Safvon ibn Assol al-Murodiy

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ أَبِي النَّجُودِ، عَنْ زِرِّ بْنِ حُبَيْشٍ، عَنْ صَفْوَانَ بْنِ عَسَّالٍ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَأْمُرُنَا إِذَا كُنَّا سَفْرًا أَنْ لاَ نَنْزِعَ خِفَافَنَا ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ وَلَيَالِيَهُنَّ إِلاَّ مِنْ جَنَابَةٍ وَلَكِنْ مِنْ غَائِطٍ وَبَوْلٍ وَنَوْمٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَقَدْ رَوَى الْحَكَمُ بْنُ عُتَيْبَةَ وَحَمَّادٌ عَنْ إِبْرَاهِيمَ النَّخَعِيِّ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ الْجَدَلِيِّ عَنْ خُزَيْمَةَ بْنِ ثَابِتٍ وَلاَ يَصِحُّ ‏.‏ قَالَ عَلِيُّ بْنُ الْمَدِينِيِّ قَالَ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ قَالَ شُعْبَةُ لَمْ يَسْمَعْ إِبْرَاهِيمُ النَّخَعِيُّ مِنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ الْجَدَلِيِّ حَدِيثَ الْمَسْحِ ‏.‏ وَقَالَ زَائِدَةُ عَنْ مَنْصُورٍ كُنَّا فِي حُجْرَةِ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيِّ وَمَعَنَا إِبْرَاهِيمُ النَّخَعِيُّ فَحَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ التَّيْمِيُّ عَنْ عَمْرِو بْنِ مَيْمُونٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ الْجَدَلِيِّ عَنْ خُزَيْمَةَ بْنِ ثَابِتٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي الْمَسْحِ عَلَى الْخُفَّيْنِ ‏.‏ قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ أَحْسَنُ شَيْءٍ فِي هَذَا الْبَابِ حَدِيثُ صَفْوَانَ بْنِ عَسَّالٍ الْمُرَادِيِّ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَهُوَ قَوْلُ أَكْثَرِ الْعُلَمَاءِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَالتَّابِعِينَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ مِنَ الْفُقَهَاءِ مِثْلِ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَابْنِ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ قَالُوا يَمْسَحُ الْمُقِيمُ يَوْمًا وَلَيْلَةً وَالْمُسَافِرُ ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ وَلَيَالِيَهُنَّ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ رُوِيَ عَنْ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنَّهُمْ لَمْ يُوَقِّتُوا فِي الْمَسْحِ عَلَى الْخُفَّيْنِ وَهُوَ قَوْلُ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَالتَّوْقِيتُ أَصَحُّ ‏.‏ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ عَسَّالٍ أَيْضًا مِنْ غَيْرِ حَدِيثِ عَاصِمٍ ‏.‏

Safvon ibn Assol (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u aytdi: Rasululloh ﷺ biz safarda boʻlganimizda, mahsilarimizni uch kun va kechalarida janobatdan boshqa (sabab) bilan yechmaslikka, biroq axlat, bavl va uyqu (sabab boʻlsa ham yechmaslikka) buyurar edilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Hakam ibn Utayba va Hammod buni Ibrohim Naxaiydan, u Abu Abdulloh Jadaliydan, u Xuzayma ibn Sobitdan rivoyat qilganlar, biroq bu sahih emas. Ali ibn Madiniy aytdi: Yahyo ibn Said aytdi: Shuʼba aytdi: Ibrohim Naxaiy Abu Abdulloh Jadaliydan mash hadisini eshitmagan. Zoida Mansurdan (rivoyat qilib) aytdi: Biz Ibrohim Taymiyning hujrasida edik, biz bilan Ibrohim Naxaiy ham bor edi. Ibrohim Taymiy bizga Amr ibn Maymundan, u Abu Abdulloh Jadaliydan, u Xuzayma ibn Sobitdan, u Nabiy ﷺdan mahsilar ustiga mash tortish haqida hadis qilib aytdi. Muhammad ibn Ismoil aytdi: Bu bobda eng yaxshi narsa Safvon ibn Assol Murodiyning hadisidir. Abu Iso aytdi: Bu Nabiy ﷺ ashoblari, tobeʼinlar va ulardan keyingi fuqaholardan, masalan Sufyon Savriy, Ibnul Muborak, Shofiʼiy, Ahmad va Ishoqdan koʻpchilik ulamolarning soʻzidir — ular: Muqim bir kun va bir kecha, musofir uch kun va ularning kechalari (mobaynida) mash tortadi, dedilar. Abu Iso aytdi: Baʼzi ilm ahlidan rivoyat qilinishicha, ular mahsilar ustiga mash tortishda muddat belgilamaganlar, bu Molik ibn Anasning soʻzidir. Abu Iso aytdi: Muddat belgilash (qarashi) sahihroqdir. Bu hadis Safvon ibn Assoldan Osimning hadisidan boshqa (yoʻl) bilan ham rivoyat qilingan.Сафвон ибн Ассол (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у айтди: Расулуллоҳ ﷺ биз сафарда бўлганимизда, маҳсиларимизни уч кун ва кечаларида жанобатдан бошқа (сабаб) билан ечмасликка, бироқ ахлат, бавл ва уйқу (сабаб бўлса ҳам ечмасликка) буюрар эдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Ҳакам ибн Утайба ва Ҳаммод буни Иброҳим Нахаийдан, у Абу Абдуллоҳ Жадалийдан, у Хузайма ибн Собитдан ривоят қилганлар, бироқ бу саҳиҳ эмас. Али ибн Мадиний айтди: Яҳё ибн Саид айтди: Шуъба айтди: Иброҳим Нахаий Абу Абдуллоҳ Жадалийдан маш ҳадисини эшитмаган. Зоида Мансурдан (ривоят қилиб) айтди: Биз Иброҳим Таймийнинг ҳужрасида эдик, биз билан Иброҳим Нахаий ҳам бор эди. Иброҳим Таймий бизга Амр ибн Маймундан, у Абу Абдуллоҳ Жадалийдан, у Хузайма ибн Собитдан, у Набий ﷺдан маҳсилар устига маш тортиш ҳақида ҳадис қилиб айтди. Муҳаммад ибн Исмоил айтди: Бу бобда энг яхши нарса Сафвон ибн Ассол Муродийнинг ҳадисидир. Абу Исо айтди: Бу Набий ﷺ ашоблари, тобеъинлар ва улардан кейинги фуқаҳолардан, масалан Суфён Саврий, Ибнул Муборак, Шофиъий, Аҳмад ва Ишоқдан кўпчилик уламоларнинг сўзидир — улар: Муқим бир кун ва бир кеча, мусофир уч кун ва уларнинг кечалари (мобайнида) маш тортади, дедилар. Абу Исо айтди: Баъзи илм аҳлидан ривоят қилинишича, улар маҳсилар устига маш тортишда муддат белгиламаганлар, бу Молик ибн Анаснинг сўзидир. Абу Исо айтди: Муддат белгилаш (қараши) саҳиҳроқдир. Бу ҳадис Сафвон ибн Ассолдан Осимнинг ҳадисидан бошқа (йўл) билан ҳам ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَاصِمٍ، عَنْ زِرِّ بْنِ حُبَيْشٍ، عَنْ صَفْوَانَ بْنِ عَسَّالٍ، قَالَ جَاءَ أَعْرَابِيٌّ جَهْوَرِيُّ الصَّوْتِ فَقَالَ يَا مُحَمَّدُ الرَّجُلُ يُحِبُّ الْقَوْمَ وَلَمَّا يَلْحَقْ بِهِمْ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الْمَرْءُ مَعَ مَنْ أَحَبَّ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ الضَّبِّيُّ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ عَاصِمٍ، عَنْ زِرٍّ، عَنْ صَفْوَانَ بْنِ عَسَّالٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَ حَدِيثِ مَحْمُودٍ ‏.‏

Safvon ibn Assol (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u aytdi: Ovozi jarangdor bir aʼrobiy kelib: «Yo Muhammad, kishi bir qavmni sevadi, lekin (amalda) ularga yetisha olmadi (uning holi nima boʻladi)?» dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Kishi oʻzi sevgan (zot) bilan birgadir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Bizga Ahmad ibn Abda az-Zabbiy, unga Hammod ibn Zayd, undan Osim, undan Zirr, undan Safvon ibn Assol, u Nabiy ﷺdan Mahmudning hadisiga oʻxshash rivoyat qildi.Сафвон ибн Ассол (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у айтди: Овози жарангдор бир аъробий келиб: «Ё Муҳаммад, киши бир қавмни севади, лекин (амалда) уларга етиша олмади (унинг ҳоли нима бўлади)?» деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Киши ўзи севган (зот) билан биргадир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бизга Аҳмад ибн Абда аз-Заббий, унга Ҳаммод ибн Зайд, ундан Осим, ундан Зирр, ундан Сафвон ибн Ассол, у Набий ﷺдан Маҳмуднинг ҳадисига ўхшаш ривоят қилди.

حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِدْرِيسَ، وَأَبُو أُسَامَةَ عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَلِمَةَ، عَنْ صَفْوَانَ بْنِ عَسَّالٍ، قَالَ قَالَ يَهُودِيٌّ لِصَاحِبِهِ اذْهَبْ بِنَا إِلَى هَذَا النَّبِيِّ ‏.‏ فَقَالَ صَاحِبُهُ لاَ تَقُلْ نَبِيٌّ إِنَّهُ لَوْ سَمِعَكَ كَانَ لَهُ أَرْبَعَةُ أَعْيُنٍ ‏.‏ فَأَتَيَا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَسَأَلاَهُ عَنْ تِسْعِ آيَاتٍ بَيِّنَاتٍ ‏.‏ فَقَالَ لَهُمْ ‏"‏ لاَ تُشْرِكُوا بِاللَّهِ شَيْئًا وَلاَ تَسْرِقُوا وَلاَ تَزْنُوا وَلاَ تَقْتُلُوا النَّفْسَ الَّتِي حَرَّمَ اللَّهُ إِلاَّ بِالْحَقِّ وَلاَ تَمْشُوا بِبَرِيءٍ إِلَى ذِي سُلْطَانٍ لِيَقْتُلَهُ وَلاَ تَسْحَرُوا وَلاَ تَأْكُلُوا الرِّبَا وَلاَ تَقْذِفُوا مُحْصَنَةً وَلاَ تُوَلُّوا الْفِرَارَ يَوْمَ الزَّحْفِ وَعَلَيْكُمْ خَاصَّةً الْيَهُودَ أَنْ لاَ تَعْتَدُوا فِي السَّبْتِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَقَبَّلُوا يَدَهُ وَرِجْلَهُ فَقَالاَ نَشْهَدُ أَنَّكَ نَبِيٌّ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَمَا يَمْنَعُكُمْ أَنْ تَتَّبِعُونِي ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا إِنَّ دَاوُدَ دَعَا رَبَّهُ أَنْ لاَ يَزَالَ فِي ذُرِّيَّتِهِ نَبِيٌّ وَإِنَّا نَخَافُ إِنْ تَبِعْنَاكَ أَنْ تَقْتُلَنَا الْيَهُودُ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ يَزِيدَ بْنِ الأَسْوَدِ وَابْنِ عُمَرَ وَكَعْبِ بْنِ مَالِكٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Safvon ibn Assol (roziyallohu anhu) aytadi: Bir yahudiy oʻz sherigiga: «Bizni mana shu Paygʻambarning oldiga olib bor», dedi. Sherigi unga: «Paygʻambar dema, agar u seni eshitsa, toʻrt koʻzli boʻlib qoladi (juda xursand boʻladi)», dedi. Soʻng ular Rasululloh ﷺning oldilariga kelib, u zotdan toʻqqizta aniq oyat (alomat) haqida soʻradilar. U zot ularga: «Allohga hech narsani sherik qilmanglar, oʻgʻrilik qilmanglar, zino qilmanglar, Alloh harom qilgan jonni nohaq oʻldirmanglar, begunoh kishini oʻldirilsin deb hokimning oldiga (chaqib) yetkazmanglar, sehr qilmanglar, ribo yemanglar, iffatli ayolga buhton qilmanglar, jang kuni qochib orqaga qaytmanglar va sizlar, ey yahudiylar, xususan sizlarga shanba kunida tajovuz qilmaslik (lozim)», dedilar. (Safvon) dedi: Shunda ular u zotning qoʻli va oyogʻini oʻpib: «Guvohlik beramizki, sen Paygʻambarsan», dedilar. U zot: «Unday boʻlsa, menga ergashishdan sizlarni nima toʻsadi?», dedilar. Ular: «Dovud Robbidan oʻz zurriyotidan Paygʻambar uzilmasligini soʻragan edi. Biz, agar senga ergashsak, yahudiylar bizni oʻldirib qoʻyishidan qoʻrqamiz», dedilar. Bu bobda Yazid ibn al-Asvad, Ibn Umar va Kaʼb ibn Molikdan ham (rivoyat bor). Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Сафвон ибн Ассол (розияллоҳу анҳу) айтади: Бир яҳудий ўз шеригига: «Бизни мана шу Пайғамбарнинг олдига олиб бор», деди. Шериги унга: «Пайғамбар дема, агар у сени эшитса, тўрт кўзли бўлиб қолади (жуда хурсанд бўлади)», деди. Сўнг улар Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларига келиб, у зотдан тўққизта аниқ оят (аломат) ҳақида сўрадилар. У зот уларга: «Аллоҳга ҳеч нарсани шерик қилманглар, ўғрилик қилманглар, зино қилманглар, Аллоҳ ҳаром қилган жонни ноҳақ ўлдирманглар, бегуноҳ кишини ўлдирилсин деб ҳокимнинг олдига (чақиб) етказманглар, сеҳр қилманглар, рибо еманглар, иффатли аёлга буҳтон қилманглар, жанг куни қочиб орқага қайтманглар ва сизлар, эй яҳудийлар, хусусан сизларга шанба кунида тажовуз қилмаслик (лозим)», дедилар. (Сафвон) деди: Шунда улар у зотнинг қўли ва оёғини ўпиб: «Гувоҳлик берамизки, сен Пайғамбарсан», дедилар. У зот: «Ундай бўлса, менга эргашишдан сизларни нима тўсади?», дедилар. Улар: «Довуд Роббидан ўз зурриётидан Пайғамбар узилмаслигини сўраган эди. Биз, агар сенга эргашсак, яҳудийлар бизни ўлдириб қўйишидан қўрқамиз», дедилар. Бу бобда Язид ибн ал-Асвад, Ибн Умар ва Каъб ибн Моликдан ҳам (ривоят бор). Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.