Sa'd ibn Abu Vaqqos az-Zuhriy

حَدَّثَنَا الْحَكَمُ بْنُ نَافِعٍ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ قَالَ حَدَّثَنِي عَامِرُ بْنُ سَعْدٍ عَنْ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ أَنَّهُ أَخْبَرَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ "إِنَّكَ لَنْ تُنْفِقَ نَفَقَةً تَبْتَغِي بِهَا وَجْهَ اللَّهِ إِلَّا أُجِرْتَ عَلَيْهَا حَتَّى مَا تَجْعَلُ فِي فَمِ امْرَأَتِكَ"

Saʼd ibn Abu Vaqqos (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh (rizosi) uchun sarflagan har bir narsangga — hatto xotiningning ogʻziga solgan bir luqmaga ham — savob beriladi», — dedilar.Саъд ибн Абу Ваққос (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ (ризоси) учун сарфлаган ҳар бир нарсангга — ҳатто хотинингнинг оғзига солган бир луқмага ҳам — савоб берилади», — дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ سَعْدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَامِرِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ جَاءَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَعُودُنِي وَأَنَا بِمَكَّةَ، وَهْوَ يَكْرَهُ أَنْ يَمُوتَ بِالأَرْضِ الَّتِي هَاجَرَ مِنْهَا قَالَ ‏"‏ يَرْحَمُ اللَّهُ ابْنَ عَفْرَاءَ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ، أُوصِي بِمَالِي كُلِّهِ قَالَ ‏"‏ لاَ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ فَالشَّطْرُ قَالَ ‏"‏ لاَ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ الثُّلُثُ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَالثُّلُثُ، وَالثُّلُثُ كَثِيرٌ، إِنَّكَ أَنْ تَدَعَ وَرَثَتَكَ أَغْنِيَاءَ خَيْرٌ مِنْ أَنْ تَدَعَهُمْ عَالَةً يَتَكَفَّفُونَ النَّاسَ فِي أَيْدِيهِمْ، وَإِنَّكَ مَهْمَا أَنْفَقْتَ مِنْ نَفَقَةٍ فَإِنَّهَا صَدَقَةٌ، حَتَّى اللُّقْمَةُ الَّتِي تَرْفَعُهَا إِلَى فِي امْرَأَتِكَ، وَعَسَى اللَّهُ أَنْ يَرْفَعَكَ فَيَنْتَفِعَ بِكَ نَاسٌ وَيُضَرَّ بِكَ آخَرُونَ ‏"‏‏.‏ وَلَمْ يَكُنْ لَهُ يَوْمَئِذٍ إِلاَّ ابْنَةٌ‏.‏

Saʼd ibn Abu Vaqqos (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ men Makkada (kasal) yotgan paytimda meni koʻrgani keldi (Omir — rivoyatchi: u — oʻzi hijrat qilib chiqqan yerda vafot etishni yoqtirmas edi). U zot (yaʼni Paygʻambar ﷺ): «Alloh Ibn Afroga (Saʼd ibn Xavlaga) rahm qilsin», — dedi. Men: «Yo Rasululloh! Men butun molimni (sadaqaga) vasiyat qilaymi?» — dedim. U zot: «Yoʻq», — dedi. Men: «Unda yarmini (vasiyat) qilaymi?» — dedim. U zot: «Yoʻq», — dedi. Men: «Uchdan birini?» — dedim. U zot: «Ha, uchdan bir; lekin uchdan bir (ham) koʻp. Sen vorislaringni — boshqalarga tilanchilik qiladigan (kambagʻal) holda qoldirishdan koʻra — boy holda qoldirishing yaxshiroq; va sen Alloh yoʻlida sarflagan har bir narsa — xotiningning ogʻziga solgan bir luqma (taom) ham — sadaqa amali (sifatida) hisoblanadi. Alloh sening umringni uzaytirishi mumkin — toki baʼzi odamlar sendan foyda topsin va boshqalari sendan zarar koʻrsin», — dedi. Oʻsha paytda Saʼdning faqat bitta qizi bor edi.Саъд ибн Абу Ваққос (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ мен Маккада (касал) ётган пайтимда мени кўргани келди (Омир — ривоятчи: у — ўзи ҳижрат қилиб чиққан ерда вафот этишни ёқтирмас эди). У зот (яъни Пайғамбар ﷺ): «Аллоҳ Ибн Афрога (Саъд ибн Хавлага) раҳм қилсин», — деди. Мен: «Ё Расулуллоҳ! Мен бутун молимни (садақага) васият қилайми?» — дедим. У зот: «Йўқ», — деди. Мен: «Унда ярмини (васият) қилайми?» — дедим. У зот: «Йўқ», — деди. Мен: «Учдан бирини?» — дедим. У зот: «Ҳа, учдан бир; лекин учдан бир (ҳам) кўп. Сен ворисларингни — бошқаларга тиланчилик қиладиган (камбағал) ҳолда қолдиришдан кўра — бой ҳолда қолдиришинг яхшироқ; ва сен Аллоҳ йўлида сарфлаган ҳар бир нарса — хотинингнинг оғзига солган бир луқма (таом) ҳам — садақа амали (сифатида) ҳисобланади. Аллоҳ сенинг умрингни узайтириши мумкин — токи баъзи одамлар сендан фойда топсин ва бошқалари сендан зарар кўрсин», — деди. Ўша пайтда Саъднинг фақат битта қизи бор эди.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ الْحَمِيدِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ زَيْدٍ، أَنَّ مُحَمَّدَ بْنَ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ، أَخْبَرَهُ أَنَّ أَبَاهُ سَعْدَ بْنَ أَبِي وَقَّاصٍ قَالَ اسْتَأْذَنَ عُمَرُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، وَعِنْدَهُ نِسَاءٌ مِنْ قُرَيْشٍ يُكَلِّمْنَهُ وَيَسْتَكْثِرْنَهُ، عَالِيَةً أَصْوَاتُهُنَّ، فَلَمَّا اسْتَأْذَنَ عُمَرُ، قُمْنَ يَبْتَدِرْنَ الْحِجَابَ، فَأَذِنَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَضْحَكُ، فَقَالَ عُمَرُ أَضْحَكَ اللَّهُ سِنَّكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ‏.‏ قَالَ ‏"‏ عَجِبْتُ مِنْ هَؤُلاَءِ اللاَّتِي كُنَّ عِنْدِي، فَلَمَّا سَمِعْنَ صَوْتَكَ ابْتَدَرْنَ الْحِجَابَ ‏"‏‏.‏ قَالَ عُمَرُ فَأَنْتَ يَا رَسُولَ اللَّهِ كُنْتَ أَحَقَّ أَنْ يَهَبْنَ‏.‏ ثُمَّ قَالَ أَىْ عَدُوَّاتِ أَنْفُسِهِنَّ، أَتَهَبْنَنِي وَلاَ تَهَبْنَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قُلْنَ نَعَمْ، أَنْتَ أَفَظُّ وَأَغْلَظُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ مَا لَقِيَكَ الشَّيْطَانُ قَطُّ سَالِكًا فَجًّا إِلاَّ سَلَكَ فَجًّا غَيْرَ فَجِّكَ ‏"‏‏.‏

Saʼd ibn Abu Vaqqos (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir marta Umar Allohning Rasuli ﷺ ni koʻrishga ruxsat soʻradi — u zotning huzurida ovozlarini koʻtarib, u bilan gaplashayotgan va undan koʻproq moliyaviy yordam soʻrayotgan baʼzi qurayshlik ayollar bor edi. Umar kirishga ruxsat soʻraganda, ayollar (tezda) oʻrnidan turib, oʻzlarini toʻsishga (parda ortiga) shoshildi. Allohning Rasuli ﷺ Umarni (kirishga) qoʻyganda, Allohning Rasuli ﷺ tabassum qilayotgan edi. Umar: «Yo Rasululloh! Alloh sizni doimo xursandlikda saqlasin», — dedi. Allohning Rasuli ﷺ: «Men — men bilan boʻlgan mana shu ayollardan hayratdaman: ular sening ovozingni eshitishi bilanoq, oʻzlarini toʻsishga shoshildi», — dedi. Umar: «Yo Rasululloh! Siz — ular qoʻrqishiga koʻproq haqlisiz», — dedi. Soʻng u (ayollarga): «Ey oʻz jonlarining dushmanlari! Sizlar mendan qoʻrqasizu, Allohning Rasuli ﷺ dan qoʻrqmaysizmi?» — dedi. Ular: «Ha, chunki sen — Allohning Rasuliga nisbatan — qoʻrqinchli va qattiqqoʻl kishisan», — deb javob berdi. Shunda Allohning Rasuli ﷺ (Umarga): «Jonim qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, shayton seni biror yoʻldan ketayotganingni koʻrsa, u sening yoʻlingdan boshqa yoʻldan ketadi», — dedi.Саъд ибн Абу Ваққос (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир марта Умар Аллоҳнинг Расули ﷺ ни кўришга рухсат сўради — у зотнинг ҳузурида овозларини кўтариб, у билан гаплашаётган ва ундан кўпроқ молиявий ёрдам сўраётган баъзи қурайшлик аёллар бор эди. Умар киришга рухсат сўраганда, аёллар (тезда) ўрнидан туриб, ўзларини тўсишга (парда ортига) шошилди. Аллоҳнинг Расули ﷺ Умарни (киришга) қўйганда, Аллоҳнинг Расули ﷺ табассум қилаётган эди. Умар: «Ё Расулуллоҳ! Аллоҳ сизни доимо хурсандликда сақласин», — деди. Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Мен — мен билан бўлган мана шу аёллардан ҳайратдаман: улар сенинг овозингни эшитиши биланоқ, ўзларини тўсишга шошилди», — деди. Умар: «Ё Расулуллоҳ! Сиз — улар қўрқишига кўпроқ ҳақлисиз», — деди. Сўнг у (аёлларга): «Эй ўз жонларининг душманлари! Сизлар мендан қўрқасизу, Аллоҳнинг Расули ﷺ дан қўрқмайсизми?» — деди. Улар: «Ҳа, чунки сен — Аллоҳнинг Расулига нисбатан — қўрқинчли ва қаттиққўл кишисан», — деб жавоб берди. Шунда Аллоҳнинг Расули ﷺ (Умарга): «Жоним қўлида бўлган Зотга қасамки, шайтон сени бирор йўлдан кетаётганингни кўрса, у сенинг йўлингдан бошқа йўлдан кетади», — деди.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَخْبَرَنِي عَبْدُ الْحَمِيدِ، أَنَّ مُحَمَّدَ بْنَ سَعْدٍ، أَخْبَرَهُ أَنَّ أَبَاهُ قَالَ ح حَدَّثَنِي عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عَبْدِ الْحَمِيدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ زَيْدٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ اسْتَأْذَنَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، وَعِنْدَهُ نِسْوَةٌ مِنْ قُرَيْشٍ يُكَلِّمْنَهُ وَيَسْتَكْثِرْنَهُ، عَالِيَةً أَصْوَاتُهُنَّ عَلَى صَوْتِهِ فَلَمَّا اسْتَأْذَنَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ قُمْنَ فَبَادَرْنَ الْحِجَابَ فَأَذِنَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَدَخَلَ عُمَرُ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَضْحَكُ، فَقَالَ عُمَرُ أَضْحَكَ اللَّهُ سِنَّكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ عَجِبْتُ مِنْ هَؤُلاَءِ اللاَّتِي كُنَّ عِنْدِي فَلَمَّا سَمِعْنَ صَوْتَكَ ابْتَدَرْنَ الْحِجَابِ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ عُمَرُ فَأَنْتَ أَحَقُّ أَنْ يَهَبْنَ يَا رَسُولَ اللَّهِ‏.‏ ثُمَّ قَالَ عُمَرُ يَا عَدُوَّاتِ أَنْفُسِهِنَّ، أَتَهَبْنَنِي وَلاَ تَهَبْنَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقُلْنَ نَعَمْ، أَنْتَ أَفَظُّ وَأَغْلَظُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِيهًا يَا ابْنَ الْخَطَّابِ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ مَا لَقِيَكَ الشَّيْطَانُ سَالِكًا فَجًّا قَطُّ إِلاَّ سَلَكَ فَجًّا غَيْرَ فَجِّكَ ‏"‏‏.‏

Umar ibn Xattob Rasululloh ﷺning huzurlariga kirishga izn soʻradi, u zotning yonlarida Qurayshdan bir necha ayollar bor edi, ular u zot bilan gaplashib, (nafaqani) koʻpaytirishni soʻrar va ovozlari u zotning ovozlaridan balandroq edi. Umar ibn Xattob izn soʻraganda, ular turib, parda ortiga shoshilishdi. Rasululloh ﷺ unga izn berdilar, Umar kirsa, Rasululloh ﷺ kulib turardilar. Umar: «Alloh tishingizni kuldirsin (sizni doim shod qilsin), ey Allohning Rasuli», dedi. Paygʻambar ﷺ: «Mening huzurimda boʻlgan mana bu ayollardan hayratlandim — sening ovozingni eshitishlari bilan parda ortiga shoshilishdi», dedilar. Umar: «Ular sizdan (koʻproq) hayiqishlari haqliroq edi, ey Allohning Rasuli», dedi. Soʻng Umar: «Ey oʻz jonlariga dushman boʻlganlar, mendan hayiqasizlaru Rasululloh ﷺdan hayiqmaysizlarmi?» dedi. Ular: «Ha, sen Rasululloh ﷺdan koʻra qoʻpolroq va dagʻalroqsan», deyishdi. Rasululloh ﷺ: «Bas (yetar), ey Ibn Xattob! Jonim qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, shayton seni biror yoʻldan ketayotganingni koʻrsa, albatta sening yoʻlingdan boshqa yoʻlga oʻtib ketadi», dedilar.Умар ибн Хаттоб Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига киришга изн сўради, у зотнинг ёнларида Қурайшдан бир неча аёллар бор эди, улар у зот билан гаплашиб, (нафақани) кўпайтиришни сўрар ва овозлари у зотнинг овозларидан баландроқ эди. Умар ибн Хаттоб изн сўраганда, улар туриб, парда ортига шошилишди. Расулуллоҳ ﷺ унга изн бердилар, Умар кирса, Расулуллоҳ ﷺ кулиб турардилар. Умар: «Аллоҳ тишингизни кулдирсин (сизни доим шод қилсин), эй Аллоҳнинг Расули», деди. Пайғамбар ﷺ: «Менинг ҳузуримда бўлган мана бу аёллардан ҳайратландим — сенинг овозингни эшитишлари билан парда ортига шошилишди», дедилар. Умар: «Улар сиздан (кўпроқ) ҳайиқишлари ҳақлироқ эди, эй Аллоҳнинг Расули», деди. Сўнг Умар: «Эй ўз жонларига душман бўлганлар, мендан ҳайиқасизлару Расулуллоҳ ﷺдан ҳайиқмайсизларми?» деди. Улар: «Ҳа, сен Расулуллоҳ ﷺдан кўра қўполроқ ва дағалроқсан», дейишди. Расулуллоҳ ﷺ: «Бас (етар), эй Ибн Хаттоб! Жоним қўлида бўлган Зотга қасамки, шайтон сени бирор йўлдан кетаётганингни кўрса, албатта сенинг йўлингдан бошқа йўлга ўтиб кетади», дедилар.

حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا ابْنُ أَبِي زَائِدَةَ، حَدَّثَنَا هَاشِمُ بْنُ هَاشِمِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ، قَالَ سَمِعْتُ سَعِيدَ بْنَ الْمُسَيَّبِ، يَقُولُ سَمِعْتُ سَعْدَ بْنَ أَبِي وَقَّاصٍ، يَقُولُ مَا أَسْلَمَ أَحَدٌ إِلاَّ فِي الْيَوْمِ الَّذِي أَسْلَمْتُ فِيهِ، وَلَقَدْ مَكَثْتُ سَبْعَةَ أَيَّامٍ وَإِنِّي لَثُلُثُ الإِسْلاَمِ‏.‏ تَابَعَهُ أَبُو أُسَامَةَ حَدَّثَنَا هَاشِمٌ‏.‏

Men islom qabul qilgan kunda mendan boshqa hech kim islom qabul qilmagan edi va men yetti kun shunday turdimki, men islomning uchdan biri edim (eng dastlabki uch musulmondan biri). Buni Abu Usoma (rivoyatda) qoʻllab-quvvatlab: «Bizga Hoshim rivoyat qildi», dedi.Мен ислом қабул қилган кунда мендан бошқа ҳеч ким ислом қабул қилмаган эди ва мен етти кун шундай турдимки, мен исломнинг учдан бири эдим (энг дастлабки уч мусулмондан бири). Буни Абу Усома (ривоятда) қўллаб-қувватлаб: «Бизга Ҳошим ривоят қилди», деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ سَمِعْتُ مَالِكًا، يُحَدِّثُ عَنْ أَبِي النَّضْرِ، مَوْلَى عُمَرَ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ عَنْ عَامِرِ بْنِ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ مَا سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ لأَحَدٍ يَمْشِي عَلَى الأَرْضِ إِنَّهُ مِنْ أَهْلِ الْجَنَّةِ‏.‏ إِلاَّ لِعَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَلاَمٍ قَالَ وَفِيهِ نَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ ‏[quran sura="46" aya_start="10" aya_end="10"]{‏وَشَهِدَ شَاهِدٌ مِنْ بَنِي إِسْرَائِيلَ‏}‏ الآيَةَ‏.‏ قَالَ لاَ أَدْرِي قَالَ مَالِكٌ الآيَةَ أَوْ فِي الْحَدِيثِ‏.‏

Men Paygʻambar ﷺ yer ustida yuradigan biror kishi haqida: «Albatta u jannat ahlidan», deganlarini Abdulloh ibn Salomdan boshqa hech kim haqida eshitmadim. (Saʼd) aytdi: U haqda mana bu oyat nozil boʻldi: «Bani Isroildan bir guvoh guvohlik berdi...» (Ahqof surasi, 10). (Rovi) aytdi: Bilmadim, Molik: «(Bu yerda) oyat (tugadi)» dedimi yoki bu hadis (ichida bormi).Мен Пайғамбар ﷺ ер устида юрадиган бирор киши ҳақида: «Албатта у жаннат аҳлидан», деганларини Абдуллоҳ ибн Саломдан бошқа ҳеч ким ҳақида эшитмадим. (Саъд) айтди: У ҳақда мана бу оят нозил бўлди: «Бани Исроилдан бир гувоҳ гувоҳлик берди...» (Аҳқоф сураси, 10). (Рови) айтди: Билмадим, Молик: «(Бу ерда) оят (тугади)» дедими ёки бу ҳадис (ичида борми).

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، عَنْ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ أُحُدٍ، وَمَعَهُ رَجُلاَنِ يُقَاتِلاَنِ عَنْهُ، عَلَيْهِمَا ثِيَابٌ بِيضٌ، كَأَشَدِّ الْقِتَالِ، مَا رَأَيْتُهُمَا قَبْلُ وَلاَ بَعْدُ‏.‏

Men Uhud kuni Rasululloh ﷺni koʻrdim — u zotning yonida ikki kishi, u zot tomonidan (himoya qilib) jang qilardi, ustlarida oq kiyimlar (bor edi), eng shiddatli jang(chi)dek. Men ularni na undan oldin, na undan keyin (boshqa) koʻrganman.Мен Уҳуд куни Расулуллоҳ ﷺни кўрдим — у зотнинг ёнида икки киши, у зот томонидан (ҳимоя қилиб) жанг қиларди, устларида оқ кийимлар (бор эди), энг шиддатли жанг(чи)дек. Мен уларни на ундан олдин, на ундан кейин (бошқа) кўрганман.

حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا مَرْوَانُ بْنُ مُعَاوِيَةَ، حَدَّثَنَا هَاشِمُ بْنُ هَاشِمٍ السَّعْدِيُّ، قَالَ سَمِعْتُ سَعِيدَ بْنَ الْمُسَيَّبِ، يَقُولُ سَمِعْتُ سَعْدَ بْنَ أَبِي وَقَّاصٍ، يَقُولُ نَثَلَ لِي النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم كِنَانَتَهُ يَوْمَ أُحُدٍ فَقَالَ ‏"‏ ارْمِ فِدَاكَ أَبِي وَأُمِّي ‏"‏‏.‏

Paygʻambar ﷺ Uhud kuni menga oʻz oʻq xaltasini (titib) toʻkib: «Ot (otaver), otam-onam senga fido boʻlsin!» dedilar.Пайғамбар ﷺ Уҳуд куни менга ўз ўқ халтасини (титиб) тўкиб: «От (отавер), отам-онам сенга фидо бўлсин!» дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، أَخْبَرَنَا ابْنُ شِهَابٍ، سَمِعَ سَعِيدَ بْنَ الْمُسَيَّبِ، يَقُولُ سَمِعْتُ سَعْدَ بْنَ أَبِي وَقَّاصٍ، يَقُولُ رَدَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى عُثْمَانَ بْنِ مَظْعُونٍ التَّبَتُّلَ، وَلَوْ أَذِنَ لَهُ لاَخْتَصَيْنَا‏.‏

(Saʼd ibn Abu Vaqqos (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ Usmon ibn Mazʼunga tabattul (uylanmay, dunyodan voz kechib ibodatga berilish)ni rad qildilar (qaytardilar); agar u zot unga izn berganlarida edi, biz (oʻ zimizni) bichdirib (axta qilib) olgan boʻ lar edik.(Саъд ибн Абу Ваққос (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ Усмон ибн Мазъунга табаттул (уйланмай, дунёдан воз кечиб ибодатга берилиш)ни рад қилдилар (қайтардилар); агар у зот унга изн берганларида эди, биз (ў зимизни) бичдириб (ахта қилиб) олган бў лар эдик.

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ، أَنَّهُ سَمِعَ سَعْدَ بْنَ أَبِي وَقَّاصٍ، يَقُولُ لَقَدْ رَدَّ ذَلِكَ ـ يَعْنِي النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم ـ عَلَى عُثْمَانَ، وَلَوْ أَجَازَ لَهُ التَّبَتُّلَ لاَخْتَصَيْنَا‏.‏

(Saʼid ibn Musayyab, Saʼd ibn Abu Vaqqos (roziyallohu anhu)ni (shunday) deganini eshitdi:) U — yaʼni Paygʻambar ﷺ — Usmon (ibn Mazʼun)ga buni (tabattulni) rad qildilar; agar u zot unga tabattulni ruxsat qilganlarida edi, biz (oʻ zimizni) bichdirib (axta qilib) olgan boʻ lar edik.(Саъид ибн Мусайяб, Саъд ибн Абу Ваққос (розияллоҳу анҳу)ни (шундай) деганини эшитди:) У — яъни Пайғамбар ﷺ — Усмон (ибн Мазъун)га буни (табаттулни) рад қилдилар; агар у зот унга табаттулни рухсат қилганларида эди, биз (ў зимизни) бичдириб (ахта қилиб) олган бў лар эдик.

حَدَّثَنَا فَرْوَةُ بْنُ أَبِي الْمَغْرَاءِ، حَدَّثَنَا عَبِيدَةُ بْنُ حُمَيْدٍ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُمَيْرٍ، عَنْ مُصْعَبِ بْنِ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ، عَنْ أَبِيهِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يُعَلِّمُنَا هَؤُلاَءِ الْكَلِمَاتِ كَمَا تُعَلَّمُ الْكِتَابَةُ ‏"‏ اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنَ الْبُخْلِ، وَأَعُوذُ بِكَ مِنَ الْجُبْنِ، وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ أَنْ نُرَدَّ إِلَى أَرْذَلِ الْعُمُرِ، وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ فِتْنَةِ الدُّنْيَا، وَعَذَابِ الْقَبْرِ ‏"‏‏.‏

(Saʼd ibn Abu Vaqqos (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ bizga mana shu soʻzlarni — xuddi yozuv (xat) oʻrgatilgandek — oʻrgatardilar: «Allohumma inniy aʼuzu bika minal-buxl, va aʼuzu bika minal-jubn, va aʼuzu bika an nuradda ila arzalil-umur, va aʼuzu bika min fitnatid-dunya, va azabil-qabr» (Allohim, men baxillikdan Senga panoh tilayman; qoʻrqoqlikdan Senga panoh tilayman; umrning eng tubaniga qaytarilishimizdan Senga panoh tilayman; dunyo fitnasidan va qabr azobidan Senga panoh tilayman).(Саъд ибн Абу Ваққос (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ бизга мана шу сўзларни — худди ёзув (хат) ўргатилгандек — ўргатардилар: «Аллоҳумма инний аъузу бика минал-бухл, ва аъузу бика минал-жубн, ва аъузу бика ан нурадда ила арзалил-умур, ва аъузу бика мин фитнатид-дуня, ва азабил-қабр» (Аллоҳим, мен бахилликдан Сенга паноҳ тилайман; қўрқоқликдан Сенга паноҳ тилайман; умрнинг энг тубанига қайтарилишимиздан Сенга паноҳ тилайман; дунё фитнасидан ва қабр азобидан Сенга паноҳ тилайман).

حَدَّثَنَا الْحُمَيْدِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا الزُّهْرِيُّ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَامِرُ بْنُ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ مَرِضْتُ بِمَكَّةَ مَرَضًا، فَأَشْفَيْتُ مِنْهُ عَلَى الْمَوْتِ، فَأَتَانِي النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَعُودُنِي فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ لِي مَالاً كَثِيرًا، وَلَيْسَ يَرِثُنِي إِلاَّ ابْنَتِي، أَفَأَتَصَدَّقُ بِثُلُثَىْ مَالِي قَالَ ‏"‏ لاَ ‏"‏‏.‏ قَالَ قُلْتُ فَالشَّطْرُ قَالَ ‏"‏ لاَ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ الثُّلُثُ قَالَ ‏"‏ الثُّلُثُ كَبِيرٌ إِنَّكَ إِنْ تَرَكْتَ وَلَدَكَ أَغْنِيَاءَ خَيْرٌ مِنْ أَنْ تَتْرُكَهُمْ عَالَةً يَتَكَفَّفُونَ النَّاسَ، وَإِنَّكَ لَنْ تُنْفِقَ نَفَقَةً إِلاَّ أُجِرْتَ عَلَيْهَا، حَتَّى اللُّقْمَةَ تَرْفَعُهَا إِلَى فِي امْرَأَتِكَ ‏"‏‏.‏ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَأُخَلَّفُ عَنْ هِجْرَتِي فَقَالَ ‏"‏ لَنْ تُخَلَّفَ بَعْدِي فَتَعْمَلَ عَمَلاً تُرِيدُ بِهِ وَجْهَ اللَّهِ، إِلاَّ ازْدَدْتَ بِهِ رِفْعَةً وَدَرَجَةً، وَلَعَلَّ أَنْ تُخَلَّفَ بَعْدِي حَتَّى يَنْتَفِعَ بِكَ أَقْوَامٌ وَيُضَرَّ بِكَ آخَرُونَ، لَكِنِ الْبَائِسُ سَعْدُ ابْنُ خَوْلَةَ يَرْثِي لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ مَاتَ بِمَكَّةَ ‏"‏‏.‏ قَالَ سُفْيَانُ وَسَعْدُ بْنُ خَوْلَةَ رَجُلٌ مِنْ بَنِي عَامِرِ بْنِ لُؤَىٍّ‏.‏

(Omir ibn Saʼd ibn Abu Vaqqos otasidan rivoyat qildiki, u aytdi:) Men Makkada bir kasallik bilan ogʻrib, oʻlim yoqasiga yetib qoldim. Paygʻambar ﷺ meni yoʻqlab keldilar. Men: «Yo Rasululloh, mening koʻp molim bor, menga (yagona) qizimdan boshqa merosxoʻr yoʻq. Molimning uchdan ikkisini sadaqa qilaymi?» dedim. U zot: «Yoʻq», dedilar. «Yarmini-chi?» dedim. «Yoʻq», dedilar. «Uchdan birini-chi?» dedim. U zot: «Uchdan biri (ham) koʻp. Sen merosxoʻrlaringni boy qoldirsang, ularni odamlarga qoʻl choʻzib (tilanib) yuradigan kambagʻal qoldirgandan koʻra yaxshiroqdir. Sen Alloh (rizosi yoʻlida) qilgan har bir xarajatingga, hatto xotiningning ogʻziga solgan luqmangga ham ajr olasan», dedilar. Men: «Yo Rasululloh, men hijratimdan (mahrum boʻlib, Makkada) qoldirilamanmi?» dedim. U zot: «Sen mendan keyin (tirik) qolib, Alloh yuzini (rizosini) istab biror amal qilsang, u sababli darajang va martabang yanada ortadi. Ehtimol, sen mendan keyin qolib, baʼzi qavmlar sen orqali manfaat topar, baʼzilari esa sendan zarar koʻrar. Lekin baxtsiz (kishi) — Saʼd ibn Xavla(dir)»; Rasululloh ﷺ uning Makkada vafot etgani uchun unga achindilar. (Sufyon aytdi: Saʼd ibn Xavla Banu Omir ibn Luayy (qabilasi)dan boʻlgan bir kishi edi.)(Омир ибн Саъд ибн Абу Ваққос отасидан ривоят қилдики, у айтди:) Мен Маккада бир касаллик билан оғриб, ўлим ёқасига етиб қолдим. Пайғамбар ﷺ мени йўқлаб келдилар. Мен: «Ё Расулуллоҳ, менинг кўп молим бор, менга (ягона) қизимдан бошқа меросхўр йўқ. Молимнинг учдан иккисини садақа қилайми?» дедим. У зот: «Йўқ», дедилар. «Ярмини-чи?» дедим. «Йўқ», дедилар. «Учдан бирини-чи?» дедим. У зот: «Учдан бири (ҳам) кўп. Сен меросхўрларингни бой қолдирсанг, уларни одамларга қўл чўзиб (тиланиб) юрадиган камбағал қолдиргандан кўра яхшироқдир. Сен Аллоҳ (ризоси йўлида) қилган ҳар бир харажатингга, ҳатто хотинингнинг оғзига солган луқмангга ҳам ажр оласан», дедилар. Мен: «Ё Расулуллоҳ, мен ҳижратимдан (маҳрум бўлиб, Маккада) қолдириламанми?» дедим. У зот: «Сен мендан кейин (тирик) қолиб, Аллоҳ юзини (ризосини) истаб бирор амал қилсанг, у сабабли даражанг ва мартабанг янада ортади. Эҳтимол, сен мендан кейин қолиб, баъзи қавмлар сен орқали манфаат топар, баъзилари эса сендан зарар кўрар. Лекин бахциз (киши) — Саъд ибн Хавла(дир)»; Расулуллоҳ ﷺ унинг Маккада вафот этгани учун унга ачиндилар. (Суфён айтди: Саъд ибн Хавла Бану Омир ибн Луайй (қабиласи)дан бўлган бир киши эди.)

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يَزِيدَ الْمُقْرِئُ، حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، حَدَّثَنِي عُقَيْلٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عَامِرِ بْنِ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنَّ أَعْظَمَ الْمُسْلِمِينَ جُرْمًا مَنْ سَأَلَ عَنْ شَىْءٍ لَمْ يُحَرَّمْ، فَحُرِّمَ مِنْ أَجْلِ مَسْأَلَتِهِ ‏"‏‏.‏

Saʼd ibn Abu Vaqqos (roziyallohu anhu)dan, u esa otasidan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Albatta, musulmonlar ichida eng katta gunohkor — harom qilinmagan bir narsa haqida soʻrab, soʻragani sababli (oʻsha narsa) harom qilingan kishidir», dedilar.Саъд ибн Абу Ваққос (розияллоҳу анҳу)дан, у эса отасидан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Албатта, мусулмонлар ичида энг катта гуноҳкор — ҳаром қилинмаган бир нарса ҳақида сўраб, сўрагани сабабли (ўша нарса) ҳаром қилинган кишидир», дедилар.