حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، قَالَ سَمِعْتُ الأَسْوَدَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَرَأَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم النَّجْمَ بِمَكَّةَ فَسَجَدَ فِيهَا، وَسَجَدَ مَنْ مَعَهُ، غَيْرَ شَيْخٍ أَخَذَ كَفًّا مِنْ حَصًى أَوْ تُرَابٍ فَرَفَعَهُ إِلَى جَبْهَتِهِ وَقَالَ يَكْفِينِي هَذَا‏.‏ فَرَأَيْتُهُ بَعْدَ ذَلِكَ قُتِلَ كَافِرًا‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ Makkada Najm surasini oʻqidilar va uni oʻqiyotib sajda qildilar; u zot bilan birga boʻlganlar ham shunday qildi — faqat bir chol mustasno: u bir hovuch mayda tosh yoki tuproq olib, uni peshanasiga koʻtarib: «Bu menga kifoya», — dedi. Keyinchalik men uni kofir holda oʻldirilgan koʻrdim.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ Маккада Нажм сурасини ўқидилар ва уни ўқиётиб сажда қилдилар; у зот билан бирга бўлганлар ҳам шундай қилди — фақат бир чол мустасно: у бир ҳовуч майда тош ёки тупроқ олиб, уни пешанасига кўтариб: «Бу менга кифоя», — деди. Кейинчалик мен уни кофир ҳолда ўлдирилган кўрдим.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ سَعْدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَقْرَأُ فِي الْجُمُعَةِ فِي صَلاَةِ الْفَجْرِ ‏[quran sura="32" aya_start="1" aya_end="2"]{‏الم * تَنْزِيلُ‏}‏ السَّجْدَةَ وَ‏[quran sura="76" aya_start="1" aya_end="1"]{‏هَلْ أَتَى عَلَى الإِنْسَانِ‏}‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ juma kunlarida bomdod namozida (birinchi rakatda) ‹Alif Lom Mim Tanzil — Sajda›ni va (ikkinchi rakatda) ‹Hal ataa alal-insaan›ni — yaʼni Dahr (Inson) surasini — oʻqir edilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ жума кунларида бомдод намозида (биринчи ракатда) ‹Алиф Лом Мим Танзил — Сажда›ни ва (иккинчи ракатда) ‹Ҳал атаа алал-инсаан›ни — яъни Даҳр (Инсон) сурасини — ўқир эдилар.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، وَأَبُو النُّعْمَانِ، قَالاَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ ‏{‏ص‏}‏ لَيْسَ مِنْ عَزَائِمِ السُّجُودِ، وَقَدْ رَأَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَسْجُدُ فِيهَا‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Sod (surasi)ning sajdasi vojib (sajda) emas; lekin men Paygʻambar ﷺ ni uni oʻqiyotib sajda qilayotgan holda koʻrdim.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Сод (сураси)нинг саждаси вожиб (сажда) эмас; лекин мен Пайғамбар ﷺ ни уни ўқиётиб сажда қилаётган ҳолда кўрдим.

حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَرَأَ سُورَةَ النَّجْمِ فَسَجَدَ بِهَا، فَمَا بَقِيَ أَحَدٌ مِنَ الْقَوْمِ إِلاَّ سَجَدَ، فَأَخَذَ رَجُلٌ مِنَ الْقَوْمِ كَفًّا مِنْ حَصًى أَوْ تُرَابٍ، فَرَفَعَهُ إِلَى وَجْهِهِ وَقَالَ يَكْفِينِي هَذَا، فَلَقَدْ رَأَيْتُهُ بَعْدُ قُتِلَ كَافِرًا‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ Najm surasini oʻqidilar va uni oʻqiyotib sajda qildilar; barcha odamlar (ham) sajda qildi; odamlar ichidagi bir kishi esa bir hovuch tosh yoki tuproq olib, uni yuziga koʻtarib: «Bu menga kifoya», — dedi. Keyinchalik men uni kofir holda oʻldirilgan koʻrdim.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ Нажм сурасини ўқидилар ва уни ўқиётиб сажда қилдилар; барча одамлар (ҳам) сажда қилди; одамлар ичидаги бир киши эса бир ҳовуч тош ёки тупроқ олиб, уни юзига кўтариб: «Бу менга кифоя», — деди. Кейинчалик мен уни кофир ҳолда ўлдирилган кўрдим.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم سَجَدَ بِالنَّجْمِ وَسَجَدَ مَعَهُ الْمُسْلِمُونَ وَالْمُشْرِكُونَ وَالْجِنُّ وَالإِنْسُ‏.‏ وَرَوَاهُ ابْنُ طَهْمَانَ عَنْ أَيُّوبَ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ Najm (surasi)ni oʻqiyotib sajda qildilar; u zot bilan birga musulmonlar, mushriklar, jinlar va barcha insonlar sajda qildi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ Нажм (сураси)ни ўқиётиб сажда қилдилар; у зот билан бирга мусулмонлар, мушриклар, жинлар ва барча инсонлар сажда қилди.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ أَبُو الرَّبِيعِ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ، قَالَ أَخْبَرَنَا يَزِيدُ بْنُ خُصَيْفَةَ، عَنِ ابْنِ قُسَيْطٍ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، أَنَّهُ أَخْبَرَهُ، أَنَّهُ، سَأَلَ زَيْدَ بْنَ ثَابِتٍ ـ رضى الله عنه ـ فَزَعَمَ أَنَّهُ قَرَأَ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏{‏وَالنَّجْمِ‏}‏ فَلَمْ يَسْجُدْ فِيهَا‏.‏

Ato ibn Yasor (Zayd ibn Sobitdan) rivoyat qiladi: Men Zayd ibn Sobitdan sajda haqida soʻradim; u: «Men Paygʻambar ﷺ ning oldilarida Najm (surasi)ni oʻqidim, lekin u zot sajda qilmadilar», — dedi.Ато ибн Ясор (Зайд ибн Собитдан) ривоят қилади: Мен Зайд ибн Собитдан сажда ҳақида сўрадим; у: «Мен Пайғамбар ﷺ нинг олдиларида Нажм (сураси)ни ўқидим, лекин у зот сажда қилмадилар», — деди.

حَدَّثَنَا آدَمُ بْنُ أَبِي إِيَاسٍ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ قُسَيْطٍ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ، قَالَ قَرَأْتُ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏{‏وَالنَّجْمِ‏}‏ فَلَمْ يَسْجُدْ فِيهَا‏.‏

Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Paygʻambar ﷺ ning oldilarida Najm (surasi)ni oʻqidim, lekin u zot sajda qilmadilar.Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Пайғамбар ﷺ нинг олдиларида Нажм (сураси)ни ўқидим, лекин у зот сажда қилмадилар.

حَدَّثَنَا مُسْلِمٌ، وَمُعَاذُ بْنُ فَضَالَةَ، قَالاَ أَخْبَرَنَا هِشَامٌ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، قَالَ رَأَيْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَرَأَ ‏[quran sura="84" aya_start="1" aya_end="1"]{‏إِذَا السَّمَاءُ انْشَقَّتْ‏}‏ فَسَجَدَ بِهَا فَقُلْتُ يَا أَبَا هُرَيْرَةَ، أَلَمْ أَرَكَ تَسْجُدُ قَالَ لَوْ لَمْ أَرَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَسْجُدُ لَمْ أَسْجُدْ‏.‏

Abu Salama (Abu Hurayradan) rivoyat qiladi: Men Abu Hurayrani ‹Izas-samaaunshaqqat› (Inshiqoq surasi)ni oʻqiyotgan holda koʻrdim va u uni oʻqiyotib sajda qildi. Men Abu Hurayraga: «Seni sajda qilayotgan holda koʻrmadimmi?» — dedim. Abu Hurayra: «Agar Paygʻambar ﷺ ni sajda qilayotgan holda koʻrmagan boʻlsam, men sajda qilmas edim», — dedi.Абу Салама (Абу Ҳурайрадан) ривоят қилади: Мен Абу Ҳурайрани ‹Изас-самаауншаққат› (Иншиқоқ сураси)ни ўқиётган ҳолда кўрдим ва у уни ўқиётиб сажда қилди. Мен Абу Ҳурайрага: «Сени сажда қилаётган ҳолда кўрмадимми?» — дедим. Абу Ҳурайра: «Агар Пайғамбар ﷺ ни сажда қилаётган ҳолда кўрмаган бўлсам, мен сажда қилмас эдим», — деди.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنِي نَافِعٌ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَقْرَأُ عَلَيْنَا السُّورَةَ فِيهَا السَّجْدَةُ، فَيَسْجُدُ وَنَسْجُدُ، حَتَّى مَا يَجِدُ أَحَدُنَا مَوْضِعَ جَبْهَتِهِ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ sajda (oyati) boʻlgan surani oʻqiganlarida, sajda qilar edilar va biz ham shunday qilar edik; baʼzilarimiz (tigʻiz olomon tufayli) sajda qilishga joy topa olmas edi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ сажда (ояти) бўлган сурани ўқиганларида, сажда қилар эдилар ва биз ҳам шундай қилар эдик; баъзиларимиз (тиғиз оломон туфайли) сажда қилишга жой топа олмас эди.

حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ آدَمَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُسْهِرٍ، قَالَ أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَقْرَأُ السَّجْدَةَ وَنَحْنُ عِنْدَهُ فَيَسْجُدُ وَنَسْجُدُ مَعَهُ فَنَزْدَحِمُ حَتَّى مَا يَجِدُ أَحَدُنَا لِجَبْهَتِهِ مَوْضِعًا يَسْجُدُ عَلَيْهِ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ Sajda surasini oʻqiganlarida — biz u zot bilan birga edik — u zot sajda qilar, biz ham u zot bilan sajda qilar edik; baʼzilarimiz (tigʻiz olomon tufayli) sajda qilish uchun (peshanamizga) joy topa olmas edi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ Сажда сурасини ўқиганларида — биз у зот билан бирга эдик — у зот сажда қилар, биз ҳам у зот билан сажда қилар эдик; баъзиларимиз (тиғиз оломон туфайли) сажда қилиш учун (пешанамизга) жой топа олмас эди.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، قَالَ أَخْبَرَنَا هِشَامُ بْنُ يُوسُفَ، أَنَّ ابْنَ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَهُمْ قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ التَّيْمِيِّ، عَنْ رَبِيعَةَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْهُدَيْرِ التَّيْمِيِّ ـ قَالَ أَبُو بَكْرٍ وَكَانَ رَبِيعَةُ مِنْ خِيَارِ النَّاسِ عَمَّا حَضَرَ رَبِيعَةُ مِنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ ـ رضى الله عنه ـ قَرَأَ يَوْمَ الْجُمُعَةِ عَلَى الْمِنْبَرِ بِسُورَةِ النَّحْلِ حَتَّى إِذَا جَاءَ السَّجْدَةَ نَزَلَ فَسَجَدَ وَسَجَدَ النَّاسُ، حَتَّى إِذَا كَانَتِ الْجُمُعَةُ الْقَابِلَةُ قَرَأَ بِهَا حَتَّى إِذَا جَاءَ السَّجْدَةَ قَالَ يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّا نَمُرُّ بِالسُّجُودِ فَمَنْ سَجَدَ فَقَدْ أَصَابَ، وَمَنْ لَمْ يَسْجُدْ فَلاَ إِثْمَ عَلَيْهِ‏.‏ وَلَمْ يَسْجُدْ عُمَرُ ـ رضى الله عنه‏.‏ وَزَادَ نَافِعٌ عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما إِنَّ اللَّهَ لَمْ يَفْرِضِ السُّجُودَ إِلاَّ أَنْ نَشَاءَ‏.‏

Rabiʼa (Umar ibn al-Xattobdan) rivoyat qiladi: Umar ibn al-Xattob juma kuni minbarda Nahl surasini oʻqidi va sajda oyatiga yetganda, minbardan tushib, sajda qildi; odamlar ham sajda qildi. Keyingi juma (kuni) Umar ibn al-Xattob shu surani oʻqidi va sajda oyatiga yetganda: «Ey odamlar, biz sajda oyatlarini (xutba paytida) oʻqiganimizda, kim sajda qilsa, toʻgʻri ish qildi; sajda qilmagan kishiga esa gunoh yoʻq», — dedi. Va Umar (oʻsha kuni) sajda qilmadi. Ibn Umar qoʻshdi: «Alloh tilovat sajdasini farz qilmagan; lekin xohlasak, uni qila olamiz».Рабиъа (Умар ибн ал-Хаттобдан) ривоят қилади: Умар ибн ал-Хаттоб жума куни минбарда Наҳл сурасини ўқиди ва сажда оятига етганда, минбардан тушиб, сажда қилди; одамлар ҳам сажда қилди. Кейинги жума (куни) Умар ибн ал-Хаттоб шу сурани ўқиди ва сажда оятига етганда: «Эй одамлар, биз сажда оятларини (хутба пайтида) ўқиганимизда, ким сажда қилса, тўғри иш қилди; сажда қилмаган кишига эса гуноҳ йўқ», — деди. Ва Умар (ўша куни) сажда қилмади. Ибн Умар қўшди: «Аллоҳ тиловат саждасини фарз қилмаган; лекин хоҳласак, уни қила оламиз».

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا مُعْتَمِرٌ، قَالَ سَمِعْتُ أَبِي قَالَ، حَدَّثَنِي بَكْرٌ، عَنْ أَبِي رَافِعٍ، قَالَ صَلَّيْتُ مَعَ أَبِي هُرَيْرَةَ الْعَتَمَةَ فَقَرَأَ ‏[quran sura="84" aya_start="1" aya_end="1"]{‏إِذَا السَّمَاءُ انْشَقَّتْ‏}‏ فَسَجَدَ فَقُلْتُ مَا هَذِهِ قَالَ سَجَدْتُ بِهَا خَلْفَ أَبِي الْقَاسِمِ صلى الله عليه وسلم فَلاَ أَزَالُ أَسْجُدُ فِيهَا حَتَّى أَلْقَاهُ‏.‏

Abu Rofiʼ (Abu Hurayradan) rivoyat qiladi: Men Abu Hurayra orqasida xufton namozini oʻqidim va u ‹Izas-samaaunshaqqat›ni oʻqib, sajda qildi. Men: «Bu nima?» — dedim. Abu Hurayra: «Men Abulqosim (Paygʻambar ﷺ) orqasida sajda qilgan edim va u zotga yoʻliqgunimcha (vafotimga qadar) shunday qilaveraman», — dedi.Абу Рофиъ (Абу Ҳурайрадан) ривоят қилади: Мен Абу Ҳурайра орқасида хуфтон намозини ўқидим ва у ‹Изас-самаауншаққат›ни ўқиб, сажда қилди. Мен: «Бу нима?» — дедим. Абу Ҳурайра: «Мен Абулқосим (Пайғамбар ﷺ) орқасида сажда қилган эдим ва у зотга йўлиқгунимча (вафотимга қадар) шундай қилавераман», — деди.

حَدَّثَنَا صَدَقَةُ، قَالَ أَخْبَرَنَا يَحْيَى، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَقْرَأُ السُّورَةَ الَّتِي فِيهَا السَّجْدَةُ فَيَسْجُدُ وَنَسْجُدُ حَتَّى مَا يَجِدُ أَحَدُنَا مَكَانًا لِمَوْضِعِ جَبْهَتِهِ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ tilovat sajdasi boʻlgan surani oʻqiganlarida, sajda qilar edilar va biz ham sajda qilar edik; baʼzilarimiz sajda qilishga joy topa olmas edi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ тиловат саждаси бўлган сурани ўқиганларида, сажда қилар эдилар ва биз ҳам сажда қилар эдик; баъзиларимиз сажда қилишга жой топа олмас эди.