍ عَنِ ابْنِ سِيرِينَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَقَالَ يُونُسُ: لَا أَحْسَبُهُ إِلَّا عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْقَيْدِ
وَقَالَ مُسْلِمٌ: لَا أَدْرِي هُوَ فِي الْحَدِيثِ أَمْ قَالَهُ ابْنُ سِيرِينَ؟ وَفِي رِوَايَةٍ نَحْوُهُ وَأَدْرَجَ فِي الْحَدِيثِ قَوْلَهُ: «وَأَكْرَهُ الْغُلَّ. . .» إِلَى تَمام الْكَلَام
(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) rivoyat qildiki,) Rasululloh ﷺ: «Qachon zamon yaqinlashsa (qiyomatga yaqin qolsa), mominning tushi deyarli yolgʻon chiqmaydi; mominning tushi — nubuvvatning qirq olti qismidan bir qismidir», dedilar. (Muhammad ibn Sirin aytdi: Men ham buni aytaman.) U (Ibn Sirin) aytdi: «Tush uch (xil) boʻladi, deyilardi: nafsning (oʻz) gapi (xayoli); shaytonning qoʻrqitishi; va Allohdan (boʻlgan) xushxabar. Bas, kim oʻzi yoqtirmagan narsani koʻrsa, uni hech kimga aytmasin, balki turib namoz oʻqisin.» (Ibn Sirin yana) aytdi: «Uyquda (boʻyindagi) gʻull (kishan) yomon koʻrilardi, oyoqdagi qayd (kishan) esa ularga maʼqul boʻlardi; qayd — dinda sobitlik (mustahkamlik), deyilardi.» (Buni Qatoda, Yunus, Hishom va Abu Hilol ham Ibn Sirindan, Abu Hurayradan, Paygʻambar ﷺdan rivoyat qildilar; ularning baʼzisi hammasini hadis (matni) ichiga kiritdi. Avfning hadisi esa (ajratishda) ravshanroqdir. Yunus: «Men buni — qayd (haqidagisi)ni — faqat Paygʻambar ﷺdan (deb) hisoblayman», dedi. Abu Abdulloh — Buxoriy — aytdi: Agʻlol (kishanlar) faqat boʻyinlarda boʻladi.)(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) ривоят қилдики,) Расулуллоҳ ﷺ: «Қачон замон яқинлашса (қиёматга яқин қолса), моминнинг туши деярли ёлғон чиқмайди; моминнинг туши — нубувватнинг қирқ олти қисмидан бир қисмидир», дедилар. (Муҳаммад ибн Сирин айтди: Мен ҳам буни айтаман.) У (Ибн Сирин) айтди: «Туш уч (хил) бўлади, дейиларди: нафснинг (ўз) гапи (хаёли); шайтоннинг қўрқитиши; ва Аллоҳдан (бўлган) хушхабар. Бас, ким ўзи ёқтирмаган нарсани кўрса, уни ҳеч кимга айтмасин, балки туриб намоз ўқисин.» (Ибн Сирин яна) айтди: «Уйқуда (бўйиндаги) ғулл (кишан) ёмон кўриларди, оёқдаги қайд (кишан) эса уларга маъқул бўларди; қайд — динда собитлик (мустаҳкамлик), дейиларди.» (Буни Қатода, Юнус, Ҳишом ва Абу Ҳилол ҳам Ибн Сириндан, Абу Ҳурайрадан, Пайғамбар ﷺдан ривоят қилдилар; уларнинг баъзиси ҳаммасини ҳадис (матни) ичига киритди. Авфнинг ҳадиси эса (ажратишда) равшанроқдир. Юнус: «Мен буни — қайд (ҳақидагиси)ни — фақат Пайғамбар ﷺдан (деб) ҳисоблайман», деди. Абу Абдуллоҳ — Бухорий — айтди: Ағлол (кишанлар) фақат бўйинларда бўлади.)
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، قَالَ حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنِ ابْنِ خَبَّابٍ، أَنَّ أَبَا سَعِيدِ بْنِ مَالِكٍ الْخُدْرِيَّ ـ رضى الله عنه ـ قَدِمَ مِنْ سَفَرٍ، فَقَدَّمَ إِلَيْهِ أَهْلُهُ لَحْمًا مِنْ لُحُومِ الأَضْحَى فَقَالَ مَا أَنَا بِآكِلِهِ حَتَّى أَسْأَلَ، فَانْطَلَقَ إِلَى أَخِيهِ لأُمِّهِ وَكَانَ بَدْرِيًّا قَتَادَةَ بْنِ النُّعْمَانِ فَسَأَلَهُ، فَقَالَ إِنَّهُ حَدَثَ بَعْدَكَ أَمْرٌ نَقْضٌ لِمَا كَانُوا يُنْهَوْنَ عَنْهُ مِنْ أَكْلِ لُحُومِ الأَضْحَى بَعْدَ ثَلاَثَةِ أَيَّامٍ.
Abu Saʼid ibn Molik al-Xudriy (roziyallohu anhu) bir safardan keldi. Ahli unga qurbonlik goʻshtlaridan goʻsht keltirdi. U: «Soʻramagunimcha buni yemayman», dedi va onasi tomonidan boʻlgan akasi — u badrlik edi — Qatoda ibn Nuʼmonning oldiga borib soʻradi. U: «Sendan keyin bir ish boʻldiki, (avval) ular qaytarilgan — qurbonlik goʻshtlarini uch kundan keyin yeyish (taqiqi) bekor qilindi», dedi.Абу Саъид ибн Молик ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) бир сафардан келди. Аҳли унга қурбонлик гўштларидан гўшт келтирди. У: «Сўрамагунимча буни емайман», деди ва онаси томонидан бўлган акаси — у бадрлик эди — Қатода ибн Нуъмоннинг олдига бориб сўради. У: «Сендан кейин бир иш бўлдики, (аввал) улар қайтарилган — қурбонлик гўштларини уч кундан кейин ейиш (тақиқи) бекор қилинди», деди.
وَحَدَّثَنِيهِ زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، وَابْنُ أَبِي خَلَفٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا رَوْحٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، بِهَذَا الإِسْنَادِ ح
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Paygʻambari ﷺ: «Har bir paygʻambar uchun bir duo borki, uni oʻz ummati uchun qildi. Men esa oʻz duoimni qiyomat kuni ummatim uchun shafoat (qilish maqsadida) yashirib qoʻydim», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Пайғамбари ﷺ: «Ҳар бир пайғамбар учун бир дуо борки, уни ўз уммати учун қилди. Мен эса ўз дуоимни қиёмат куни умматим учун шафоат (қилиш мақсадида) яшириб қўйдим», дедилар.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَبُو الْوَلِيدِ الدِّمَشْقِيُّ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ بَشِيرٍ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ سَمُرَةَ بْنِ جُنْدَبٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " اقْتُلُوا شُيُوخَ الْمُشْرِكِينَ وَاسْتَحْيُوا شَرْخَهُمْ " . وَالشَّرْخُ الْغِلْمَانُ الَّذِينَ لَمْ يُنْبِتُوا . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ . وَرَوَاهُ الْحَجَّاجُ بْنُ أَرْطَاةَ عَنْ قَتَادَةَ نَحْوَهُ .
Samura ibn Jundab (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Mushriklarning keksalarini oʻldiringlar va yoshlarini tirik qoldiringlar», dedilar. Sharx — hali (qovi) tuk chiqarmagan oʻgʻil bolalardir. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahih gʻaribdir. Hajjoj ibn Arto buni Qatodadan shunga oʻxshash rivoyat qilgan.Самура ибн Жундаб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Мушрикларнинг кексаларини ўлдиринглар ва ёшларини тирик қолдиринглар», дедилар. Шарх — ҳали (қови) тук чиқармаган ўғил болалардир. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир. Ҳажжож ибн Арто буни Қатодадан шунга ўхшаш ривоят қилган.
حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ سُهَيْلٍ، - يَعْنِي ابْنَ أَبِي صَالِحٍ - عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، حَدَّثَتْنِي فَاطِمَةُ بِنْتُ أَبِي حُبَيْشٍ، أَنَّهَا أَمَرَتْ أَسْمَاءَ - أَوْ أَسْمَاءُ حَدَّثَتْنِي أَنَّهَا، أَمَرَتْهَا فَاطِمَةُ بِنْتُ أَبِي حُبَيْشٍ - أَنْ تَسْأَلَ، رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَمَرَهَا أَنْ تَقْعُدَ الأَيَّامَ الَّتِي كَانَتْ تَقْعُدُ ثُمَّ تَغْتَسِلُ .1
قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَاهُ قَتَادَةُ عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ عَنْ زَيْنَبَ بِنْتِ أُمِّ سَلَمَةَ أَنَّ أُمَّ حَبِيبَةَ بِنْتَ جَحْشٍ اسْتُحِيضَتْ فَأَمَرَهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَنْ تَدَعَ الصَّلاَةَ أَيَّامَ أَقْرَائِهَا ثُمَّ تَغْتَسِلَ وَتُصَلِّيَ .
قَالَ أَبُو دَاوُدَ لَمْ يَسْمَعْ قَتَادَةُ مِنْ عُرْوَةَ شَيْئًا .2
وَزَادَ ابْنُ عُيَيْنَةَ فِي حَدِيثِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عَمْرَةَ عَنْ عَائِشَةَ أَنَّ أُمَّ حَبِيبَةَ كَانَتْ تُسْتَحَاضُ فَسَأَلَتِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَأَمَرَهَا أَنْ تَدَعَ الصَّلاَةَ أَيَّامَ أَقْرَائِهَا .
قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَهَذَا وَهَمٌ مِنَ ابْنِ عُيَيْنَةَ لَيْسَ هَذَا فِي حَدِيثِ الْحُفَّاظِ عَنِ الزُّهْرِيِّ إِلاَّ مَا ذَكَرَ سُهَيْلُ بْنُ أَبِي صَالِحٍ وَقَدْ رَوَى الْحُمَيْدِيُّ هَذَا الْحَدِيثَ عَنِ ابْنِ عُيَيْنَةَ لَمْ يَذْكُرْ فِيهِ " تَدَعُ الصَّلاَةَ أَيَّامَ أَقْرَائِهَا " .1
وَرَوَتْ قَمِيرُ بِنْتُ عَمْرٍو زَوْجُ مَسْرُوقٍ عَنْ عَائِشَةَ الْمُسْتَحَاضَةُ تَتْرُكُ الصَّلاَةَ أَيَّامَ أَقْرَائِهَا ثُمَّ تَغْتَسِلُ .3
وَقَالَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ الْقَاسِمِ عَنْ أَبِيهِ إِنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَمَرَهَا أَنْ تَتْرُكَ الصَّلاَةَ قَدْرَ أَقْرَائِهَا .2
وَرَوَى أَبُو بِشْرٍ جَعْفَرُ بْنُ أَبِي وَحْشِيَّةَ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّ أُمَّ حَبِيبَةَ بِنْتَ جَحْشٍ اسْتُحِيضَتْ فَذَكَرَ مِثْلَهُ وَرَوَى شَرِيكٌ عَنْ أَبِي الْيَقْظَانِ عَنْ عَدِيِّ بْنِ ثَابِتٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم " الْمُسْتَحَاضَةُ تَدَعُ الصَّلاَةَ أَيَّامَ أَقْرَائِهَا ثُمَّ تَغْتَسِلُ وَتُصَلِّي " .1
وَرَوَى الْعَلاَءُ بْنُ الْمُسَيَّبِ عَنِ الْحَكَمِ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ أَنَّ سَوْدَةَ اسْتُحِيضَتْ فَأَمَرَهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِذَا مَضَتْ أَيَّامُهَا اغْتَسَلَتْ وَصَلَّتْ .1
وَرَوَى سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ عَنْ عَلِيٍّ وَابْنِ عَبَّاسٍ " الْمُسْتَحَاضَةُ تَجْلِسُ أَيَّامَ قُرْئِهَا " .1
وَكَذَلِكَ رَوَاهُ عَمَّارٌ مَوْلَى بَنِي هَاشِمٍ وَطَلْقُ بْنُ حَبِيبٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ 1
وَكَذَلِكَ رَوَاهُ مَعْقِلٌ الْخَثْعَمِيُّ عَنْ عَلِيٍّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ 4
وَكَذَلِكَ رَوَى الشَّعْبِيُّ عَنْ قَمِيرَ امْرَأَةِ مَسْرُوقٍ عَنْ عَائِشَةَ رضى الله عنها .
قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَهُوَ قَوْلُ الْحَسَنِ وَسَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ وَعَطَاءٍ وَمَكْحُولٍ وَإِبْرَاهِيمَ وَسَالِمٍ وَالْقَاسِمِ إِنَّ الْمُسْتَحَاضَةَ تَدَعُ الصَّلاَةَ أَيَّامَ أَقْرَائِهَا . قَالَ أَبُو دَاوُدَ لَمْ يَسْمَعْ قَتَادَةُ مِنْ عُرْوَةَ شَيْئًا . 1
Urva ibn Zubayr aytadi: Menga Fotima binti Abu Hubaysh rivoyat qildiki, u Asmoʼ (binti Abu Bakr)ga (topshirgan) — yoki Asmoʼ menga rivoyat qildiki, Fotima binti Abu Hubaysh unga topshirgan — Rasululloh ﷺ dan soʻrashni; shunda u zot unga (avval) oʻtirgan (namozni tark etgan) kunlaricha oʻtirishni, soʻng gʻusl qilishni buyurdilar. Abu Dovud aytdi: Buni Qatoda Urva ibn Zubayrdan, u Zaynab binti Umm Salamadan (rivoyat qilib): «Umm Habiba binti Jahsh istihoza boʻldi; Paygʻambar ﷺ unga hayz kunlarida namozni tark etishni, soʻng gʻusl qilib namoz oʻqishni buyurdilar», — degan. Abu Dovud aytdi: Qatoda Urvadan hech narsa eshitmagan. Ibn Uyayna esa Zuhriyning hadisida — u Amradan, u Oishadan: «Umm Habiba istihoza boʻlar edi, u Paygʻambar ﷺ dan soʻradi; u zot unga hayz kunlarida namozni tark etishni buyurdilar», — deb (qoʻshimcha) keltirgan. Abu Dovud aytdi: Bu — Ibn Uyaynaning vahmidir; bu (soʻz) Zuhriydan (rivoyat qilgan) huffozlarning hadisida — Suhayl ibn Abu Solih zikr qilganidan boshqa (oʻrinda) — yoʻq. Humaydiy bu hadisni Ibn Uyaynadan rivoyat qilib, unda «hayz kunlarida namozni tark etadi» (degan soʻzni) keltirmagan. Masruqning xotini Qamiyr binti Amr Oishadan: «Mustahoza ayol hayz kunlarida namozni tark etadi, soʻng gʻusl qiladi», — deb rivoyat qilgan. Abdurahmon ibn al-Qosim otasidan: «Paygʻambar ﷺ unga hayzi miqdoricha namozni tark etishni buyurdilar», — degan. Abu Bishr Jaʼfar ibn Abu Vahshiyya Ikrimadan, u Paygʻambar ﷺ dan: «Umm Habiba binti Jahsh istihoza boʻldi», — deb shunga oʻxshash zikr qilgan. Sharik Abul-Yaqzondan, u Adiy ibn Sobitdan, u otasidan, u bobosidan, u Paygʻambar ﷺ dan: «Mustahoza ayol hayz kunlarida namozni tark etadi, soʻng gʻusl qilib namoz oʻqiydi», — deb rivoyat qilgan. Aloʼ ibn al-Musayyab Hakamdan, u Abu Jaʼfardan: «Savda istihoza boʻldi; Paygʻambar ﷺ unga, kunlari oʻtganda, gʻusl qilib namoz oʻqishni buyurdilar», — deb rivoyat qilgan. Said ibn Jubayr Ali va Ibn Abbosdan: «Mustahoza ayol hayzi kunlarida oʻtiradi (namoz oʻqimaydi)», — deb rivoyat qilgan. Buni Banu Hoshimning mavlosi Ammor va Talq ibn Habib ham Ibn Abbosdan shunday rivoyat qilishgan. Buni Maʼqil al-Xasʼamiy ham Alidan shunday rivoyat qilgan. Shaʼbiy ham Masruqning xotini Qamiyrdan, u Oishadan shunday rivoyat qilgan. Abu Dovud aytdi: Bu — Hasan (al-Basriy), Said ibn al-Musayyab, Ato, Makhul, Ibrohim, Solim va Qosimning soʻzidir: mustahoza ayol hayzi kunlarida namozni tark etadi. Abu Dovud aytdi: Qatoda Urvadan hech narsa eshitmagan.Урва ибн Зубайр айтади: Менга Фотима бинти Абу Ҳубайш ривоят қилдики, у Асмоъ (бинти Абу Бакр)га (топширган) — ёки Асмоъ менга ривоят қилдики, Фотима бинти Абу Ҳубайш унга топширган — Расулуллоҳ ﷺ дан сўрашни; шунда у зот унга (аввал) ўтирган (намозни тарк этган) кунларича ўтиришни, сўнг ғусл қилишни буюрдилар. Абу Довуд айтди: Буни Қатода Урва ибн Зубайрдан, у Зайнаб бинти Умм Саламадан (ривоят қилиб): «Умм Ҳабиба бинти Жаҳш истиҳоза бўлди; Пайғамбар ﷺ унга ҳайз кунларида намозни тарк этишни, сўнг ғусл қилиб намоз ўқишни буюрдилар», — деган. Абу Довуд айтди: Қатода Урвадан ҳеч нарса эшитмаган. Ибн Уяйна эса Зуҳрийнинг ҳадисида — у Амрадан, у Оишадан: «Умм Ҳабиба истиҳоза бўлар эди, у Пайғамбар ﷺ дан сўради; у зот унга ҳайз кунларида намозни тарк этишни буюрдилар», — деб (қўшимча) келтирган. Абу Довуд айтди: Бу — Ибн Уяйнанинг ваҳмидир; бу (сўз) Зуҳрийдан (ривоят қилган) ҳуффозларнинг ҳадисида — Суҳайл ибн Абу Солиҳ зикр қилганидан бошқа (ўринда) — йўқ. Ҳумайдий бу ҳадисни Ибн Уяйнадан ривоят қилиб, унда «ҳайз кунларида намозни тарк этади» (деган сўзни) келтирмаган. Масруқнинг хотини Қамийр бинти Амр Оишадан: «Мустаҳоза аёл ҳайз кунларида намозни тарк этади, сўнг ғусл қилади», — деб ривоят қилган. Абдураҳмон ибн ал-Қосим отасидан: «Пайғамбар ﷺ унга ҳайзи миқдорича намозни тарк этишни буюрдилар», — деган. Абу Бишр Жаъфар ибн Абу Ваҳшийя Икримадан, у Пайғамбар ﷺ дан: «Умм Ҳабиба бинти Жаҳш истиҳоза бўлди», — деб шунга ўхшаш зикр қилган. Шарик Абул-Яқзондан, у Адий ибн Собитдан, у отасидан, у бобосидан, у Пайғамбар ﷺ дан: «Мустаҳоза аёл ҳайз кунларида намозни тарк этади, сўнг ғусл қилиб намоз ўқийди», — деб ривоят қилган. Алоъ ибн ал-Мусайяб Ҳакамдан, у Абу Жаъфардан: «Савда истиҳоза бўлди; Пайғамбар ﷺ унга, кунлари ўтганда, ғусл қилиб намоз ўқишни буюрдилар», — деб ривоят қилган. Саид ибн Жубайр Али ва Ибн Аббосдан: «Мустаҳоза аёл ҳайзи кунларида ўтиради (намоз ўқимайди)», — деб ривоят қилган. Буни Бану Ҳошимнинг мавлоси Аммор ва Талқ ибн Ҳабиб ҳам Ибн Аббосдан шундай ривоят қилишган. Буни Маъқил ал-Хасъамий ҳам Алидан шундай ривоят қилган. Шаъбий ҳам Масруқнинг хотини Қамийрдан, у Оишадан шундай ривоят қилган. Абу Довуд айтди: Бу — Ҳасан (ал-Басрий), Саид ибн ал-Мусайяб, Ато, Макҳул, Иброҳим, Солим ва Қосимнинг сўзидир: мустаҳоза аёл ҳайзи кунларида намозни тарк этади. Абу Довуд айтди: Қатода Урвадан ҳеч нарса эшитмаган.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ سَمِعْتُ قَتَادَةَ، يُحَدِّثُ عَنْ زُرَارَةَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبْزَى، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُوتِرُ بِـ { سَبِّحِ اسْمَ رَبِّكَ الأَعْلَى } خَالَفَهُمَا شَبَابَةُ فَرَوَاهُ عَنْ شُعْبَةَ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ زُرَارَةَ بْنِ أَوْفَى عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ .
Abdurrahmon ibn Abzo (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ vitrni {Rabbingizning eng oliy nomini poklab yod eting}ni oʻqib ado etar edilar.Абдурраҳмон ибн Абзо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ витрни {Раббингизнинг энг олий номини поклаб ёд этинг}ни ўқиб адо этар эдилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ بْنُ عَبْدِ الْوَارِثِ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَبِي حَرْبِ بْنِ أَبِي الْأَسْوَدِ الدِّيْلِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فِي الرَّضِيعِ يُنْضَحُ بَوْلُ الْغُلَامِ وَيُغْسَلُ بَوْلُ الْجَارِيَةِ قَالَ قَتَادَةُ وَهَذَا مَا لَمْ يَطْعَمَا الطَّعَامَ فَإِذَا طَعِمَا غُسِلَا جَمِيعًا.
Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ emizikli bola haqida: «Oʻgʻil bolaning siydigiga suv sepiladi, qiz bolaning siydigi esa yuviladi», dedilar. Qatoda: «Bu ular taom yemaydigan holatidadir. Taom yeydigan boʻlsalar, ikkovining ham siydigi yuviladi», dedi.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ эмизикли бола ҳақида: «Ўғил боланинг сийдигига сув сепилади, қиз боланинг сийдиги эса ювилади», дедилар. Қатода: «Бу улар таом емайдиган ҳолатидадир. Таом ейдиган бўлсалар, икковининг ҳам сийдиги ювилади», деди.
عَن شعبةَ عَن قَتَادَة عَنْ أَنَسٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «بُعِثْتُ أَنَا وَالسَّاعَةُ كَهَاتَيْنِ» . قَالَ شُعْبَةُ: وَسَمِعْتُ قَتَادَةَ يَقُولُ فِي قَصَصِهِ كفصل إِحْدَاهُمَا عَلَى الْأُخْرَى فَلَا أَدْرِي أَذَكَرَهُ عَنْ أنس أَو قَالَه قَتَادَة؟ مُتَّفق عَلَيْهِ
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Men va qiyomat mana shu ikkovi (ikki barmoq) kabi (yaqin) qilib yuborildik», — dedilar. Shuʼba dedi: men Qatodaning oʻz hikoyasida: «Ularning biri ikkinchisidan ortiq boʻlganidek», — deganini eshitdim. Buni Anasdan zikr qildimi yoki oʻzi Qatoda aytdimi — bilmayman.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мен ва қиёмат мана шу иккови (икки бармоқ) каби (яқин) қилиб юборилдик», — дедилар. Шуъба деди: мен Қатоданинг ўз ҳикоясида: «Уларнинг бири иккинчисидан ортиқ бўлганидек», — деганини эшитдим. Буни Анасдан зикр қилдими ёки ўзи Қатода айтдими — билмайман.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْبَغْدَادِيُّ، حَدَّثَنَا شَيْبَانُ، عَنْ قَتَادَةَ، حَدَّثَنَا أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ. أَنَّ رَجُلاً، قَالَ يَا نَبِيَّ اللَّهِ يُحْشَرُ الْكَافِرُ عَلَى وَجْهِهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ قَالَ " أَلَيْسَ الَّذِي أَمْشَاهُ عَلَى الرِّجْلَيْنِ فِي الدُّنْيَا قَادِرًا عَلَى أَنْ يُمْشِيَهُ عَلَى وَجْهِهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ". قَالَ قَتَادَةُ بَلَى وَعِزَّةِ رَبِّنَا.
(Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, bir kishi: «Ey Allohning Paygʻambari, qiyomat kuni kofir yuzi ustida (sudralib) toʻplanadimi?» dedi. U zot: «Uni dunyoda ikki oyoq ustida yurgʻazgan Zot — qiyomat kuni uni yuzi ustida yurgʻazishga qodir emasmi?» dedilar. Qatoda: «Ha, Robbimizning izzatiga qasamki (qodirdir)» dedi.(Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, бир киши: «Эй Аллоҳнинг Пайғамбари, қиёмат куни кофир юзи устида (судралиб) тўпланадими?» деди. У зот: «Уни дунёда икки оёқ устида юрғазган Зот — қиёмат куни уни юзи устида юрғазишга қодир эмасми?» дедилар. Қатода: «Ҳа, Роббимизнинг иззатига қасамки (қодирдир)» деди.
وَحَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، ح وَحَدَّثَنِيهِ إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعِيدٍ الْجَوْهَرِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، جَمِيعًا عَنْ مِسْعَرٍ، عَنْ قَتَادَةَ، بِهَذَا الإِسْنَادِ غَيْرَ أَنَّ فِي، حَدِيثِ وَكِيعٍ قَالَ قَالَ " أُعْطِيَ " . وَفِي حَدِيثِ أَبِي أُسَامَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan shu hadis rivoyat qilinadi; faqat bir rivoyatda «‹(unga) berildi› dedi» (deyilgan), boshqa rivoyatda esa «Paygʻambar ﷺ dan» (deyilgan).Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан шу ҳадис ривоят қилинади; фақат бир ривоятда «‹(унга) берилди› деди» (дейилган), бошқа ривоятда эса «Пайғамбар ﷺ дан» (дейилган).
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ، حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ قَتَادَةَ، عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ مُقَرِّنٍ، قَالَ غَزَوْتُ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَكَانَ إِذَا طَلَعَ الْفَجْرُ أَمْسَكَ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ فَإِذَا طَلَعَتْ قَاتَلَ فَإِذَا انْتَصَفَ النَّهَارُ أَمْسَكَ حَتَّى تَزُولَ الشَّمْسُ فَإِذَا زَالَتِ الشَّمْسُ قَاتَلَ حَتَّى الْعَصْرِ ثُمَّ أَمْسَكَ حَتَّى يُصَلِّيَ الْعَصْرَ ثُمَّ يُقَاتِلُ . قَالَ وَكَانَ يُقَالُ عِنْدَ ذَلِكَ تَهِيجُ رِيَاحُ النَّصْرِ وَيَدْعُو الْمُؤْمِنُونَ لِجُيُوشِهِمْ فِي صَلاَتِهِمْ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ مُقَرِّنٍ بِإِسْنَادٍ أَوْصَلَ مِنْ هَذَا . وَقَتَادَةُ لَمْ يُدْرِكِ النُّعْمَانَ بْنَ مُقَرِّنٍ وَمَاتَ النُّعْمَانُ بْنُ مُقَرِّنٍ فِي خِلاَفَةِ عُمَرَ .
Nuʼmon ibn Muqarrin (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Nabiy ﷺ bilan birga jangga chiqdim. U zot tong otganda quyosh chiqquncha (jangni) tutil qilar, quyosh chiqqach jang qilar edilar. Kun yarmidan oʻtganda esa quyosh ogʻquncha tutil qilar, quyosh ogʻgach asrgacha jang qilar, soʻng asrni oʻqiguncha tutil qilar, keyin yana jang qilar edilar. (Roviy) aytdi: Shu (paytda) nusrat shamollari esadi va moʻminlar namozlarida oʻz qoʻshinlari uchun duo qiladilar, deyilar edi. Abu Iso aytdi: Bu hadis Nuʼmon ibn Muqarrindan bundan koʻra ulanganroq isnod bilan ham rivoyat qilingan. Qatoda Nuʼmon ibn Muqarringa yetishmagan, Nuʼmon ibn Muqarrin esa Umar xalifaligida vafot etgan.Нуъмон ибн Муқаррин (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Набий ﷺ билан бирга жангга чиқдим. У зот тонг отганда қуёш чиққунча (жангни) тутил қилар, қуёш чиққач жанг қилар эдилар. Кун ярмидан ўтганда эса қуёш оғқунча тутил қилар, қуёш оғгач асргача жанг қилар, сўнг асрни ўқигунча тутил қилар, кейин яна жанг қилар эдилар. (Ровий) айтди: Шу (пайтда) нусрат шамоллари эсади ва мўминлар намозларида ўз қўшинлари учун дуо қиладилар, дейилар эди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис Нуъмон ибн Муқарриндан бундан кўра уланганроқ иснод билан ҳам ривоят қилинган. Қатода Нуъмон ибн Муқарринга етишмаган, Нуъмон ибн Муқаррин эса Умар халифалигида вафот этган.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ مُحَمَّدٍ، - يَعْنِي ابْنَ عَمْرٍو - قَالَ حَدَّثَنِي ابْنُ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ أَبِي حُبَيْشٍ، أَنَّهَا كَانَتْ تُسْتَحَاضُ فَقَالَ لَهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " إِذَا كَانَ دَمُ الْحَيْضَةِ فَإِنَّهُ دَمٌ أَسْوَدُ يُعْرَفُ فَإِذَا كَانَ ذَلِكَ فَأَمْسِكِي عَنِ الصَّلاَةِ فَإِذَا كَانَ الآخَرُ فَتَوَضَّئِي وَصَلِّي فَإِنَّمَا هُوَ عِرْقٌ " .1
قَالَ أَبُو دَاوُدَ قَالَ ابْنُ الْمُثَنَّى حَدَّثَنَا بِهِ ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ مِنْ كِتَابِهِ هَكَذَا ثُمَّ حَدَّثَنَا بِهِ بَعْدُ حِفْظًا قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُرْوَةَ عَنْ عَائِشَةَ أَنَّ فَاطِمَةَ كَانَتْ تُسْتَحَاضُ . فَذَكَرَ مَعْنَاهُ .
قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَقَدْ رَوَى أَنَسُ بْنُ سِيرِينَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ فِي الْمُسْتَحَاضَةِ قَالَ إِذَا رَأَتِ الدَّمَ الْبَحْرَانِيَّ فَلاَ تُصَلِّي وَإِذَا رَأَتِ الطُّهْرَ وَلَوْ سَاعَةً فَلْتَغْتَسِلْ وَتُصَلِّي .2
وَقَالَ مَكْحُولٌ إِنَّ النِّسَاءَ لاَ تَخْفَى عَلَيْهِنَّ الْحَيْضَةُ إِنَّ دَمَهَا أَسْوَدُ غَلِيظٌ فَإِذَا ذَهَبَ ذَلِكَ وَصَارَتْ صُفْرَةً رَقِيقَةً فَإِنَّهَا مُسْتَحَاضَةٌ فَلْتَغْتَسِلْ وَلْتُصَلِّي .3
قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَى حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ عَنِ الْقَعْقَاعِ بْنِ حَكِيمٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ فِي الْمُسْتَحَاضَةِ إِذَا أَقْبَلَتِ الْحَيْضَةُ تَرَكَتِ الصَّلاَةَ وَإِذَا أَدْبَرَتِ اغْتَسَلَتْ وَصَلَّتْ .2
وَرَوَى سُمَىٌّ وَغَيْرُهُ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ تَجْلِسُ أَيَّامَ أَقْرَائِهَا .2
وَكَذَلِكَ رَوَاهُ حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَى يُونُسُ عَنِ الْحَسَنِ الْحَائِضُ إِذَا مَدَّ بِهَا الدَّمُ تُمْسِكُ بَعْدَ حَيْضَتِهَا يَوْمًا أَوْ يَوْمَيْنِ فَهِيَ مُسْتَحَاضَةٌ . وَقَالَ التَّيْمِيُّ عَنْ قَتَادَةَ إِذَا زَادَ عَلَى أَيَّامِ حَيْضِهَا خَمْسَةُ أَيَّامٍ فَلْتُصَلِّي . قَالَ التَّيْمِيُّ فَجَعَلْتُ أَنْقُصُ حَتَّى بَلَغْتُ يَوْمَيْنِ فَقَالَ إِذَا كَانَ يَوْمَيْنِ فَهُوَ مِنْ حَيْضِهَا . وَسُئِلَ ابْنُ سِيرِينَ عَنْهُ فَقَالَ النِّسَاءُ أَعْلَمُ بِذَلِكَ .
Fotima binti Abu Hubaysh (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi — Urva ibn Zubayr naql qiladi: U istihoza boʻlar edi. Paygʻambar ﷺ unga: «Hayz qoni boʻlsa — u tanib olinadigan qora qondir; bas, shunday (qon) boʻlsa, namozdan toʻxta; boshqasi (boshqa rangli qon) boʻlsa, tahorat ol va namoz oʻqi — chunki u faqat (bir) tomir (qoni)dir», — dedilar. Abu Dovud aytdi: Ibnul-Musanno: «Buni bizga Ibn Abu Adiy kitobidan shunday rivoyat qildi, soʻng keyinroq uni bizga yoddan rivoyat qilib: ‹Bizga Muhammad ibn Amr Zuhriydan, u Urvadan, u Oishadan: «Fotima istihoza boʻlar edi», deb (rivoyat qildi)›, dedi», — degan va shu maʼnoni zikr qildi. Abu Dovud aytdi: Anas ibn Sirin Ibn Abbosdan mustahoza haqida: «Agar u qoʻyuq (qora) qon koʻrsa, namoz oʻqimasin; agar bir soat boʻlsa ham poklikni koʻrsa, gʻusl qilib namoz oʻqisin», — deb rivoyat qilgan. Makhul: «Ayollarga hayz maxfiy (noaniq) emas; uning qoni qora, qoʻyuq boʻladi; bas, u ketib, yengil sariq (rang)ga aylansa — u mustahozadir; gʻusl qilib namoz oʻqisin», — degan. Abu Dovud aytdi: Hammod ibn Zayd Yahyo ibn Saiddan, u Qaʼqoʼ ibn Hakimdan, u Said ibn al-Musayyabdan mustahoza haqida: «Hayz kelganda namozni tark etadi; u ketganda gʻusl qilib namoz oʻqiydi», — deb rivoyat qilgan. Sumayy va boshqalar Said ibn al-Musayyabdan: «Hayzi kunlarida oʻtiradi (namoz oʻqimaydi)», — deb rivoyat qilishgan. Buni Hammod ibn Salama ham Yahyo ibn Saiddan, u Said ibn al-Musayyabdan shunday rivoyat qilgan. Abu Dovud aytdi: Yunus Hasandan: «Hayzli ayolning qoni (meʼyordan) choʻzilsa, hayzidan keyin bir yoki ikki kun (namozdan) toʻxtaydi; (soʻng) u mustahozadir», — deb rivoyat qilgan. Taymiy Qatodadan: «Agar hayz kunlariga besh kun qoʻshilsa, namoz oʻqisin», — degan. Taymiy: «Men (sonni) kamaytira boshladim — toki ikki kunga yetdim. U: ‹Ikki kun boʻlsa, u hayzidandir›, — dedi», — degan. Ibn Sirindan bu haqida soʻralganda: «Ayollar buni yaxshiroq biladi», — degan.Фотима бинти Абу Ҳубайш (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади — Урва ибн Зубайр нақл қилади: У истиҳоза бўлар эди. Пайғамбар ﷺ унга: «Ҳайз қони бўлса — у таниб олинадиган қора қондир; бас, шундай (қон) бўлса, намоздан тўхта; бошқаси (бошқа рангли қон) бўлса, таҳорат ол ва намоз ўқи — чунки у фақат (бир) томир (қони)дир», — дедилар. Абу Довуд айтди: Ибнул-Мусанно: «Буни бизга Ибн Абу Адий китобидан шундай ривоят қилди, сўнг кейинроқ уни бизга ёддан ривоят қилиб: ‹Бизга Муҳаммад ибн Амр Зуҳрийдан, у Урвадан, у Оишадан: «Фотима истиҳоза бўлар эди», деб (ривоят қилди)›, деди», — деган ва шу маънони зикр қилди. Абу Довуд айтди: Анас ибн Сирин Ибн Аббосдан мустаҳоза ҳақида: «Агар у қўюқ (қора) қон кўрса, намоз ўқимасин; агар бир соат бўлса ҳам покликни кўрса, ғусл қилиб намоз ўқисин», — деб ривоят қилган. Макҳул: «Аёлларга ҳайз махфий (ноаниқ) эмас; унинг қони қора, қўюқ бўлади; бас, у кетиб, енгил сариқ (ранг)га айланса — у мустаҳозадир; ғусл қилиб намоз ўқисин», — деган. Абу Довуд айтди: Ҳаммод ибн Зайд Яҳё ибн Саиддан, у Қаъқоъ ибн Ҳакимдан, у Саид ибн ал-Мусайябдан мустаҳоза ҳақида: «Ҳайз келганда намозни тарк этади; у кетганда ғусл қилиб намоз ўқийди», — деб ривоят қилган. Сумайй ва бошқалар Саид ибн ал-Мусайябдан: «Ҳайзи кунларида ўтиради (намоз ўқимайди)», — деб ривоят қилишган. Буни Ҳаммод ибн Салама ҳам Яҳё ибн Саиддан, у Саид ибн ал-Мусайябдан шундай ривоят қилган. Абу Довуд айтди: Юнус Ҳасандан: «Ҳайзли аёлнинг қони (меъёрдан) чўзилса, ҳайзидан кейин бир ёки икки кун (намоздан) тўхтайди; (сўнг) у мустаҳозадир», — деб ривоят қилган. Таймий Қатодадан: «Агар ҳайз кунларига беш кун қўшилса, намоз ўқисин», — деган. Таймий: «Мен (сонни) камайтира бошладим — токи икки кунга етдим. У: ‹Икки кун бўлса, у ҳайзидандир›, — деди», — деган. Ибн Сириндан бу ҳақида сўралганда: «Аёллар буни яхшироқ билади», — деган.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ زُرَارَةَ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ، قَالَ صَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الظُّهْرَ فَقَرَأَ رَجُلٌ بِـ { سَبِّحِ اسْمَ رَبِّكَ الأَعْلَى } فَلَمَّا صَلَّى قَالَ " مَنْ قَرَأَ بِـ { سَبِّحِ اسْمَ رَبِّكَ الأَعْلَى } " . قَالَ رَجُلٌ أَنَا . قَالَ " قَدْ عَلِمْتُ أَنَّ بَعْضَهُمْ خَالَجَنِيهَا " .
Imron ibn Husayn (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ peshin namozini oʻqidilar. Bir kishi {Rabbingizning eng oliy nomini poklab yod eting}ni oʻqidi. Namozni tugatganlarida: «{Rabbingizning eng oliy nomini poklab yod eting}ni kim oʻqidi?» dedilar. Bir kishi: «Men», dedi. U zot: «Uni birontangiz men bilan tortishayotganini bilgan edim», dedilar.Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ пешин намозини ўқидилар. Бир киши {Раббингизнинг энг олий номини поклаб ёд этинг}ни ўқиди. Намозни тугатганларида: «{Раббингизнинг энг олий номини поклаб ёд этинг}ни ким ўқиди?» дедилар. Бир киши: «Мен», деди. У зот: «Уни биронтангиз мен билан тортишаётганини билган эдим», дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ جُرَيِّ بْنِ كُلَيْبٍ، أَنَّهُ سَمِعَ عَلِيًّا، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ يَقُولُ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يُضَحَّى بِأَعْضَبِ الْقَرْنِ وَالْأُذُنِ قَالَ قَتَادَةُ فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لِسَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ فَقَالَ نَعَمْ الْعَضَبُ النِّصْفُ أَوْ أَكْثَرُ مِنْ ذَلِكَ.
Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shoxi va qulogʻi singan jonliqni qurbon qilishdan qaytardilar. Qatoda: «Buni Said ibn al-Musayyabga aytdim. U: ‹Ha, singan deb yarmi yoki undan koʻprogʻi (kesilganini) aytiladi›, dedi», dedi.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шохи ва қулоғи синган жонлиқни қурбон қилишдан қайтардилар. Қатода: «Буни Саид ибн ал-Мусайябга айтдим. У: ‹Ҳа, синган деб ярми ёки ундан кўпроғи (кесилганини) айтилади›, деди», деди.
عن قتادة عن أنس بن مالك عن مالك بن صعصعة أن نبي الله صلى الله عليه وسلم حدثهم ليلة أسري به : " بينما أنا في الحطيم - وربما قال في الحجر - مضطجعا إذ أتاني آت فشق ما بين هذه إلى هذه " يعني من ثغرة نحره إلى شعرته " فاستخرج قلبي ثم أتيت بطست من ذهب مملوء إيمانا فغسل قلبي ثم حشي ثم أعيد " - وفي رواية : " ثم غسل البطن بماء زمزم ثم ملئ إيمانا وحكمة - ثم أتيت بدابة دون البغل وفوق الحمار أبيض يقال له : البراق يضع خطوه عند أقصى طرفه فحملت عليه فانطلق بي جبريل حتى أتى السماء الدنيا فاستفتح قيل : من هذا ؟ قال : جبريل . قيل : ومن معك ؟ قال : محمد . قيل وقد أرسل إليه . قال : نعم . قيل : مرحبا به فنعم المجيء جاء ففتح فلما خلصت فإذا فيها آدم فقال : هذا أبوك آدم فسلم عليه فسلمت عليه فرد السلام ثم قال : مرحبا بالابن الصالح والنبي الصالح ثم صعد بي حتى السماء الثانية فاستفتح قيل : من هذا ؟ قال : جبريل . قيل : ومن معك ؟ قال : محمد . قيل : وقد أرسل إليه ؟ قال : نعم . قيل : مرحبا به فنعم المجيء جاء ففتح . فلما خلصت إذا يحيى وعيسى وهما ابنا خالة . قال : هذا يحيى وهذا عيسى فسلم عليهما فسلمت فردا ثم قالا : مرحبا بالأخ الصالح والنبي الصالح . ثم صعد بي إلى السماء الثالثة فاستفتح قيل : من هذا ؟ قال : جبريل . قيل : ومن معك ؟ قال : محمد . قيل : وقد أرسل إليه ؟ قال : نعم . قيل : مرحبا به فنعم المجيء جاء ففتح فلما خلصت إذا يوسف قال : هذا يوسف فسلم عليه فسلمت عليه فرد . ثم قال : مرحبا بالأخ الصالح والنبي الصالح ثم صعد بي حتى أتى السماء الرابعة فاستفتح قيل : من هذا ؟ قال : جبريل . قيل : ومن معك ؟ قال : محمد . قيل : وقد أرسل إليه ؟ قال : نعم . قيل : مرحبا به فنعم المجيء جاء ففتح فلما خلصت فإذا إدريس فقال : هذا إدريس فسلم عليه فسلمت عليه فرد ثم قال : مرحبا بالأخ الصالح والنبي الصالح ثم صعد بي حتى أتى السماء الخامسة فاستفتح قيل : من هذا ؟ قال : جبريل . قيل : ومن معك ؟ قال : محمد . قيل : وقد أرسل إليه ؟ قال : نعم . قيل : مرحبا به فنعم المجيء جاء ففتح فلما خلصت فإذا هارون قال : هذا هارون فسلم عليه فسلمت عليه فرد ثم قال : مرحبا بالأخ الصالح والنبي الصالح ثم صعد بي إلى السماء السادسة فاستفتح قيل : من هذا ؟ قال : جبريل . قيل : ومن معك ؟ قال : محمد . قيل : وهل أرسل إليه ؟ قال : نعم . قال : مرحبا به فنعم المجيء جاء فلما خلصت فإذا موسى قال : هذا موسى فسلم عليه فسلمت عليه فرد ثم قال : مرحبا بالأخ الصالح والنبي الصالح فلما جاوزت بكى قيل : ما بيكيك ؟ قال : أبكي لأن غلاما بعث بعدي يدخل الجنة من أمته أكثر ممن يدخلها من أمتي ثم صعد بي إلى السماء السابعة فاستفتح جبريل قيل : من هذا ؟ قال : جبريل . قيل : ومن معك ؟ قال : محمد . قيل : وقد بعث إليه ؟ قال : نعم . قيل : مرحبا به فنعم المجيء جاء فلما خلصت فإذا إبراهيم قال : هذا أبوك إبراهيم فسلم عليه فسلمت عليه فرد السلام ثم قال : مرحبا بالابن الصالح والنبي الصالح ثم رفعت إلى سدرة المنتهى فإذا نبقها مثل قلال هجر وإذا ورقها مثل آذان الفيلة قال : هذا سدرة المنتهى فإذا أربعة أنهار : نهران باطنان ونهران ظاهران . قلت : ما هذان يا جبريل ؟ قال : أما الباطنان فنهران في الجنة وأما الظاهران فالنيل والفرات ثم رفع لي البيت المعمور ثم أتيت بإناء من خمر وإناء من لبن وإناء من عسل فأخذت اللبن فقال : هي الفطرة أنت عليها وأمتك ثم فرضت علي الصلاة خمسين صلاة كل يوم فرجعت فمررت على موسى فقال : بما أمرت ؟ قلت : أمرت بخمسين صلاة كل يوم . قال : إن أمتك لا تستطع خمسين صلاة كل يوم وإني والله قد جربت الناس قبلك وعالجت بني إسرائيل أشد المعالجة فارجع إلى ربك فسله التخفيف لأمتك فرجعت فوضع عني عشرا فرجعت إلى موسى فقال مثله فرجعت فوضع عني عشرا فرجعت إلى موسى فقال مثله فرجعت فوضع عني عشرا فرجعت إلى موسى فقال مثله فرجعت فوضع عني عشرا فأمرت بعشر صلوات كل يوم فرجعت إلى موسى فقال مثله فرجعت فأمرت بخمس صلوات كل يوم فرجعت إلى موسى فقال : بما أمرت ؟ قلت : أمرت بخمس صلوات كل يوم . قال : إن أمتك لا تستطيع خمس صلوات كل يوم وإني قد جربت الناس قبلك وعالجت بني إسرائيل أشد المعالجة فارجع إلى ربك فسله التخفيف لأمتك قال : سألت ربي حتى استحييت ولكني أرضى وأسلم . قال : فلما جاوزت نادى مناد : أمضيت فريضتي وخففت عن عبادي " . متفق عليه
Allohning paygʻambari ﷺ ularga oʻzlari (osmonga) sayr ettirilgan kecha haqida hikoya qilib (dedilar): «Men Hatimda — baʼzan ‹Hijrda› derdilar — yotgan edim, birdan oldimga bir keluvchi (Jibril) kelib, mana bu (yer) bilan mana bu (yer) orasini yorib (ochdi)». — Men yonimdagi Jorudga: «U bu bilan nimani nazarda tutyapti?» dedim. U: «Koʻkrak choʻqqisidan kindik (toʻshi) ostigacha», dedi — «(soʻng) qalbimni chiqarib oldi. Soʻng menga oltindan, iymon bilan toʻldirilgan bir tos keltirildi, qalbim yuvilib, soʻng (iymon bilan) toʻldirildi va (oʻrniga) qaytarildi. Soʻng menga xachirdan kichik, eshakdan katta oq bir ulov keltirildi». — Jorud unga: «U Buroq edi, ey Abu Hamza?» dedi. Anas: «Ha, u qadamini koʻzi yetadigan eng oxirgi joyga qoʻyardi», dedi — «Men unga mindirildim. Jibril meni olib ketdi, to dunyo (eng yaqin) osmoniga yetdi va (eshik) ochishni soʻradi. ‹Bu kim?› deyildi. U: ‹Jibril›, dedi. ‹Sening yoningda kim bor?› deyildi. U: ‹Muhammad›, dedi. ‹Unga (vahiy) yuborilganmidi (chaqirilganmidi)?› deyildi. U: ‹Ha›, dedi. ‹Unga marhabo! Qanday yaxshi keluvchi keldi!› deyildi va (eshik) ochildi. Men (ichkariga) oʻtganimda, qarasam, unda Odam (alayhissalom) bor edi. (Jibril:) ‹Bu sening otang Odam, unga salom ber›, dedi. Men unga salom berdim, u salomni qaytardi, soʻng: ‹Solih oʻgʻilga va solih paygʻambarga marhabo!› dedi. Soʻng (Jibril) koʻtarilib, ikkinchi osmonga yetdi va (eshik) ochishni soʻradi. ‹Bu kim?› deyildi. U: ‹Jibril›, dedi. ‹Sening yoningda kim bor?› deyildi. U: ‹Muhammad›, dedi. ‹Unga (vahiy) yuborilganmidi?› deyildi. U: ‹Ha›, dedi. ‹Unga marhabo! Qanday yaxshi keluvchi keldi!› deyildi va (eshik) ochildi. Men oʻtganimda, qarasam, Yahyo va Iso bor edi — ular ikkovi xolavachcha edilar. (Jibril:) ‹Bu Yahyo va Iso, ularga salom ber›, dedi. Men salom berdim, ular qaytarishdi, soʻng: ‹Solih birodarga va solih paygʻambarga marhabo!› deyishdi. Soʻng (Jibril) meni uchinchi osmonga koʻtardi va (eshik) ochishni soʻradi. ‹Bu kim?› deyildi. U: ‹Jibril›, dedi. ‹Sening yoningda kim bor?› deyildi. U: ‹Muhammad›, dedi. ‹Unga (vahiy) yuborilganmidi?› deyildi. U: ‹Ha›, dedi. ‹Unga marhabo! Qanday yaxshi keluvchi keldi!› deyildi va (eshik) ochildi. Men oʻtganimda, qarasam, Yusuf bor edi. (Jibril:) ‹Bu Yusuf, unga salom ber›, dedi. Men unga salom berdim, u qaytardi, soʻng: ‹Solih birodarga va solih paygʻambarga marhabo!› dedi. Soʻng (Jibril) meni koʻtarib, toʻrtinchi osmonga yetdi va (eshik) ochishni soʻradi. ‹Bu kim?› deyildi. U: ‹Jibril›, dedi. ‹Sening yoningda kim bor?› deyildi. U: ‹Muhammad›, dedi. ‹Unga (vahiy) yuborilganmidi?› deyildi. U: ‹Ha›, dedi. ‹Unga marhabo! Qanday yaxshi keluvchi keldi!› deyildi va (eshik) ochildi. Men Idrisning oldiga oʻtganimda, (Jibril:) ‹Bu Idris, unga salom ber›, dedi. Men unga salom berdim, u qaytardi, soʻng: ‹Solih birodarga va solih paygʻambarga marhabo!› dedi. Soʻng (Jibril) meni koʻtarib, beshinchi osmonga yetdi va (eshik) ochishni soʻradi. ‹Bu kim?› deyildi. U: ‹Jibril›, dedi. ‹Sening yoningda kim bor?› deyildi. U: ‹Muhammad ﷺ›, dedi. ‹Unga (vahiy) yuborilganmidi?› deyildi. U: ‹Ha›, dedi. ‹Unga marhabo! Qanday yaxshi keluvchi keldi!› deyildi. Men oʻtganimda, qarasam, Horun bor edi. (Jibril:) ‹Bu Horun, unga salom ber›, dedi. Men unga salom berdim, u qaytardi, soʻng: ‹Solih birodarga va solih paygʻambarga marhabo!› dedi. Soʻng (Jibril) meni koʻtarib, oltinchi osmonga yetdi va (eshik) ochishni soʻradi. ‹Bu kim?› deyildi. U: ‹Jibril›, dedi. ‹Sening yoningda kim bor?› deyildi. U: ‹Muhammad›, dedi. ‹Unga (vahiy) yuborilganmidi?› deyildi. U: ‹Ha›, dedi. ‹Unga marhabo! Qanday yaxshi keluvchi keldi!› dedi. Men oʻtganimda, qarasam, Muso bor edi. (Jibril:) ‹Bu Muso, unga salom ber›, dedi. Men unga salom berdim, u qaytardi, soʻng: ‹Solih birodarga va solih paygʻambarga marhabo!› dedi. Men (uning yonidan) oʻtganimda, u yigʻladi. Unga: ‹Seni nima yigʻlatyapti?› deyildi. U: ‹Yigʻlayapman, chunki mendan keyin bir yigit (paygʻambar) yuborildi, uning ummatidan jannatga kiradiganlar mening ummatimdan kiradiganlardan koʻproqdir›, dedi. Soʻng (Jibril) meni yettinchi osmonga koʻtardi va Jibril (eshik) ochishni soʻradi. ‹Bu kim?› deyildi. U: ‹Jibril›, dedi. ‹Sening yoningda kim bor?› deyildi. U: ‹Muhammad›, dedi. ‹Unga (vahiy) yuborilganmidi?› (deyildi). U: ‹Ha›, dedi. ‹Unga marhabo! Qanday yaxshi keluvchi keldi!› dedi. Men oʻtganimda, qarasam, Ibrohim bor edi. (Jibril:) ‹Bu sening otang (Ibrohim), unga salom ber›, dedi. Men unga salom berdim, u salomni qaytardi va: ‹Solih oʻgʻilga va solih paygʻambarga marhabo!› dedi. Soʻng menga Sidratul-Muntaho koʻtarib (koʻrsatib) qoʻyildi. Qarasam, uning mevasi (nabqi) Hajar (degan joy)ning katta xumlaridek, barglari esa fillarning quloqlaridek edi. (Jibril:) ‹Bu Sidratul-Muntahodir›, dedi. Qarasam, toʻrt daryo bor edi: ikkita ichki (botiniy) daryo va ikkita tashqi (zohiriy) daryo. Men: ‹Bu ikkovi nima, ey Jibril?› dedim. U: ‹Ikki ichki (daryo) — jannatdagi ikki daryo; ikki tashqi (daryo) esa Nil va Furotdir›, dedi. Soʻng menga Baytul-Maʼmur koʻtarib (koʻrsatib) qoʻyildi. Soʻng menga bir idish xamr (sharob), bir idish sut va bir idish asal keltirildi. Men sutni oldim. Shunda (Jibril): ‹Bu — fitratdir (toʻgʻri tabiat); sen va ummating shu (fitrat) ustidasiz›, dedi. Soʻng menga har kuni ellik (vaqt) namoz farz qilindi. Men qaytib, Musoning yonidan oʻtdim. U: ‹Senga nima buyurildi?› dedi. (Men:) ‹Har kuni ellik namoz buyurildi›, dedim. U: ‹Albatta sening umrating har kuni ellik namozga qodir emas. Allohga qasamki, men sendan oldin odamlarni sinadim va Bani Isroil bilan eng qattiq mashaqqat (mushkulot) tortdim. Bas, Robbingga qaytib, ummating uchun yengillik soʻra›, dedi. Men qaytdim, (Alloh) mendan oʻn (namoz)ni soqit qildi (kamaytirdi). Men Musoga qaytdim, u shunga oʻxshashni aytdi. Men qaytdim, (Alloh) mendan oʻn (namoz)ni kamaytirdi. Men Musoga qaytdim, u shunga oʻxshashni aytdi. Men qaytdim, (Alloh) mendan oʻn (namoz)ni kamaytirdi. Men Musoga qaytdim, u shunga oʻxshashni aytdi. Men qaytdim va menga har kuni oʻn namoz buyurildi. Men qaytdim, u shunga oʻxshashni aytdi. Men qaytdim va menga har kuni besh namoz buyurildi. Men Musoga qaytdim. U: ‹Senga nima buyurildi?› dedi. Men: ‹Har kuni besh namoz buyurildi›, dedim. U: ‹Albatta sening umrating har kuni besh namozga (ham) qodir emas. Men sendan oldin odamlarni sinadim va Bani Isroil bilan eng qattiq mashaqqat tortdim. Bas, Robbingga qaytib, ummating uchun yengillik soʻra›, dedi. (Men:) ‹Men Robbimdan (shunchalik) soʻradimki, hatto hayo (uyat) qildim. Lekin men roziman va (Uning hukmiga) taslim boʻlaman›, dedim». (U zot dedilarki:) «Men (u yerdan) oʻtganimda, bir nidochi: ‹Men farzimni (besh namozni) joriy qildim va bandalarimdan (ellikning savobini saqlagan holda) yengillashtirdim›, deb nido qildi».Аллоҳнинг пайғамбари ﷺ уларга ўзлари (осмонга) сайр эттирилган кеча ҳақида ҳикоя қилиб (дедилар): «Мен Ҳатимда — баъзан ‹Ҳижрда› дердилар — ётган эдим, бирдан олдимга бир келувчи (Жибрил) келиб, мана бу (ер) билан мана бу (ер) орасини ёриб (очди)». — Мен ёнимдаги Жорудга: «У бу билан нимани назарда тутяпти?» дедим. У: «Кўкрак чўққисидан киндик (тўши) остигача», деди — «(сўнг) қалбимни чиқариб олди. Сўнг менга олтиндан, иймон билан тўлдирилган бир тос келтирилди, қалбим ювилиб, сўнг (иймон билан) тўлдирилди ва (ўрнига) қайтарилди. Сўнг менга хачирдан кичик, эшакдан катта оқ бир улов келтирилди». — Жоруд унга: «У Буроқ эди, эй Абу Ҳамза?» деди. Анас: «Ҳа, у қадамини кўзи етадиган энг охирги жойга қўярди», деди — «Мен унга миндирилдим. Жибрил мени олиб кетди, то дунё (энг яқин) осмонига етди ва (эшик) очишни сўради. ‹Бу ким?› дейилди. У: ‹Жибрил›, деди. ‹Сенинг ёнингда ким бор?› дейилди. У: ‹Муҳаммад›, деди. ‹Унга (ваҳий) юборилганмиди (чақирилганмиди)?› дейилди. У: ‹Ҳа›, деди. ‹Унга марҳабо! Қандай яхши келувчи келди!› дейилди ва (эшик) очилди. Мен (ичкарига) ўтганимда, қарасам, унда Одам (алайҳиссалом) бор эди. (Жибрил:) ‹Бу сенинг отанг Одам, унга салом бер›, деди. Мен унга салом бердим, у саломни қайтарди, сўнг: ‹Солиҳ ўғилга ва солиҳ пайғамбарга марҳабо!› деди. Сўнг (Жибрил) кўтарилиб, иккинчи осмонга етди ва (эшик) очишни сўради. ‹Бу ким?› дейилди. У: ‹Жибрил›, деди. ‹Сенинг ёнингда ким бор?› дейилди. У: ‹Муҳаммад›, деди. ‹Унга (ваҳий) юборилганмиди?› дейилди. У: ‹Ҳа›, деди. ‹Унга марҳабо! Қандай яхши келувчи келди!› дейилди ва (эшик) очилди. Мен ўтганимда, қарасам, Яҳё ва Исо бор эди — улар иккови холавачча эдилар. (Жибрил:) ‹Бу Яҳё ва Исо, уларга салом бер›, деди. Мен салом бердим, улар қайтаришди, сўнг: ‹Солиҳ биродарга ва солиҳ пайғамбарга марҳабо!› дейишди. Сўнг (Жибрил) мени учинчи осмонга кўтарди ва (эшик) очишни сўради. ‹Бу ким?› дейилди. У: ‹Жибрил›, деди. ‹Сенинг ёнингда ким бор?› дейилди. У: ‹Муҳаммад›, деди. ‹Унга (ваҳий) юборилганмиди?› дейилди. У: ‹Ҳа›, деди. ‹Унга марҳабо! Қандай яхши келувчи келди!› дейилди ва (эшик) очилди. Мен ўтганимда, қарасам, Юсуф бор эди. (Жибрил:) ‹Бу Юсуф, унга салом бер›, деди. Мен унга салом бердим, у қайтарди, сўнг: ‹Солиҳ биродарга ва солиҳ пайғамбарга марҳабо!› деди. Сўнг (Жибрил) мени кўтариб, тўртинчи осмонга етди ва (эшик) очишни сўради. ‹Бу ким?› дейилди. У: ‹Жибрил›, деди. ‹Сенинг ёнингда ким бор?› дейилди. У: ‹Муҳаммад›, деди. ‹Унга (ваҳий) юборилганмиди?› дейилди. У: ‹Ҳа›, деди. ‹Унга марҳабо! Қандай яхши келувчи келди!› дейилди ва (эшик) очилди. Мен Идриснинг олдига ўтганимда, (Жибрил:) ‹Бу Идрис, унга салом бер›, деди. Мен унга салом бердим, у қайтарди, сўнг: ‹Солиҳ биродарга ва солиҳ пайғамбарга марҳабо!› деди. Сўнг (Жибрил) мени кўтариб, бешинчи осмонга етди ва (эшик) очишни сўради. ‹Бу ким?› дейилди. У: ‹Жибрил›, деди. ‹Сенинг ёнингда ким бор?› дейилди. У: ‹Муҳаммад ﷺ›, деди. ‹Унга (ваҳий) юборилганмиди?› дейилди. У: ‹Ҳа›, деди. ‹Унга марҳабо! Қандай яхши келувчи келди!› дейилди. Мен ўтганимда, қарасам, Ҳорун бор эди. (Жибрил:) ‹Бу Ҳорун, унга салом бер›, деди. Мен унга салом бердим, у қайтарди, сўнг: ‹Солиҳ биродарга ва солиҳ пайғамбарга марҳабо!› деди. Сўнг (Жибрил) мени кўтариб, олтинчи осмонга етди ва (эшик) очишни сўради. ‹Бу ким?› дейилди. У: ‹Жибрил›, деди. ‹Сенинг ёнингда ким бор?› дейилди. У: ‹Муҳаммад›, деди. ‹Унга (ваҳий) юборилганмиди?› дейилди. У: ‹Ҳа›, деди. ‹Унга марҳабо! Қандай яхши келувчи келди!› деди. Мен ўтганимда, қарасам, Мусо бор эди. (Жибрил:) ‹Бу Мусо, унга салом бер›, деди. Мен унга салом бердим, у қайтарди, сўнг: ‹Солиҳ биродарга ва солиҳ пайғамбарга марҳабо!› деди. Мен (унинг ёнидан) ўтганимда, у йиғлади. Унга: ‹Сени нима йиғлатяпти?› дейилди. У: ‹Йиғлаяпман, чунки мендан кейин бир йигит (пайғамбар) юборилди, унинг умматидан жаннатга кирадиганлар менинг умматимдан кирадиганлардан кўпроқдир›, деди. Сўнг (Жибрил) мени еттинчи осмонга кўтарди ва Жибрил (эшик) очишни сўради. ‹Бу ким?› дейилди. У: ‹Жибрил›, деди. ‹Сенинг ёнингда ким бор?› дейилди. У: ‹Муҳаммад›, деди. ‹Унга (ваҳий) юборилганмиди?› (дейилди). У: ‹Ҳа›, деди. ‹Унга марҳабо! Қандай яхши келувчи келди!› деди. Мен ўтганимда, қарасам, Иброҳим бор эди. (Жибрил:) ‹Бу сенинг отанг (Иброҳим), унга салом бер›, деди. Мен унга салом бердим, у саломни қайтарди ва: ‹Солиҳ ўғилга ва солиҳ пайғамбарга марҳабо!› деди. Сўнг менга Сидратул-Мунтаҳо кўтариб (кўрсатиб) қўйилди. Қарасам, унинг меваси (набқи) Ҳажар (деган жой)нинг катта хумларидек, барглари эса филларнинг қулоқларидек эди. (Жибрил:) ‹Бу Сидратул-Мунтаҳодир›, деди. Қарасам, тўрт дарё бор эди: иккита ички (ботиний) дарё ва иккита ташқи (зоҳирий) дарё. Мен: ‹Бу иккови нима, эй Жибрил?› дедим. У: ‹Икки ички (дарё) — жаннатдаги икки дарё; икки ташқи (дарё) эса Нил ва Фуротдир›, деди. Сўнг менга Байтул-Маъмур кўтариб (кўрсатиб) қўйилди. Сўнг менга бир идиш хамр (шароб), бир идиш сут ва бир идиш асал келтирилди. Мен сутни олдим. Шунда (Жибрил): ‹Бу — фитратдир (тўғри табиат); сен ва умматинг шу (фитрат) устидасиз›, деди. Сўнг менга ҳар куни эллик (вақт) намоз фарз қилинди. Мен қайтиб, Мусонинг ёнидан ўтдим. У: ‹Сенга нима буюрилди?› деди. (Мен:) ‹Ҳар куни эллик намоз буюрилди›, дедим. У: ‹Албатта сенинг умратинг ҳар куни эллик намозга қодир эмас. Аллоҳга қасамки, мен сендан олдин одамларни синадим ва Бани Исроил билан энг қаттиқ машаққат (мушкулот) тортдим. Бас, Роббингга қайтиб, умматинг учун енгиллик сўра›, деди. Мен қайтдим, (Аллоҳ) мендан ўн (намоз)ни соқит қилди (камайтирди). Мен Мусога қайтдим, у шунга ўхшашни айтди. Мен қайтдим, (Аллоҳ) мендан ўн (намоз)ни камайтирди. Мен Мусога қайтдим, у шунга ўхшашни айтди. Мен қайтдим, (Аллоҳ) мендан ўн (намоз)ни камайтирди. Мен Мусога қайтдим, у шунга ўхшашни айтди. Мен қайтдим ва менга ҳар куни ўн намоз буюрилди. Мен қайтдим, у шунга ўхшашни айтди. Мен қайтдим ва менга ҳар куни беш намоз буюрилди. Мен Мусога қайтдим. У: ‹Сенга нима буюрилди?› деди. Мен: ‹Ҳар куни беш намоз буюрилди›, дедим. У: ‹Албатта сенинг умратинг ҳар куни беш намозга (ҳам) қодир эмас. Мен сендан олдин одамларни синадим ва Бани Исроил билан энг қаттиқ машаққат тортдим. Бас, Роббингга қайтиб, умматинг учун енгиллик сўра›, деди. (Мен:) ‹Мен Роббимдан (шунчалик) сўрадимки, ҳатто ҳаё (уят) қилдим. Лекин мен розиман ва (Унинг ҳукмига) таслим бўламан›, дедим». (У зот дедиларки:) «Мен (у ердан) ўтганимда, бир нидочи: ‹Мен фарзимни (беш намозни) жорий қилдим ва бандаларимдан (элликнинг савобини сақлаган ҳолда) енгиллаштирдим›, деб нидо қилди».
حَدَّثَنَا حَسَّانُ بْنُ حَسَّانَ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لأُبَىٍّ " إِنَّ اللَّهَ أَمَرَنِي أَنْ أَقْرَأَ عَلَيْكَ الْقُرْآنَ ". قَالَ أُبَىٌّ آللَّهُ سَمَّانِي لَكَ قَالَ " اللَّهُ سَمَّاكَ لِي ". فَجَعَلَ أُبَىٌّ يَبْكِي. قَالَ قَتَادَةُ فَأُنْبِئْتُ أَنَّهُ قَرَأَ عَلَيْهِ [quran sura="98" aya_start="1" aya_end="1"]{لَمْ يَكُنِ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ}
(Anas (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ Ubayyga: «Albatta Alloh menga — senga Qurʼon oʻqishni — buyurdi», dedilar. Ubayy: «(Alloh) meni senga (ismimni) atadimi?» dedi. U zot: «Alloh seni menga atadi», dedilar. Shunda Ubayy yigʻ lay boshladi. (Qatoda aytdi:) Menga — u zot unga ‹Lam yakunillazina kafaru min ahlil-kitob (Ahli kitobdan kofir boʻ lganlar...)› (Bayyina surasi, 1) (surasini) oʻqib berganlari — xabar qilindi.(Анас (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ Убаййга: «Албатта Аллоҳ менга — сенга Қуръон ўқишни — буюрди», дедилар. Убайй: «(Аллоҳ) мени сенга (исмимни) атадими?» деди. У зот: «Аллоҳ сени менга атади», дедилар. Шунда Убайй йиғ лай бошлади. (Қатода айтди:) Менга — у зот унга ‹Лам якуниллазина кафару мин аҳлил-китоб (Аҳли китобдан кофир бў лганлар...)› (Баййина сураси, 1) (сурасини) ўқиб берганлари — хабар қилинди.
وَحَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ فَذَكَرَ نَحْوَ حَدِيثِ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسٍ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Paygʻambari ﷺ aytdilar — soʻng yuqoridagi hadis oʻxshashini zikr qildi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Пайғамбари ﷺ айтдилар — сўнг юқоридаги ҳадис ўхшашини зикр қилди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ جَرِيرِ بْنِ حَازِمٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ كَانَتْ قَبِيعَةُ سَيْفِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ فِضَّةٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ . وَهَكَذَا رُوِيَ عَنْ هَمَّامٍ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسٍ وَقَدْ رَوَى بَعْضُهُمْ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي الْحَسَنِ قَالَ كَانَتْ قَبِيعَةُ سَيْفِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ فِضَّةٍ .
Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺning qilichlarining qabzasi (dastasi) kumushdan edi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir. Shuningdek, u Hammomdan, u Qatodadan, u Anasdan (shu tarzda) rivoyat qilingan. Baʼzilar esa uni Qatodadan, u Said ibn Abul-Hasandan rivoyat qilib: «Rasululloh ﷺning qilichlarining qabzasi kumushdan edi», degan.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺнинг қиличларининг қабзаси (дастаси) кумушдан эди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Шунингдек, у Ҳаммомдан, у Қатодадан, у Анасдан (шу тарзда) ривоят қилинган. Баъзилар эса уни Қатодадан, у Саид ибн Абул-Ҳасандан ривоят қилиб: «Расулуллоҳ ﷺнинг қиличларининг қабзаси кумушдан эди», деган.
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا أَبَانُ، قَالَ سُئِلَ قَتَادَةُ عَنِ التَّيَمُّمِ، فِي السَّفَرِ فَقَالَ حَدَّثَنِي مُحَدِّثٌ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبْزَى، عَنْ عَمَّارِ بْنِ يَاسِرٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِلَى الْمِرْفَقَيْنِ " .
Muso ibn Ismoil bizga aytib berdi: Abon bizga aytib berdi: (U) dedi: Qatodadan safarda tayammum qilish haqida soʻraldi. Shunda u: «Menga bir muhaddis ash-Shaʼbiydan, u Abdurrahmon ibn Abzodan, u Ammor ibn Yosir (roziyallohu anhu)dan aytib berdiki, Rasululloh ﷺ: ‹Tirsaklarga qadar (mash qilinadi)›, dedilar», dedi.Мусо ибн Исмоил бизга айтиб берди: Абон бизга айтиб берди: (У) деди: Қатодадан сафарда таяммум қилиш ҳақида сўралди. Шунда у: «Менга бир муҳаддис аш-Шаъбийдан, у Абдурраҳмон ибн Абзодан, у Аммор ибн Ёсир (розияллоҳу анҳу)дан айтиб бердики, Расулуллоҳ ﷺ: ‹Тирсакларга қадар (маш қилинади)›, дедилар», деди.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ، قَالَ تَسَحَّرْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ قُمْنَا إِلَى الصَّلاَةِ . قُلْتُ كَمْ كَانَ بَيْنَهُمَا قَالَ قَدْرَ مَا يَقْرَأُ الرَّجُلُ خَمْسِينَ آيَةً .
Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Rasululloh ﷺ bilan saharlik qildik, soʻng namozga turdik. «Ular oʻrtasida qancha fursat bor edi?» deb soʻradim. U: «Kishi ellik oyat oʻqiydigan miqdorcha», dedi.Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан саҳарлик қилдик, сўнг намозга турдик. «Улар ўртасида қанча фурсат бор эди?» деб сўрадим. У: «Киши эллик оят ўқийдиган миқдорча», деди.
وَعنهُ قا ل: أُتِيَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِإِنَاءٍ وَهُوَ بِالزَّوْرَاءِ فَوَضَعَ يَدَهُ فِي الْإِنَاءِ فَجَعَلَ الْمَاءُ يَنْبُعُ مِنْ بَيْنِ أَصَابِعِهِ فَتَوَضَّأَ الْقَوْمُ قَالَ قَتَادَةُ: قُلْتُ لِأَنَسٍ: كَمْ كُنْتُمْ؟ قَالَ: ثلاثمائةٍ أَو زهاءَ ثلاثمائةٍ. مُتَّفق عَلَيْهِ
Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ az-Zavroda ekanida, unga bir kosa suv keltirildi. U qoʻlini uning ichiga qoʻydi va suv uning barmoqlari orasidan oqa boshladi. Barcha odamlar (oʻsha suv bilan) tahorat oldi. Qatoda Anasdan: «Sizlar necha kishi edingiz?» — deb soʻradi. Anas: «Uch yuz yoki uch yuzga yaqin», — deb javob berdi.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ аз-Заврода эканида, унга бир коса сув келтирилди. У қўлини унинг ичига қўйди ва сув унинг бармоқлари орасидан оқа бошлади. Барча одамлар (ўша сув билан) таҳорат олди. Қатода Анасдан: «Сизлар неча киши эдингиз?» — деб сўради. Анас: «Уч юз ёки уч юзга яқин», — деб жавоб берди.
حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، عَنْ زُرَارَةَ بْنِ أَوْفَى، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ اللَّهَ تَجَاوَزَ عَنْ أُمَّتِي مَا حَدَّثَتْ بِهِ أَنْفُسَهَا، مَا لَمْ تَعْمَلْ أَوْ تَتَكَلَّمْ ". قَالَ قَتَادَةُ إِذَا طَلَّقَ فِي نَفْسِهِ فَلَيْسَ بِشَىْءٍ.
(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qildi)ki, u zot: «Albatta Alloh mening ummatimdan — ular oʻ z koʻ ngillaridan kechirgan (xayoldan oʻ tkazgan) narsani — toki uni (amalda) qilmaguncha yoki (til bilan) gapirmaguncha — kechdi (afv etdi)», dedilar. Qatoda: «(Kishi) koʻ nglida (ichida) taloq qilsa, bu — hech narsa (taloq) emas», dedi.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилди)ки, у зот: «Албатта Аллоҳ менинг умматимдан — улар ў з кў нгилларидан кечирган (хаёлдан ў тказган) нарсани — токи уни (амалда) қилмагунча ёки (тил билан) гапирмагунча — кечди (афв этди)», дедилар. Қатода: «(Киши) кў нглида (ичида) талоқ қилса, бу — ҳеч нарса (талоқ) эмас», деди.
وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، ح وَحَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، جَمِيعًا عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَعِيدِ بْنِ أَبِي هِنْدٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو، عَنِ ابْنٍ لِكَعْبِ بْنِ مَالِكٍ، عَنْ أَبِي قَتَادَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَفِي حَدِيثِ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ " يَسْتَرِيحُ مِنْ أَذَى الدُّنْيَا وَنَصَبِهَا إِلَى رَحْمَةِ اللَّهِ " .
Abu Qatoda ibn Ribʼiy (roziyallohu anhu)dan Nabiy ﷺ dan rivoyat qilinadi. Yahyo ibn Saidning hadisida: «(Moʻmin banda) dunyoning ozori va mashaqqatidan Allohning rahmatiga (qarab) rohat topadi» (deyiladi).Абу Қатода ибн Рибъий (розияллоҳу анҳу)дан Набий ﷺ дан ривоят қилинади. Яҳё ибн Саиднинг ҳадисида: «(Мўмин банда) дунёнинг озори ва машаққатидан Аллоҳнинг раҳматига (қараб) роҳат топади» (дейилади).
حَدَّثَنَا ابْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ، حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَبِي حَرْبِ بْنِ أَبِي الأَسْوَدِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، - رضى الله عنه - أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ فَذَكَرَ مَعْنَاهُ وَلَمْ يَذْكُرْ " مَا لَمْ يَطْعَمْ " . زَادَ قَالَ قَتَادَةُ هَذَا مَا لَمْ يَطْعَمَا الطَّعَامَ فَإِذَا طَعِمَا غُسِلاَ جَمِيعًا .
Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ — soʻng (rovi) shu maʼnoni zikr qildi, ammo «taom yemaguncha» degan soʻzni aytmadi. Bunga (rovi) shuni qoʻshdi: Qatoda aytdi: «Bu — ular ikkalasi taom yemaganlarida shunday; agar taom yesalar, ikkalasiniki ham yuviladi».Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ — сўнг (рови) шу маънони зикр қилди, аммо «таом емагунча» деган сўзни айтмади. Бунга (рови) шуни қўшди: Қатода айтди: «Бу — улар иккаласи таом емаганларида шундай; агар таом есалар, иккаласиники ҳам ювилади».
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ قَتَادَةَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ سَمُرَةَ بْنِ جُنْدُبٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . أَنَّهُ نَهَى عَنِ التَّبَتُّلِ . قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ قَتَادَةُ أَثْبَتُ وَأَحْفَظُ مِنْ أَشْعَثَ وَحَدِيثُ أَشْعَثَ أَشْبَهُ بِالصَّوَابِ وَاللَّهُ تَعَالَى أَعْلَمُ .
Samura ibn Jundab (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ tabattul (turmush qurmaslik)dan qaytardilar. Abu Abdurrahmon aytdi: Qatoda Ashʼasdan koʻra ishonchliroq va yodda saqlashda kuchliroqdir, biroq Ashʼasning hadisi toʻgʻriroqqa oʻxshaydi. Alloh taolo eng bilguvchidir.Самура ибн Жундаб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ табаттул (турмуш қурмаслик)дан қайтардилар. Абу Абдурраҳмон айтди: Қатода Ашъасдан кўра ишончлироқ ва ёдда сақлашда кучлироқдир, бироқ Ашъаснинг ҳадиси тўғрироққа ўхшайди. Аллоҳ таоло энг билгувчидир.
وَعَنْ أَبِي مُوسَى الْأَشْعَرِيِّ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " إِذَا صَلَّيْتُمْ فَأَقِيمُوا صُفُوفَكُمْ ثُمَّ لِيَؤُمَّكُمْ أَحَدُكُمْ فَإِذَا كَبَّرَ فكبروا وَإِذ قَالَ (غير المغضوب عَلَيْهِم وَلَا الضَّالّين)
فَقُولُوا آمِينَ يُجِبْكُمُ اللَّهُ فَإِذَا كَبَّرَ وَرَكَعَ فَكَبِّرُوا وَارْكَعُوا فَإِنَّ الْإِمَامَ يَرْكَعُ قَبْلَكُمْ وَيَرْفَعُ قبلكُمْ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «فَتِلْكَ بِتِلْكَ» قَالَ: «وَإِذَا قَالَ سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ فَقُولُوا اللَّهُمَّ رَبَّنَا لَكَ الْحَمْدُ يسمع الله لكم» . رَوَاهُ مُسلم
وَفِي رِوَايَةٍ لَهُ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَقَتَادَةَ: «وَإِذا قَرَأَ فأنصتوا»
Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Men Abu Muso al-Ashʼariy bilan birga namoz oʻqidim. Qaʼda (oʻtirish) vaqti boʻlganda, qavmdan bir kishi: ‹Namoz birr (yaxshilik) va zakot bilan barqaror qilindi›, dedi. Abu Muso namozni tugatib salom berib, (qavmga) yuzlandi-da: ‹Qaysingiz falon-falon soʻzni aytdi?› dedi. Qavm jim qoldi. Soʻng yana: ‹Qaysingiz falon-falon soʻzni aytdi?› dedi. Qavm jim qoldi. Shunda: ‹Ehtimol, ey Hitton, buni sen aytgandirsan?› dedi. (Hitton): ‹Men aytganim yoʻq, men buning uchun sizning meni koyishingizdan qoʻrqdim›, dedi. Qavmdan bir kishi: ‹Men aytdim, men bilan faqat yaxshilikni koʻzladim›, dedi. Shunda Abu Muso dedi: ‹Siz namozingizda nima deyishni bilmaysizmi? Rasululloh ﷺ bizga xutba qilib, bizga sunnatimizni bayon qildilar va bizga namozimizni oʻrgatdilar. U zot dedilar: ‹Namoz oʻqiganingizda, saflaringizni toʻgʻrilang, soʻng biringiz sizga imom boʻlsin. U takbir aytsa, takbir ayting; u {gʻazabga uchraganlarning ham, adashganlarning ham (yoʻliga) emas} (Fotiha 7) deganda, ‹Omin› deng — Alloh sizga ijobat qiladi. U takbir aytib rukuʼga ketsa, takbir aytib rukuʼga keting, chunki imom sizdan oldin rukuʼga ketadi va sizdan oldin (boshini) koʻtaradi›. Soʻng Rasululloh ﷺ: ‹Mana shu mana shunga (badal boʻladi). U ‹Samiʼallohu liman hamidah› deganda, ‹Allohumma rabbano lakal-hamd› deng — Alloh sizni eshitadi. Chunki Alloh tabaroka va taolo oʻz nabiysi ﷺ tili bilan ‹Samiʼallohu liman hamidah› dedi. U takbir aytib sajdaga ketsa, takbir aytib sajdaga keting, chunki imom sizdan oldin sajdaga ketadi va sizdan oldin koʻtariladi›, dedilar. Soʻng Rasululloh ﷺ: ‹Mana shu mana shunga (badal boʻladi). Qaʼda (oʻtirish) vaqti boʻlganda, biringizning birinchi soʻzi: ‹At-tahiyyotut-toyyibotus-salavotu lillah. Assalomu alayka ayyuhan-nabiyyu va rahmatullohi va barakotuh. Assalomu alayno va alo ibodillohis-solihin. Ash-hadu an lo ilaha illalloh va ash-hadu anna Muhammadan abduhu va rasuluh› boʻlsin›, dedilar›».Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Мен Абу Мусо ал-Ашъарий билан бирга намоз ўқидим. Қаъда (ўтириш) вақти бўлганда, қавмдан бир киши: ‹Намоз бирр (яхшилик) ва закот билан барқарор қилинди›, деди. Абу Мусо намозни тугатиб салом бериб, (қавмга) юзланди-да: ‹Қайсингиз фалон-фалон сўзни айтди?› деди. Қавм жим қолди. Сўнг яна: ‹Қайсингиз фалон-фалон сўзни айтди?› деди. Қавм жим қолди. Шунда: ‹Эҳтимол, эй Ҳиттон, буни сен айтгандирсан?› деди. (Ҳиттон): ‹Мен айтганим йўқ, мен бунинг учун сизнинг мени койишингиздан қўрқдим›, деди. Қавмдан бир киши: ‹Мен айтдим, мен билан фақат яхшиликни кўзладим›, деди. Шунда Абу Мусо деди: ‹Сиз намозингизда нима дейишни билмайсизми? Расулуллоҳ ﷺ бизга хутба қилиб, бизга суннатимизни баён қилдилар ва бизга намозимизни ўргатдилар. У зот дедилар: ‹Намоз ўқиганингизда, сафларингизни тўғриланг, сўнг бирингиз сизга имом бўлсин. У такбир айтса, такбир айтинг; у {ғазабга учраганларнинг ҳам, адашганларнинг ҳам (йўлига) эмас} (Фотиҳа 7) деганда, ‹Омин› денг — Аллоҳ сизга ижобат қилади. У такбир айтиб рукуъга кетса, такбир айтиб рукуъга кетинг, чунки имом сиздан олдин рукуъга кетади ва сиздан олдин (бошини) кўтаради›. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ: ‹Мана шу мана шунга (бадал бўлади). У ‹Самиъаллоҳу лиман ҳамидаҳ› деганда, ‹Аллоҳумма раббано лакал-ҳамд› денг — Аллоҳ сизни эшитади. Чунки Аллоҳ табарока ва таоло ўз набийси ﷺ тили билан ‹Самиъаллоҳу лиман ҳамидаҳ› деди. У такбир айтиб саждага кетса, такбир айтиб саждага кетинг, чунки имом сиздан олдин саждага кетади ва сиздан олдин кўтарилади›, дедилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ: ‹Мана шу мана шунга (бадал бўлади). Қаъда (ўтириш) вақти бўлганда, бирингизнинг биринчи сўзи: ‹Ат-таҳийётут-тоййиботус-салавоту лиллаҳ. Ассалому алайка айюҳан-набийю ва раҳматуллоҳи ва баракотуҳ. Ассалому алайно ва ало ибодиллоҳис-солиҳин. Аш-ҳаду ан ло илаҳа иллаллоҳ ва аш-ҳаду анна Муҳаммадан абдуҳу ва расулуҳ› бўлсин›, дедилар›».
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي الأَسْوَدِ، حَدَّثَنَا مُعَاذٌ، حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ يُونُسَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ مَا أَكَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَلَى خِوَانٍ، وَلاَ فِي سُكْرُجَةٍ، وَلاَ خُبِزَ لَهُ مُرَقَّقٌ. قُلْتُ لِقَتَادَةَ عَلَى مَا يَأْكُلُونَ قَالَ عَلَى السُّفَرِ.
(Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ na xon (stol)da, na sukurruja (kichik lagancha)da yedilar, na ularga yupqa (nozik) non yopildi. Men Qatodaga: «Bas, ular nimada (nima ustida) yer edi?» dedim. U: «Sufralarda (terili dasturxonlarda)» dedi.(Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ на хон (стол)да, на сукурружа (кичик лаганча)да едилар, на уларга юпқа (нозик) нон ёпилди. Мен Қатодага: «Бас, улар нимада (нима устида) ер эди?» дедим. У: «Суфраларда (терили дастурхонларда)» деди.
وَحَدَّثَنَا عَمْرٌو النَّاقِدُ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، أَخْبَرَنَا هَمَّامٌ، ح وَحَدَّثَنَا ابْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا سَالِمُ بْنُ نُوحٍ، حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ عَامِرٍ، كِلاَهُمَا عَنْ قَتَادَةَ، بِهَذَا الإِسْنَادِ .
Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: bu hadis shu isnod bilan (rivoyat qilingan).Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: бу ҳадис шу иснод билан (ривоят қилинган).
حَدَّثَنَا أَزْهَرُ بْنُ مَرْوَانَ الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا الْحَارِثُ بْنُ نَبْهَانَ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنْ عَمَّارِ بْنِ أَبِي عَمَّارٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَنْتَعِلَ الرَّجُلُ وَهُوَ قَائِمٌ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ . وَرَوَى عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرٍو الرَّقِّيُّ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ مَعْمَرٍ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسٍ وَكِلاَ الْحَدِيثَيْنِ لاَ يَصِحُّ عِنْدَ أَهْلِ الْحَدِيثِ . وَالْحَارِثُ بْنُ نَبْهَانَ لَيْسَ عِنْدَهُمْ بِالْحَافِظِ وَلاَ نَعْرِفُ لِحَدِيثِ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسٍ أَصْلاً .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ kishi tik turgan holda kovush kiyishidan qaytardilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir. Ubaydulloh ibn Amr ar-Raqqiy bu hadisni Maʼmardan, u Qatodadan, u Anasdan (sanad bilan) rivoyat qilgan. Bu ikkala hadis ham hadis ahli nazdida sahih emas. Horis ibn Nabhon ularning nazdida hofiz (sanaladigan kishi) emas. Qatodaning Anasdan (qilgan) rivoyatiga biz hech qanday asl topmadik.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ киши тик турган ҳолда ковуш кийишидан қайтардилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир. Убайдуллоҳ ибн Амр ар-Раққий бу ҳадисни Маъмардан, у Қатодадан, у Анасдан (санад билан) ривоят қилган. Бу иккала ҳадис ҳам ҳадис аҳли наздида саҳиҳ эмас. Ҳорис ибн Набҳон уларнинг наздида ҳофиз (саналадиган киши) эмас. Қатоданинг Анасдан (қилган) ривоятига биз ҳеч қандай асл топмадик.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم احْتَجَمَ وَهُوَ مُحْرِمٌ عَلَى ظَهْرِ الْقَدَمِ مِنْ وَجَعٍ كَانَ بِهِ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ سَمِعْتُ أَحْمَدَ قَالَ ابْنُ أَبِي عَرُوبَةَ أَرْسَلَهُ يَعْنِي عَنْ قَتَادَةَ .
Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ehrom holatida ekanlarida, oyoqlarida boʻlgan bir ogʻriq tufayli oyoqlarining ustidan qon oldirdilar. Abu Dovud aytdi: Men Ahmaddan eshitdim, u: «Ibn Abu Aruba uni mursal qilib rivoyat qildi», dedi. Yaʼni Qatodadan (sahobiyni zikr qilmasdan).Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ эҳром ҳолатида эканларида, оёқларида бўлган бир оғриқ туфайли оёқларининг устидан қон олдирдилар. Абу Довуд айтди: Мен Аҳмаддан эшитдим, у: «Ибн Абу Аруба уни мурсал қилиб ривоят қилди», деди. Яъни Қатодадан (саҳобийни зикр қилмасдан).
أَخْبَرَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ جَابِرِ بْنِ زَيْدٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ ذُكِرَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِنْتُ حَمْزَةَ فَقَالَ " إِنَّهَا ابْنَةُ أَخِي مِنَ الرَّضَاعَةِ " . قَالَ شُعْبَةُ هَذَا سَمِعَهُ قَتَادَةُ مِنْ جَابِرِ بْنِ زَيْدٍ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺga Hamzaning qizi zikr qilindi. Shunda u zot: «Albatta, u emizishlik boʻyicha akamning qizidir», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺга Ҳамзанинг қизи зикр қилинди. Шунда у зот: «Албатта, у эмизишлик бўйича акамнинг қизидир», дедилар.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ، أَخْبَرَنَا حَبَّانُ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، حَدَّثَنَا أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ، قَالَ كَانَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم حَادٍ يُقَالُ لَهُ أَنْجَشَةُ، وَكَانَ حَسَنَ الصَّوْتِ، فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " رُوَيْدَكَ يَا أَنْجَشَةُ، لاَ تَكْسِرِ الْقَوَارِيرَ ". قَالَ قَتَادَةُ يَعْنِي ضَعَفَةَ النِّسَاءِ.
(Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺning Anjasha deb ataladigan bir haydovchisi (hadi) bor edi, u chiroyli ovozli edi; Paygʻambar ﷺ unga: «Ohista (boʻl), ey Anjasha, shisha (idish)larni sindirib qoʻyma!» dedilar. Qatada aytdi: (U zot) ayollarning zaiflarini (nazarda tutdilar).(Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺнинг Анжаша деб аталадиган бир ҳайдовчиси (ҳади) бор эди, у чиройли овозли эди; Пайғамбар ﷺ унга: «Оҳиста (бўл), эй Анжаша, шиша (идиш)ларни синдириб қўйма!» дедилар. Қатада айтди: (У зот) аёлларнинг заифларини (назарда тутдилар).
حَدَّثَنَا هَدَّابُ بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، أَنَّ أَنَسًا، - رضى الله عنه - أَخْبَرَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم اعْتَمَرَ أَرْبَعَ عُمَرٍ كُلُّهُنَّ فِي ذِي الْقَعْدَةِ إِلاَّ الَّتِي مَعَ حَجَّتِهِ عُمْرَةً مِنَ الْحُدَيْبِيَةِ أَوْ زَمَنَ الْحُدَيْبِيَةِ فِي ذِي الْقَعْدَةِ وَعُمْرَةً مِنَ الْعَامِ الْمُقْبِلِ فِي ذِي الْقَعْدَةِ وَعُمْرَةً مِنْ جِعْرَانَةَ حَيْثُ قَسَمَ غَنَائِمَ حُنَيْنٍ فِي ذِي الْقَعْدَةِ وَعُمْرَةً مَعَ حَجَّتِهِ.
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ toʻrt marta umra qildilar, hammasi zul-qaʼda oyida boʻldi, faqat hajlari bilan birga qilganlari bundan mustasno: Hudaybiyadan (qilgan) umra yoxud Hudaybiya zamonida zul-qaʼda oyida (qilgan) umra; keyingi yili zul-qaʼda oyida (qilgan) umra; va Hunayn gʻanimatlarini taqsim qilgan joylari — Jiʼrronadan zul-qaʼda oyida (qilgan) umra; va hajlari bilan birga (qilgan) umra.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ тўрт марта умра қилдилар, ҳаммаси зул-қаъда ойида бўлди, фақат ҳажлари билан бирга қилганлари бундан мустасно: Ҳудайбиядан (қилган) умра ёхуд Ҳудайбия замонида зул-қаъда ойида (қилган) умра; кейинги йили зул-қаъда ойида (қилган) умра; ва Ҳунайн ғаниматларини тақсим қилган жойлари — Жиърронадан зул-қаъда ойида (қилган) умра; ва ҳажлари билан бирга (қилган) умра.
حَدَّثَنَا حُمَيْدُ بْنُ مَسْعَدَةَ، حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ الْحَارِثِ، عَنْ سَعِيدٍ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَبِي مُسْلِمٍ الْجَذْمِيِّ، عَنِ الْجَارُودِ بْنِ الْمُعَلَّى، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنِ الشُّرْبِ قَائِمًا . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَأَنَسٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ حَسَنٌ . وَهَكَذَا رَوَى غَيْرُ وَاحِدٍ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ سَعِيدٍ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَبِي مُسْلِمٍ عَنِ الْجَارُودِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . وَرُوِيَ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ يَزِيدَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الشِّخِّيرِ عَنْ أَبِي مُسْلِمٍ عَنِ الْجَارُودِ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " ضَالَّةُ الْمُسْلِمِ حَرْقُ النَّارِ " . وَالْجَارُودُ هُوَ ابْنُ الْمُعَلَّى الْعَبْدِيُّ صَاحِبُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَيُقَالُ الْجَارُودُ بْنُ الْعَلاَءِ أَيْضًا وَالصَّحِيحُ ابْنُ الْمُعَلَّى .
Jorud ibn Muallo (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ tik turgan holda ichishdan qaytardilar. (Roviy) aytdi: Bu bobda Abu Said, Abu Hurayra va Anasdan (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻarib hasandir. Bu hadisni bir necha (roviy) Saiddan, u Qatodadan, u Abu Muslimdan, u Joruddan, u Nabiy ﷺdan shu tarzda rivoyat qilgan. Yana Qatodadan, u Yazid ibn Abdulloh ibn Shixxirdan, u Abu Muslimdan, u Joruddan rivoyat qilinishicha, Nabiy ﷺ: «Musulmonning yoʻqolgan (hayvon)i — doʻzax oʻtidir», dedilar. Jorud — u Ibnul-Muallo al-Abdiy boʻlib, Nabiy ﷺning sahobalaridandir, unga Jorud ibnul-Aloʼ ham deyiladi, ammo sahihi Ibnul-Muallodir.Жоруд ибн Муалло (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ тик турган ҳолда ичишдан қайтардилар. (Ровий) айтди: Бу бобда Абу Саид, Абу Ҳурайра ва Анасдан (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғариб ҳасандир. Бу ҳадисни бир неча (ровий) Саиддан, у Қатодадан, у Абу Муслимдан, у Жоруддан, у Набий ﷺдан шу тарзда ривоят қилган. Яна Қатодадан, у Язид ибн Абдуллоҳ ибн Шиххирдан, у Абу Муслимдан, у Жоруддан ривоят қилинишича, Набий ﷺ: «Мусулмоннинг йўқолган (ҳайвон)и — дўзах ўтидир», дедилар. Жоруд — у Ибнул-Муалло ал-Абдий бўлиб, Набий ﷺнинг саҳобаларидандир, унга Жоруд ибнул-Алў ҳам дейилади, аммо саҳиҳи Ибнул-Муаллодир.
حَدَّثَنَا مَخْلَدُ بْنُ خَالِدٍ، وَالْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، وَمُحَمَّدُ بْنُ أَبِي السَّرِيِّ، - الْمَعْنَى - قَالُوا حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، عَنْ صَفْوَانَ بْنِ سُلَيْمٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ رَجُلٍ، مِنَ الأَنْصَارِ - قَالَ ابْنُ أَبِي السَّرِيِّ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَلَمْ يَقُلْ مِنَ الأَنْصَارِ ثُمَّ اتَّفَقُوا - يُقَالُ لَهُ بَصْرَةُ قَالَ تَزَوَّجْتُ امْرَأَةً بِكْرًا فِي سِتْرِهَا فَدَخَلْتُ عَلَيْهَا فَإِذَا هِيَ حُبْلَى فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " لَهَا الصَّدَاقُ بِمَا اسْتَحْلَلْتَ مِنْ فَرْجِهَا وَالْوَلَدُ عَبْدٌ لَكَ فَإِذَا وَلَدَتْ " . قَالَ الْحَسَنُ " فَاجْلِدْهَا " . وَقَالَ ابْنُ أَبِي السَّرِيِّ " فَاجْلِدُوهَا " . أَوْ قَالَ " فَحُدُّوهَا " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ قَتَادَةُ عَنْ سَعِيدِ بْنِ يَزِيدَ عَنِ ابْنِ الْمُسَيَّبِ وَرَوَاهُ يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ عَنْ يَزِيدَ بْنِ نُعَيْمٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ وَعَطَاءٌ الْخُرَاسَانِيُّ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ أَرْسَلُوهُ كُلُّهُمْ . وَفِي حَدِيثِ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ أَنَّ بَصْرَةَ بْنَ أَكْثَمَ نَكَحَ امْرَأَةً وَكُلُّهُمْ قَالَ فِي حَدِيثِهِ جَعَلَ الْوَلَدَ عَبْدًا لَهُ .
Said ibn al-Musayyab ansorlardan boʻlgan — Ibn Abu Sariy esa: «Nabiy ﷺ ning sahobalaridan» dedi va «ansorlardan» demadi, soʻngra rivoyatda ittifoq qildilar — Basra deb atalmish bir kishidan rivoyat qilishicha, u dedi: «Men pardada (saqlangan) bokira ayolga uylandim. Uning huzuriga kirsam, u homilador edi». Shunda Nabiy ﷺ: «Uning farjini oʻzingga halol qilganing evaziga unga mahr beriladi. Bola esa senga qul boʻladi. U tugʻib boʻlgach», dedilar. Hasan (rivoyatida): «Uni qamchila», dedi. Ibn Abu Sariy esa: «Uni qamchilanglar», dedi, yoki: «Unga had jazosini qoʻllanglar», dedi. Abu Dovud aytdi: Bu hadisni Qatoda Said ibn Yaziddan, u Ibn al-Musayyabdan rivoyat qilgan. Yahyo ibn Abu Kasir uni Yazid ibn Nuaymdan, u Said ibn al-Musayyabdan rivoyat qilgan. Ato al-Xurosoniy ham Said ibn al-Musayyabdan rivoyat qilgan — barchalari uni mursal qilib rivoyat qilganlar. Yahyo ibn Abu Kasirning hadisida: «Basra ibn Aksam bir ayolga uylandi», deyilgan. Hammalari oʻz hadislarida: «Bolani unga qul qildi», deganlar.Саид ибн ал-Мусайяб ансорлардан бўлган — Ибн Абу Сарий эса: «Набий ﷺ нинг саҳобаларидан» деди ва «ансорлардан» демади, сўнгра ривоятда иттифоқ қилдилар — Басра деб аталмиш бир кишидан ривоят қилишича, у деди: «Мен пардада (сақланган) бокира аёлга уйландим. Унинг ҳузурига кирсам, у ҳомиладор эди». Шунда Набий ﷺ: «Унинг фаржини ўзингга ҳалол қилганинг эвазига унга маҳр берилади. Бола эса сенга қул бўлади. У туғиб бўлгач», дедилар. Ҳасан (ривоятида): «Уни қамчила», деди. Ибн Абу Сарий эса: «Уни қамчиланглар», деди, ёки: «Унга ҳад жазосини қўлланглар», деди. Абу Довуд айтди: Бу ҳадисни Қатода Саид ибн Язиддан, у Ибн ал-Мусайябдан ривоят қилган. Яҳё ибн Абу Касир уни Язид ибн Нуаймдан, у Саид ибн ал-Мусайябдан ривоят қилган. Ато ал-Хуросоний ҳам Саид ибн ал-Мусайябдан ривоят қилган — барчалари уни мурсал қилиб ривоят қилганлар. Яҳё ибн Абу Касирнинг ҳадисида: «Басра ибн Аксам бир аёлга уйланди», дейилган. Ҳаммалари ўз ҳадисларида: «Болани унга қул қилди», деганлар.
أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الصَّبَّاحِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَوَاءٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، عَنْ قَتَادَةَ، وَأَيُّوبَ، عَنْ صَالِحٍ أَبِي الْخَلِيلِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ نَوْفَلٍ، عَنْ أُمِّ الْفَضْلِ، أَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سُئِلَ عَنِ الرَّضَاعِ فَقَالَ " لاَ تُحَرِّمُ الإِمْلاَجَةُ وَلاَ الإِمْلاَجَتَانِ " . وَقَالَ قَتَادَةُ " الْمَصَّةُ وَالْمَصَّتَانِ " .
Ummu Fadl (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Allohning Nabiysi ﷺdan emizish haqida soʻralganda, u zot: «Bir marta yoki ikki marta emish (nikohni) harom qilmaydi», dedilar.Умму Фадл (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Набийси ﷺдан эмизиш ҳақида сўралганда, у зот: «Бир марта ёки икки марта эмиш (никоҳни) ҳаром қилмайди», дедилар.