حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ حَدَّثَنِي الْحَجَّاجُ بْنُ أَبِي عُثْمَانَ حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ عَنْ هِلَالِ بْنِ أَبِي مَيْمُونَةَ عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ الْحَكَمِ السُّلَمِيِّ قَالَبَيْنَا نَحْنُ نُصَلِّي مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذْ عَطَسَ رَجُلٌ مِنْ الْقَوْمِ فَقُلْتُ يَرْحَمُكَ اللَّهُ فَرَمَانِي الْقَوْمُ بِأَبْصَارِهِمْ فَقُلْتُ وَا ثُكْلَ أُمِّيَاهْ مَا شَأْنُكُمْ تَنْظُرُونَ إِلَيَّ قَالَ فَجَعَلُوا يَضْرِبُونَ بِأَيْدِيهِمْ عَلَى أَفْخَاذِهِمْ فَلَمَّا رَأَيْتُهُمْ يُصْمِتُونِي لَكِنِّي سَكَتُّ فَلَمَّا صَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَبِأَبِي هُوَ وَأُمِّي مَا رَأَيْتُ مُعَلِّمًا قَبْلَهُ وَلَا بَعْدَهُ أَحْسَنَ تَعْلِيمًا مِنْهُ وَاللَّهِ مَا كَهَرَنِي وَلَا شَتَمَنِي وَلَا ضَرَبَنِي قَالَ إِنَّ هَذِهِ الصَّلَاةَ لَا يَصْلُحُ فِيهَا شَيْءٌ مِنْ كَلَامِ النَّاسِ هَذَا إِنَّمَا هِيَ التَّسْبِيحُ وَالتَّكْبِيرُ وَقِرَاءَةُ الْقُرْآنِ أَوْ كَمَا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّا قَوْمٌ حَدِيثُ عَهْدٍ بِالْجَاهِلِيَّةِ وَقَدْ جَاءَ اللَّهُ بِالْإِسْلَامِ وَإِنَّ مِنَّا قَوْمًا يَأْتُونَ الْكُهَّانَ قَالَ فَلَا تَأْتُوهُمْ قُلْتُ إِنَّ مِنَّا قَوْمًا يَتَطَيَّرُونَ قَالَ ذَاكَ شَيْءٌ يَجِدُونَهُ فِي صُدُورِهِمْ فَلَا يَصُدَّنَّهُمْ قُلْتُ إِنَّ مَنَّا قَوْمًا يَخُطُّونَ قَالَ كَانَ نَبِيٌّ يَخُطُّ فَمَنْ وَافَقَ خَطَّهُ فَذَلِكَ

Muoviya ibn al-Hakam as-Sulamiy (roziyallohu anhu) aytdi: Biz Rasululloh ﷺ bilan namoz oʻqiyotganimizda, jamoadan bir kishi aksa urdi. Men: «Yarhamukalloh», dedim. Shunda jamoa menga koʻzlarini tikib qaradilar. Men: «Voy, onam yoʻqotgur, sizlarga nima boʻldi, nega menga qaraysizlar?» dedim. Shunda ular qoʻllari bilan sonlariga ura boshlashdi. Ularning meni jim qildirmoqchi boʻlayotganlarini koʻrgach, men jim boʻldim. Rasululloh ﷺ namozni oʻqib boʻlgach — otam-onam u zotga fido boʻlsin, men u zotdan oldin ham, keyin ham undan koʻra yaxshiroq taʼlim beradigan muallimni koʻrmaganman; Allohga qasamki, u zot meni na dagʻdagʻa qildilar, na soʻkdilar, na urdilar — shunday dedilar: «Bu namozda odamlarning kalomidan biror narsa toʻgʻri kelmaydi. U faqat tasbeh, takbir va Qurʼon oʻqishdir». Yoki Rasululloh ﷺ aytganlaridek. Men: «Ey Allohning Rasuli, biz johiliyatdan yaqinda chiqqan bir qavmmiz, Alloh esa Islomni keltirdi. Bizdan baʼzi kishilar kohinlarga boradilar», dedim. U zot: «Ularga bormanglar», dedilar. Men: «Bizdan baʼzi kishilar fol ochadilar», dedim. U zot: «Bu ularning koʻngillarida topadigan bir narsadir; bas, u ularni (ishdan) toʻsmasin», dedilar. Men: «Bizdan baʼzi kishilar (yerga) chiziq tortadilar», dedim. U zot: «Paygʻambarlardan bir paygʻambar chiziq tortar edi; bas, kimning chizigʻi unikiga muvofiq kelsa, oʻsha (toʻgʻri)dir», dedilar.Муовия ибн ал-Ҳакам ас-Суламий (розияллоҳу анҳу) айтди: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан намоз ўқиётганимизда, жамоадан бир киши акса урди. Мен: «Ярҳамукаллоҳ», дедим. Шунда жамоа менга кўзларини тикиб қарадилар. Мен: «Вой, онам йўқотгур, сизларга нима бўлди, нега менга қарайсизлар?» дедим. Шунда улар қўллари билан сонларига ура бошлашди. Уларнинг мени жим қилдирмоқчи бўлаётганларини кўргач, мен жим бўлдим. Расулуллоҳ ﷺ намозни ўқиб бўлгач — отам-онам у зотга фидо бўлсин, мен у зотдан олдин ҳам, кейин ҳам ундан кўра яхшироқ таълим берадиган муаллимни кўрмаганман; Аллоҳга қасамки, у зот мени на дағдаға қилдилар, на сўкдилар, на урдилар — шундай дедилар: «Бу намозда одамларнинг каломидан бирор нарса тўғри келмайди. У фақат тасбеҳ, такбир ва Қуръон ўқишдир». Ёки Расулуллоҳ ﷺ айтганларидек. Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, биз жоҳилиятдан яқинда чиққан бир қавммиз, Аллоҳ эса Исломни келтирди. Биздан баъзи кишилар коҳинларга борадилар», дедим. У зот: «Уларга борманглар», дедилар. Мен: «Биздан баъзи кишилар фол очадилар», дедим. У зот: «Бу уларнинг кўнгилларида топадиган бир нарсадир; бас, у уларни (ишдан) тўсмасин», дедилар. Мен: «Биздан баъзи кишилар (ерга) чизиқ тортадилар», дедим. У зот: «Пайғамбарлардан бир пайғамбар чизиқ тортар эди; бас, кимнинг чизиғи уникига мувофиқ келса, ўша (тўғри)дир», дедилар.

قَالَوَكَانَتْ لِي جَارِيَةٌ تَرْعَى غَنَمًا لِي فِي قِبَلِ أُحُدٍ وَالْجَوَّانِيَّةِ فَاطَّلَعْتُهَا ذَاتَ يَوْمٍ فَإِذَا الذِّئْبُ قَدْ ذَهَبَ بِشَاةٍ مِنْ غَنَمِهَا وَأَنَا رَجُلٌ مِنْ بَنِي آدَمَ آسَفُ كَمَا يَأْسَفُونَ لَكِنِّي صَكَكْتُهَا صَكَّةً فَأَتَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَعَظَّمَ ذَلِكَ عَلَيَّ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَفَلَا أُعْتِقُهَا قَالَ ائْتِنِي بِهَا فَأَتَيْتُهُ بِهَا فَقَالَ لَهَا أَيْنَ اللَّهُ فَقَالَتْ فِي السَّمَاءِ قَالَ مَنْ أَنَا قَالَتْ أَنْتَ رَسُولُ اللَّهِ قَالَ أَعْتِقْهَا فَإِنَّهَا مُؤْمِنَةٌ وَقَالَ مَرَّةً هِيَ مُؤْمِنَةٌ فَأَعْتِقْهَا

(Muoviya) dedi: Mening Uhud va Javvoniya tomonda qoʻylarimni boqib yuradigan bir choʻrim bor edi. Bir kuni borib qarasam, boʻri uning qoʻylaridan birini olib ketibdi. Men ham odam bolasidan boʻlgan bir kishiman, ular afsuslanganidek afsuslandim va uni bir shapaloq urdim. Soʻng Nabiy ﷺ ning huzurlariga keldim, u zot buni mening uchun (gunoh deb) ulugʻladilar. Men: «Yo Rasululloh! Uni ozod qilaymi?» dedim. U zot: «Uni mening oldimga olib kel», dedilar. Men uni olib keldim. U zot unga: «Alloh qayerda?» dedilar. U: «Osmonda», dedi. U zot: «Men kimman?» dedilar. U: «Siz Allohning Rasulisiz», dedi. U zot: «Uni ozod qil, chunki u moʻminadir», dedilar. Bir marta esa: «U moʻminadir, bas, uni ozod qil», dedilar.(Муовия) деди: Менинг Уҳуд ва Жаввония томонда қўйларимни боқиб юрадиган бир чўрим бор эди. Бир куни бориб қарасам, бўри унинг қўйларидан бирини олиб кетибди. Мен ҳам одам боласидан бўлган бир кишиман, улар афсусланганидек афсусландим ва уни бир шапалоқ урдим. Сўнг Набий ﷺ нинг ҳузурларига келдим, у зот буни менинг учун (гуноҳ деб) улуғладилар. Мен: «Ё Расулуллоҳ! Уни озод қилайми?» дедим. У зот: «Уни менинг олдимга олиб кел», дедилар. Мен уни олиб келдим. У зот унга: «Аллоҳ қаерда?» дедилар. У: «Осмонда», деди. У зот: «Мен кимман?» дедилар. У: «Сиз Аллоҳнинг Расулисиз», деди. У зот: «Уни озод қил, чунки у мўминадир», дедилар. Бир марта эса: «У мўминадир, бас, уни озод қил», дедилар.

حَدَّثَنَا هَاشِمٌ عَنِ ابْنِ أَبِي ذِئْبٍ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ الْحَكَمِ السُّلَمِيِّ قَالَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَشْيَاءُ كُنَّا نَصْنَعُهَا فِي الْجَاهِلِيَّةِ كُنَّا نَأْتِي الْكُهَّانَ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا تَأْتُوا الْكُهَّانَ قَالَ وَكُنَّا نَتَطَيَّرُ قَالَ ذَاكَ شَيْءٌ يَجِدُهُ أَحَدُكُمْ فِي نَفْسِهِ فَلَا يَصُدَّنَّكُمْ

Muoviya ibn al-Hakam as-Sulamiy (roziyallohu anhu) aytdi: Men: «Ey Allohning Rasuli, biz johiliyatda qiladigan baʼzi ishlarimiz bor edi: biz kohinlarga (folbinlarga) borar edik», dedim. Nabiy ﷺ: «Kohinlarga bormanglar», dedilar. Men: «Biz fol ochar edik», dedim. U zot: «Bu — birovingiz oʻz koʻnglida topadigan bir narsa; u sizlarni (ishdan) toʻsmasin», dedilar.Муовия ибн ал-Ҳакам ас-Суламий (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, биз жоҳилиятда қиладиган баъзи ишларимиз бор эди: биз коҳинларга (фолбинларга) борар эдик», дедим. Набий ﷺ: «Коҳинларга борманглар», дедилар. Мен: «Биз фол очар эдик», дедим. У зот: «Бу — бировингиз ўз кўнглида топадиган бир нарса; у сизларни (ишдан) тўсмасин», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ أَنْبَأَنَا شُعَيْبٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ أَخْبَرَنِي أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَنَّ مُعَاوِيَةَ بْنَ الْحَكَمِ السُّلَمِيَّ وَكَانَ صَحَابِيًّا قَالَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَرَأَيْتَ أُمُورًا كُنَّا نَفْعَلُهَا فِي الْجَاهِلِيَّةِ كُنَّا نَتَطَيَّرُ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ذَاكَ شَيْءٌ يَجِدُهُ أَحَدُكُمْ فِي نَفْسِهِ فَلَا يَصُدَّنَّكُمْ فَقُلْتُ وَكُنَّا نَأْتِي الْكُهَّانَ قَالَ وَلَا تَأْتُوا الْكُهَّانَ

Muoviya ibn al-Hakam as-Sulamiy (roziyallohu anhu) — u sahobiy edi — aytdi: Men: «Ey Allohning Rasuli, biz johiliyatda qiladigan ishlarimiz haqida nima deysiz? Biz fol ochar edik», dedim. Nabiy ﷺ: «Bu — birovingiz oʻz koʻnglida topadigan bir narsa; u sizlarni (ishdan) toʻsmasin», dedilar. Men: «Biz kohinlarga ham borar edik», dedim. U zot: «Kohinlarga bormanglar», dedilar.Муовия ибн ал-Ҳакам ас-Суламий (розияллоҳу анҳу) — у саҳобий эди — айтди: Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, биз жоҳилиятда қиладиган ишларимиз ҳақида нима дейсиз? Биз фол очар эдик», дедим. Набий ﷺ: «Бу — бировингиз ўз кўнглида топадиган бир нарса; у сизларни (ишдан) тўсмасин», дедилар. Мен: «Биз коҳинларга ҳам борар эдик», дедим. У зот: «Коҳинларга борманглар», дедилар.

حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا هَمَّامٌ سَمِعْتُ يَحْيَى بْنَ أَبِي كَثِيرٍ عَنْ هِلَالِ بْنِ أَبِي مَيْمُونَةَ أَنَّ عَطَاءَ بْنَ يَسَارٍ حَدَّثَهُ أَنَّ مُعَاوِيَةَ بْنَ الْحَكَمِ حَدَّثَهُ بِثَلَاثَةِ أَحَادِيثَ حَفِظَهَاعَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّا قَوْمٌ حَدِيثُ عَهْدٍ بِجَاهِلِيَّةٍ وَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ قَدْ جَاءَ بِالْإِسْلَامِ وَإِنَّ مِنَّا رِجَالًا يَخُطُّونَ قَالَ قَدْ كَانَ نَبِيٌّ مِنْ الْأَنْبِيَاءِ يَخُطُّ فَمَنْ وَافَقَ خَطَّهُ فَذَلِكَ قَالَ قُلْتُ إِنَّ مِنَّا رِجَالًا يَتَطَيَّرُونَ قَالَ ذَاكَ شَيْءٌ يَجِدُونَهُ فِي صُدُورِهِمْ فَلَا يَصُدَّنَّكُمْ قَالَ قُلْتُ إِنَّ مَنَّا رِجَالًا يَأْتُونَ الْكُهَّانَ قَالَ فَلَا تَأْتُوهُمْ قَالَ فَهَذَا حَدِيثٌ

Ato ibn Yasordan rivoyat qilinadiki, Muoviya ibn al-Hakam unga Rasululloh ﷺ dan yod olgan uchta hadisni soʻzlab berdi. U dedi: Men: «Ey Allohning Rasuli, biz johiliyatdan yaqinda chiqqan bir qavmmiz, Alloh azza va jalla esa Islomni keltirdi. Bizdan baʼzi kishilar (yerga) chiziq tortadilar», dedim. U zot: «Paygʻambarlardan bir paygʻambar chiziq tortar edi; bas, kimning chizigʻi unikiga muvofiq kelsa, oʻsha (toʻgʻri)dir», dedilar. Men: «Bizdan baʼzi kishilar fol ochadilar», dedim. U zot: «Bu ularning koʻngillarida topadigan bir narsadir; bas, u sizlarni (ishdan) toʻsmasin», dedilar. Men: «Bizdan baʼzi kishilar kohinlarga boradilar», dedim. U zot: «Ularga bormanglar», dedilar. U dedi: Bu — bir hadis.Ато ибн Ясордан ривоят қилинадики, Муовия ибн ал-Ҳакам унга Расулуллоҳ ﷺ дан ёд олган учта ҳадисни сўзлаб берди. У деди: Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, биз жоҳилиятдан яқинда чиққан бир қавммиз, Аллоҳ азза ва жалла эса Исломни келтирди. Биздан баъзи кишилар (ерга) чизиқ тортадилар», дедим. У зот: «Пайғамбарлардан бир пайғамбар чизиқ тортар эди; бас, кимнинг чизиғи уникига мувофиқ келса, ўша (тўғри)дир», дедилар. Мен: «Биздан баъзи кишилар фол очадилар», дедим. У зот: «Бу уларнинг кўнгилларида топадиган бир нарсадир; бас, у сизларни (ишдан) тўсмасин», дедилар. Мен: «Биздан баъзи кишилар коҳинларга борадилар», дедим. У зот: «Уларга борманглар», дедилар. У деди: Бу — бир ҳадис.

قَالَوَكَانَتْ لِي غَنَمٌ فِيهَا جَارِيَةٌ لِي تَرْعَاهَا فِي قِبَلِ أُحُدٍ والْجَوَّانِيَّةِ فَاطَّلَعْتُ عَلَيْهَا ذَاتَ يَوْمٍ فَوَجَدْتُ الذِّئْبَ قَدْ ذَهَبَ مِنْهَا بِشَاةٍ فَأَسِفْتُ وَأَنَا رَجُلٌ مِنْ بَنِي آدَمَ آسَفُ مِثْلَ مَا يَأْسَفُونَ وَإِنِّي صَكَكْتُهَا صَكَّةً قَالَ فَعَظُمَ ذَلِكَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَفَلَا أُعْتِقُهَا قَالَ ادْعُهَا فَدَعَوْتُهَا فَقَالَ لَهَا أَيْنَ اللَّهُ قَالَتْ فِي السَّمَاءِ قَالَ مَنْ أَنَا قَالَتْ أَنْتَ رَسُولُ اللَّهِ قَالَ إِنَّهَا مُؤْمِنَةٌ فَأَعْتِقْهَا قَالَ هَذَانِ حَدِيثَانِ

(Muoviya) dedi: Mening qoʻylarim bor edi, ularni Uhud va Javvoniya tomonda choʻrim boqar edi. Bir kuni borib qarasam, boʻri ulardan bir qoʻyni olib ketibdi. Men afsuslandim — men ham odam bolasidan boʻlgan bir kishiman, ular afsuslanganidek afsuslanaman — va uni bir shapaloq urdim. Bu Rasululloh ﷺ ga ogʻir botdi. Men: «Ey Allohning Rasuli, uni ozod qilaymi?» dedim. U zot: «Uni chaqir», dedilar. Men uni chaqirdim. U zot unga: «Alloh qayerda?» dedilar. U: «Osmonda», dedi. U zot: «Men kimman?» dedilar. U: «Siz Allohning Rasulisiz», dedi. U zot: «U moʻminadir, bas, uni ozod qil», dedilar. U dedi: Bu — ikki hadis.(Муовия) деди: Менинг қўйларим бор эди, уларни Уҳуд ва Жаввония томонда чўрим боқар эди. Бир куни бориб қарасам, бўри улардан бир қўйни олиб кетибди. Мен афсусландим — мен ҳам одам боласидан бўлган бир кишиман, улар афсусланганидек афсусланаман — ва уни бир шапалоқ урдим. Бу Расулуллоҳ ﷺ га оғир ботди. Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, уни озод қилайми?» дедим. У зот: «Уни чақир», дедилар. Мен уни чақирдим. У зот унга: «Аллоҳ қаерда?» дедилар. У: «Осмонда», деди. У зот: «Мен кимман?» дедилар. У: «Сиз Аллоҳнинг Расулисиз», деди. У зот: «У мўминадир, бас, уни озод қил», дедилар. У деди: Бу — икки ҳадис.

قَالَفَصَلَّيْتُ خَلْفَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ذَاتَ يَوْمٍ فَعَطَسَ رَجُلٌ مِنْ الْقَوْمِ فَقُلْتُ يَرْحَمُكَ اللَّهُ فَرَمَانِي الْقَوْمُ بِأَبْصَارِهِمْ فَقُلْتُ وَا ثُكْلَ أُمِّيَاهْ مَا شَأْنُكُمْ تَنْظُرُونَ إِلَيَّ قَالَ فَضَرَبُوا بِأَيْدِيهِمْ عَلَى أَفْخَاذِهِمْ فَلَمَّا رَأَيْتُهُمْ يُصْمِتُونِي سَكَتُّ حَتَّى صَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَدَعَانِي قَالَ فَبِأَبِي وَأُمِّي مَا رَأَيْتُ مُعَلِّمًا قَبْلَهُ وَلَا بَعْدَهُ أَحْسَنَ تَعْلِيمًا مِنْهُ فَمَا ضَرَبَنِي وَلَا كَهَرَنِي وَلَا سَبَّنِي وَقَالَ إِنَّ هَذِهِ الصَّلَاةَ لَا يَصْلُحُ فِيهَا شَيْءٌ مِنْ كَلَامِ النَّاسِ هَذَا إِنَّمَا هِيَ التَّسْبِيحُ وَالتَّكْبِيرُ وَقِرَاءَةُ الْقُرْآنِ أَوْ كَمَا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ هَذِهِ ثَلَاثَةُ أَحَادِيثَ حَدَّثَنِيهَاحَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا أَبَانُ بْنُ يَزِيدَ الْعَطَّارُ حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ حَدَّثَنَا هِلَالُ بْنُ أَبِي مَيْمُونَةَ عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ عَنْ مُعَاوِيةَ بْنِ الْحَكَمِ السُّلَمِيِّ حَدَّثَنِي بِهَذَا الْحَدِيثِ بِنَحْوِهِ فَزَادَ فِيهِ وَقَالَ إِنَّمَا هِيَ التَّسْبِيحُ وَالتَّكْبِيرُ وَالتَّحْمِيدُ وَقِرَاءَةُ الْقُرْآنِ أَوْ كَمَا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ

(Muoviya) dedi: Bir kuni Rasululloh ﷺ ning orqalarida namoz oʻqidim. Shunda jamoadan bir kishi aksa urdi va men: «Yarhamukalloh», dedim. Odamlar menga koʻzlarini tikib qaradilar. Men: «Voy, onam yoʻqotgur, sizlarga nima boʻldi, nega menga qaraysizlar?» dedim. Ular qoʻllari bilan sonlariga urdilar. Ularning meni jim qildirmoqchi boʻlayotganlarini koʻrgach, Rasululloh ﷺ namozni oʻqib boʻlgunlaricha jim turdim. Soʻng u zot meni chaqirdilar. Otam-onam u zotga fido boʻlsin, men u zotdan oldin ham, keyin ham undan koʻra yaxshiroq taʼlim beradigan muallimni koʻrmaganman: u zot meni na urdilar, na dagʻdagʻa qildilar, na soʻkdilar, balki: «Bu namozda odamlarning kalomidan biror narsa toʻgʻri kelmaydi. U faqat tasbeh, takbir va Qurʼon oʻqishdir», dedilar. Yoki Rasululloh ﷺ aytganlaridek. Bular menga soʻzlab berilgan uchta hadisdir. Boshqa sanad bilan ham shu hadisning oʻxshashi rivoyat qilinib, unda: «U faqat tasbeh, takbir, tahmid va Qurʼon oʻqishdir», deb ziyoda qilingan — yoki Rasululloh ﷺ aytganlaridek.(Муовия) деди: Бир куни Расулуллоҳ ﷺ нинг орқаларида намоз ўқидим. Шунда жамоадан бир киши акса урди ва мен: «Ярҳамукаллоҳ», дедим. Одамлар менга кўзларини тикиб қарадилар. Мен: «Вой, онам йўқотгур, сизларга нима бўлди, нега менга қарайсизлар?» дедим. Улар қўллари билан сонларига урдилар. Уларнинг мени жим қилдирмоқчи бўлаётганларини кўргач, Расулуллоҳ ﷺ намозни ўқиб бўлгунларича жим турдим. Сўнг у зот мени чақирдилар. Отам-онам у зотга фидо бўлсин, мен у зотдан олдин ҳам, кейин ҳам ундан кўра яхшироқ таълим берадиган муаллимни кўрмаганман: у зот мени на урдилар, на дағдаға қилдилар, на сўкдилар, балки: «Бу намозда одамларнинг каломидан бирор нарса тўғри келмайди. У фақат тасбеҳ, такбир ва Қуръон ўқишдир», дедилар. Ёки Расулуллоҳ ﷺ айтганларидек. Булар менга сўзлаб берилган учта ҳадисдир. Бошқа санад билан ҳам шу ҳадиснинг ўхшаши ривоят қилиниб, унда: «У фақат тасбеҳ, такбир, таҳмид ва Қуръон ўқишдир», деб зиёда қилинган — ёки Расулуллоҳ ﷺ айтганларидек.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنْ حَجَّاجٍ الصَّوَّافِ حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ حَدَّثَنِي هِلَالُ بْنُ أَبِي مَيْمُونَةَ عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ عَنْ مُعَاوِيَةَ السُّلَمِيِّ قَالَصَلَّيْتُ مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَعَطَسَ رَجُلٌ مِنْ الْقَوْمِ فَقُلْتُ يَرْحَمُكَ اللَّهُ فَرَمَانِي الْقَوْمُ بِأَبْصَارِهِمْ فَقُلْتُ وَا ثُكْلَ أُمِّيَاهْ مَا شَأْنُكُمْ تَنْظُرُونَ إِلَيَّ قَالَ فَجَعَلُوا يَضْرِبُونَ بِأَيْدِيهِمْ عَلَى أَفْخَاذِهِمْ فَعَرَفْتُ أَنَّهُمْ يُصْمِتُونِي لَكِنِّي سَكَتُّ فَلَمَّا قَضَى النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الصَّلَاةَ بِأَبِي هُوَ وَأُمِّي مَا شَتَمَنِي وَلَا كَهَرَنِي وَلَا ضَرَبَنِي فَقَالَ إِنَّ هَذِهِ الصَّلَاةَ لَا يَصْلُحُ فِيهَا شَيْءٌ مِنْ كَلَامِ النَّاسِ هَذَا إِنَّمَا هِيَ التَّسْبِيحُ وَالتَّكْبِيرُ وَقِرَاءَةُ الْقُرْآنِ أَوْ كَمَا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّا قَوْمٌ حَدِيثُ عَهْدٍ بِجَاهِلِيَّةٍ وَقَدْ جَاءَ اللَّهُ بِالْإِسْلَامِ وَمِنَّا رِجَالٌ يَأْتُونَ الْكُهَّانَ قَالَ فَلَا تَأْتُوهُمْ قُلْتُ وَمِنَّا رِجَالٌ يَتَطَيَّرُونَ قَالَ فَإِنَّ ذَلِكَ شَيْءٌ يَجِدُونَهُ فِي صُدُورِهِمْ فَلَا يَصُدَّنَّهُمْ قُلْتُ وَمِنَّا رِجَالٌ يَخُطُّونَ قَالَ كَانَ نَبِيٌّ مِنْ الْأَنْبِيَاءِ يَخُطُّ فَمَنْ وَافَقَ خَطَّهُفَذَاكَ

Muoviya as-Sulamiy (roziyallohu anhu) aytdi: Men Nabiy ﷺ bilan namoz oʻqidim. Shunda jamoadan bir kishi aksa urdi va men: «Yarhamukalloh», dedim. Odamlar menga koʻzlarini tikib qaradilar. Men: «Voy, onam yoʻqotgur, sizlarga nima boʻldi, nega menga qaraysizlar?» dedim. Shunda ular qoʻllari bilan sonlariga ura boshlashdi. Men ularning meni jim qildirmoqchi ekanliklarini angladim va jim boʻldim. Nabiy ﷺ namozni tugatganlarida — otam-onam u zotga fido boʻlsin — meni na soʻkdilar, na dagʻdagʻa qildilar, na urdilar, balki: «Bu namozda odamlarning kalomidan biror narsa toʻgʻri kelmaydi. U faqat tasbeh, takbir va Qurʼon oʻqishdir», dedilar. Yoki Rasululloh ﷺ aytganlaridek. Men: «Ey Allohning Rasuli, biz johiliyatdan yaqinda chiqqan bir qavmmiz, Alloh esa Islomni keltirdi. Bizdan baʼzi kishilar kohinlarga boradilar», dedim. U zot: «Ularga bormanglar», dedilar. Men: «Bizdan baʼzi kishilar fol ochadilar», dedim. U zot: «Bu — ularning koʻngillarida topadigan bir narsadir; bas, u ularni (ishdan) toʻsmasin», dedilar. Men: «Bizdan baʼzi kishilar (yerga) chiziq tortadilar», dedim. U zot: «Paygʻambarlardan bir paygʻambar chiziq tortar edi; bas, kimning chizigʻi unikiga muvofiq kelsa, oʻsha (toʻgʻri)dir», dedilar.Муовия ас-Суламий (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Набий ﷺ билан намоз ўқидим. Шунда жамоадан бир киши акса урди ва мен: «Ярҳамукаллоҳ», дедим. Одамлар менга кўзларини тикиб қарадилар. Мен: «Вой, онам йўқотгур, сизларга нима бўлди, нега менга қарайсизлар?» дедим. Шунда улар қўллари билан сонларига ура бошлашди. Мен уларнинг мени жим қилдирмоқчи эканликларини англадим ва жим бўлдим. Набий ﷺ намозни тугатганларида — отам-онам у зотга фидо бўлсин — мени на сўкдилар, на дағдаға қилдилар, на урдилар, балки: «Бу намозда одамларнинг каломидан бирор нарса тўғри келмайди. У фақат тасбеҳ, такбир ва Қуръон ўқишдир», дедилар. Ёки Расулуллоҳ ﷺ айтганларидек. Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, биз жоҳилиятдан яқинда чиққан бир қавммиз, Аллоҳ эса Исломни келтирди. Биздан баъзи кишилар коҳинларга борадилар», дедим. У зот: «Уларга борманглар», дедилар. Мен: «Биздан баъзи кишилар фол очадилар», дедим. У зот: «Бу — уларнинг кўнгилларида топадиган бир нарсадир; бас, у уларни (ишдан) тўсмасин», дедилар. Мен: «Биздан баъзи кишилар (ерга) чизиқ тортадилар», дедим. У зот: «Пайғамбарлардан бир пайғамбар чизиқ тортар эди; бас, кимнинг чизиғи уникига мувофиқ келса, ўша (тўғри)дир», дедилар.

قَالَوَبَيْنَمَا جَارِيَةٌ لِي تَرْعَى غُنَيْمَاتٍ لِي فِي قِبَلِ أُحُدٍ وَالْجَوَّانِيَّةِ فَاطَّلَعْتُ عَلَيْهَا اطِّلَاعَةً فَإِذَا الذِّئْبُ قَدْ ذَهَبَ مِنْهَا بِشَاةٍ وَأَنَا رَجُلٌ مِنْ بَنِي آدَمَ يَأْسَفُ كَمَا يَأْسَفُونَ لَكِنِّي صَكَكْتُهَا صَكَّةً قَالَ فَعَظُمَ ذَلِكَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قُلْتُ أَلَا أُعْتِقُهَا قَالَ ابْعَثْ إِلَيْهَا قَالَ فَأَرْسَلَ إِلَيْهَا فَجَاءَ بِهَا فَقَالَ أَيْنَ اللَّهُ قَالَتْ فِي السَّمَاءِ قَالَ فَمَنْ أَنَا قَالَتْ أَنْتَ رَسُولُ اللَّهِ قَالَ أَعْتِقْهَا فَإِنَّهَا مُؤْمِنَةٌ

(Muoviya) dedi: Mening bir choʻrim Uhud va Javvoniya tomonda qoʻychalarimni boqib yurar edi. Bir kuni borib qarasam, boʻri ulardan bir qoʻyni olib ketibdi. Men ham odam bolasidan boʻlgan bir kishiman, ular afsuslanganidek afsuslanaman, shu sababli uni bir shapaloq urdim. Bu Rasululloh ﷺ ga ogʻir botdi. Men: «Uni ozod qilaymi?» dedim. U zot: «Uning oldiga (odam) yubor», dedilar. Soʻng u zot uning oldiga (odam) yubordilar va uni olib keldilar. U zot: «Alloh qayerda?» dedilar. U: «Osmonda», dedi. U zot: «Bas, men kimman?» dedilar. U: «Siz Allohning Rasulisiz», dedi. U zot: «Uni ozod qil, chunki u moʻminadir», dedilar.(Муовия) деди: Менинг бир чўрим Уҳуд ва Жаввония томонда қўйчаларимни боқиб юрар эди. Бир куни бориб қарасам, бўри улардан бир қўйни олиб кетибди. Мен ҳам одам боласидан бўлган бир кишиман, улар афсусланганидек афсусланаман, шу сабабли уни бир шапалоқ урдим. Бу Расулуллоҳ ﷺ га оғир ботди. Мен: «Уни озод қилайми?» дедим. У зот: «Унинг олдига (одам) юбор», дедилар. Сўнг у зот унинг олдига (одам) юбордилар ва уни олиб келдилар. У зот: «Аллоҳ қаерда?» дедилар. У: «Осмонда», деди. У зот: «Бас, мен кимман?» дедилар. У: «Сиз Аллоҳнинг Расулисиз», деди. У зот: «Уни озод қил, чунки у мўминадир», дедилар.

حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ حَدَّثَنَا لَيْثٌ حَدَّثَنِي عُقَيْلٌ عَنِ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ الْحَكَمِ السُّلَمِيِّأَنَّهُ قَالَ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَرَأَيْتَ أَشْيَاءَ كُنَّا نَفْعَلُهَا فِي الْجَاهِلِيَّةِ كُنَّا نَتَطَيَّرُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ذَلِكَ شَيْءٌ تَجِدُهُ فِي نَفْسِكَ فَلَا يَصُدَّنَّكُمْ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ كُنَّا نَأْتِي الْكُهَّانَ قَالَ فَلَا تَأْتِ

Muoviya ibn al-Hakam as-Sulamiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u Rasululloh ﷺ ga: «Biz johiliyatda qiladigan ishlarimiz haqida nima deysiz? Biz fol ochar edik», dedi. Rasululloh ﷺ: «Bu — sen oʻz koʻnglingda topadigan bir narsa; u sizlarni (ishdan) toʻsmasin», dedilar. U: «Ey Allohning Rasuli, biz kohinlarga borar edik», dedi. U zot: «Endi borma», dedilar.Муовия ибн ал-Ҳакам ас-Суламий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у Расулуллоҳ ﷺ га: «Биз жоҳилиятда қиладиган ишларимиз ҳақида нима дейсиз? Биз фол очар эдик», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Бу — сен ўз кўнглингда топадиган бир нарса; у сизларни (ишдан) тўсмасин», дедилар. У: «Эй Аллоҳнинг Расули, биз коҳинларга борар эдик», деди. У зот: «Энди борма», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ الْحَكَمِأَنَّ أَصْحَابَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ مِنَّا رِجَالٌ يَتَطَيَّرُونَ قَالَ ذَاكَ شَيْءٌ تَجِدُونَهُ فِي أَنْفُسِكُمْ فَلَا يَصُدَّنَّكُمْ قَالُوا وَمِنَّا رِجَالٌ يَأْتُونَ الْكُهَّانَ قَالَ فَلَا تَأْتُوا كَاهِنًا

Muoviya ibn al-Hakamdan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ ning sahobalari: «Ey Allohning Rasuli, bizdan baʼzi kishilar fol ochadilar», dedilar. U zot: «Bu — sizlar oʻz koʻngillaringizda topadigan bir narsadir; u sizlarni (ishdan) toʻsmasin», dedilar. Ular: «Bizdan baʼzi kishilar kohinlarga boradilar», dedilar. U zot: «Kohinning oldiga bormanglar», dedilar.Муовия ибн ал-Ҳакамдан ривоят қилинадики, Набий ﷺ нинг саҳобалари: «Эй Аллоҳнинг Расули, биздан баъзи кишилар фол очадилар», дедилар. У зот: «Бу — сизлар ўз кўнгилларингизда топадиган бир нарсадир; у сизларни (ишдан) тўсмасин», дедилар. Улар: «Биздан баъзи кишилар коҳинларга борадилар», дедилар. У зот: «Коҳиннинг олдига борманглар», дедилар.