Sa'd ibn Abu Vaqqos az-Zuhriy

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ الْحُكَيْمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ قَيْسٍ، عَنْ عَامِرِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ قَالَ حِينَ يَسْمَعُ الْمُؤَذِّنَ وَأَنَا أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ رَضِيتُ بِاللَّهِ رَبًّا وَبِمُحَمَّدٍ رَسُولاً وَبِالإِسْلاَمِ دِينًا غُفِرَ لَهُ ذَنْبُهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ اللَّيْثِ بْنِ سَعْدٍ عَنْ حُكَيْمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ قَيْسٍ ‏.‏

Saʼd ibn Abu Vaqqos (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Kim muazzinni eshitganda: ‹Va ana ashhadu an lo iloha illalloh, vahdahu lo sharika lah, va anna Muhammadan abduhu va rasuluh, rozitu billahi Robban, va bi-Muhammadin Rasulan, va bil-Islomi dinan› — ‹Men ham yagona, sherigi yoʻq Allohdan oʻzga iloh yoʻq, Muhammad esa Uning bandasi va elchisi ekaniga guvohlik beraman; Allohni Robb deb, Muhammadni elchi deb, Islomni din deb (ixtiyor qilib) rozi boʻldim› — desa, gunohi magʻfirat qilinadi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahih gʻaribdir. Uni faqat Lays ibn Saʼdning Hukaym ibn Abdulloh ibn Qaysdan (qilgan) rivoyatidangina bilamiz.Саъд ибн Абу Ваққос (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Ким муаззинни эшитганда: ‹Ва ана ашҳаду ан ло илоҳа иллаллоҳ, ваҳдаҳу ло шарика лаҳ, ва анна Муҳаммадан абдуҳу ва расулуҳ, розиту биллаҳи Роббан, ва би-Муҳаммадин Расулан, ва бил-Исломи динан› — ‹Мен ҳам ягона, шериги йўқ Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ, Муҳаммад эса Унинг бандаси ва элчиси эканига гувоҳлик бераман; Аллоҳни Робб деб, Муҳаммадни элчи деб, Исломни дин деб (ихтиёр қилиб) рози бўлдим› — деса, гуноҳи мағфират қилинади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир. Уни фақат Лайс ибн Саъднинг Ҳукайм ибн Абдуллоҳ ибн Қайсдан (қилган) ривоятидангина биламиз.

حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ بْنِ مُجَالِدِ بْنِ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ بَيَانٍ، عَنْ قَيْسِ بْنِ أَبِي حَازِمٍ، قَالَ سَمِعْتُ سَعْدَ بْنَ أَبِي وَقَّاصٍ، يَقُولُ إِنِّي لأَوَّلُ رَجُلٍ أَهْرَاقَ دَمًا فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَإِنِّي لأَوَّلُ رَجُلٍ رَمَى بِسَهْمٍ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَلَقَدْ رَأَيْتُنِي أَغْزُو فِي الْعِصَابَةِ مِنْ أَصْحَابِ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم مَا نَأْكُلُ إِلاَّ وَرَقَ الشَّجَرِ وَالْحُبُلَةِ حَتَّى إِنَّ أَحَدَنَا لَيَضَعُ كَمَا تَضَعُ الشَّاةُ أَوِ الْبَعِيرُ وَأَصْبَحَتْ بَنُو أَسَدٍ يُعَزِّرُونِي فِي الدِّينِ لَقَدْ خِبْتُ إِذًا وَضَلَّ عَمَلِي ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ بَيَانٍ ‏.‏

Saʼd ibn Abu Vaqqos (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u: «Men Alloh yoʻlida birinchi boʻlib qon toʻkkan kishiman va Alloh yoʻlida birinchi boʻlib oʻq otgan kishiman. Men Muhammad ﷺ ashoblaridan boʻlgan bir guruh bilan jang qilganimni koʻrdimki, biz daraxt barglari va hublodan boshqa narsa yemas edik, hatto birimiz qoʻy yoki tuya tezagiday tezak chiqarar edi. Endi esa Banu Asad meni dinda taʼlim bermoqchi (tartibga solmoqchi) boʻlib qoldi. Bunday boʻlsa, men ziyon koʻribman va amalim behuda ketibdi», derdi. Abu Iso aytdi: Bu hadis Bayon rivoyatidan hasan sahih gʻaribdir.Саъд ибн Абу Ваққос (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у: «Мен Аллоҳ йўлида биринчи бўлиб қон тўккан кишиман ва Аллоҳ йўлида биринчи бўлиб ўқ отган кишиман. Мен Муҳаммад ﷺ ашобларидан бўлган бир гуруҳ билан жанг қилганимни кўрдимки, биз дарахт барглари ва ҳублодан бошқа нарса емас эдик, ҳатто биримиз қўй ёки туя тезагидай тезак чиқарар эди. Энди эса Бану Асад мени динда таълим бермоқчи (тартибга солмоқчи) бўлиб қолди. Бундай бўлса, мен зиён кўрибман ва амалим беҳуда кетибди», дерди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис Баён ривоятидан ҳасан саҳиҳ ғарибдир.

وَقَدْ رَوَى غَيْرُ، وَاحِدٍ، هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ، قَالَ جَمَعَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَبَوَيْهِ يَوْمَ أُحُدٍ قَالَ ‏"‏ ارْمِ فِدَاكَ أَبِي وَأُمِّي ‏"‏ ‏.‏ حَدَّثَنَا بِذَلِكَ قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ وَعَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ عَنْ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ قَالَ جَمَعَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَبَوَيْهِ يَوْمَ أُحُدٍ ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَكِلاَ الْحَدِيثَيْنِ صَحِيحٌ ‏.‏

Saʼd ibn Abu Vaqqos (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Rasululloh ﷺ Uhud kuni men uchun ota-onasini birga (qoʻshib) zikr qilib: ‹Ot, ota-onam senga fido boʻlsin›, dedilar», dedi. Buni bizga Qutayba shunday hadis qilib aytdi: Saʼd ibn Abu Vaqqos: «Rasululloh ﷺ Uhud kuni men uchun ota-onasini birga (qoʻshib) zikr qildilar», dedi. Bu hadis hasan sahihdir va ikkala hadis ham sahihdir.Саъд ибн Абу Ваққос (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Расулуллоҳ ﷺ Уҳуд куни мен учун ота-онасини бирга (қўшиб) зикр қилиб: ‹От, ота-онам сенга фидо бўлсин›, дедилар», деди. Буни бизга Қутайба шундай ҳадис қилиб айтди: Саъд ибн Абу Ваққос: «Расулуллоҳ ﷺ Уҳуд куни мен учун ота-онасини бирга (қўшиб) зикр қилдилар», деди. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир ва иккала ҳадис ҳам саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَرَفَةَ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ، عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ أَبِي مَرْيَمَ الْغَسَّانِيِّ، عَنْ رَاشِدِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي هَذِهِ الآيَةِ‏:‏ ‏(‏قُلْ هُوَ الْقَادِرُ عَلَى أَنْ يَبْعَثَ عَلَيْكُمْ عَذَابًا مِنْ فَوْقِكُمْ أَوْ مِنْ تَحْتِ أَرْجُلِكُمْ ‏)‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَمَا إِنَّهَا كَائِنَةٌ وَلَمْ يَأْتِ تَأْوِيلُهَا بَعْدُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏

Saʼd ibn Abu Vaqqos (roziyallohu anhu)dan, u Paygʻambar ﷺdan ushbu oyat: {Ayt: U siz uchun ustingizdan yoki oyoqlaringiz ostidan azob yuborishga qodirdir} haqida rivoyat qiladi. Paygʻambar ﷺ: «Albatta, u (azob) sodir boʻladi, ammo uning taʼvili (vaqti) hali kelgani yoʻq», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir.Саъд ибн Абу Ваққос (розияллоҳу анҳу)дан, у Пайғамбар ﷺдан ушбу оят: {Айт: У сиз учун устингиздан ёки оёқларингиз остидан азоб юборишга қодирдир} ҳақида ривоят қилади. Пайғамбар ﷺ: «Албатта, у (азоб) содир бўлади, аммо унинг таъвили (вақти) ҳали келгани йўқ», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ، عَنِ الْحَارِثِ بْنِ يَعْقُوبَ، عَنْ يَعْقُوبَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الأَشَجِّ، عَنْ بُسْرِ بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ، عَنْ خَوْلَةَ بِنْتِ حَكِيمٍ السُّلَمِيَّةِ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ نَزَلَ مَنْزِلاً ثُمَّ قَالَ أَعُوذُ بِكَلِمَاتِ اللَّهِ التَّامَّاتِ مِنْ شَرِّ مَا خَلَقَ لَمْ يَضُرَّهُ شَيْءٌ حَتَّى يَرْتَحِلَ مِنْ مَنْزِلِهِ ذَلِكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ ‏.‏ وَرَوَى مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ هَذَا الْحَدِيثَ أَنَّهُ بَلَغَهُ عَنْ يَعْقُوبَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الأَشَجِّ فَذَكَرَ نَحْوَ هَذَا الْحَدِيثِ ‏.‏ وَرُوِيَ عَنِ ابْنِ عَجْلاَنَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ يَعْقُوبَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الأَشَجِّ وَيَقُولُ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ عَنْ خَوْلَةَ ‏.‏ قَالَ وَحَدِيثُ اللَّيْثِ أَصَحُّ مِنْ رِوَايَةِ ابْنِ عَجْلاَنَ ‏.‏

Saʼd ibn Abu Vaqqos (roziyallohu anhu) Xavla bint Hakim as-Sulamiyya (roziyallohu anho)dan, u Rasululloh ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Kim bir manzilga tushib, soʻng: ‹Aʼuzu bi-kalimatillahit-tammati min sharri ma xalaq (Alloh yaratgan narsalarning yomonligidan Allohning mukammal kalimalari ila panoh tilayman)› desa, oʻsha manzilidan koʻchib ketguncha unga hech narsa zarar yetkazmaydi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahih gʻaribdir. Bu hadisni Molik ibn Anas ham — unga Yaʼqub ibn Abdulloh ibn al-Ashajjdan yetib kelganini aytib — shunga oʻxshash rivoyat qilgan. Bu hadis Ibn Ajlondan ham Yaʼqub ibn Abdulloh ibn al-Ashajjdan rivoyat qilingan boʻlib, u: Said ibn al-Musayyabdan, u Xavladan, deydi. Abu Iso aytdi: Laysning hadisi Ibn Ajlonning rivoyatidan koʻra sahihroqdir.Саъд ибн Абу Ваққос (розияллоҳу анҳу) Хавла бинт Ҳаким ас-Суламийя (розияллоҳу анҳо)дан, у Расулуллоҳ ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Ким бир манзилга тушиб, сўнг: ‹Аъузу би-калиматиллаҳит-таммати мин шарри ма халақ (Аллоҳ яратган нарсаларнинг ёмонлигидан Аллоҳнинг мукаммал калималари ила паноҳ тилайман)› деса, ўша манзилидан кўчиб кетгунча унга ҳеч нарса зарар етказмайди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир. Бу ҳадисни Молик ибн Анас ҳам — унга Яъқуб ибн Абдуллоҳ ибн ал-Ашажждан етиб келганини айтиб — шунга ўхшаш ривоят қилган. Бу ҳадис Ибн Ажлондан ҳам Яъқуб ибн Абдуллоҳ ибн ал-Ашажждан ривоят қилинган бўлиб, у: Саид ибн ал-Мусайябдан, у Хавладан, дейди. Абу Исо айтди: Лайснинг ҳадиси Ибн Ажлоннинг ривоятидан кўра саҳиҳроқдир.

حَدَّثَنَا الْقَاسِمُ بْنُ دِينَارٍ الْكُوفِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، عَنْ عَبْدِ السَّلاَمِ بْنِ حَرْبٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ لِعَلِيٍّ ‏"‏ أَنْتَ مِنِّي بِمَنْزِلَةِ هَارُونَ مِنْ مُوسَى إِلاَّ أَنَّهُ لاَ نَبِيَّ بَعْدِي ‏"‏ ‏.‏هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ سَعْدٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَيُسْتَغْرَبُ هَذَا الْحَدِيثُ مِنْ حَدِيثِ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ الأَنْصَارِيِّ ‏.‏

Saʼd ibn Abu Vaqqos (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ Aliga: «Sen menga, Horunning Musoga boʻlgan oʻrnida (manzilatida)san, faqat mendan keyin paygʻambar yoʻq», dedilar. Bu hadis hasan sahihdir. (Bu) bir necha yoʻldan Saʼddan, undan ham Nabiy ﷺdan rivoyat qilingan. Bu hadis Yahyo ibn Said al-Ansoriyning rivoyati sifatida gʻarib sanaladi.Саъд ибн Абу Ваққос (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ Алига: «Сен менга, Ҳоруннинг Мусога бўлган ўрнида (манзилатида)сан, фақат мендан кейин пайғамбар йўқ», дедилар. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. (Бу) бир неча йўлдан Саъддан, ундан ҳам Набий ﷺдан ривоят қилинган. Бу ҳадис Яҳё ибн Саид ал-Ансорийнинг ривояти сифатида ғариб саналади.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، وَعَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ، قَالَ جَمَعَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَبَوَيْهِ يَوْمَ أُحُدٍ ‏.‏ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ شَدَّادِ بْنِ الْهَادِ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم.

Saʼd ibn Abu Vaqqos (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Rasululloh ﷺ Uhud kuni men uchun ota-onalarini birga (fido qilib) zikr qildilar», dedi. Bu hadis hasan sahihdir. Bu hadis Abdulloh ibn Shaddod ibn al-Hoddan, u Ali ibn Abu Tolibdan, u Nabiy ﷺdan deb ham rivoyat qilingan.Саъд ибн Абу Ваққос (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Расулуллоҳ ﷺ Уҳуд куни мен учун ота-оналарини бирга (фидо қилиб) зикр қилдилар», деди. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бу ҳадис Абдуллоҳ ибн Шаддод ибн ал-Ҳоддан, у Али ибн Абу Толибдан, у Набий ﷺдан деб ҳам ривоят қилинган.