حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حَرْبٍ , وَأَحْمَدُ بْنُ مَنْصُورِ بْنِ سَيَّارٍ , وَأَحْمَدُ بْنُ مَنْصُورِ بْنِ رَاشِدٍ , وَعَبَّاسُ بْنُ مُحَمَّدٍ ، وَغَيْرُهُمْ , قَالُوا : ثنا حُسَيْنُ بْنُ عَلِيٍّ الْجُعْفِيُّ . ح وَحَدَّثَنَا أَبُو صَالِحٍ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ سَعِيدٍ الأَصْبَهَانِيُّ , ثنا أَبُو مَسْعُودٍ ، ح وَحَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ , ثنا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ , قَالا : نا حُسَيْنُ بْنُ عَلِيٍّ الْجُعْفِيُّ , عَنِ الْحَسَنِ بْنِ الْحَرِّ , عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُخَيْمِرَةَ , قَالَ : أَخَذَ عَلْقَمَةُ بِيَدِي , وَقَالَ : أَخَذَ عَبْدُ اللَّهِ بِيَدِي , وَقَالَ : أَخَذَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِيَدِي فَعَلَّمَنِي التَّشَهُّدَ : " التَّحِيَّاتُ لِلَّهِ وَالصَّلَوَاتُ وَالطَّيِّبَاتُ , السَّلامُ عَلَيْكَ أَيُّهَا النَّبِيُّ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَكَاتُهُ , السَّلامُ عَلَيْنَا وَعَلَى عِبَادِ اللَّهِ الصَّالِحِينَ , أَشْهَدُ أَنْ لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ , أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ " . تَابَعَهُ ابْنُ عَجْلانَ , وَمُحَمَّدُ بْنُ أَبَانَ , عَنِ الْحَسَنِ بْنِ الْحَرِّ . حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، ثنا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الْحَكَمِ , ثنا حَجَّاجُ بْنُ رِشْدِينَ , عَنْ حَيْوَةَ , عَنِ ابْنِ عَجْلانَ . ح وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ , ثنا أَحْمَدُ بْنُ مَنْصُورٍ , ثنا ابْنُ أَبِي مَرْيَمَ , ثنا يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ , حَدَّثَنِي ابْنُ عَجْلانَ , عَنِ الْحَسَنِ بْنِ الْحَرِّ , بِإِسْنَادِهِ مِثْلَهُ . وَرَوَاهُ زُهَيْرُ بْنُ مُعَاوِيَةَ , عَنِ الْحَسَنِ بْنِ الْحَرِّ , فَزَادَ فِي آخِرِهِ كَلامًا وَهُوَ قَوْلُهُ : إِذَا قُلْتَ هَذَا أَوْ فَعَلْتَ هَذَا فَقَدْ قَضَيْتَ صَلاتَكَ , فَإِنْ شِئْتَ أَنْ تَقُومَ فَقُمْ , وَإِنْ شِئْتَ أَنْ تَقْعُدَ فَاقْعُدْ . فَأَدْرَجَهُ بَعْضُهُمْ عَنْ زُهَيْرٍ فِي الْحَدِيثِ وَوَصَلَهُ بِكَلامِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , وَفَصَلَهُ شَبَابَةُ , عَنْ زُهَيْرٍ , وَجَعَلَهُ مِنْ كَلامِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودِ , وَقَوْلُهُ : أَشْبَهُ بِالصَّوَابِ مِنْ قَوْلِ مَنْ أَدْرَجَهُ فِي حَدِيثِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , لأَنَّ ابْنَ ثَوْبَانَ , رَوَاهُ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ الْحُرِّ , كَذَلِكَ وَجَعَلَ آخِرَهُ مِنْ قَوْلِ ابْنِ مَسْعُودٍ , وَلاتِّفَاقِ حُسَيْنٍ الْجُعْفِيِّ , وَابْنِ عَجْلانَ , وَمُحَمَّدِ بْنِ أَبَانَ فِي رِوَايَتِهِمْ , عَنِ الْحَسَنِ بْنِ الْحَرِّ عَلَى تَرْكِ ذِكْرَهُ فِي آخِرِ الْحَدِيثِ مَعَ اتِّفَاقِ كُلِّ مَنْ رَوَى التَّشَهُّدَ , عَنْ عَلْقَمَةَ ، وَعَنْ غَيْرِهِ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ عَلَى ذَلِكَ , وَاللَّهُ أَعْلَمُ
Qosim ibn Muxaymira aytdi: Alqama qoʻlimdan ushlab dedi: Abdulloh mening qoʻlimdan ushlab dedi: Rasululloh ﷺ mening qoʻlimdan ushlab, menga tashahhudni oʻrgatdilar: «Attahiyyatu lillahi vas-salavatu vat-toyyibat, assalomu alayka ayyuhan-Nabiyyu va rahmatullohi va barakotuh, assalomu alayno va alo ibodillahis-solihiyn, ashhadu an la ilaha illalloh, ashhadu anna Muhammadan abduhu va rasuluh». Unga Ibn Ajlon va Muhammad ibn Abon ham Hasan ibn al-Hurdan rivoyat qilib mutobaat qilishgan. Abu Bakr Naysoburiy bizga aytdi, Muhammad ibn Abdulloh ibn Abdulhakam aytdi, Hajjoj ibn Rishdin Hayvadan, u Ibn Ajlondan aytdi. Yana Abu Bakr bizga aytdi, Ahmad ibn Mansur aytdi, Ibn Abu Maryam aytdi, Yahyo ibn Ayyub aytdi, menga Ibn Ajlon Hasan ibn al-Hurdan oʻz isnodi bilan shunga oʻxshashini aytdi. Zuhayr ibn Muoviya esa buni Hasan ibn al-Hurdan rivoyat qilib, oxirida bir soʻzni ziyoda qilgan, u ham boʻlsa: Buni aytsang yoki buni qilsang, namozingni tugatgan boʻlasan; xohlasang tur, xohlasang oʻtir, degan soʻzdir. Baʼzilar Zuhayrdan rivoyat qilib, uni hadis ichiga qoʻshib yuborishgan va Nabiy ﷺning kalomiga ulashgan. Shababa esa Zuhayrdan rivoyat qilib, uni ajratgan va uni Abdulloh ibn Masʼudning soʻzi qilgan. Uning soʻzi — uni Nabiy ﷺning hadisiga qoʻshib yuborganning soʻzidan koʻra toʻgʻriroqdir; chunki Ibn Savbon ham buni Hasan ibn al-Hurdan shunday rivoyat qilib, oxirini Ibn Masʼudning soʻzi qilgan; yana Husayn al-Juʼfiy, Ibn Ajlon va Muhammad ibn Abon Hasan ibn al-Hurdan qilgan rivoyatlarida uni hadisning oxirida zikr qilmaslikda ittifoq qilishgan; shuningdek, tashahhudni Alqamadan va boshqalardan, ular esa Abdulloh ibn Masʼuddan rivoyat qilganlarning barchasi ham shunga ittifoq qilishgan. Alloh biladi.Қосим ибн Мухаймира айтди: Алқама қўлимдан ушлаб деди: Абдуллоҳ менинг қўлимдан ушлаб деди: Расулуллоҳ ﷺ менинг қўлимдан ушлаб, менга ташаҳҳудни ўргатдилар: «Аттаҳийяту лиллаҳи вас-салавату ват-тоййибат, ассалому алайка айюҳан-Набийю ва раҳматуллоҳи ва баракотуҳ, ассалому алайно ва ало ибодиллаҳис-солиҳийн, ашҳаду ан ла илаҳа иллаллоҳ, ашҳаду анна Муҳаммадан абдуҳу ва расулуҳ». Унга Ибн Ажлон ва Муҳаммад ибн Абон ҳам Ҳасан ибн ал-Ҳурдан ривоят қилиб мутобаат қилишган. Абу Бакр Найсобурий бизга айтди, Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн Абдулҳакам айтди, Ҳажжож ибн Ришдин Ҳайвадан, у Ибн Ажлондан айтди. Яна Абу Бакр бизга айтди, Аҳмад ибн Мансур айтди, Ибн Абу Марям айтди, Яҳё ибн Айюб айтди, менга Ибн Ажлон Ҳасан ибн ал-Ҳурдан ўз исноди билан шунга ўхшашини айтди. Зуҳайр ибн Муовия эса буни Ҳасан ибн ал-Ҳурдан ривоят қилиб, охирида бир сўзни зиёда қилган, у ҳам бўлса: Буни айтсанг ёки буни қилсанг, намозингни тугатган бўласан; хоҳласанг тур, хоҳласанг ўтир, деган сўздир. Баъзилар Зуҳайрдан ривоят қилиб, уни ҳадис ичига қўшиб юборишган ва Набий ﷺнинг каломига улашган. Шабаба эса Зуҳайрдан ривоят қилиб, уни ажратган ва уни Абдуллоҳ ибн Масъуднинг сўзи қилган. Унинг сўзи — уни Набий ﷺнинг ҳадисига қўшиб юборганнинг сўзидан кўра тўғрироқдир; чунки Ибн Савбон ҳам буни Ҳасан ибн ал-Ҳурдан шундай ривоят қилиб, охирини Ибн Масъуднинг сўзи қилган; яна Ҳусайн ал-Жуъфий, Ибн Ажлон ва Муҳаммад ибн Абон Ҳасан ибн ал-Ҳурдан қилган ривоятларида уни ҳадиснинг охирида зикр қилмасликда иттифоқ қилишган; шунингдек, ташаҳҳудни Алқамадан ва бошқалардан, улар эса Абдуллоҳ ибн Масъуддан ривоят қилганларнинг барчаси ҳам шунга иттифоқ қилишган. Аллоҳ билади.