حَدَّثَنَا شَيْبَانُ بْنُ فَرُّوخَ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ الْمُغِيرَةِ، حَدَّثَنَا حُمَيْدُ بْنُ هِلاَلٍ، عَنْ
خَالِدِ بْنِ عُمَيْرٍ الْعَدَوِيِّ، قَالَ خَطَبَنَا عُتْبَةُ بْنُ غَزْوَانَ فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ أَمَّا
بَعْدُ فَإِنَّ الدُّنْيَا قَدْ آذَنَتْ بِصُرْمٍ وَوَلَّتْ حَذَّاءَ وَلَمْ يَبْقَ مِنْهَا إِلاَّ صُبَابَةٌ كَصُبَابَةِ الإِنَاءِ يَتَصَابُّهَا
صَاحِبُهَا وَإِنَّكُمْ مُنْتَقِلُونَ مِنْهَا إِلَى دَارٍ لاَ زَوَالَ لَهَا فَانْتَقِلُوا بِخَيْرِ مَا بِحَضْرَتِكُمْ فَإِنَّهُ قَدْ
ذُكِرَ لَنَا أَنَّ الْحَجَرَ يُلْقَى مِنْ شَفَةِ جَهَنَّمَ فَيَهْوِي فِيهَا سَبْعِينَ عَامًا لاَ يُدْرِكُ لَهَا قَعْرًا وَوَاللَّهِ
لَتُمْلأَنَّ أَفَعَجِبْتُمْ وَلَقَدْ ذُكِرَ لَنَا أَنَّ مَا بَيْنَ مِصْرَاعَيْنِ مِنْ مَصَارِيعِ الْجَنَّةِ مَسِيرَةُ أَرْبَعِينَ سَنَةً
وَلَيَأْتِيَنَّ عَلَيْهَا يَوْمٌ وَهُوَ كَظِيظٌ مِنَ الزِّحَامِ وَلَقَدْ رَأَيْتُنِي سَابِعَ سَبْعَةٍ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى
الله عليه وسلم مَا لَنَا طَعَامٌ إِلاَّ وَرَقُ الشَّجَرِ حَتَّى قَرِحَتْ أَشْدَاقُنَا فَالْتَقَطْتُ بُرْدَةً فَشَقَقْتُهَا
بَيْنِي وَبَيْنَ سَعْدِ بْنِ مَالِكٍ فَاتَّزَرْتُ بِنِصْفِهَا وَاتَّزَرَ سَعْدٌ بِنِصْفِهَا فَمَا أَصْبَحَ الْيَوْمَ مِنَّا أَحَدٌ
إِلاَّ أَصْبَحَ أَمِيرًا عَلَى مِصْرٍ مِنَ الأَمْصَارِ وَإِنِّي أَعُوذُ بِاللَّهِ أَنْ أَكُونَ فِي نَفْسِي عَظِيمًا وَعِنْدَ
اللَّهِ صَغِيرًا وَإِنَّهَا لَمْ تَكُنْ نُبُوَّةٌ قَطُّ إِلاَّ تَنَاسَخَتْ حَتَّى يَكُونَ آخِرُ عَاقِبَتِهَا مُلْكًا فَسَتَخْبُرُونَ
وَتُجَرِّبُونَ الأُمَرَاءَ بَعْدَنَا .
Utba ibn Gʻazvon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U bizga xutba qilib, Allohga hamd va sano aytdi, soʻng dedi: «Ammo baʼd, albatta, dunyo oʻzining tugashidan darak berdi va shoshib yuz oʻgirdi. Undan idishni qoqib ichguvchi egasiga qolgan tomchidek arzimas qoldigʻdan boshqa narsa qolmadi. Sizlar undan zavolsiz (abadiy) bir manzilga koʻchguvchisiz. Bas, qoʻlingizdagi eng yaxshi narsa bilan koʻchinglar. Chunki bizga aytildiki, jahannamning labidan bir tosh tashlansa, u yetmish yil unga tushib boradi-yu, tubiga yetmaydi. Allohga qasamki, u (jahannam) albatta toʻldiriladi. Buni hayron boʻlyapsizlarmi? Bizga aytildiki, jannat tabaqalaridan ikki tabaqasi orasi qirq yillik yoʻldir. Unga shunday kun keladiki, u (eshik) tirbandlikdan toʻla-toʻkis boʻladi. Men oʻzimni Rasululloh ﷺ bilan birga boʻlgan yetti kishining yettinchisi sifatida koʻrgan edim — bizning daraxt bargidan boshqa taomimiz yoʻq edi, hatto ogʻiz chetlarimiz yara boʻlib ketardi. Men bir ridoni topib olib, uni oʻzim bilan Saʼd ibn Molik oʻrtamizda boʻlib oldim — yarmini men, yarmini Saʼd belimizga (izor qilib) bogʻladik. Bugun bizdan har birimiz shaharlardan birining amiri boʻlib qoldik. Men oʻzimni katta deb bilib, Alloh nazdida kichik boʻlishimdan Allohdan panoh soʻrayman. Hech qachon bironta nubuvvat boʻlmaganki, oxir-oqibati podshohlikka aylanmagan boʻlsa. Sizlar ham bizdan keyingi amirlarni bilib, sinab koʻrasizlar», dedi.Утба ибн Ғазвон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У бизга хутба қилиб, Аллоҳга ҳамд ва сано айтди, сўнг деди: «Аммо баъд, албатта, дунё ўзининг тугашидан дарак берди ва шошиб юз ўгирди. Ундан идишни қоқиб ичгувчи эгасига қолган томчидек арзимас қолдиғдан бошқа нарса қолмади. Сизлар ундан заволсиз (абадий) бир манзилга кўчгувчисиз. Бас, қўлингиздаги энг яхши нарса билан кўчинглар. Чунки бизга айтилдики, жаҳаннамнинг лабидан бир тош ташланса, у етмиш йил унга тушиб боради-ю, тубига етмайди. Аллоҳга қасамки, у (жаҳаннам) албатта тўлдирилади. Буни ҳайрон бўляпсизларми? Бизга айтилдики, жаннат табақаларидан икки табақаси ораси қирқ йиллик йўлдир. Унга шундай кун келадики, у (эшик) тирбандликдан тўла-тўкис бўлади. Мен ўзимни Расулуллоҳ ﷺ билан бирга бўлган етти кишининг еттинчиси сифатида кўрган эдим — бизнинг дарахт баргидан бошқа таомимиз йўқ эди, ҳатто оғиз четларимиз яра бўлиб кетарди. Мен бир ридони топиб олиб, уни ўзим билан Саъд ибн Молик ўртамизда бўлиб олдим — ярмини мен, ярмини Саъд белимизга (изор қилиб) боғладик. Бугун биздан ҳар биримиз шаҳарлардан бирининг амири бўлиб қолдик. Мен ўзимни катта деб билиб, Аллоҳ наздида кичик бўлишимдан Аллоҳдан паноҳ сўрайман. Ҳеч қачон биронта нубувват бўлмаганки, охир-оқибати подшоҳликка айланмаган бўлса. Сизлар ҳам биздан кейинги амирларни билиб, синаб кўрасизлар», деди.
وَحَدَّثَنِي إِسْحَاقُ بْنُ عُمَرَ بْنِ سَلِيطٍ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ الْمُغِيرَةِ، حَدَّثَنَا حُمَيْدُ بْنُ،
هِلاَلٍ عَنْ خَالِدِ بْنِ عُمَيْرٍ، وَقَدْ أَدْرَكَ الْجَاهِلِيَّةَ قَالَ خَطَبَ عُتْبَةُ بْنُ غَزْوَانَ وَكَانَ أَمِيرًا
عَلَى الْبَصْرَةِ . فَذَكَرَ نَحْوَ حَدِيثِ شَيْبَانَ .
Utba ibn Gʻazvon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U Basraga amir boʻlgan paytida xutba qildi. Soʻng (roviy) Shaybonning hadisiga oʻxshash (rivoyatni) zikr qildi.Утба ибн Ғазвон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У Басрага амир бўлган пайтида хутба қилди. Сўнг (ровий) Шайбоннинг ҳадисига ўхшаш (ривоятни) зикр қилди.
وَحَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ قُرَّةَ بْنِ خَالِدٍ، عَنْ حُمَيْدِ،
بْنِ هِلاَلٍ عَنْ خَالِدِ بْنِ عُمَيْرٍ، قَالَ سَمِعْتُ عُتْبَةَ بْنَ غَزْوَانَ، يَقُولُ لَقَدْ رَأَيْتُنِي سَابِعَ سَبْعَةٍ
مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَا طَعَامُنَا إِلاَّ وَرَقُ الْحُبْلَةِ حَتَّى قَرِحَتْ أَشْدَاقُنَا .
Utba ibn Gʻazvon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Men oʻzimni Rasululloh ﷺ bilan birga boʻlgan yetti kishining yettinchisi sifatida koʻrgan edim — bizning taomimiz hubla (yovvoyi daraxt) bargidan boshqa narsa emas edi, hatto ogʻiz chetlarimiz yara boʻlib ketardi».Утба ибн Ғазвон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Мен ўзимни Расулуллоҳ ﷺ билан бирга бўлган етти кишининг еттинчиси сифатида кўрган эдим — бизнинг таомимиз ҳубла (ёввойи дарахт) баргидан бошқа нарса эмас эди, ҳатто оғиз четларимиз яра бўлиб кетарди».
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ أَبِي نَعَامَةَ، سَمِعَهُ مِنْ، خَالِدِ بْنِ عُمَيْرٍ قَالَ خَطَبَنَا عُتْبَةُ بْنُ غَزْوَانَ عَلَى الْمِنْبَرِ فَقَالَ لَقَدْ رَأَيْتُنِي سَابِعَ سَبْعَةٍ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ مَا لَنَا طَعَامٌ نَأْكُلُهُ إِلاَّ وَرَقُ الشَّجَرِ حَتَّى قَرِحَتْ أَشْدَاقُنَا .
Utba ibn Gʻazvon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U minbarda bizga xutba qilib dedi: «Men oʻzimni Rasululloh ﷺ bilan birga yetti kishining yettinchisi boʻlgan holda koʻrganman. Ogʻzimiz yarador boʻlgunicha, daraxt bargidan boshqa yeydigan taomimiz yoʻq edi».Утба ибн Ғазвон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У минбарда бизга хутба қилиб деди: «Мен ўзимни Расулуллоҳ ﷺ билан бирга етти кишининг еттинчиси бўлган ҳолда кўрганман. Оғзимиз ярадор бўлгунича, дарахт баргидан бошқа ейдиган таомимиз йўқ эди».
- وعن خالد بن عمر العدوي قال: خطبنا عتبة بن غزوان، وكان أمير على البصرة، فحمد الله وأثنى عليه، ثم قال: أما بعد؛ فإن الدنيا قد آذنت بصرم، وولت حذاء، ولم يبق منها إلا صبابة كصبابة الإناء يتصابها صاحبها، وإنكم منتقلون منها إلى دار لا زوال لها، فانتقلوا بخير ما بحضرتكم، فإنه قد ذكر لنا أن الحجر يلقى من شفير جنهم فيهوي فيها سبعين عاماً، لا يدرك لها قعراً، والله لتملأن ...أفعجبتم!؟ ولقد ذكر لنا أن ما بين مصراعين من مصاريع الجنة مسيرة أربعين عاماً، وليأتين عليه يوم وهو كظيظ من الزحام، ولقد رأيتني سابع سبعة مع رسول الله، صلى الله عليه وسلم ما لنا طعام إلا ورق الشجر، حتى قرحت أشداقنا، فالتقطت بردة فشققتها بيني وبين سعد بن مالك، فاتزرت بنصفها، واتزر سعد بنصفها، فما أصبح اليوم منا أحد إلا أصبح أميراً على مصر من الأمصار، وإني أعوذ بالله أن أكون في نفسي عظيماً، وعند الله صغيراً. ((رواه مسلم)).
قوله: آذنت هو بمد الألف، أي: أعلمت. وقوله: بصرم : هو بضم الصاد، أي بانقطاعها وفنائها. وقوله وولت حذاء هو بحاء مهملة مفتوحة، ثم ذال معجمة مشددة، ثم ألف ممدودة، أي: سريعة. و الصبابة بضم الصاد المهملة: وهي البقية اليسيرة. وقوله: يتصابها هو بتشديد الباء قبل الهاء، أي: يجمعها. و الكظيظ : الكثير الممتليء. وقوله: قرحت هو بفتح القاف وكسر الراء، أي: صارت فيها قروح.
Utba ibn Gʻazvon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U bizga xutba qilib, Allohga hamd va sano aytdi, soʻng dedi: «Ammo baʼd, albatta, dunyo oʻzining tugashidan darak berdi va shoshib yuz oʻgirdi. Undan idishni qoqib ichguvchi egasiga qolgan tomchidek arzimas qoldigʻdan boshqa narsa qolmadi. Sizlar undan zavolsiz (abadiy) bir manzilga koʻchguvchisiz. Bas, qoʻlingizdagi eng yaxshi narsa bilan koʻchinglar. Chunki bizga aytildiki, jahannamning labidan bir tosh tashlansa, u yetmish yil unga tushib boradi-yu, tubiga yetmaydi. Allohga qasamki, u (jahannam) albatta toʻldiriladi. Buni hayron boʻlyapsizlarmi? Bizga aytildiki, jannat tabaqalaridan ikki tabaqasi orasi qirq yillik yoʻldir. Unga shunday kun keladiki, u (eshik) tirbandlikdan toʻla-toʻkis boʻladi. Men oʻzimni Rasululloh ﷺ bilan birga boʻlgan yetti kishining yettinchisi sifatida koʻrgan edim — bizning daraxt bargidan boshqa taomimiz yoʻq edi, hatto ogʻiz chetlarimiz yara boʻlib ketardi. Men bir ridoni topib olib, uni oʻzim bilan Saʼd ibn Molik oʻrtamizda boʻlib oldim — yarmini men, yarmini Saʼd belimizga (izor qilib) bogʻladik. Bugun bizdan har birimiz shaharlardan birining amiri boʻlib qoldik. Men oʻzimni katta deb bilib, Alloh nazdida kichik boʻlishimdan Allohdan panoh soʻrayman. Hech qachon bironta nubuvvat boʻlmaganki, oxir-oqibati podshohlikka aylanmagan boʻlsa. Sizlar ham bizdan keyingi amirlarni bilib, sinab koʻrasizlar», dedi.Утба ибн Ғазвон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У бизга хутба қилиб, Аллоҳга ҳамд ва сано айтди, сўнг деди: «Аммо баъд, албатта, дунё ўзининг тугашидан дарак берди ва шошиб юз ўгирди. Ундан идишни қоқиб ичгувчи эгасига қолган томчидек арзимас қолдиғдан бошқа нарса қолмади. Сизлар ундан заволсиз (абадий) бир манзилга кўчгувчисиз. Бас, қўлингиздаги энг яхши нарса билан кўчинглар. Чунки бизга айтилдики, жаҳаннамнинг лабидан бир тош ташланса, у етмиш йил унга тушиб боради-ю, тубига етмайди. Аллоҳга қасамки, у (жаҳаннам) албатта тўлдирилади. Буни ҳайрон бўляпсизларми? Бизга айтилдики, жаннат табақаларидан икки табақаси ораси қирқ йиллик йўлдир. Унга шундай кун келадики, у (эшик) тирбандликдан тўла-тўкис бўлади. Мен ўзимни Расулуллоҳ ﷺ билан бирга бўлган етти кишининг еттинчиси сифатида кўрган эдим — бизнинг дарахт баргидан бошқа таомимиз йўқ эди, ҳатто оғиз четларимиз яра бўлиб кетарди. Мен бир ридони топиб олиб, уни ўзим билан Саъд ибн Молик ўртамизда бўлиб олдим — ярмини мен, ярмини Саъд белимизга (изор қилиб) боғладик. Бугун биздан ҳар биримиз шаҳарлардан бирининг амири бўлиб қолдик. Мен ўзимни катта деб билиб, Аллоҳ наздида кичик бўлишимдан Аллоҳдан паноҳ сўрайман. Ҳеч қачон биронта нубувват бўлмаганки, охир-оқибати подшоҳликка айланмаган бўлса. Сизлар ҳам биздан кейинги амирларни билиб, синаб кўрасизлар», деди.
وَعَنْ عُتْبَةَ بْنِ غَزْوَانَ قَالَ: ذُكِرَ لَنَا أَنَّ الْحَجَرَ يُلْقَى مِنْ شَفَةِ جَهَنَّمَ فَيَهْوِي فِيهَا سَبْعِينَ خَرِيفًا لَا يُدْرِكُ لَهَا قَعْرًا وَاللَّهِ لَتُمْلَأَنَّ وَلَقَدْ ذُكِرَ لَنَا أَنَّ مَا بَيْنَ مِصْرَاعَيْنِ مِنْ مَصَارِيعِ الْجَنَّةِ مَسِيرَةُ أَرْبَعِينَ سَنَةً وَلَيَأْتِيَنَّ عَلَيْهَا يَوْمٌ وَهُوَ كَظِيظٌ مِنَ الزحام ". رَوَاهُ مُسلم
Utba ibn Gʻazvon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U bizga xutba qilib, Allohga hamd va sano aytdi, soʻng dedi: «Ammo baʼd, albatta, dunyo oʻzining tugashidan darak berdi va shoshib yuz oʻgirdi. Undan idishni qoqib ichguvchi egasiga qolgan tomchidek arzimas qoldigʻdan boshqa narsa qolmadi. Sizlar undan zavolsiz (abadiy) bir manzilga koʻchguvchisiz. Bas, qoʻlingizdagi eng yaxshi narsa bilan koʻchinglar. Chunki bizga aytildiki, jahannamning labidan bir tosh tashlansa, u yetmish yil unga tushib boradi-yu, tubiga yetmaydi. Allohga qasamki, u (jahannam) albatta toʻldiriladi. Buni hayron boʻlyapsizlarmi? Bizga aytildiki, jannat tabaqalaridan ikki tabaqasi orasi qirq yillik yoʻldir. Unga shunday kun keladiki, u (eshik) tirbandlikdan toʻla-toʻkis boʻladi. Men oʻzimni Rasululloh ﷺ bilan birga boʻlgan yetti kishining yettinchisi sifatida koʻrgan edim — bizning daraxt bargidan boshqa taomimiz yoʻq edi, hatto ogʻiz chetlarimiz yara boʻlib ketardi. Men bir ridoni topib olib, uni oʻzim bilan Saʼd ibn Molik oʻrtamizda boʻlib oldim — yarmini men, yarmini Saʼd belimizga (izor qilib) bogʻladik. Bugun bizdan har birimiz shaharlardan birining amiri boʻlib qoldik. Men oʻzimni katta deb bilib, Alloh nazdida kichik boʻlishimdan Allohdan panoh soʻrayman. Hech qachon bironta nubuvvat boʻlmaganki, oxir-oqibati podshohlikka aylanmagan boʻlsa. Sizlar ham bizdan keyingi amirlarni bilib, sinab koʻrasizlar», dedi.Утба ибн Ғазвон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У бизга хутба қилиб, Аллоҳга ҳамд ва сано айтди, сўнг деди: «Аммо баъд, албатта, дунё ўзининг тугашидан дарак берди ва шошиб юз ўгирди. Ундан идишни қоқиб ичгувчи эгасига қолган томчидек арзимас қолдиғдан бошқа нарса қолмади. Сизлар ундан заволсиз (абадий) бир манзилга кўчгувчисиз. Бас, қўлингиздаги энг яхши нарса билан кўчинглар. Чунки бизга айтилдики, жаҳаннамнинг лабидан бир тош ташланса, у етмиш йил унга тушиб боради-ю, тубига етмайди. Аллоҳга қасамки, у (жаҳаннам) албатта тўлдирилади. Буни ҳайрон бўляпсизларми? Бизга айтилдики, жаннат табақаларидан икки табақаси ораси қирқ йиллик йўлдир. Унга шундай кун келадики, у (эшик) тирбандликдан тўла-тўкис бўлади. Мен ўзимни Расулуллоҳ ﷺ билан бирга бўлган етти кишининг еттинчиси сифатида кўрган эдим — бизнинг дарахт баргидан бошқа таомимиз йўқ эди, ҳатто оғиз четларимиз яра бўлиб кетарди. Мен бир ридони топиб олиб, уни ўзим билан Саъд ибн Молик ўртамизда бўлиб олдим — ярмини мен, ярмини Саъд белимизга (изор қилиб) боғладик. Бугун биздан ҳар биримиз шаҳарлардан бирининг амири бўлиб қолдик. Мен ўзимни катта деб билиб, Аллоҳ наздида кичик бўлишимдан Аллоҳдан паноҳ сўрайман. Ҳеч қачон биронта нубувват бўлмаганки, охир-оқибати подшоҳликка айланмаган бўлса. Сизлар ҳам биздан кейинги амирларни билиб, синаб кўрасизлар», деди.
حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا قُرَّةُ بْنُ خَالِدٍ عَنْ حُمَيْدِ بْنِ هِلَالٍ الْعَدَوِيِّ عَنْ خَالِدِ بْنِ عُمَيْرٍ رَجُلٍ مِنْهُمْ قَالَ سَمِعْتُ عُتْبَةَ بْنَ غَزْوَانَ يَقُولُلَقَدْ رَأَيْتُنِي سَابِعَ سَبْعَةٍ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا لَنَا طَعَامٌ إِلَّا وَرَقُ الْخِبَّةِ حَتَّى قَرِحَتْ أَشْدَاقُنَا
Utba ibn Gʻazvon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Men oʻzimni Rasululloh ﷺ bilan birga boʻlgan yetti kishining yettinchisi sifatida koʻrgan edim — bizning taomimiz xibba bargidan boshqa narsa emas edi, hatto ogʻiz chetlarimiz yara boʻlib ketardi».Утба ибн Ғазвон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Мен ўзимни Расулуллоҳ ﷺ билан бирга бўлган етти кишининг еттинчиси сифатида кўрган эдим — бизнинг таомимиз хибба баргидан бошқа нарса эмас эди, ҳатто оғиз четларимиз яра бўлиб кетарди».
حَدَّثَنَا بَهْزُ بْنُ أَسَدٍ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ الْمُغِيرَةِ حَدَّثَنَا حُمَيْدٌ يَعْنِي ابْنَ هِلَالٍ عَنْ خَالِدِ بْنِ عُمَيْرٍ قَالَخَطَبَ عُتْبَةُ بْنُ غَزْوَانَ قَالَ بَهْزٌ وَقَالَ قَبْلَ هَذِهِ الْمَرَّةِ خَطَبَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ أَمَّا بَعْدُ فَإِنَّ الدُّنْيَا قَدْ آذَنَتْ بِصَرْمٍ وَوَلَّتْ حَذَّاءَ وَلَمْ يَبْقَ مِنْهَا إِلَّا صُبَابَةٌ كَصُبَابَةِ الْإِنَاءِ يَتَصَابُّهَا صَاحِبُهَا وَإِنَّكُمْ مُنْتَقِلُونَ مِنْهَا إِلَى دَارٍ لَا زَوَالَ لَهَا فَانْتَقِلُوا بِخَيْرِ مَا بِحَضْرَتِكُمْ فَإِنَّهُ قَدْ ذُكِرَ لَنَا أَنَّ الْحَجَرَ يُلْقَى مِنْ شَفِيرِ جَهَنَّمَ فَيَهْوِي فِيهَا سَبْعِينَ عَامًا مَا يُدْرِكُ لَهَا قَعْرًا وَاللَّهِ لَتَمْلَؤُنَّهُ أَفَعَجِبْتُمْ وَاللَّهِ لَقَدْ ذُكِرَ لَنَا أَنَّ مَا بَيْنَ مَصَارِعِ الْجَنَّةِ مَسِيرَةَ أَرْبَعِينَ عَامًا وَلَيَأْتِيَنَّ عَلَيْهِ يَوْمٌ كَظِيظُ الزِّحَامِ وَلَقَدْ رَأَيْتُنِي سَابِعَ سَبْعَةٍ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا لَنَا طَعَامٌ إِلَّا وَرَقَ الشَّجَرِ حَتَّى قَرِحَتْ أَشْدَاقُنَا وَإِنِّي الْتَقَطْتُ بُرْدَةً فَشَقَّقْتُهَا بَيْنِي وَبَيْنَ سَعْدٍ فَأْتَزَرَ بِنِصْفِهَا وَائْتَزَرْتُ بِنِصْفِهَا فَمَا أَصْبَحَ مِنَّا أَحَدٌ الْيَوْمَ إِلَّا أَصْبَحَ أَمِيرَ مِصْرٍ مِنْ الْأَمْصَارِ وَإِنِّي أَعُوذُ بِاللَّهِ أَنْ أَكُونَ فِي نَفْسِي عَظِيمًا وَعِنْدَ اللَّهِ صَغِيرًا وَإِنَّهَا لَمْ تَكُنْ نُبُوَّةٌ قَطُّ إِلَّا تَنَاسَخَتْ حَتَّى يَكُونَ عَاقِبَتُهَا مُلْكًا وَسَتَبْلُونَ أَوْ سَتَخْبُرُونَ الْأُمَرَاءَ بَعْدَنَا
Xolid ibn Umayr rivoyat qiladi: Utba ibn Gʻazvon (roziyallohu anhu) bizga xutba qildi. Bahz aytdi: U bundan avvalgi safar: «Bizga Rasululloh ﷺ xutba qilgan edilar», degan edi. U Allohga hamd va sano aytdi, soʻng dedi: «Ammo baʼd, albatta, dunyo oʻzining tugashidan darak berdi va shoshib yuz oʻgirdi. Undan idishni qoqib ichguvchi egasiga qolgan tomchidek arzimas qoldiqdan boshqa narsa qolmadi. Sizlar undan zavolsiz bir manzilga koʻchguvchisiz. Bas, qoʻlingizdagi eng yaxshi narsa bilan koʻchinglar. Chunki bizga aytildiki, jahannamning labidan bir tosh tashlansa, u yetmish yil unga tushib boradi-yu, tubiga yetmaydi. Allohga qasamki, u albatta toʻldiriladi. Buni hayron boʻlyapsizlarmi? Allohga qasamki, bizga aytildiki, jannat eshiklarining ikkitasi orasi qirq yillik yoʻldir. Unga shunday kun keladiki, u tirbandlikdan toʻla-toʻkis boʻladi. Men oʻzimni Rasululloh ﷺ bilan birga boʻlgan yetti kishining yettinchisi sifatida koʻrgan edim — bizning daraxt bargidan boshqa taomimiz yoʻq edi, hatto ogʻiz chetlarimiz yara boʻlib ketardi. Men bir ridoni topib olib, uni oʻzim bilan Saʼd oʻrtamizda boʻlib oldim — yarmini u, yarmini men belimizga bogʻladik. Bugun bizdan har birimiz shaharlardan birining amiri boʻlib qoldik. Men oʻzimni katta deb bilib, Alloh nazdida kichik boʻlishimdan Allohdan panoh soʻrayman. Hech qachon bironta nubuvvat boʻlmaganki, oxir-oqibati podshohlikka aylanmagan boʻlsa. Sizlar ham bizdan keyingi amirlarni sinab va bilib olasizlar», dedi.Холид ибн Умайр ривоят қилади: Утба ибн Ғазвон (розияллоҳу анҳу) бизга хутба қилди. Баҳз айтди: У бундан аввалги сафар: «Бизга Расулуллоҳ ﷺ хутба қилган эдилар», деган эди. У Аллоҳга ҳамд ва сано айтди, сўнг деди: «Аммо баъд, албатта, дунё ўзининг тугашидан дарак берди ва шошиб юз ўгирди. Ундан идишни қоқиб ичгувчи эгасига қолган томчидек арзимас қолдиқдан бошқа нарса қолмади. Сизлар ундан заволсиз бир манзилга кўчгувчисиз. Бас, қўлингиздаги энг яхши нарса билан кўчинглар. Чунки бизга айтилдики, жаҳаннамнинг лабидан бир тош ташланса, у етмиш йил унга тушиб боради-ю, тубига етмайди. Аллоҳга қасамки, у албатта тўлдирилади. Буни ҳайрон бўляпсизларми? Аллоҳга қасамки, бизга айтилдики, жаннат эшикларининг иккитаси ораси қирқ йиллик йўлдир. Унга шундай кун келадики, у тирбандликдан тўла-тўкис бўлади. Мен ўзимни Расулуллоҳ ﷺ билан бирга бўлган етти кишининг еттинчиси сифатида кўрган эдим — бизнинг дарахт баргидан бошқа таомимиз йўқ эди, ҳатто оғиз четларимиз яра бўлиб кетарди. Мен бир ридони топиб олиб, уни ўзим билан Саъд ўртамизда бўлиб олдим — ярмини у, ярмини мен белимизга боғладик. Бугун биздан ҳар биримиз шаҳарлардан бирининг амири бўлиб қолдик. Мен ўзимни катта деб билиб, Аллоҳ наздида кичик бўлишимдан Аллоҳдан паноҳ сўрайман. Ҳеч қачон биронта нубувват бўлмаганки, охир-оқибати подшоҳликка айланмаган бўлса. Сизлар ҳам биздан кейинги амирларни синаб ва билиб оласизлар», деди.
حَدَّثَنِي وَكِيعٌ حَدَّثَنَا قُرَّةُ عَنْ حُمَيْدِ بْنِ هِلَالٍ الْعَدَوِيِّ عَنْ رَجُلٍ مِنْهُمْ يُقَالُ لَهُ خَالِدُ بْنُ عُمَيْرٍ فَقَالَ أَبُو نَعَامَةَ سَمِعْتُهُ مِنْ خَالِدِ بْنِ عُمَيْرٍ قَالَخَطَبَنَا عُتْبَةُ بْنُ غَزْوَانَ قَالَ أَبُو نَعَامَةَ عَلَى الْمِنْبَرِ وَلَمْ يَقُلْهُ قُرَّةُ فَقَالَ أَلَا إِنَّ الدُّنْيَا قَدْ آذَنَتْ بِصَرْمٍ وَوَلَّتْ حَذَّاءَ وَلَمْ يَبْقَ مِنْهَا إِلَّا صُبَابَةٌ كَصُبَابَةِ الْإِنَاءِ وَأَنْتُمْ فِي دَارٍ مُنْتَقِلُونَ عَنْهَا فَانْتَقِلُوا بِخَيْرِ مَا بِحَضْرَتِكُمْ فَلَقَدْ رَأَيْتُنِي سَابِعَ سَبْعَةٍ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا لَنَا طَعَامٌ نَأْكُلُهُ إِلَّا وَرَقُ الشَّجَرِ حَتَّى قَرِحَتْ أَشْدَاقُنَاقَالَ أَبُو عَبْد الرَّحْمَنِ سَمِعْت أَبِي يَقُولُ مَا حَدَّثَ بِهَذَا الْحَدِيثِ غَيْرُ وَكِيعٍ يَعْنِي أَنَّهُ غَرِيبٌ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ عَنْ حُمَيْدِ بْنِ هِلَالٍ عَنْ رَجُلٍ قَالَ أَيُّوبُ أُرَاهُ خَالِدَ بْنَ عُمَيْرٍ قَالَ سَمِعْتُ عُتْبَةَ بْنَ غَزْوَانَ يَخْطُبُ فَذَكَرَ الْحَدِيثَ قَالَ وَلَقَدْ رَأَيْتُنِي سَابِعَ سَبْعَةٍ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَوْ قَالَ مِنْ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَا لَنَا طَعَامٌ إِلَّا الشَّجَرَ أَوْ قَالَ وَرَقَ الشَّجَرِ حَتَّى قَرِحَتْ أَشْدَاقُنَا قَالَ أَبِي أَبُو نَعَامَةَ هَذَا عَمْرُو بْنُ عِيسَى وَأَبُو نَعَامَةَ السَّعْدِيُّ آخَرُ أَقْدَمُ مِنْ هَذَا وَهَذَا أَكْبَرُ مِنْ ذَاكَ
Xolid ibn Umayr aytdi: Bizga Utba ibn Gʻazvon xutba qildi — Abu Naoma: «minbar ustida», dedi, Qurra buni aytmadi — va shunday dedi: «Ogoh boʻlinglar! Albatta, dunyo tugashidan darak berdi va shitob bilan orqa oʻgirdi; undan idish tubidagi qoldiqdek ozgina qoldi, xolos. Sizlar esa undan koʻchib ketadigan bir uydasizlar. Bas, huzuringizdagi eng yaxshi narsa bilan koʻchinglar. Darhaqiqat, men oʻzimni Allohning Rasuli ﷺ bilan birga yettovning yettinchisi boʻlgan holda koʻrganman: bizda daraxt bargidan boshqa yeydigan taom yoʻq edi, hatto ogʻzimizning burchaklari yara boʻlib ketgan edi». Abu Abdurrahmon aytdi: Otamning: «Bu hadisni Vakiʼdan boshqa hech kim rivoyat qilmagan», deganini eshitdim — yaʼni u gʻaribdir. Ismoil bizga aytib berdi: Ayyub bizga Humayd ibn Hiloldan, u bir kishidan rivoyat qildi. Ayyub: «Oʻylashimcha, u Xolid ibn Umayr», dedi. U aytdi: Men Utba ibn Gʻazvonning xutba qilayotganini eshitdim — soʻng hadisni zikr qildi. U dedi: «Men oʻzimni Allohning Rasuli ﷺ bilan birga — yoki: Allohning Rasuli ﷺ sahobalaridan — yettovning yettinchisi boʻlgan holda koʻrganman; bizda daraxtdan — yoki: daraxt bargidan — boshqa taom yoʻq edi, hatto ogʻzimizning burchaklari yara boʻlib ketgan edi». Otam aytdi: Bu Abu Naoma — Amr ibn Iyso; Abu Naoma as-Saʼdiy esa boshqa kishi boʻlib, bundan oldinroqdir; bu esa undan kattaroqdir.Холид ибн Умайр айтди: Бизга Утба ибн Ғазвон хутба қилди — Абу Наома: «минбар устида», деди, Қурра буни айтмади — ва шундай деди: «Огоҳ бўлинглар! Албатта, дунё тугашидан дарак берди ва шитоб билан орқа ўгирди; ундан идиш тубидаги қолдиқдек озгина қолди, холос. Сизлар эса ундан кўчиб кетадиган бир уйдасизлар. Бас, ҳузурингиздаги энг яхши нарса билан кўчинглар. Дарҳақиқат, мен ўзимни Аллоҳнинг Расули ﷺ билан бирга еттовнинг еттинчиси бўлган ҳолда кўрганман: бизда дарахт баргидан бошқа ейдиган таом йўқ эди, ҳатто оғзимизнинг бурчаклари яра бўлиб кетган эди». Абу Абдурраҳмон айтди: Отамнинг: «Бу ҳадисни Вакиъдан бошқа ҳеч ким ривоят қилмаган», деганини эшитдим — яъни у ғарибдир. Исмоил бизга айтиб берди: Айюб бизга Ҳумайд ибн Ҳилолдан, у бир кишидан ривоят қилди. Айюб: «Ўйлашимча, у Холид ибн Умайр», деди. У айтди: Мен Утба ибн Ғазвоннинг хутба қилаётганини эшитдим — сўнг ҳадисни зикр қилди. У деди: «Мен ўзимни Аллоҳнинг Расули ﷺ билан бирга — ёки: Аллоҳнинг Расули ﷺ саҳобаларидан — еттовнинг еттинчиси бўлган ҳолда кўрганман; бизда дарахтдан — ёки: дарахт баргидан — бошқа таом йўқ эди, ҳатто оғзимизнинг бурчаклари яра бўлиб кетган эди». Отам айтди: Бу Абу Наома — Амр ибн Ийсо; Абу Наома ас-Саъдий эса бошқа киши бўлиб, бундан олдинроқдир; бу эса ундан каттароқдир.