حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عِمْرَانَ الثَّعْلَبِيُّ الْكُوفِيُّ، حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ حُبَابٍ، عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ صَالِحٍ، عَنْ رَبِيعَةَ بْنِ يَزِيدَ الدِّمَشْقِيِّ، عَنْ أَبِي إِدْرِيسَ الْخَوْلاَنِيِّ، وَأَبِي، عُثْمَانَ عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ تَوَضَّأَ فَأَحْسَنَ الْوُضُوءَ ثُمَّ قَالَ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ اللَّهُمَّ اجْعَلْنِي مِنَ التَّوَّابِينَ وَاجْعَلْنِي مِنَ الْمُتَطَهِّرِينَ فُتِحَتْ لَهُ ثَمَانِيَةُ أَبْوَابِ الْجَنَّةِ يَدْخُلُ مِنْ أَيِّهَا شَاءَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ أَنَسٍ وَعُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عُمَرَ قَدْ خُولِفَ زَيْدُ بْنُ حُبَابٍ فِي هَذَا الْحَدِيثِ . قَالَ وَرَوَى عَبْدُ اللَّهِ بْنُ صَالِحٍ وَغَيْرُهُ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ صَالِحٍ عَنْ رَبِيعَةَ بْنِ يَزِيدَ عَنْ أَبِي إِدْرِيسَ عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ عَنْ عُمَرَ . وَعَنْ رَبِيعَةَ عَنْ أَبِي عُثْمَانَ عَنْ جُبَيْرِ بْنِ نُفَيْرٍ عَنْ عُمَرَ . وَهَذَا حَدِيثٌ فِي إِسْنَادِهِ اضْطِرَابٌ وَلاَ يَصِحُّ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي هَذَا الْبَابِ كَبِيرُ شَيْءٍ . قَالَ مُحَمَّدٌ وَأَبُو إِدْرِيسَ لَمْ يَسْمَعْ مِنْ عُمَرَ شَيْئًا .
Jaʼfar ibn Muhammad ibn Imron as-Saʼlabiy al-Kufiy bizga aytib berdi: Zayd ibn Hubob bizga Muoviya ibn Solihdan, u Robiʼa ibn Yazid ad-Dimashqiydan, u Abu Idris al-Xavloniy va Abu Usmondan, ular Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qildilar. U dedi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Kim tahorat qilib, tahoratini chiroyli bajarsa, soʻng: ‹Ashhadu an la ilaha illalloh, vahdahu la sharika lah, va ashhadu anna Muhammadan abduhu va rasuluh. Allohummajʼalni minat-tavvabin, vajʼalni minal-mutatahhirin› — ‹Guvohlik beramanki, Allohdan boshqa haq iloh yoʻq, U yolgʻizdir, Uning sherigi yoʻq; va guvohlik beramanki, Muhammad Uning bandasi va rasulidir. Ey Alloh, meni tavba qilguvchilardan qil va meni poklanuvchilardan qil›, desa, unga jannatning sakkiz eshigi ochiladi — qaysisidan xohlasa, oʻshasidan kiradi.» Abu Iso aytdi: Bu bobda Anas va Uqba ibn Omirdan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Umarning hadisida Zayd ibn Hubobga muxolafat qilingan. (Abu Iso) aytdi: Abdulloh ibn Solih va boshqalar Muoviya ibn Solihdan, u Robiʼa ibn Yaziddan, u Abu Idrisdan, u Uqba ibn Omirdan, u Umardan rivoyat qildilar. Yana Robiʼadan, u Abu Usmondan, u Jubayr ibn Nufayrdan, u Umardan (ham rivoyat qilingan). Bu hadisning isnodida iztirob (chalkashlik) bor va bu bobda Paygʻambar ﷺdan biror muhim narsa sahih boʻlmaydi. Muhammad (al-Buxoriy) aytdi: Abu Idris Umardan hech narsa eshitmagan.Жаъфар ибн Муҳаммад ибн Имрон ас-Саълабий ал-Куфий бизга айтиб берди: Зайд ибн Ҳубоб бизга Муовия ибн Солиҳдан, у Робиъа ибн Язид ад-Димашқийдан, у Абу Идрис ал-Хавлоний ва Абу Усмондан, улар Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилдилар. У деди: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Ким таҳорат қилиб, таҳоратини чиройли бажарса, сўнг: ‹Ашҳаду ан ла илаҳа иллаллоҳ, ваҳдаҳу ла шарика лаҳ, ва ашҳаду анна Муҳаммадан абдуҳу ва расулуҳ. Аллоҳуммажъални минат-таввабин, важъални минал-мутатаҳҳирин› — ‹Гувоҳлик бераманки, Аллоҳдан бошқа ҳақ илоҳ йўқ, У ёлғиздир, Унинг шериги йўқ; ва гувоҳлик бераманки, Муҳаммад Унинг бандаси ва расулидир. Эй Аллоҳ, мени тавба қилгувчилардан қил ва мени покланувчилардан қил›, деса, унга жаннатнинг саккиз эшиги очилади — қайсисидан хоҳласа, ўшасидан киради.» Абу Исо айтди: Бу бобда Анас ва Уқба ибн Омирдан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Умарнинг ҳадисида Зайд ибн Ҳубобга мухолафат қилинган. (Абу Исо) айтди: Абдуллоҳ ибн Солиҳ ва бошқалар Муовия ибн Солиҳдан, у Робиъа ибн Язиддан, у Абу Идрисдан, у Уқба ибн Омирдан, у Умардан ривоят қилдилар. Яна Робиъадан, у Абу Усмондан, у Жубайр ибн Нуфайрдан, у Умардан (ҳам ривоят қилинган). Бу ҳадиснинг иснодида изтироб (чалкашлик) бор ва бу бобда Пайғамбар ﷺдан бирор муҳим нарса саҳиҳ бўлмайди. Муҳаммад (ал-Бухорий) айтди: Абу Идрис Умардан ҳеч нарса эшитмаган.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنْ عُمَرَ، أَنَّهُ سَأَلَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَيَنَامُ أَحَدُنَا وَهُوَ جُنُبٌ قَالَ " نَعَمْ إِذَا تَوَضَّأَ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَمَّارٍ وَعَائِشَةَ وَجَابِرٍ وَأَبِي سَعِيدٍ وَأُمِّ سَلَمَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عُمَرَ أَحْسَنُ شَيْءٍ فِي هَذَا الْبَابِ وَأَصَحُّ . وَهُوَ قَوْلُ غَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَالتَّابِعِينَ وَبِهِ يَقُولُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَابْنُ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَاقُ قَالُوا إِذَا أَرَادَ الْجُنُبُ أَنْ يَنَامَ تَوَضَّأَ قَبْلَ أَنْ يَنَامَ .
Umar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u Paygʻambar ﷺdan: «Birimiz junub holatda uxlasa boʻladimi?» deb soʻradi. U zot: «Ha, tahorat qilsa», dedilar. (Rovi) aytdi: Bu bobda Ammor, Oisha, Jobir, Abu Said va Ummu Salama (roziyallohu anhum)dan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Umarning hadisi bu bobdagi eng yaxshi va eng sahih (rivoyat)dir. Bu Paygʻambar ﷺning sahobalaridan va tobeinlardan birdan ortiq kishining soʻzidir. Shuni Sufyon as-Savriy, Ibn al-Muborak, Shofiiy, Ahmad va Ishoq ham aytadilar. Ular: junub kishi uxlamoqchi boʻlsa, uxlashdan oldin tahorat qiladi, dedilar.Умар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у Пайғамбар ﷺдан: «Биримиз жунуб ҳолатда ухласа бўладими?» деб сўради. У зот: «Ҳа, таҳорат қилса», дедилар. (Рови) айтди: Бу бобда Аммор, Оиша, Жобир, Абу Саид ва Умму Салама (розияллоҳу анҳум)дан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Умарнинг ҳадиси бу бобдаги энг яхши ва энг саҳиҳ (ривоят)дир. Бу Пайғамбар ﷺнинг саҳобаларидан ва тобеинлардан бирдан ортиқ кишининг сўзидир. Шуни Суфён ас-Саврий, Ибн ал-Муборак, Шофиий, Аҳмад ва Ишоқ ҳам айтадилар. Улар: жунуб киши ухламоқчи бўлса, ухлашдан олдин таҳорат қилади, дедилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي زِيَادٍ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سَعْدٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ صَالِحِ بْنِ كَيْسَانَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الْمَيِّتُ يُعَذَّبُ بِبُكَاءِ أَهْلِهِ عَلَيْهِ " . وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عُمَرَ وَعِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَقَدْ كَرِهَ قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ الْبُكَاءَ عَلَى الْمَيِّتِ قَالُوا الْمَيِّتُ يُعَذَّبُ بِبُكَاءِ أَهْلِهِ عَلَيْهِ . وَذَهَبُوا إِلَى هَذَا الْحَدِيثِ . وَقَالَ ابْنُ الْمُبَارَكِ أَرْجُو إِنْ كَانَ يَنْهَاهُمْ فِي حَيَاتِهِ أَنْ لاَ يَكُونَ عَلَيْهِ مِنْ ذَلِكَ شَيْءٌ .
Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Mayyit ahlining uning ustida yigʻlashi sababli azoblanadi», dedilar. Abu Iso aytdi: Umarning hadisi hasan sahih hadisdir. Ilm ahlidan bir qavm mayyit ustida yigʻlashni makruh sanagan va: Mayyit ahlining uning ustida yigʻlashi sababli azoblanadi, deyishib, shu hadisga (asoslanishgan). Ibn Muborak: Agar (mayyit) tirikligida ularni (yigʻlashdan) qaytargan boʻlsa, undan unga hech narsa (azob) boʻlmasligini umid qilaman, degan.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Маййит аҳлининг унинг устида йиғлаши сабабли азобланади», дедилар. Абу Исо айтди: Умарнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Илм аҳлидан бир қавм маййит устида йиғлашни макруҳ санаган ва: Маййит аҳлининг унинг устида йиғлаши сабабли азобланади, дейишиб, шу ҳадисга (асосланишган). Ибн Муборак: Агар (маййит) тириклигида уларни (йиғлашдан) қайтарган бўлса, ундан унга ҳеч нарса (азоб) бўлмаслигини умид қиламан, деган.
حَدَّثَنَا أَبُو سَعِيدٍ الأَشَجُّ، حَدَّثَنَا الأَحْمَرُ، عَنِ الْحَجَّاجِ بْنِ أَرْطَاةَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " لاَ يُقَادُ الْوَالِدُ بِالْوَلَدِ " .
Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Men Rasululloh ﷺning: ‹Ota bola (uchun) qasosga tortilmaydi›, deganlarini eshitdim», dedi.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Ота бола (учун) қасосга тортилмайди›, деганларини эшитдим», деди.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ يُوسُفَ الأَزْرَقُ، عَنْ دَاوُدَ بْنِ أَبِي هِنْدٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ، قَالَ رَجَمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَرَجَمَ أَبُو بَكْرٍ وَرَجَمْتُ وَلَوْلاَ أَنِّي أَكْرَهُ أَنْ أَزِيدَ فِي كِتَابِ اللَّهِ لَكَتَبْتُهُ فِي الْمُصْحَفِ فَإِنِّي قَدْ خَشِيتُ أَنْ تَجِيءَ أَقْوَامٌ فَلاَ يَجِدُونَهُ فِي كِتَابِ اللَّهِ فَيَكْفُرُونَ بِهِ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَرُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ عُمَرَ .
Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ toshboʻron qildilar, Abu Bakr toshboʻron qildi va men ham toshboʻron qildim. Agar Allohning Kitobiga (narsa) qoʻshishni yomon koʻrmaganimda edi, uni mushafga yozib qoʻyardim. Zero, men keyin shunday qavmlar kelib, uni Allohning Kitobida topa olmay, unga kufr keltirishlaridan qoʻrqdim. (Roviy) aytdi: Bu bobda Alidan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Umarning hadisi hasan sahih hadisdir, (bu hadis) Umardan boshqa yoʻnalishlar bilan ham rivoyat qilingan.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ тошбўрон қилдилар, Абу Бакр тошбўрон қилди ва мен ҳам тошбўрон қилдим. Агар Аллоҳнинг Китобига (нарса) қўшишни ёмон кўрмаганимда эди, уни мушафга ёзиб қўярдим. Зеро, мен кейин шундай қавмлар келиб, уни Аллоҳнинг Китобида топа олмай, унга куфр келтиришларидан қўрқдим. (Ровий) айтди: Бу бобда Алидан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Умарнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир, (бу ҳадис) Умардан бошқа йўналишлар билан ҳам ривоят қилинган.
حَدَّثَنَا سَلَمَةُ بْنُ شَبِيبٍ، وَإِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، وَالْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَلاَّلُ، وَغَيْرُ، وَاحِدٍ، قَالُوا حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ، قَالَ إِنَّ اللَّهَ بَعَثَ مُحَمَّدًا صلى الله عليه وسلم بِالْحَقِّ وَأَنْزَلَ عَلَيْهِ الْكِتَابَ فَكَانَ فِيمَا أَنْزَلَ عَلَيْهِ آيَةُ الرَّجْمِ فَرَجَمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَرَجَمْنَا بَعْدَهُ وَإِنِّي خَائِفٌ أَنْ يَطُولَ بِالنَّاسِ زَمَانٌ فَيَقُولَ قَائِلٌ لاَ نَجِدُ الرَّجْمَ فِي كِتَابِ اللَّهِ فَيَضِلُّوا بِتَرْكِ فَرِيضَةٍ أَنْزَلَهَا اللَّهُ أَلاَ وَإِنَّ الرَّجْمَ حَقٌّ عَلَى مَنْ زَنَى إِذَا أَحْصَنَ وَقَامَتِ الْبَيِّنَةُ أَوْ كَانَ حَبَلٌ أَوِ اعْتِرَافٌ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَرُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ.
Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu) aytdi: Albatta Alloh Muhammad ﷺni haq bilan yubordi va unga Kitobni nozil qildi. Unga nozil qilgan narsalari orasida toshboʻron oyati ham bor edi. Rasululloh ﷺ toshboʻron qildilar, biz ham u zotdan keyin toshboʻron qildik. Men odamlarga zamon uzoq choʻzilib, baʼzi birovlar: «Biz Allohning Kitobida toshboʻronni topmayapmiz», deb Alloh nozil qilgan bir farzni tark qilish bilan adashib ketishlaridan qoʻrqaman. Ogoh boʻlingki, albatta toshboʻron uylangan holda zino qilgan kishi uchun, agar guvohlik qoyim boʻlsa yoki homiladorlik (yuzaga kelsa) yoki iqror boʻlsa, haqdir. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir, (bu hadis) Umar (roziyallohu anhu)dan boshqa yoʻnalishlar bilan ham rivoyat qilingan.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу) айтди: Албатта Аллоҳ Муҳаммад ﷺни ҳақ билан юборди ва унга Китобни нозил қилди. Унга нозил қилган нарсалари орасида тошбўрон ояти ҳам бор эди. Расулуллоҳ ﷺ тошбўрон қилдилар, биз ҳам у зотдан кейин тошбўрон қилдик. Мен одамларга замон узоқ чўзилиб, баъзи бировлар: «Биз Аллоҳнинг Китобида тошбўронни топмаяпмиз», деб Аллоҳ нозил қилган бир фарзни тарк қилиш билан адашиб кетишларидан қўрқаман. Огоҳ бўлингки, албатта тошбўрон уйланган ҳолда зино қилган киши учун, агар гувоҳлик қойим бўлса ёки ҳомиладорлик (юзага келса) ёки иқрор бўлса, ҳақдир. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир, (бу ҳадис) Умар (розияллоҳу анҳу)дан бошқа йўналишлар билан ҳам ривоят қилинган.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو السَّوَّاقُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ صَالِحِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ زَائِدَةَ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ وَجَدْتُمُوهُ غَلَّ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَاحْرِقُوا مَتَاعَهُ " . قَالَ صَالِحٌ فَدَخَلْتُ عَلَى مَسْلَمَةَ وَمَعَهُ سَالِمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ فَوَجَدَ رَجُلاً قَدْ غَلَّ فَحَدَّثَ سَالِمٌ بِهَذَا الْحَدِيثِ فَأَمَرَ بِهِ فَأُحْرِقَ مَتَاعُهُ فَوُجِدَ فِي مَتَاعِهِ مُصْحَفٌ فَقَالَ سَالِمٌ بِعْ هَذَا وَتَصَدَّقْ بِثَمَنِهِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا الْحَدِيثُ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ وَهُوَ قَوْلُ الأَوْزَاعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ . قَالَ وَسَأَلْتُ مُحَمَّدًا عَنْ هَذَا الْحَدِيثِ فَقَالَ إِنَّمَا رَوَى هَذَا صَالِحُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ زَائِدَةَ وَهُوَ أَبُو وَاقِدٍ اللَّيْثِيُّ وَهُوَ مُنْكَرُ الْحَدِيثِ قَالَ مُحَمَّدٌ وَقَدْ رُوِيَ فِي غَيْرِ حَدِيثٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي الْغَالِّ فَلَمْ يَأْمُرْ فِيهِ بِحَرْقِ مَتَاعِهِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ .
Umar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Allohning yoʻlida (gʻanimatdan) xiyonat qilib oʻgʻirlayotgan kishini topsangiz, uning ashyolarini yoqib yuboringlar», dedilar. Solih aytdi: Men Maslama huzuriga kirdim, uning yonida Solim ibn Abdulloh bor edi. U xiyonat qilgan bir kishini topdi, shunda Solim bu hadisni rivoyat qildi. U esa buyurdi va uning ashyolari yoqib yuborildi. Ashyolari ichidan bir mushaf topildi, shunda Solim: «Buni sotib, pulini sadaqa qil», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat shu yoʻl bilangina bilamiz. Bunga koʻra baʼzi ilm ahlining ameli boʻlgan, bu Avzoiy, Ahmad va Ishoqning soʻzidir. (Roviy) aytdi: Men Muhammaddan (Buxoriydan) bu hadis haqida soʻradim, u: «Buni faqat Solih ibn Muhammad ibn Zoida rivoyat qilgan, u Abu Voqid al-Laysiydir va u munkarul-hadisdir», dedi. Muhammad aytdi: Paygʻambar ﷺdan xiyonat qiluvchi haqida boshqa hadisda ham rivoyat qilingan, (lekin) unda u zot ashyolarini yoqib yuborishga buyurmaganlar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir.Умар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳнинг йўлида (ғаниматдан) хиёнат қилиб ўғирлаётган кишини топсангиз, унинг ашёларини ёқиб юборинглар», дедилар. Солиҳ айтди: Мен Маслама ҳузурига кирдим, унинг ёнида Солим ибн Абдуллоҳ бор эди. У хиёнат қилган бир кишини топди, шунда Солим бу ҳадисни ривоят қилди. У эса буюрди ва унинг ашёлари ёқиб юборилди. Ашёлари ичидан бир мушаф топилди, шунда Солим: «Буни сотиб, пулини садақа қил», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат шу йўл билангина биламиз. Бунга кўра баъзи илм аҳлининг амели бўлган, бу Авзоий, Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир. (Ровий) айтди: Мен Муҳаммаддан (Бухорийдан) бу ҳадис ҳақида сўрадим, у: «Буни фақат Солиҳ ибн Муҳаммад ибн Зоида ривоят қилган, у Абу Воқид ал-Лайсийдир ва у мункарул-ҳадисдир», деди. Муҳаммад айтди: Пайғамбар ﷺдан хиёнат қилувчи ҳақида бошқа ҳадисда ҳам ривоят қилинган, (лекин) унда у зот ашёларини ёқиб юборишга буюрмаганлар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَسْمُرُ مَعَ أَبِي بَكْرٍ فِي الأَمْرِ مِنْ أَمْرِ الْمُسْلِمِينَ وَأَنَا مَعَهُمَا . وَفِي الْبَابِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَأَوْسِ بْنِ حُذَيْفَةَ وَعِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ . وَقَدْ رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ الْحَسَنُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ عَلْقَمَةَ عَنْ رَجُلٍ مِنْ جُعْفِيٍّ يُقَالُ لَهُ قَيْسٌ أَوِ ابْنُ قَيْسٍ عَنْ عُمَرَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم هَذَا الْحَدِيثَ فِي قِصَّةٍ طَوِيلَةٍ . وَقَدِ اخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَالتَّابِعِينَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ فِي السَّمَرِ بَعْدَ صَلاَةِ الْعِشَاءِ الآخِرَةِ فَكَرِهَ قَوْمٌ مِنْهُمُ السَّمَرَ بَعْدَ صَلاَةِ الْعِشَاءِ وَرَخَّصَ بَعْضُهُمْ إِذَا كَانَ فِي مَعْنَى الْعِلْمِ وَمَا لاَ بُدَّ مِنْهُ مِنَ الْحَوَائِجِ وَأَكْثَرُ الْحَدِيثِ عَلَى الرُّخْصَةِ . وَقَدْ رُوِيَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ سَمَرَ إِلاَّ لِمُصَلٍّ أَوْ مُسَافِرٍ " .
Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Rasululloh ﷺ Abu Bakr bilan musulmonlarning ishlaridan biror ish haqida tunda suhbatlashar edilar, men ham ular bilan birga edim», dedi. Bu bobda Abdulloh ibn Amr, Avs ibn Huzayfa va Imron ibn Husayndan (ham hadislar) bor. Abu Iso aytdi: Umarning hadisi hasan hadisdir. Bu hadisni Hasan ibn Ubaydulloh ham Ibrohimdan, u Alqamadan, u Juʼfiy (qabilasi)dan Qays yoki Ibn Qays deb ataluvchi bir kishidan, u Umardan, u Nabiy ﷺdan uzun bir qissa ichida rivoyat qilgan. Nabiy ﷺning sahobalaridan, tobeʼinlardan va ulardan keyingilardan boʻlgan ilm ahli oxirgi xufton namozidan keyin tunda suhbatlashish haqida ixtilof qilganlar: ulardan bir guruhi xufton namozidan keyin suhbatlashishni makruh sanagan, baʼzilari esa ilm maʼnosida boʻlsa va zaruriy hojatlar uchun boʻlsa ruxsat bergan. Aksar hadis esa ruxsat (borligi haqidadir). Nabiy ﷺdan rivoyat qilinganki, u zot: «Suhbat faqat namoz oʻquvchi yoki yoʻlovchi uchundir», dedilar.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Расулуллоҳ ﷺ Абу Бакр билан мусулмонларнинг ишларидан бирор иш ҳақида тунда суҳбатлашар эдилар, мен ҳам улар билан бирга эдим», деди. Бу бобда Абдуллоҳ ибн Амр, Авс ибн Ҳузайфа ва Имрон ибн Ҳусайндан (ҳам ҳадислар) бор. Абу Исо айтди: Умарнинг ҳадиси ҳасан ҳадисдир. Бу ҳадисни Ҳасан ибн Убайдуллоҳ ҳам Иброҳимдан, у Алқамадан, у Жуъфий (қабиласи)дан Қайс ёки Ибн Қайс деб аталувчи бир кишидан, у Умардан, у Набий ﷺдан узун бир қисса ичида ривоят қилган. Набий ﷺнинг саҳобаларидан, тобеъинлардан ва улардан кейингилардан бўлган илм аҳли охирги хуфтон намозидан кейин тунда суҳбатлашиш ҳақида ихтилоф қилганлар: улардан бир гуруҳи хуфтон намозидан кейин суҳбатлашишни макруҳ санаган, баъзилари эса илм маъносида бўлса ва зарурий ҳожатлар учун бўлса рухсат берган. Аксар ҳадис эса рухсат (борлиги ҳақидадир). Набий ﷺдан ривоят қилинганки, у зот: «Суҳбат фақат намоз ўқувчи ёки йўловчи учундир», дедилар.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْقَطَّانُ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنْ عُمَرَ، قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي كُنْتُ نَذَرْتُ أَنْ أَعْتَكِفَ لَيْلَةً فِي الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ فِي الْجَاهِلِيَّةِ . قَالَ " أَوْفِ بِنَذْرِكَ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَابْنِ عَبَّاسٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَقَدْ ذَهَبَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ إِلَى هَذَا الْحَدِيثِ قَالُوا إِذَا أَسْلَمَ الرَّجُلُ وَعَلَيْهِ نَذْرُ طَاعَةٍ فَلْيَفِ بِهِ . وَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ لاَ اعْتِكَافَ إِلاَّ بِصَوْمٍ . وَقَالَ آخَرُونَ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ لَيْسَ عَلَى الْمُعْتَكِفِ صَوْمٌ إِلاَّ أَنْ يُوجِبَ عَلَى نَفْسِهِ صَوْمًا . وَاحْتَجُّوا بِحَدِيثِ عُمَرَ أَنَّهُ نَذَرَ أَنْ يَعْتَكِفَ لَيْلَةً فِي الْجَاهِلِيَّةِ فَأَمَرَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِالْوَفَاءِ . وَهُوَ قَوْلُ أَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ .
Umar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Yo Rasululloh, men johiliyat davrida Masjidul Haromda bir kecha eʼtikof oʻtirishni nazr qilgan edim», dedim. U zot: «Nazringga vafo qil», dedilar. Roviy aytdi: Bu bobda Abdulloh ibn Amr va Ibn Abbosdan ham (rivoyat bor). Abu Iso aytdi: Umarning hadisi hasan sahihdir. Baʼzi ilm ahli shu hadisga amal qilib: «Agar kishi musulmon boʻlsa va zimmasida toat nazri boʻlsa, unga vafo qilsin», deganlar. Nabiy ﷺning sahobalaridan va boshqalardan boʻlgan baʼzi ilm ahli: «Eʼtikof faqat roʻza bilan boʻladi», deganlar. Ilm ahlidan boshqalari esa: «Eʼtikof qiluvchiga roʻza yoʻq, magar oʻziga roʻzani vojib qilib olsa, boshqa», deb Umarning hadisini — u johiliyatda bir kecha eʼtikof oʻtirishni nazr qilganini va Nabiy ﷺ unga vafo qilishni buyurganlarini — hujjat qilganlar. Bu Ahmad va Ishoqning soʻzidir.Умар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Ё Расулуллоҳ, мен жоҳилият даврида Масжидул Ҳаромда бир кеча эътикоф ўтиришни назр қилган эдим», дедим. У зот: «Назрингга вафо қил», дедилар. Ровий айтди: Бу бобда Абдуллоҳ ибн Амр ва Ибн Аббосдан ҳам (ривоят бор). Абу Исо айтди: Умарнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир. Баъзи илм аҳли шу ҳадисга амал қилиб: «Агар киши мусулмон бўлса ва зиммасида тоат назри бўлса, унга вафо қилсин», деганлар. Набий ﷺнинг саҳобаларидан ва бошқалардан бўлган баъзи илм аҳли: «Эътикоф фақат рўза билан бўлади», деганлар. Илм аҳлидан бошқалари эса: «Эътикоф қилувчига рўза йўқ, магар ўзига рўзани вожиб қилиб олса, бошқа», деб Умарнинг ҳадисини — у жоҳилиятда бир кеча эътикоф ўтиришни назр қилганини ва Набий ﷺ унга вафо қилишни буюрганларини — ҳужжат қилганлар. Бу Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир.
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْكِنْدِيُّ، حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ الْحُبَابِ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لَئِنْ عِشْتُ إِنْ شَاءَ اللَّهُ لأُخْرِجَنَّ الْيَهُودَ وَالنَّصَارَى مِنْ جَزِيرَةِ الْعَرَبِ " .
Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Agar yashasam — inshaalloh — yahudiy va nasorolarni Arab yarim orolidan albatta chiqaraman», dedilar.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Агар яшасам — иншааллоҳ — яҳудий ва насороларни Араб ярим оролидан албатта чиқараман», дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ وَقَّاصٍ اللَّيْثِيِّ، عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّمَا الأَعْمَالُ بِالنِّيَّةِ وَإِنَّمَا لاِمْرِئٍ مَا نَوَى فَمَنْ كَانَتْ هِجْرَتُهُ إِلَى اللَّهِ وَإِلَى رَسُولِهِ فَهِجْرَتُهُ إِلَى اللَّهِ وَرَسُولِهِ وَمَنْ كَانَتْ هِجْرَتُهُ إِلَى دُنْيَا يُصِيبُهَا أَوِ امْرَأَةٍ يَتَزَوَّجُهَا فَهِجْرَتُهُ إِلَى مَا هَاجَرَ إِلَيْهِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَقَدْ رَوَى مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ وَسُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَغَيْرُ وَاحِدٍ مِنَ الأَئِمَّةِ هَذَا عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ وَلاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ الأَنْصَارِيِّ . قَالَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ يَنْبَغِي أَنْ نَضَعَ هَذَا الْحَدِيثَ فِي كُلِّ بَابٍ .
Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Amallar faqat niyatlarga bogʻliqdir va har bir kishiga faqat niyat qilgani (nasiba boʻladi). Bas, kimning hijrati Alloh va Uning Rasuliga boʻlsa, uning hijrati Alloh va Rasuligadir. Kimning hijrati erishadigan biror dunyosi yoki uylanadigan ayoli uchun boʻlsa, uning hijrati oʻzi (maqsad qilib) hijrat qilgan narsasigadir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Bu (hadis)ni Molik ibn Anas, Sufyon as-Savriy va imomlardan koʻplari Yahyo ibn Saiddan rivoyat qilganlar. Biz uni faqat Yahyo ibn Said al-Ansoriyning hadisi orqaligina bilamiz. Abdurrahmon ibn Mahdiy: «Bu hadisni har bir bobning boshiga qoʻyishimiz lozim», degan.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Амаллар фақат ниятларга боғлиқдир ва ҳар бир кишига фақат ният қилгани (насиба бўлади). Бас, кимнинг ҳижрати Аллоҳ ва Унинг Расулига бўлса, унинг ҳижрати Аллоҳ ва Расулигадир. Кимнинг ҳижрати эришадиган бирор дунёси ёки уйланадиган аёли учун бўлса, унинг ҳижрати ўзи (мақсад қилиб) ҳижрат қилган нарсасигадир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бу (ҳадис)ни Молик ибн Анас, Суфён ас-Саврий ва имомлардан кўплари Яҳё ибн Саиддан ривоят қилганлар. Биз уни фақат Яҳё ибн Саид ал-Ансорийнинг ҳадиси орқалигина биламиз. Абдурраҳмон ибн Маҳдий: «Бу ҳадисни ҳар бир бобнинг бошига қўйишимиз лозим», деган.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ مَالِكِ بْنِ أَوْسِ بْنِ الْحَدَثَانِ، قَالَ سَمِعْتُ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، يَقُولُ كَانَتْ أَمْوَالُ بَنِي النَّضِيرِ مِمَّا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ مِمَّا لَمْ يُوجِفِ الْمُسْلِمُونَ عَلَيْهِ بِخَيْلٍ وَلاَ رِكَابٍ وَكَانَتْ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَالِصًا وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَعْزِلُ نَفَقَةَ أَهْلِهِ سَنَةً ثُمَّ يَجْعَلُ مَا بَقِيَ فِي الْكُرَاعِ وَالسِّلاَحِ عُدَّةً فِي سَبِيلِ اللَّهِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَرَوَى سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ مَعْمَرٍ عَنِ ابْنِ شِهَابٍ .
Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi, u dedi: Banu Nazir mol-mulklari Alloh oʻz Rasuliga, musulmonlar uning ustiga ot ham, tuya ham yugurtirmasdan (jangsiz) fayʼ qilib bergan narsalardan edi. U Rasululloh ﷺ uchun xolis (maxsus) edi. Rasululloh ﷺ ahli-oilasining bir yillik nafaqasini ajratib qoʻyar, soʻng qolganini Alloh yoʻlida saranjom sifatida otlar va qurol-yarogʻga sarflar edilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Buni Sufyon ibn Uyayna Maʼmardan, u Ibn Shihobdan ham rivoyat qilgan.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади, у деди: Бану Назир мол-мулклари Аллоҳ ўз Расулига, мусулмонлар унинг устига от ҳам, туя ҳам югуртирмасдан (жангсиз) файъ қилиб берган нарсалардан эди. У Расулуллоҳ ﷺ учун холис (махсус) эди. Расулуллоҳ ﷺ аҳли-оиласининг бир йиллик нафақасини ажратиб қўяр, сўнг қолганини Аллоҳ йўлида саранжом сифатида отлар ва қурол-яроғга сарфлар эдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Буни Суфён ибн Уяйна Маъмардан, у Ибн Шиҳобдан ҳам ривоят қилган.
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَلاَّلُ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، عَنْ إِسْرَائِيلَ، نَحْوَهُ . وَرَوَى أَبُو حَيَّانَ التَّيْمِيُّ، هَذَا الْحَدِيثَ عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنْ عُمَرَ، قَالَ إِنَّ مِنَ الْحِنْطَةِ خَمْرًا فَذَكَرَ هَذَا الْحَدِيثَ .
Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Albatta bugʻdoydan ham xamr boʻladi», dedi va shu hadisni zikr qildi. Abu Hayyon at-Taymiy bu hadisni ash-Shaʼbiydan, u Ibn Umardan, u Umardan rivoyat qilgan.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Албатта буғдойдан ҳам хамр бўлади», деди ва шу ҳадисни зикр қилди. Абу Ҳайён ат-Таймий бу ҳадисни аш-Шаъбийдан, у Ибн Умардан, у Умардан ривоят қилган.
حَدَّثَنَا بِذَلِكَ، أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِدْرِيسَ، عَنْ أَبِي حَيَّانَ التَّيْمِيِّ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ، إِنَّ مِنَ الْحِنْطَةِ خَمْرًا بِهَذَا . وَهَذَا أَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مُهَاجِرٍ . وَقَالَ عَلِيُّ بْنُ الْمَدِينِيِّ قَالَ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ لَمْ يَكُنْ إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُهَاجِرٍ بِالْقَوِيِّ فِي الْحَدِيثِ . وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ أَيْضًا عَنِ الشَّعْبِيِّ عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ بَشِيرٍ .
Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Albatta bugʻdoydan ham xamr boʻladi», (deb shu hadisni aytdi). Abu Iso aytdi: Bu (rivoyat) Ibrohim ibn Muhojirning hadisidan koʻra sahihroqdir. Ali ibn al-Madiniy aytdi: Yahyo ibn Said: «Ibrohim ibn al-Muhojir hadisda qaviy (kuchli) emas edi», dedi. Bu (hadis) ash-Shaʼbiydan, u Nuʼmon ibn Bashirdan boshqa yoʻl bilan ham rivoyat qilingan.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Албатта буғдойдан ҳам хамр бўлади», (деб шу ҳадисни айтди). Абу Исо айтди: Бу (ривоят) Иброҳим ибн Муҳожирнинг ҳадисидан кўра саҳиҳроқдир. Али ибн ал-Мадиний айтди: Яҳё ибн Саид: «Иброҳим ибн ал-Муҳожир ҳадисда қавий (кучли) эмас эди», деди. Бу (ҳадис) аш-Шаъбийдан, у Нуъмон ибн Баширдан бошқа йўл билан ҳам ривоят қилинган.
حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، سُلَيْمَانُ بْنُ سَلْمٍ الْمَصَاحِفِيُّ الْبَلْخِيُّ أَخْبَرَنَا النَّضْرُ بْنُ شُمَيْلٍ، عَنْ أَبِي قُرَّةَ الأَسَدِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ، قَالَ إِنَّ الدُّعَاءَ مَوْقُوفٌ بَيْنَ السَّمَاءِ وَالأَرْضِ لاَ يَصْعَدُ مِنْهُ شَيْءٌ حَتَّى تُصَلِّيَ عَلَى نَبِيِّكَ صلى الله عليه وسلم .
Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Albatta, duo osmon bilan yer orasida toʻxtab turadi; toki Nabiyngizga ﷺ salavot aytmaguningizcha undan hech narsa yuqoriga koʻtarilmaydi», dedilar.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Албатта, дуо осмон билан ер орасида тўхтаб туради; токи Набийнгизга ﷺ салавот айтмагунингизча ундан ҳеч нарса юқорига кўтарилмайди», дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ الْعَقَدِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي حُمَيْدٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " أَلاَ أُخْبِرُكُمْ بِخِيَارِ أُمَرَائِكُمْ وَشِرَارِهِمْ خِيَارُهُمُ الَّذِينَ تُحِبُّونَهُمْ وَيُحِبُّونَكُمْ وَتَدْعُونَ لَهُمْ وَيَدْعُونَ لَكُمْ وَشِرَارُ أُمَرَائِكُمُ الَّذِينَ تُبْغِضُونَهُمْ وَيُبْغِضُونَكُمْ وَتَلْعَنُونَهُمْ وَيَلْعَنُونَكُمْ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي حُمَيْدٍ . وَمُحَمَّدٌ يُضَعَّفُ مِنْ قِبَلِ حِفْظِهِ .
Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Sizlarga amirlaringizning eng yaxshilarini va eng yomonlarini xabar bermayinmi? Ularning eng yaxshilari — sizlar yaxshi koʻradigan va ular sizlarni yaxshi koʻradigan, sizlar ularga duo qiladigan va ular sizlarga duo qiladiganlardir. Amirlaringizning eng yomonlari esa — sizlar yomon koʻradigan va ular sizlarni yomon koʻradigan, sizlar ularni laʼnatlaydigan va ular sizlarni laʼnatlaydiganlardir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat Muhammad ibn Abu Humaydning hadisidan bilamiz. Muhammad esa yodlash jihatidan zaif sanaladi.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Сизларга амирларингизнинг энг яхшиларини ва энг ёмонларини хабар бермайинми? Уларнинг энг яхшилари — сизлар яхши кўрадиган ва улар сизларни яхши кўрадиган, сизлар уларга дуо қиладиган ва улар сизларга дуо қиладиганлардир. Амирларингизнинг энг ёмонлари эса — сизлар ёмон кўрадиган ва улар сизларни ёмон кўрадиган, сизлар уларни лаънатлайдиган ва улар сизларни лаънатлайдиганлардир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат Муҳаммад ибн Абу Ҳумайднинг ҳадисидан биламиз. Муҳаммад эса ёдлаш жиҳатидан заиф саналади.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ سَعِيدٍ الْكِنْدِيُّ، حَدَّثَنَا ابْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ حَيْوَةَ بْنِ شُرَيْحٍ، عَنْ بَكْرِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ هُبَيْرَةَ، عَنْ أَبِي تَمِيمٍ الْجَيْشَانِيِّ، عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لَوْ أَنَّكُمْ كُنْتُمْ تَوَكَّلُونَ عَلَى اللَّهِ حَقَّ تَوَكُّلِهِ لَرُزِقْتُمْ كَمَا تُرْزَقُ الطَّيْرُ تَغْدُو خِمَاصًا وَتَرُوحُ بِطَانًا " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ . وَأَبُو تَمِيمٍ الْجَيْشَانِيُّ اسْمُهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَالِكٍ .
Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Agar siz Allohga tavakkul qilish lozim boʻlgan haqiqiy tavakkul bilan tavakkul qilganingizda edi, qushlar rizqlantirilganidek rizqlantirilar edingiz. Ular tongda och holda chiqib, kechqurun toʻq holda qaytadi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahih boʻlib, biz uni faqat shu yoʻldan bilamiz. Abu Tamim al-Jayshoniyning ismi Abdulloh ibn Molikdir.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Агар сиз Аллоҳга таваккул қилиш лозим бўлган ҳақиқий таваккул билан таваккул қилганингизда эди, қушлар ризқлантирилганидек ризқлантирилар эдингиз. Улар тонгда оч ҳолда чиқиб, кечқурун тўқ ҳолда қайтади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ бўлиб, биз уни фақат шу йўлдан биламиз. Абу Тамим ал-Жайшонийнинг исми Абдуллоҳ ибн Моликдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لأَنْهَيَنَّ أَنْ يُسَمَّى رَافِعٌ وَبَرَكَةُ وَيَسَارٌ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ . هَكَذَا رَوَاهُ أَبُو أَحْمَدَ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ عَنْ جَابِرٍ عَنْ عُمَرَ وَرَوَاهُ غَيْرُهُ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ عَنْ جَابِرٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . وَأَبُو أَحْمَدَ ثِقَةٌ حَافِظٌ وَالْمَشْهُورُ عِنْدَ النَّاسِ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ جَابِرٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَلَيْسَ فِيهِ عَنْ عُمَرَ .
Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: Rasululloh ﷺ: «Men (bolaga) Rofiʼ, Baraka va Yasor deb ism qoʻyilishini albatta man qilaman», dedilar, dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir. Buni Abu Ahmad shunday Sufyondan, u Abu Zubayrdan, u Jobirdan, u Umardan rivoyat qilgan. Boshqalar esa buni Sufyondan, u Abu Zubayrdan, u Jobirdan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qilgan. Abu Ahmad ishonchli, hofiz (kishi)dir. Bu hadisning odamlar orasida mashhuri Jobirdan, u Nabiy ﷺdan (rivoyat qiladigan)dir, unda Umardan (degani) yoʻq.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: Расулуллоҳ ﷺ: «Мен (болага) Рофиъ, Барака ва Ясор деб исм қўйилишини албатта ман қиламан», дедилар, деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир. Буни Абу Аҳмад шундай Суфёндан, у Абу Зубайрдан, у Жобирдан, у Умардан ривоят қилган. Бошқалар эса буни Суфёндан, у Абу Зубайрдан, у Жобирдан, у Набий ﷺдан ривоят қилган. Абу Аҳмад ишончли, ҳофиз (киши)дир. Бу ҳадиснинг одамлар орасида машҳури Жобирдан, у Набий ﷺдан (ривоят қиладиган)дир, унда Умардан (дегани) йўқ.
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَلاَّلُ، وَغَيْرُ، وَاحِدٍ، قَالُوا حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنِ الْمِسْوَرِ بْنِ مَخْرَمَةَ، وَعَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدٍ الْقَارِيِّ، أَخْبَرَاهُ أَنَّهُمَا، سَمِعَا عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، يَقُولُ مَرَرْتُ بِهِشَامِ بْنِ حَكِيمِ بْنِ حِزَامٍ وَهُوَ يَقْرَأُ سُورَةَ الْفُرْقَانِ فِي حَيَاةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَاسْتَمَعْتُ قِرَاءَتَهُ فَإِذَا هُوَ يَقْرَأُ عَلَى حُرُوفٍ كَثِيرَةٍ لَمْ يُقْرِئْنِيهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَكِدْتُ أُسَاوِرُهُ فِي الصَّلاَةِ فَنَظَرْتُهُ حَتَّى سَلَّمَ فَلَمَّا سَلَّمَ لَبَّبْتُهُ بِرِدَائِهِ فَقُلْتُ مَنْ أَقْرَأَكَ هَذِهِ السُّورَةَ الَّتِي سَمِعْتُكَ تَقْرَؤُهَا فَقَالَ أَقْرَأَنِيهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ . قُلْتُ لَهُ كَذَبْتَ وَاللَّهِ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَهُوَ أَقْرَأَنِي هَذِهِ السُّورَةَ الَّتِي تَقْرَؤُهَا . فَانْطَلَقْتُ أَقُودُهُ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي سَمِعْتُ هَذَا يَقْرَأُ سُورَةَ الْفُرْقَانِ عَلَى حُرُوفٍ لَمْ تُقْرِئْنِيهَا وَأَنْتَ أَقْرَأْتَنِي سُورَةَ الْفُرْقَانِ . فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " أَرْسِلْهُ يَا عُمَرُ اقْرَأْ يَا هِشَامُ " . فَقَرَأَ عَلَيْهِ الْقِرَاءَةَ الَّتِي سَمِعْتُهُ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " هَكَذَا أُنْزِلَتْ " . ثُمَّ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " اقْرَأْ يَا عُمَرُ " . فَقَرَأْتُ بِالْقِرَاءَةَ الَّتِي أَقْرَأَنِي النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " هَكَذَا أُنْزِلَتْ " . ثُمَّ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ هَذَا الْقُرْآنَ أُنْزِلَ عَلَى سَبْعَةِ أَحْرُفٍ فَاقْرَءُوا مَا تَيَسَّرَ مِنْهُ " . هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَقَدْ رَوَى مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ عَنِ الزُّهْرِيِّ بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ إِلاَّ أَنَّهُ لَمْ يَذْكُرْ فِيهِ الْمِسْوَرَ بْنَ مَخْرَمَةَ .
Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu) aytadi: Rasululloh ﷺ hayotlik davrlarida men Hishom ibn Hakim ibn Hizomning yonidan oʻtdim, u Furqon surasini qiroat qilayotgan edi. Men uning qiroatiga quloq soldim, qarasam, u Rasululloh ﷺ menga oʻrgatmagan koʻplab harflar (qiroatlar) bilan oʻqiyapti. Men namozdayoq unga tashlanay deb qoldim, ammo salom berguncha kutib turdim. U salom berishi bilan ridosidan changallab: «Sen oʻqiyotganini eshitganim bu surani senga kim oʻrgatdi?» dedim. U: «Buni menga Rasululloh ﷺ oʻrgatganlar», dedi. Men unga: «Yolgʻon aytding, Allohga qasamki, bu sen oʻqiyotgan surani menga Rasululloh ﷺ oʻrgatganlar», dedim. Soʻng uni yetaklab Nabiy ﷺ huzuriga olib bordim va: «Ey Allohning Rasuli, men buni Furqon surasini siz menga oʻrgatmagan harflar bilan oʻqiyotganini eshitdim, holbuki Furqon surasini menga siz oʻrgatgansiz», dedim. Nabiy ﷺ: «Uni qoʻyib yubor, ey Umar. Oʻqi, ey Hishom», dedilar. Shunda u oʻzimcha eshitgan qiroat bilan oʻqidi. Nabiy ﷺ: «Mana shunday nozil qilingan», dedilar. Soʻng Nabiy ﷺ: «Oʻqi, ey Umar», dedilar. Men Nabiy ﷺ menga oʻrgatgan qiroat bilan oʻqidim. Nabiy ﷺ: «Mana shunday nozil qilingan», dedilar. Soʻng Nabiy ﷺ: «Albatta bu Qurʼon yetti harf bilan nozil qilingan, bas, undan oson boʻlganini oʻqinglar», dedilar. Bu hadis hasan sahihdir. Molik ibn Anas ham az-Zuhriydan shu isnod bilan shunga oʻxshash rivoyat qilgan, faqat u unda Misvar ibn Maxramani zikr qilmagan.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу) айтади: Расулуллоҳ ﷺ ҳаётлик даврларида мен Ҳишом ибн Ҳаким ибн Ҳизомнинг ёнидан ўтдим, у Фурқон сурасини қироат қилаётган эди. Мен унинг қироатига қулоқ солдим, қарасам, у Расулуллоҳ ﷺ менга ўргатмаган кўплаб ҳарфлар (қироатлар) билан ўқияпти. Мен намоздаёқ унга ташланай деб қолдим, аммо салом бергунча кутиб турдим. У салом бериши билан ридосидан чангаллаб: «Сен ўқиётганини эшитганим бу сурани сенга ким ўргатди?» дедим. У: «Буни менга Расулуллоҳ ﷺ ўргатганлар», деди. Мен унга: «Ёлғон айтдинг, Аллоҳга қасамки, бу сен ўқиётган сурани менга Расулуллоҳ ﷺ ўргатганлар», дедим. Сўнг уни етаклаб Набий ﷺ ҳузурига олиб бордим ва: «Эй Аллоҳнинг Расули, мен буни Фурқон сурасини сиз менга ўргатмаган ҳарфлар билан ўқиётганини эшитдим, ҳолбуки Фурқон сурасини менга сиз ўргатгансиз», дедим. Набий ﷺ: «Уни қўйиб юбор, эй Умар. Ўқи, эй Ҳишом», дедилар. Шунда у ўзимча эшитган қироат билан ўқиди. Набий ﷺ: «Мана шундай нозил қилинган», дедилар. Сўнг Набий ﷺ: «Ўқи, эй Умар», дедилар. Мен Набий ﷺ менга ўргатган қироат билан ўқидим. Набий ﷺ: «Мана шундай нозил қилинган», дедилар. Сўнг Набий ﷺ: «Албатта бу Қуръон етти ҳарф билан нозил қилинган, бас, ундан осон бўлганини ўқинглар», дедилар. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Молик ибн Анас ҳам аз-Зуҳрийдан шу иснод билан шунга ўхшаш ривоят қилган, фақат у унда Мисвар ибн Махрамани зикр қилмаган.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى، وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، وَغَيْرُ، وَاحِدٍ الْمَعْنَى، وَاحِدٌ، قَالُوا حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، عَنْ يُونُسَ بْنِ سُلَيْمٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدٍ الْقَارِيِّ، قَالَ سَمِعْتُ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، رضى الله عنه يَقُولُ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِذَا نَزَلَ عَلَيْهِ الْوَحْىُ سُمِعَ عِنْدَ وَجْهِهِ كَدَوِيِّ النَّحْلِ فَأُنْزِلَ عَلَيْهِ يَوْمًا فَمَكَثْنَا سَاعَةً فَسُرِّيَ عَنْهُ فَاسْتَقْبَلَ الْقِبْلَةَ وَرَفَعَ يَدَيْهِ وَقَالَ " اللَّهُمَّ زِدْنَا وَلاَ تَنْقُصْنَا وَأَكْرِمْنَا وَلاَ تُهِنَّا وَأَعْطِنَا وَلاَ تَحْرِمْنَا وَآثِرْنَا وَلاَ تُؤْثِرْ عَلَيْنَا وَأَرْضِنَا وَارْضَ عَنَّا " . ثُمَّ قَالَ صلى الله عليه وسلم " أُنْزِلَ عَلَىَّ عَشْرُ آيَاتٍ مَنْ أَقَامَهُنَّ دَخَلَ الْجَنَّةَ " . ثُمَّ قَرَأَ : ( قدْ أَفْلَحَ الْمُؤْمِنُونَ ) حَتَّى خَتَمَ عَشْرَ آيَاتٍ .
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبَانَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، عَنْ يُونُسَ بْنِ سُلَيْمٍ، عَنْ يُونُسَ بْنِ يَزِيدَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ بِمَعْنَاهُ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا أَصَحُّ مِنَ الْحَدِيثِ الأَوَّلِ سَمِعْتُ إِسْحَاقَ بْنَ مَنْصُورٍ، يَقُولُ رَوَى أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، وَعَلِيُّ بْنُ الْمَدِينِيِّ، وَإِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَبْدِ الرَّزَّاقِ، عَنْ يُونُسَ بْنِ سُلَيْمٍ، عَنْ يُونُسَ بْنِ يَزِيدَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، هَذَا الْحَدِيثَ .
قَالَ أَبُو عِيسَى وَمَنْ سَمِعَ مِنْ عَبْدِ الرَّزَّاقِ، قَدِيمًا فَإِنَّهُمْ إِنَّمَا يَذْكُرُونَ فِيهِ عَنْ يُونُسَ بْنِ يَزِيدَ وَبَعْضُهُمْ لاَ يَذْكُرُ فِيهِ عَنْ يُونُسَ بْنِ يَزِيدَ وَمَنْ ذَكَرَ فِيهِ يُونُسَ بْنَ يَزِيدَ فَهُوَ أَصَحُّ وَكَانَ عَبْدُ الرَّزَّاقِ رُبَّمَا ذَكَرَ فِي هَذَا الْحَدِيثِ يُونُسَ بْنَ يَزِيدَ وَرُبَّمَا لَمْ يَذْكُرْهُ وَإِذَا لَمْ يَذْكُرْ فِيهِ يُونُسَ فَهُوَ مُرْسَلٌ .
Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺga vahiy nozil boʻlganda, u zotning yuzlari oldidan asalarining gʻuvillashiga oʻxshash ovoz eshitilardi. Bir kuni u zotga vahiy nozil boʻldi, biz bir muddat kutib turdik, soʻng u zotdan (vahiy holati) koʻtarildi. Shunda u zot qiblaga yuzlandilar va qoʻllarini koʻtarib: «Allohim, bizni ziyoda qil, kamaytirma; bizni izzatli qil, xor qilma; bizga ato et, mahrum etma; bizni (boshqalardan) afzal qil, boshqalarni bizdan afzal qilma; bizni rozi qil va bizdan rozi boʻl», dedilar. Soʻng u zot ﷺ: «Menga oʻnta oyat nozil qilindi, kim ularni (amal qilib) tursa, jannatga kiradi», dedilar. Soʻng {Moʻminlar, batahqiq, najot topdilar} oyatidan boshlab oʻnta oyatni oxirigacha tilovat qildilar. (Muʼminun 1). Abu Iso aytdi: Bu (rivoyat) birinchi hadisdan koʻra sahihroqdir. Men Ishoq ibn Mansurdan eshitdimki, u: «Ahmad ibn Hanbal, Ali ibn al-Madiniy va Ishoq ibn Ibrohim bu hadisni Abdurrazzoqdan, u Yunus ibn Sulaymdan, u Yunus ibn Yaziddan, u az-Zuhriydan rivoyat qilganlar», dedi. Abu Iso aytdi: Abdurrazzoqdan ilgari (eshitganlar) bu hadisda Yunus ibn Yazidni zikr qilganlar, baʼzilari esa uni zikr qilmaganlar. Kim Yunus ibn Yazidni zikr qilgan boʻlsa, oʻsha sahihroqdir; Yunus zikr qilinmasa, u mursal boʻladi.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺга ваҳий нозил бўлганда, у зотнинг юзлари олдидан асаларининг ғувиллашига ўхшаш овоз эшитиларди. Бир куни у зотга ваҳий нозил бўлди, биз бир муддат кутиб турдик, сўнг у зотдан (ваҳий ҳолати) кўтарилди. Шунда у зот қиблага юзландилар ва қўлларини кўтариб: «Аллоҳим, бизни зиёда қил, камайтирма; бизни иззатли қил, хор қилма; бизга ато эт, маҳрум этма; бизни (бошқалардан) афзал қил, бошқаларни биздан афзал қилма; бизни рози қил ва биздан рози бўл», дедилар. Сўнг у зот ﷺ: «Менга ўнта оят нозил қилинди, ким уларни (амал қилиб) турса, жаннатга киради», дедилар. Сўнг {Мўминлар, батаҳқиқ, нажот топдилар} оятидан бошлаб ўнта оятни охиригача тиловат қилдилар. (Муъминун 1). Абу Исо айтди: Бу (ривоят) биринчи ҳадисдан кўра саҳиҳроқдир. Мен Ишоқ ибн Мансурдан эшитдимки, у: «Аҳмад ибн Ҳанбал, Али ибн ал-Мадиний ва Ишоқ ибн Иброҳим бу ҳадисни Абдурраззоқдан, у Юнус ибн Сулаймдан, у Юнус ибн Язиддан, у аз-Зуҳрийдан ривоят қилганлар», деди. Абу Исо айтди: Абдурраззоқдан илгари (эшитганлар) бу ҳадисда Юнус ибн Язидни зикр қилганлар, баъзилари эса уни зикр қилмаганлар. Ким Юнус ибн Язидни зикр қилган бўлса, ўша саҳиҳроқдир; Юнус зикр қилинмаса, у мурсал бўлади.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بَزِيعٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، مَوْلَى آلِ الزُّبَيْرِ عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنْ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ رَأَى صَاحِبَ بَلاَءٍ فَقَالَ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي عَافَانِي مِمَّا ابْتَلاَكَ بِهِ وَفَضَّلَنِي عَلَى كَثِيرٍ مِمَّنْ خَلَقَ تَفْضِيلاً إِلاَّ عُوفِيَ مِنْ ذَلِكَ الْبَلاَءِ كَائِنًا مَا كَانَ مَا عَاشَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ . وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ . وَعَمْرُو بْنُ دِينَارٍ قَهْرَمَانُ آلِ الزُّبَيْرِ هُوَ شَيْخٌ بَصْرِيٌ وَلَيْسَ هُوَ بِالْقَوِيِّ فِي الْحَدِيثِ . وَقَدْ تَفَرَّدَ بِأَحَادِيثَ عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ . وَقَدْ رُوِيَ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ أَنَّهُ قَالَ إِذَا رَأَى صَاحِبَ بَلاَءٍ فَتَعَوَّذَ مِنْهُ يَقُولُ ذَلِكَ فِي نَفْسِهِ وَلاَ يُسْمِعُ صَاحِبَ الْبَلاَءِ .
Umar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Kim baloga yoʻliqqan kishini koʻrib: ‹Al-hamdu lillahil-lazi afani mimmabtalaka bihi va faddalani ala kasirin mimman xalaqa tafdila (Seni mubtalo qilgan narsadan meni ofiyatda saqlagan va meni Oʻzi yaratgan koʻp narsalardan ustun qilgan Allohga hamd boʻlsin)› desa, u tirik ekan, qanaqa boʻlmasin oʻsha balodan saqlanadi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir. Bu bobda Abu Hurayradan ham (rivoyat) bor. Amr ibn Dinor — Zubayr xonadonining ishbilarmoni — basralik shayxdir va hadisda kuchli emas. U Solim ibn Abdulloh ibn Umardan ayrim hadislarni yolgʻiz rivoyat qilgan. Abu Jaʼfar Muhammad ibn Alidan rivoyat qilinishicha, u: baloga yoʻliqqan kishini koʻrib undan panoh tilasa, buni ichida aytadi va balo egasiga eshittirmaydi, degan.Умар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Ким балога йўлиққан кишини кўриб: ‹Ал-ҳамду лиллаҳил-лази афани миммабталака биҳи ва фаддалани ала касирин мимман халақа тафдила (Сени мубтало қилган нарсадан мени офиятда сақлаган ва мени Ўзи яратган кўп нарсалардан устун қилган Аллоҳга ҳамд бўлсин)› деса, у тирик экан, қанақа бўлмасин ўша балодан сақланади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир. Бу бобда Абу Ҳурайрадан ҳам (ривоят) бор. Амр ибн Динор — Зубайр хонадонининг ишбилармони — басралик шайхдир ва ҳадисда кучли эмас. У Солим ибн Абдуллоҳ ибн Умардан айрим ҳадисларни ёлғиз ривоят қилган. Абу Жаъфар Муҳаммад ибн Алидан ривоят қилинишича, у: балога йўлиққан кишини кўриб ундан паноҳ тиласа, буни ичида айтади ва бало эгасига эшиттирмайди, деган.
حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعِيدٍ الْجَوْهَرِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبِي أُوَيْسٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بِلاَلٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ، قَالَ أَبُو بَكْرٍ سَيِّدُنَا وَخَيْرُنَا وَأَحَبُّنَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ .
Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: «Abu Bakr bizning sayyidimiz, eng yaxshimiz va Rasululloh ﷺga eng suyukligimizdir». Abu Iso aytdi: Bu hadis sahih gʻaribdir.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтди: «Абу Бакр бизнинг саййидимиз, энг яхшимиз ва Расулуллоҳ ﷺга энг суюклигимиздир». Абу Исо айтди: Бу ҳадис саҳиҳ ғарибдир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا أَبُو صَفْوَانَ، عَنْ يُونُسَ بْنِ يَزِيدَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ الزُّهْرِيِّ، أَنَّ السَّائِبَ بْنَ يَزِيدَ، وَعُبَيْدَ اللَّهِ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ مَسْعُودٍ، أَخْبَرَاهُ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدٍ الْقَارِيِّ، قَالَ سَمِعْتُ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ نَامَ عَنْ حِزْبِهِ أَوْ عَنْ شَيْءٍ مِنْهُ فَقَرَأَهُ مَا بَيْنَ صَلاَةِ الْفَجْرِ وَصَلاَةِ الظُّهْرِ كُتِبَ لَهُ كَأَنَّمَا قَرَأَهُ مِنَ اللَّيْلِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . قَالَ وَأَبُو صَفْوَانَ اسْمُهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ الْمَكِّيُّ وَرَوَى عَنْهُ الْحُمَيْدِيُّ وَكِبَارُ النَّاسِ .
Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim oʻz virdini yoki undan biror narsani uxlab qoldirsa-yu, soʻng uni bomdod namozi bilan peshin namozi orasida oʻqisa, unga goyo uni kechasi oʻqigandek (savob) yoziladi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким ўз вирдини ёки ундан бирор нарсани ухлаб қолдирса-ю, сўнг уни бомдод намози билан пешин намози орасида ўқиса, унга гоё уни кечаси ўқигандек (савоб) ёзилади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ إِسْحَاقَ الْهَمْدَانِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِذَا أَقْبَلَ اللَّيْلُ وَأَدْبَرَ النَّهَارُ وَغَابَتِ الشَّمْسُ فَقَدْ أَفْطَرْتَ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ أَبِي أَوْفَى وَأَبِي سَعِيدٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Tun kelib, kunduz orqaga ketib, quyosh botsa, sen iftor qilibsan (roʻzang ochilibdi)», dedilar. (Roviy) aytdi: Bu bobda Ibn Abu Avfo va Abu Saiddan ham (hadis bor). Abu Iso aytdi: Umarning hadisi hasan sahihdir.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Тун келиб, кундуз орқага кетиб, қуёш ботса, сен ифтор қилибсан (рўзанг очилибди)», дедилар. (Ровий) айтди: Бу бобда Ибн Абу Авфо ва Абу Саиддан ҳам (ҳадис бор). Абу Исо айтди: Умарнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир.