Shu'ba ibn al-Hajjoj

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، ثُمَّ ذَكَرَ كَلِمَةً مَعْنَاهَا حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ حَبِيبٍ، قَالَ سَمِعْتُ عَبَّادَ بْنَ تَمِيمٍ، يُحَدِّثُ عَنْ جَدَّتِي، وَهِيَ أُمُّ عُمَارَةَ بِنْتُ كَعْبٍ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم تَوَضَّأَ فَأُتِيَ بِمَاءٍ فِي إِنَاءٍ قَدْرَ ثُلُثَىِ الْمُدِّ ‏.‏ قَالَ شُعْبَةُ فَأَحْفَظُ أَنَّهُ غَسَلَ ذِرَاعَيْهِ وَجَعَلَ يَدْلُكُهُمَا وَيَمْسَحُ أُذُنَيْهِ بَاطِنَهُمَا وَلاَ أَحْفَظُ أَنَّهُ مَسَحَ ظَاهِرَهُمَا ‏.‏

Umm Umora bint Kaʼb (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ taharat qildilar va u zotga bir idishda mudning uchdan ikki qismicha suv keltirildi. U zot bilaklarini yuvdilar va ularni ishqalab, quloqlarining ichki tomonini mash qildilar.Умм Умора бинт Каъб (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ таҳарат қилдилар ва у зотга бир идишда муднинг учдан икки қисмича сув келтирилди. У зот билакларини ювдилар ва уларни ишқалаб, қулоқларининг ички томонини маш қилдилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَمُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، عَنْ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ مَنْصُورٍ، قَالَ سَمِعْتُ مُجَاهِدًا، يُحَدِّثُ عَنْ أَبِي عَيَّاشٍ الزُّرَقِيِّ، قَالَ شُعْبَةُ كَتَبَ بِهِ إِلَىَّ وَقَرَأْتُهُ عَلَيْهِ وَسَمِعْتُهُ مِنْهُ يُحَدِّثُ وَلَكِنِّي حَفِظْتُهُ قَالَ ابْنُ بَشَّارٍ فِي حَدِيثِهِ حِفْظِي مِنَ الْكِتَابِ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ مُصَافَّ الْعَدُوِّ بِعُسْفَانَ وَعَلَى الْمُشْرِكِينَ خَالِدُ بْنُ الْوَلِيدِ فَصَلَّى بِهِمُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم الظُّهْرَ قَالَ الْمُشْرِكُونَ إِنَّ لَهُمْ صَلاَةً بَعْدَ هَذِهِ هِيَ أَحَبُّ إِلَيْهِمْ مِنْ أَمْوَالِهِمْ وَأَبْنَائِهِمْ فَصَلَّى بِهِمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْعَصْرَ فَصَفَّهُمْ صَفَّيْنِ خَلْفَهُ فَرَكَعَ بِهِمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم جَمِيعًا فَلَمَّا رَفَعُوا رُءُوسَهُمْ سَجَدَ بِالصَّفِّ الَّذِي يَلِيهِ وَقَامَ الآخَرُونَ فَلَمَّا رَفَعُوا رُءُوسَهُمْ مِنَ السُّجُودِ سَجَدَ الصَّفُّ الْمُؤَخَّرُ بِرُكُوعِهِمْ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ تَأَخَّرَ الصَّفُّ الْمُقَدَّمُ وَتَقَدَّمَ الصَّفُّ الْمُؤَخَّرُ فَقَامَ كُلُّ وَاحِدٍ مِنْهُمْ فِي مَقَامِ صَاحِبِهِ ثُمَّ رَكَعَ بِهِمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم جَمِيعًا فَلَمَّا رَفَعُوا رُءُوسَهُمْ مِنَ الرُّكُوعِ سَجَدَ الصَّفُّ الَّذِي يَلِيهِ وَقَامَ الآخَرُونَ فَلَمَّا فَرَغُوا مِنْ سُجُودِهِمْ سَجَدَ الآخَرُونَ ثُمَّ سَلَّمَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَلَيْهِمْ ‏.‏

Abu Ayyosh az-Zuraqiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Usfonda dushmanga roʻbaroʻ saf tortgan edilar, mushriklarning boshligʻi Xolid ibn Valid edi. Nabiy ﷺ ularga peshin namozini oʻqib berdilar. Mushriklar: «Bularning bundan keyin shunday bir namozi borki, u ularga mol-mulklari va oʻgʻillaridan ham suyukliroqdir», deyishdi. Soʻng Rasululloh ﷺ ularga asr namozini oʻqib berdilar. U zot ularni orqalarida ikki saf qilib qoʻydilar, soʻng Rasululloh ﷺ ularning hammasi bilan rukuʼ qildilar. Ular boshlarini koʻtargach, u zotga yaqin turgan saf bilan sajda qildilar, boshqalari esa tik turdi. Ular sajdadan boshlarini koʻtargach, orqadagi saf Rasululloh ﷺ bilan qilgan rukuʼlaridan keyin sajda qildi. Soʻng oldingi saf orqaga chekindi, orqadagi saf oldinga oʻtdi, ularning har biri sherigi turgan joyga turdi. Soʻng Rasululloh ﷺ ularning hammasi bilan rukuʼ qildilar. Ular rukuʼdan boshlarini koʻtargach, u zotga yaqin turgan saf sajda qildi, boshqalari esa tik turdi. Ular sajdalaridan boʻshagach, boshqalari sajda qildi. Soʻng Nabiy ﷺ ularga salom berdilar.Абу Айёш аз-Зурақий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Усфонда душманга рўбарў саф тортган эдилар, мушрикларнинг бошлиғи Холид ибн Валид эди. Набий ﷺ уларга пешин намозини ўқиб бердилар. Мушриклар: «Буларнинг бундан кейин шундай бир намози борки, у уларга мол-мулклари ва ўғилларидан ҳам суюклироқдир», дейишди. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ уларга аср намозини ўқиб бердилар. У зот уларни орқаларида икки саф қилиб қўйдилар, сўнг Расулуллоҳ ﷺ уларнинг ҳаммаси билан рукуъ қилдилар. Улар бошларини кўтаргач, у зотга яқин турган саф билан сажда қилдилар, бошқалари эса тик турди. Улар саждадан бошларини кўтаргач, орқадаги саф Расулуллоҳ ﷺ билан қилган рукуъларидан кейин сажда қилди. Сўнг олдинги саф орқага чекинди, орқадаги саф олдинга ўтди, уларнинг ҳар бири шериги турган жойга турди. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ уларнинг ҳаммаси билан рукуъ қилдилар. Улар рукуъдан бошларини кўтаргач, у зотга яқин турган саф сажда қилди, бошқалари эса тик турди. Улар саждаларидан бўшагач, бошқалари сажда қилди. Сўнг Набий ﷺ уларга салом бердилар.

أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ زُرَارَةَ بْنِ أَوْفَى، عَنْ سَعْدِ بْنِ هِشَامٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ لَمَّا أَسَنَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَخَذَ اللَّحْمَ صَلَّى سَبْعَ رَكَعَاتٍ لاَ يَقْعُدُ إِلاَّ فِي آخِرِهِنَّ وَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ وَهُوَ قَاعِدٌ بَعْدَ مَا يُسَلِّمُ فَتِلْكَ تِسْعٌ يَا بُنَىَّ وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا صَلَّى صَلاَةً أَحَبَّ أَنْ يُدَاوِمَ عَلَيْهَا ‏.‏ مُخْتَصَرٌ ‏.‏ خَالَفَهُ هِشَامٌ الدَّسْتَوَائِيُّ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi, u dedi: «Rasululloh ﷺ keksayib, tanaga toʻlgach, yetti rakat oʻqir, faqat oxirgisidagina oʻtirar edilar, salom berganlaridan soʻng oʻtirgan holda ikki rakat oʻqirdilar. Ana shu toʻqqiz boʻlardi, ey oʻgʻilcham. Rasululloh ﷺ biror namoz oʻqisalar, unga davomiy amal qilishni yaxshi koʻrardilar».Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади, у деди: «Расулуллоҳ ﷺ кексайиб, танага тўлгач, етти ракат ўқир, фақат охиргисидагина ўтирар эдилар, салом берганларидан сўнг ўтирган ҳолда икки ракат ўқирдилар. Ана шу тўққиз бўларди, эй ўғилчам. Расулуллоҳ ﷺ бирор намоз ўқисалар, унга давомий амал қилишни яхши кўрардилар».

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ قُلْتُ لأَبِي إِيَاسٍ مُعَاوِيَةَ بْنِ قُرَّةَ أَسَمِعْتَ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ ابْنُ أُخْتِ الْقَوْمِ مِنْ أَنْفُسِهِمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ نَعَمْ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bir qavmning jiyani (qiz farzandining oʻgʻli) ularning oʻzlaridandir», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бир қавмнинг жияни (қиз фарзандининг ўғли) уларнинг ўзларидандир», дедилар.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا النَّضْرُ، عَنْ شُعْبَةَ، بِهَذَا الإِسْنَادِ مِثْلَهُ ‏.‏

Marvon ibn al-Hakam (rahimahulloh)dan shunga oʻxshash rivoyat qilinadi.Марвон ибн ал-Ҳакам (раҳимаҳуллоҳ)дан шунга ўхшаш ривоят қилинади.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ سَمِعْتُ قَتَادَةَ، يُحَدِّثُ عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ جَابِرٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الْعُمْرَى جَائِزَةٌ ‏"‏ ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Umro joizdir», dedilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Умро жоиздир», дедилар.

أَخْبَرَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ قُلْتُ لِحَمَّادٍ سَمِعْتُ مَنْصُورًا، وَسُلَيْمَانَ، وَزُبَيْدًا، يُحَدِّثُونَ عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ سِبَابُ الْمُسْلِمِ فُسُوقٌ وَقِتَالُهُ كُفْرٌ ‏"‏ ‏.‏ مَنْ تَتَّهِمُ أَتَتَّهِمُ مَنْصُورًا أَتَتَّهِمُ زُبَيْدًا أَتَتَّهِمُ سُلَيْمَانَ قَالَ لاَ وَلَكِنِّي أَتَّهِمُ أَبَا وَائِلٍ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Musulmonni soʻkish fisq, u bilan urushish esa kufrdir», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мусулмонни сўкиш фисқ, у билан урушиш эса куфрдир», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا سَيَّارُ بْنُ سَلاَمَةَ، قَالَ سَمِعْتُ أَبِي يَسْأَلُ أَبَا بَرْزَةَ، عَنْ صَلاَةِ، رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قُلْتُ أَنْتَ سَمِعْتَهُ قَالَ كَمَا أَسْمَعُكَ السَّاعَةَ فَقَالَ سَمِعْتُ أَبِي يَسْأَلُ عَنْ صَلاَةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ كَانَ لاَ يُبَالِي بَعْضَ تَأْخِيرِهَا - يَعْنِي الْعِشَاءَ - إِلَى نِصْفِ اللَّيْلِ وَلاَ يُحِبُّ النَّوْمَ قَبْلَهَا وَلاَ الْحَدِيثَ بَعْدَهَا ‏.‏ قَالَ شُعْبَةُ ثُمَّ لَقِيتُهُ بَعْدُ فَسَأَلْتُهُ قَالَ كَانَ يُصَلِّي الظُّهْرَ حِينَ تَزُولُ الشَّمْسُ وَالْعَصْرَ يَذْهَبُ الرَّجُلُ إِلَى أَقْصَى الْمَدِينَةِ وَالشَّمْسُ حَيَّةٌ وَالْمَغْرِبَ لاَ أَدْرِي أَىَّ حِينٍ ذَكَرَ ثُمَّ لَقِيتُهُ بَعْدُ فَسَأَلْتُهُ فَقَالَ وَكَانَ يُصَلِّي الصُّبْحَ فَيَنْصَرِفُ الرَّجُلُ فَيَنْظُرُ إِلَى وَجْهِ جَلِيسِهِ الَّذِي يَعْرِفُهُ فَيَعْرِفُهُ ‏.‏ قَالَ وَكَانَ يَقْرَأُ فِيهَا بِالسِّتِّينَ إِلَى الْمِائَةِ ‏.‏

Abu Barza al-Aslamiy (roziyallohu anhu)dan Rasululloh ﷺning namozlari haqida soʻralganda, u shunday dedi: U zot xufton namozini yarim kechagacha kechiktirishning baʼzisiga parvo qilmas edilar, undan oldin uxlashni ham, undan keyin gaplashishni ham yoqtirmas edilar. Peshin namozini quyosh ogʻqanida oʻqir edilar, asr namozini esa bir kishi Madinaning eng chekkasiga borsa-yu, quyosh hali tirik (yaʼni yorugʻ) turadigan vaqtda oʻqir edilar. Bomdod namozini shunday oʻqir edilarki, kishi namozdan qaytganida yonidagi tanish hamsuhbatining yuziga qarab, uni tanir edi. Unda oltmishdan yuzgacha oyat oʻqir edilar.Абу Барза ал-Асламий (розияллоҳу анҳу)дан Расулуллоҳ ﷺнинг намозлари ҳақида сўралганда, у шундай деди: У зот хуфтон намозини ярим кечагача кечиктиришнинг баъзисига парво қилмас эдилар, ундан олдин ухлашни ҳам, ундан кейин гаплашишни ҳам ёқтирмас эдилар. Пешин намозини қуёш оғқанида ўқир эдилар, аср намозини эса бир киши Мадинанинг энг чеккасига борса-ю, қуёш ҳали тирик (яъни ёруғ) турадиган вақтда ўқир эдилар. Бомдод намозини шундай ўқир эдиларки, киши намоздан қайтганида ёнидаги таниш ҳамсуҳбатининг юзига қараб, уни танир эди. Унда олтмишдан юзгача оят ўқир эдилар.