Umar ibn al-Xattob al-Foruq

قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ وَقَالَ اللَّيْثُ حَدَّثَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، أَنَّ الْمِسْوَرَ بْنَ مَخْرَمَةَ، وَعَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ عَبْدٍ الْقَارِيَّ، أَخْبَرَاهُ أَنَّهُمَا، سَمِعَا عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، يَقُولُ سَمِعْتُ هِشَامَ بْنَ حَكِيمٍ، يَقْرَأُ سُورَةَ الْفُرْقَانِ فِي حَيَاةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَاسْتَمَعْتُ لِقِرَاءَتِهِ، فَإِذَا هُوَ يَقْرَؤُهَا عَلَى حُرُوفٍ كَثِيرَةٍ لَمْ يُقْرِئْنِيهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَذَلِكَ، فَكِدْتُ أُسَاوِرُهُ فِي الصَّلاَةِ فَانْتَظَرْتُهُ حَتَّى سَلَّمَ، ثُمَّ لَبَّبْتُهُ بِرِدَائِهِ أَوْ بِرِدَائِي فَقُلْتُ مَنْ أَقْرَأَكَ هَذِهِ السُّورَةَ قَالَ أَقْرَأَنِيهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قُلْتُ لَهُ كَذَبْتَ فَوَاللَّهِ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَقْرَأَنِي هَذِهِ السُّورَةَ الَّتِي سَمِعْتُكَ تَقْرَؤُهَا‏.‏ فَانْطَلَقْتُ أَقُودُهُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي سَمِعْتُ هَذَا يَقْرَأُ بِسُورَةِ الْفُرْقَانِ عَلَى حُرُوفٍ لَمْ تُقْرِئْنِيهَا، وَأَنْتَ أَقْرَأْتَنِي سُورَةَ الْفُرْقَانِ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَرْسِلْهُ يَا عُمَرُ، اقْرَأْ يَا هِشَامُ ‏"‏‏.‏ فَقَرَأَ عَلَيْهِ الْقِرَاءَةَ الَّتِي سَمِعْتُهُ يَقْرَؤُهَا‏.‏ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ هَكَذَا أُنْزِلَتْ ‏"‏‏.‏ ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ اقْرَأْ يَا عُمَرُ ‏"‏‏.‏ فَقَرَأْتُ فَقَالَ ‏"‏ هَكَذَا أُنْزِلَتْ ‏"‏‏.‏ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ إِنَّ هَذَا الْقُرْآنَ أُنْزِلَ عَلَى سَبْعَةِ أَحْرُفٍ فَاقْرَءُوا مَا تَيَسَّرَ مِنْهُ ‏"‏‏.‏

(Umar ibn Xattob (roziyallohu anhu) aytdi:) Men Hishom ibn Hakimning — Rasululloh ﷺning hayotlik davrlarida — Furqon surasini oʻqiyotganini eshitdim. Uning qiroatiga quloq solsam, mana, u uni Rasululloh ﷺ menga (oʻrgatib) oʻqitganidan boshqacha — koʻp (xil) harflar (qiroatlar) bilan oʻqiyapti. Men namoz (ichida) unga tashlanay deb (qoldim), lekin u salom berguncha (namozini tugatguncha) kutib turdim. Soʻng uni ridosi bilan — yoki: oʻz ridom bilan — boʻgʻzidan (yoqasidan) ushlab: «Bu surani senga kim (shunday) oʻqitdi?» dedim. U: «Buni menga Rasululloh ﷺ oʻqitdilar», dedi. Men unga: «Yolgʻon aytding! Vallohi, men sen oʻqiyotganingni eshitgan mana shu surani menga Rasululloh ﷺ (oʻzlari) oʻqitganlar», dedim. Bas, men uni yetaklab, Rasululloh ﷺning huzurlariga olib bordim-da: «Yo Rasululloh, men buni Furqon surasini Siz menga oʻqitmagan harflar (qiroatlar) bilan oʻqiyotganini eshitdim; Siz esa menga Furqon surasini oʻqitgan edingiz», dedim. Rasululloh ﷺ: «Uni qoʻyib yubor, ey Umar. Oʻqi, ey Hishom», dedilar. Bas, u (Hishom) men eshitgan qiroatni oʻqidi. Rasululloh ﷺ: «Mana shunday nozil qilingan», dedilar. Soʻng Rasululloh ﷺ: «Oʻqi, ey Umar», dedilar. Men oʻqidim. U zot: «Mana shunday nozil qilingan», dedilar. Soʻng: «Albatta, bu Qurʼon yetti harf (qiroat) bilan nozil qilingan; bas, undan (sizlarga) oson boʻlganini oʻqinglar», dedilar.(Умар ибн Хаттоб (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен Ҳишом ибн Ҳакимнинг — Расулуллоҳ ﷺнинг ҳаётлик даврларида — Фурқон сурасини ўқиётганини эшитдим. Унинг қироатига қулоқ солсам, мана, у уни Расулуллоҳ ﷺ менга (ўргатиб) ўқитганидан бошқача — кўп (хил) ҳарфлар (қироатлар) билан ўқияпти. Мен намоз (ичида) унга ташланай деб (қолдим), лекин у салом бергунча (намозини тугатгунча) кутиб турдим. Сўнг уни ридоси билан — ёки: ўз ридом билан — бўғзидан (ёқасидан) ушлаб: «Бу сурани сенга ким (шундай) ўқитди?» дедим. У: «Буни менга Расулуллоҳ ﷺ ўқитдилар», деди. Мен унга: «Ёлғон айтдинг! Валлоҳи, мен сен ўқиётганингни эшитган мана шу сурани менга Расулуллоҳ ﷺ (ўзлари) ўқитганлар», дедим. Бас, мен уни етаклаб, Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига олиб бордим-да: «Ё Расулуллоҳ, мен буни Фурқон сурасини Сиз менга ўқитмаган ҳарфлар (қироатлар) билан ўқиётганини эшитдим; Сиз эса менга Фурқон сурасини ўқитган эдингиз», дедим. Расулуллоҳ ﷺ: «Уни қўйиб юбор, эй Умар. Ўқи, эй Ҳишом», дедилар. Бас, у (Ҳишом) мен эшитган қироатни ўқиди. Расулуллоҳ ﷺ: «Мана шундай нозил қилинган», дедилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ: «Ўқи, эй Умар», дедилар. Мен ўқидим. У зот: «Мана шундай нозил қилинган», дедилар. Сўнг: «Албатта, бу Қуръон етти ҳарф (қироат) билан нозил қилинган; бас, ундан (сизларга) осон бўлганини ўқинглар», дедилар.

حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ شَهِدَ عِنْدِي رِجَالٌ مَرْضِيُّونَ وَأَرْضَاهُمْ عِنْدِي عُمَرُ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنِ الصَّلاَةِ بَعْدَ الصُّبْحِ حَتَّى تَشْرُقَ الشَّمْسُ، وَبَعْدَ الْعَصْرِ حَتَّى تَغْرُبَ‏.‏ حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، سَمِعْتُ أَبَا الْعَالِيَةِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ حَدَّثَنِي نَاسٌ، بِهَذَا‏.‏

Umar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Paygʻambar ﷺ bomdod namozidan keyin quyosh chiqguncha va asr namozidan keyin quyosh botguncha namoz oʻqishdan qaytardilar». Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Baʼzi kishilar menga ham (yuqoridagi kabi) shu rivoyatni aytdi.Умар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Пайғамбар ﷺ бомдод намозидан кейин қуёш чиқгунча ва аср намозидан кейин қуёш ботгунча намоз ўқишдан қайтардилар». Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Баъзи кишилар менга ҳам (юқоридаги каби) шу ривоятни айтди.

حَدَّثَنَا أَبُو النُّعْمَانِ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ وَقَّاصٍ، قَالَ سَمِعْتُ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ ـ رضى الله عنه ـ يَخْطُبُ قَالَ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّمَا الأَعْمَالُ بِالنِّيَّةِ وَإِنَّمَا لاِمْرِئٍ مَا نَوَى، فَمَنْ كَانَتْ هِجْرَتُهُ إِلَى اللَّهِ وَرَسُولِهِ، فَهِجْرَتُهُ إِلَى اللَّهِ وَرَسُولِهِ، وَمَنْ هَاجَرَ إِلَى دُنْيَا يُصِيبُهَا أَوِ امْرَأَةٍ يَتَزَوَّجُهَا، فَهِجْرَتُهُ إِلَى مَا هَاجَرَ إِلَيْهِ ‏"‏‏.‏

(Umar ibn Xattob (roziyallohu anhu) — xutba qilib turib — aytdi:) Men Paygʻambar ﷺning shunday deganlarini eshitdim: «Ey odamlar! Albatta, amallar (faqat) niyat bilandir; har bir kishiga (faqat) oʻzi niyat qilgan (narsa) bordir. Bas, kimning hijrati Alloh va Rasuli (rizosi) uchun boʻlsa, uning hijrati Alloh va Rasuli(ga tomon)dir; kim erishadigan bir dunyo (manfaati) yoki uylanadigan bir ayol (sababi) uchun hijrat qilsa, uning hijrati — oʻzi (niyat qilib) hijrat qilgan narsa(ga tomon)dir.»(Умар ибн Хаттоб (розияллоҳу анҳу) — хутба қилиб туриб — айтди:) Мен Пайғамбар ﷺнинг шундай деганларини эшитдим: «Эй одамлар! Албатта, амаллар (фақат) ният биландир; ҳар бир кишига (фақат) ўзи ният қилган (нарса) бордир. Бас, кимнинг ҳижрати Аллоҳ ва Расули (ризоси) учун бўлса, унинг ҳижрати Аллоҳ ва Расули(га томон)дир; ким эришадиган бир дунё (манфаати) ёки уйланадиган бир аёл (сабаби) учун ҳижрат қилса, унинг ҳижрати — ўзи (ният қилиб) ҳижрат қилган нарса(га томон)дир.»

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ عُبَيْدِ بْنِ حُنَيْنٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنْ عُمَرَ ـ رضى الله عنهم ـ قَالَ وَكَانَ رَجُلٌ مِنَ الأَنْصَارِ إِذَا غَابَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَشَهِدْتُهُ أَتَيْتُهُ بِمَا يَكُونُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَإِذَا غِبْتُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَشَهِدَ أَتَانِي بِمَا يَكُونُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏

(Umar (roziyallohu anhu) aytdi:) Ansorlardan bir kishi (bilan men navbatlashardik): u Rasululloh ﷺning huzurlaridan gʻoyib (yoʻq) boʻlganida, men esa hozir boʻlganimda, men unga Rasululloh ﷺdan (sodir) boʻlgan narsani (xabarni) keltirardim; men Rasululloh ﷺning huzurlaridan gʻoyib boʻlganimda, u esa hozir boʻlganida, u menga Rasululloh ﷺdan (sodir) boʻlgan narsani keltirardi.(Умар (розияллоҳу анҳу) айтди:) Ансорлардан бир киши (билан мен навбатлашардик): у Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларидан ғойиб (йўқ) бўлганида, мен эса ҳозир бўлганимда, мен унга Расулуллоҳ ﷺдан (содир) бўлган нарсани (хабарни) келтирардим; мен Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларидан ғойиб бўлганимда, у эса ҳозир бўлганида, у менга Расулуллоҳ ﷺдан (содир) бўлган нарсани келтирарди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ بِلاَلٍ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ عُبَيْدِ بْنِ حُنَيْنٍ، سَمِعَ ابْنَ عَبَّاسٍ، عَنْ عُمَرَ ـ رضى الله عنهم ـ قَالَ جِئْتُ فَإِذَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي مَشْرُبَةٍ لَهُ، وَغُلاَمٌ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَسْوَدُ عَلَى رَأْسِ الدَّرَجَةِ فَقُلْتُ قُلْ هَذَا عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ فَأَذِنَ لِي‏.‏

(Umar (roziyallohu anhu) aytdi:) Men keldim, mana, Rasululloh ﷺ oʻzlarining bir mashruba (balxona, yuqori xona)larida edilar; Rasululloh ﷺning bir qora gʻulomi (xizmatkori) zinaning boshida (turardi). Men: «Ayt: bu — Umar ibn Xattob (keldi)», dedim. Bas, U zot menga izn berdilar.(Умар (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен келдим, мана, Расулуллоҳ ﷺ ўзларининг бир машруба (балхона, юқори хона)ларида эдилар; Расулуллоҳ ﷺнинг бир қора ғуломи (хизматкори) зинанинг бошида (турарди). Мен: «Айт: бу — Умар ибн Хаттоб (келди)», дедим. Бас, У зот менга изн бердилар.

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ الرَّبِيعِ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، حَدَّثَنِي عِكْرِمَةُ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ عُمَرَ ـ رضى الله عنه ـ حَدَّثَهُ قَالَ حَدَّثَنِي النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ أَتَانِي اللَّيْلَةَ آتٍ مِنْ رَبِّي وَهْوَ بِالْعَقِيقِ أَنْ صَلِّ فِي هَذَا الْوَادِي الْمُبَارَكِ وَقُلْ عُمْرَةٌ وَحَجَّةٌ ‏" ‏‏.‏ وَقَالَ هَارُونُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ حَدَّثَنَا عَلِيٌّ عُمْرَةٌ فِي حَجَّةٍ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Umar (roziyallohu anhu) unga gapirib berib aytdi: Menga Nabiy ﷺ gapirib berib aytdilarki: «Bu kecha menga Robbim tomonidan bir keluvchi keldi, men Aqiqda edim, (u): ‹Bu muborak vodiyda namoz oʻqigin va: umra va haj (deb niyat qilgin)›, (dedi)». Horun ibn Ismoil aytdi: Bizga Ali: «umratun fi hajja (haj ichida umra)» deb (rivoyat qildi).Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Умар (розияллоҳу анҳу) унга гапириб бериб айтди: Менга Набий ﷺ гапириб бериб айтдиларки: «Бу кеча менга Роббим томонидан бир келувчи келди, мен Ақиқда эдим, (у): ‹Бу муборак водийда намоз ўқигин ва: умра ва ҳаж (деб ният қилгин)›, (деди)». Ҳорун ибн Исмоил айтди: Бизга Али: «умратун фи ҳажжа (ҳаж ичида умра)» деб (ривоят қилди).

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، حَدَّثَنِي عُرْوَةُ، أَنَّ الْمِسْوَرَ بْنَ مَخْرَمَةَ، وَعَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ عَبْدٍ الْقَارِيَّ، حَدَّثَاهُ أَنَّهُمَا، سَمِعَا عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، يَقُولُ سَمِعْتُ هِشَامَ بْنَ حَكِيمٍ، يَقْرَأُ سُورَةَ الْفُرْقَانِ فِي حَيَاةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَاسْتَمَعْتُ لِقِرَاءَتِهِ، فَإِذَا هُوَ يَقْرَأُ عَلَى حُرُوفٍ كَثِيرَةٍ لَمْ يُقْرِئْنِيهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، فَكِدْتُ أُسَاوِرُهُ فِي الصَّلاَةِ، فَتَصَبَّرْتُ حَتَّى سَلَّمَ، فَلَبَبْتُهُ بِرِدَائِهِ فَقُلْتُ مَنْ أَقْرَأَكَ هَذِهِ السُّورَةَ الَّتِي سَمِعْتُكَ تَقْرَأُ قَالَ أَقْرَأَنِيهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ كَذَبْتَ، أَقْرَأَنِيهَا عَلَى غَيْرِ مَا قَرَأْتَ‏.‏ فَانْطَلَقْتُ بِهِ أَقُودُهُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ إِنِّي سَمِعْتُ هَذَا يَقْرَأُ سُورَةَ الْفُرْقَانِ عَلَى حُرُوفٍ لَمْ تُقْرِئْنِيهَا‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ أَرْسِلْهُ، اقْرَأْ يَا هِشَامُ ‏"‏‏.‏ فَقَرَأَ الْقِرَاءَةَ الَّتِي سَمِعْتُهُ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ كَذَلِكَ أُنْزِلَتْ ‏"‏‏.‏ ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ اقْرَأْ يَا عُمَرُ ‏"‏‏.‏ فَقَرَأْتُ الَّتِي أَقْرَأَنِي فَقَالَ ‏"‏ كَذَلِكَ أُنْزِلَتْ، إِنَّ هَذَا الْقُرْآنَ أُنْزِلَ عَلَى سَبْعَةِ أَحْرُفٍ فَاقْرَءُوا مَا تَيَسَّرَ مِنْهُ ‏"‏‏.‏

(Umar ibn Xattob (roziyallohu anhu) aytdi:) Men Hishom ibn Hakimni — Rasululloh ﷺ hayotlik (paytlari)da — Furqon surasini oʻqiyotganini eshitdim; bas, men uning qiroatiga quloq soldim — mana, u (Hishom) Rasululloh ﷺ menga oʻqitmagan koʻp harflar (qiroatlar) ustida oʻqiyotgan edi. Bas, men namozda unga tashlanishimga (yopishishimga) sal qoldim; lekin sabr qildim — toki u salom berguncha. Soʻng men uning ridosidan (boʻynidan) tutamladim-da: «Bu — men seni oʻqiyotgan(ingni) eshitgan surani — kim senga oʻqitdi?» dedim. U: «Uni menga Rasululloh ﷺ oʻqitdilar», dedi. Men: «Yolgʻon aytding; uni menga — sen oʻqiganidan boshqacha (tarzda) — oʻqitgan edilar», dedim. Bas, men uni — yetaklab — Rasululloh ﷺning oldilariga olib bordim-da: «Men buni Furqon surasini — Sen menga oʻqitmagan harflar ustida — oʻqiyotganini eshitdim», dedim. U zot: «Uni qoʻyib yubor. Ey Hishom, oʻqi!» dedilar. Bas, u men eshitgan qiroatni oʻqidi. Rasululloh ﷺ: «Mana shunday nozil boʻlgan», dedilar. Soʻng Rasululloh ﷺ: «Ey Umar, oʻqi!» dedilar. Bas, men U zot menga oʻqitgan (qiroat)ni oʻqidim. U zot: «Mana shunday nozil boʻlgan. Albatta, mana shu Qurʼon yetti harf (qiroat) ustida nozil qilingan; bas, undan oson boʻlganini oʻqinglar», dedilar.(Умар ибн Хаттоб (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен Ҳишом ибн Ҳакимни — Расулуллоҳ ﷺ ҳаётлик (пайтлари)да — Фурқон сурасини ўқиётганини эшитдим; бас, мен унинг қироатига қулоқ солдим — мана, у (Ҳишом) Расулуллоҳ ﷺ менга ўқитмаган кўп ҳарфлар (қироатлар) устида ўқиётган эди. Бас, мен намозда унга ташланишимга (ёпишишимга) сал қолдим; лекин сабр қилдим — токи у салом бергунча. Сўнг мен унинг ридосидан (бўйнидан) тутамладим-да: «Бу — мен сени ўқиётган(ингни) эшитган сурани — ким сенга ўқитди?» дедим. У: «Уни менга Расулуллоҳ ﷺ ўқитдилар», деди. Мен: «Ёлғон айтдинг; уни менга — сен ўқиганидан бошқача (тарзда) — ўқитган эдилар», дедим. Бас, мен уни — етаклаб — Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларига олиб бордим-да: «Мен буни Фурқон сурасини — Сен менга ўқитмаган ҳарфлар устида — ўқиётганини эшитдим», дедим. У зот: «Уни қўйиб юбор. Эй Ҳишом, ўқи!» дедилар. Бас, у мен эшитган қироатни ўқиди. Расулуллоҳ ﷺ: «Мана шундай нозил бўлган», дедилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ: «Эй Умар, ўқи!» дедилар. Бас, мен У зот менга ўқитган (қироат)ни ўқидим. У зот: «Мана шундай нозил бўлган. Албатта, мана шу Қуръон етти ҳарф (қироат) устида нозил қилинган; бас, ундан осон бўлганини ўқинглар», дедилар.