قُرِئَ عَلَى أَبِي الْقَاسِمِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ , وَأَنَا أَسْمَعُ , حَدَّثَكُمْ دَاوُدُ بْنُ رُشَيْدٍ , ثنا الْوَلِيدُ , عَنِ الأَوْزَاعِيِّ ، عَنْ قُرَّةَ , عَنِ ابْنِ شِهَابٍ , عَنْ أَبِي سَلَمَةَ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " كُلُّ أَمْرٍ ذِي بَالٍ لا يُبْدَأُ فِيهِ بِحَمْدِ اللَّهِ أَقْطَعُ " . تَفَرَّدَ بِهِ قُرَّةُ , عَنِ الزُّهْرِيِّ , عَنْ أَبِي سَلَمَةَ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , وَأَرْسَلَهُ غَيْرُهُ عَنِ الزُّهْرِيِّ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , وَقُرَّةُ لَيْسَ بِقَوِيٍّ فِي الْحَدِيثِ . وَرَوَاهُ صَدَقَةُ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِيدٍ , عَنِ الزُّهْرِيِّ , عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ . وَلا يَصِحُّ الْحَدِيثُ , وَصَدَقَةُ , وَمُحَمَّدُ بْنُ سَعِيدٍ ضَعِيفَانِ , وَالْمُرْسَلُ هُوَ الصَّوَابُ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Allohga hamd aytish bilan boshlanmagan har bir muhim ish oxiri kesikdir», dedilar. Buni Zuhriydan, u Abu Salamadan, u Abu Hurayradan (rivoyat qilishda) Qurra yolgʻiz qolgan; boshqalar esa uni Zuhriydan, u Nabiy ﷺdan mursal qilib rivoyat qilishgan. Qurra hadisda kuchli emas. Sadaqa uni Muhammad ibn Saiddan, u Zuhriydan, u Abdurrahmon ibn Kaʼb ibn Molikdan, u otasidan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qilgan. Hadis sahih emas; Sadaqa va Muhammad ibn Said ikkovi zaifdirlar; toʻgʻrisi esa mursaldir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳга ҳамд айтиш билан бошланмаган ҳар бир муҳим иш охири кесикдир», дедилар. Буни Зуҳрийдан, у Абу Саламадан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилишда) Қурра ёлғиз қолган; бошқалар эса уни Зуҳрийдан, у Набий ﷺдан мурсал қилиб ривоят қилишган. Қурра ҳадисда кучли эмас. Садақа уни Муҳаммад ибн Саиддан, у Зуҳрийдан, у Абдурраҳмон ибн Каъб ибн Моликдан, у отасидан, у Набий ﷺдан ривоят қилган. Ҳадис саҳиҳ эмас; Садақа ва Муҳаммад ибн Саид иккови заифдирлар; тўғриси эса мурсалдир.

حَدَّثَنِي أَبُو طَالِبٍ الْحَافِظُ أَحْمَدُ بْنُ نَصْرٍ ، ثنا هِلالُ بْنُ الْعَلاءِ , ثنا عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ , نا مُوسَى بْنُ أَعْيَنَ , عَنِ الأَوْزَاعِيِّ ، عَنْ قُرَّةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " كُلُّ أَمْرٍ ذِي بَالٍ لا يُبْدَأُ فِيهِ بِذِكْرِ اللَّهِ أَقْطَعُ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Allohni zikr qilish bilan boshlanmagan har bir muhim ish oxiri kesikdir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳни зикр қилиш билан бошланмаган ҳар бир муҳим иш охири кесикдир», дедилар.

نا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ ، ثنا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ , نا نُوحُ بْنُ قَيْسٍ , عَنْ أَخِيهِ خَالِدِ بْنِ قَيْسٍ , عَنْ قَتَادَةَ , عَنْ أَنَسٍ , قَالَ : قَالَ رَجُلٌ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : كَمِ افْتَرَضَ اللَّهُ عَلَى عِبَادِهِ مِنَ الصَّلَوَاتِ ؟ قَالَ : " خَمْسُ صَلَوَاتٍ " , قَالَ : هَلْ قَبْلَهُنَّ أَوْ بَعْدَهُنَّ شَيْءٌ ؟ فَقَالَ : " افْتَرَضَ اللَّهُ عَلَى عِبَادِهِ صَلَوَاتٍ خَمْسًا " , فَحَلَفَ الرَّجُلُ بِاللَّهِ لا يَزِيدُ عَلَيْهِنَّ شَيْئًا وَلا يَنْقُصُ , فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِنْ صَدَقَ دَخَلَ الْجَنَّةَ "

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Rasululloh ﷺga: «Alloh bandalariga qancha namozni farz qilgan?» dedi. U zot: «Besh vaqt namozni», dedilar. U: «Ulardan avval yoki keyin biror narsa bormi?» dedi. U zot: «Alloh bandalariga besh vaqt namozni farz qilgan», dedilar. Shunda haligi kishi Allohga qasam ichib, ularga hech narsa qoʻshmasligini va kamaytirmasligini (aytdi). Rasululloh ﷺ: «Agar rost soʻzlagan boʻlsa, jannatga kiradi», dedilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши Расулуллоҳ ﷺга: «Аллоҳ бандаларига қанча намозни фарз қилган?» деди. У зот: «Беш вақт намозни», дедилар. У: «Улардан аввал ёки кейин бирор нарса борми?» деди. У зот: «Аллоҳ бандаларига беш вақт намозни фарз қилган», дедилар. Шунда ҳалиги киши Аллоҳга қасам ичиб, уларга ҳеч нарса қўшмаслигини ва камайтирмаслигини (айтди). Расулуллоҳ ﷺ: «Агар рост сўзлаган бўлса, жаннатга киради», дедилар.

حَدَّثَنَا ابْنُ صَاعِدٍ , نا الْعَبَّاسُ بْنُ مُحَمَّدٍ , وثنا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرِ بْنِ رُمَيْسٍ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ الدَّقِيقِيُّ , قَالا : نا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سَعْدٍ , نا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ الرَّبِيعِ بْنِ سَبْرَةَ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَدِّهِ رَفَعَهُ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " إِذَا بَلَغَ أَوْلادُكُمْ سَبْعَ سِنِينَ فَفَرِّقُوا بَيْنَ فُرُشِهِمْ , فَإِذَا بَلَغُوا عَشْرَ سِنِينَ فَاضْرِبُوهُمْ عَلَى الصَّلاةِ "

Sabra al-Juhaniy (roziyallohu anhu)dan, Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadi: «Bolalaringiz yetti yoshga yetsa, toʻshaklarini ajratinglar; oʻn yoshga yetsalar, namoz uchun ularni uringlar», dedilar.Сабра ал-Жуҳаний (розияллоҳу анҳу)дан, Набий ﷺдан ривоят қилинади: «Болаларингиз етти ёшга етса, тўшакларини ажратинглар; ўн ёшга етсалар, намоз учун уларни уринглар», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، نا أَحْمَدُ بْنُ مَنْصُورٍ زَاجٌ , نا النَّضْرُ بْنُ شُمَيْلٍ , أنا أَبُو حَمْزَةَ الصَّيْرَفِيُّ وَهُوَ سَوَّارُ بْنُ دَاوُدَ ، نا عَمْرُو بْنُ شُعَيْبٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَدِّهِ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مُرُوا صِبْيَانَكُمْ بِالصَّلاةِ لِسَبْعٍ , وَاضْرِبُوهُمْ عَلَيْهَا لِعَشْرٍ , وَفَرِّقُوا بَيْنَهُمْ فِي الْمَضَاجِعِ , وَإِذَا زَوَّجَ أَحَدُكُمْ عَبْدَهُ أَمَتَهُ أَوْ أَجِيرَهُ فَلا يَنْظُرْ إِلَى مَا دُونَ السُّرَّةِ وَفَوْقَ الرُّكْبَةِ , فَإِنَّ مَا تَحْتَ السُّرَّةِ إِلَى الرُّكْبَةِ مِنَ الْعَوْرَةِ "

Amr ibn Shuayb otasidan, u bobosidan rivoyat qiladi: Rasululloh ﷺ: «Bolalaringizni yetti yoshda namozga buyuringlar, oʻn yoshda uning uchun uringlar va yotoqlarini ajratinglar. Sizlardan biringiz qulini choʻrisiga yoki ishchisiga uylantirsa, kindikdan pastga va tizzadan yuqoriga qaramasin; chunki kindik ostidan tizzagacha boʻlgani avratdandir», dedilar.Амр ибн Шуайб отасидан, у бобосидан ривоят қилади: Расулуллоҳ ﷺ: «Болаларингизни етти ёшда намозга буюринглар, ўн ёшда унинг учун уринглар ва ётоқларини ажратинглар. Сизлардан бирингиз қулини чўрисига ёки ишчисига уйлантирса, киндикдан пастга ва тиззадан юқорига қарамасин; чунки киндик остидан тиззагача бўлгани авратдандир», дедилар.

حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ يَعْقُوبَ بْنِ إِسْحَاقَ بْنِ بُهْلُولٍ ، نا مُحَمَّدُ بْنُ حَبِيبٍ الشَّيْلَمَانِيُّ , نا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بَكْرٍ , نا سَوَّارُ أَبُو حَمْزَةَ , عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَدِّهِ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مُرُوا صِبْيَانَكُمْ بِالصَّلاةِ فِي سَبْعِ سِنِينَ وَاضْرِبُوهُمْ عَلَيْهَا فِي عَشْرٍ , وَفَرِّقُوا بَيْنَهُمْ فِي الْمَضَاجِعِ , وَإِذَا زَوَّجَ الرَّجُلُ مِنْكُمْ عَبْدَهُ أَوْ أَجِيرَهُ فَلا يَرَيْنَ مَا بَيْنَ رُكْبَتِهِ وَسُرَّتِهِ , فَإِنَّمَا بَيْنَ سُرَّتِهِ وَرُكْبَتِهِ مِنْ عَوْرَتِهِ "

Amr ibn Shuayb otasidan, u bobosidan rivoyat qiladi: Rasululloh ﷺ: «Bolalaringizni yetti yoshda namozga buyuringlar, oʻn yoshda uning uchun uringlar va yotoqlarini ajratinglar. Sizlardan bir kishi qulini yoki ishchisini uylantirsa, uning tizzasi bilan kindigi orasiga qaramasin; chunki kindigi bilan tizzasi orasi uning avratidandir», dedilar.Амр ибн Шуайб отасидан, у бобосидан ривоят қилади: Расулуллоҳ ﷺ: «Болаларингизни етти ёшда намозга буюринглар, ўн ёшда унинг учун уринглар ва ётоқларини ажратинглар. Сизлардан бир киши қулини ёки ишчисини уйлантирса, унинг тиззаси билан киндиги орасига қарамасин; чунки киндиги билан тиззаси ораси унинг авратидандир», дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مُحَمَّدٍ الصَّفَّارُ , ثنا الْعَبَّاسُ بْنُ مُحَمَّدٍ الدُّورِيُّ , نا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْجَبَلِيُّ الضَّرَّابُ رَفِيقُ يَحْيَى بْنِ مَعِينٍ , نا النَّضْرُ بْنُ مَنْصُورٍ الْفَزَارِيُّ , نا أَبُو الْجَنُوبِ ، قَالَ مُوسَى : وَاسْمُهُ عُقْبَةُ بْنُ عَلْقَمَةَ , قَالَ : سَمِعْتُ عَلِيًّا رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ , يَقُولُ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " الرُّكْبَةُ مِنَ الْعَوْرَةِ " . أَبُو الْجَنُوبِ ضَعِيفٌ

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Tizza avratdandir», dedilar. Abul-Janub zaifdir.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Тизза авратдандир», дедилар. Абул-Жануб заифдир.

حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ يَعْقُوبَ بْنِ إِسْحَاقَ بْنِ بُهْلُولٍ ، نا جَدِّي , نا أَبِي , عَنْ سَعِيدِ بْنِ رَاشِدٍ , عَنْ عَبَّادِ بْنِ كَثِيرٍ , عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ , عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ , عَنْ أَبِي أَيُّوبَ , قَالَ : سَمِعْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , يَقُولُ : " مَا فَوْقَ الرُّكْبَتَيْنِ مِنَ الْعَوْرَةِ , وَمَا أَسْفَلَ مِنَ السُّرَّةِ مِنَ الْعَوْرَةِ "

Abu Ayyub (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Nabiy ﷺning: «Tizzalardan yuqorisi avratdandir, kindikdan pasti esa avratdandir», deganlarini eshitdim.Абу Айюб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Набий ﷺнинг: «Тиззалардан юқориси авратдандир, киндикдан пасти эса авратдандир», деганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، نا الْفَضْلُ بْنُ سَهْلٍ , ثنا دَاوُدُ بْنُ الْمُحَبَّرِ , ثنا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُثَنَّى , عَنْ ثُمَامَةَ , عَنْ أَنَسٍ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مُرُوهُمْ بِالصَّلاةِ لِسَبْعِ سِنِينَ وَاضْرِبُوهُمْ عَلَيْهَا لِثَلاثَ عَشْرَةَ "

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ularni yetti yoshda namozga buyuringlar, oʻn uch yoshda uning uchun uringlar», dedilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Уларни етти ёшда намозга буюринглар, ўн уч ёшда унинг учун уринглар», дедилар.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَحْمَدَ الدَّقَّاقُ , ثنا حَنْبَلُ بْنُ إِسْحَاقَ , نا عَفَّانُ , ثنا عَبْدُ الْوَاحِدِ بْنُ زِيَادٍ , ثنا سَعِيدُ بْنُ كَثِيرِ بْنِ عُبَيْدٍ , حَدَّثَنِي أَبِي , أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ , يَقُولُ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " أُمِرْتُ أَنْ أُقَاتِلَ النَّاسَ حَتَّى يَشْهَدُوا أَنْ لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ , وَيُقِيمُوا الصَّلاةَ وَيُؤْتُوا الزَّكَاةَ , ثُمَّ قَدْ حُرِّمَ عَلَيَّ دِمَاؤُهُمْ وَأَمْوَالُهُمْ , وَحِسَابُهُمْ عَلَى اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ " . وَكَذَلِكَ رَوَاهُ أَبُو جَعْفَرٍ الرَّازِيُّ ، عَنْ يُونُسَ , عَنِ الْحَسَنِ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ . وَكَذَلِكَ قَالَ عِمْرَانُ الْقَطَّانُ , عَنْ مَعْمَرٍ , عَنِ الزُّهْرِيِّ , عَنْ أَنَسٍ , عَنْ أَبِي بَكْرٍ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , نَحْوَهُ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Men odamlar Allohdan boshqa iloh yoʻq va Muhammad Allohning Rasuli ekaniga guvohlik bergunlaricha, namozni toʻkis ado etgunlaricha va zakot bergunlaricha ular bilan jang qilishga buyurilganman. Soʻng ularning qonlari va mollari menga harom boʻladi; hisoblari esa aziz va jalil Allohning zimmasidadir», dedilar. Buni Abu Jaʼfar ar-Roziy ham Yunusdan, u Hasandan, u Abu Hurayradan, u Nabiy ﷺdan shunday rivoyat qilgan. Imron al-Qatton ham Maʼmardan, u Zuhriydan, u Anasdan, u Abu Bakrdan, u Nabiy ﷺdan shunga oʻxshashini aytgan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мен одамлар Аллоҳдан бошқа илоҳ йўқ ва Муҳаммад Аллоҳнинг Расули эканига гувоҳлик бергунларича, намозни тўкис адо этгунларича ва закот бергунларича улар билан жанг қилишга буюрилганман. Сўнг уларнинг қонлари ва моллари менга ҳаром бўлади; ҳисоблари эса азиз ва жалил Аллоҳнинг зиммасидадир», дедилар. Буни Абу Жаъфар ар-Розий ҳам Юнусдан, у Ҳасандан, у Абу Ҳурайрадан, у Набий ﷺдан шундай ривоят қилган. Имрон ал-Қаттон ҳам Маъмардан, у Зуҳрийдан, у Анасдан, у Абу Бакрдан, у Набий ﷺдан шунга ўхшашини айтган.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، ثنا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى , ثنا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ , أَخْبَرَنِي يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ , عَنْ حُمَيْدٍ , عَنْ أَنَسٍ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " أُمِرْتُ أَنْ أُقَاتِلَ الْمُشْرِكِينَ حَتَّى يَشْهَدُوا أَنْ لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ , فَإِذَا شَهِدُوا أَنْ لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ وَصَلُّوا صَلاتَنَا وَاسْتَقْبَلُوا قِبْلَتَنَا وَأَكَلُوا ذَبَائِحَنَا ؛ حُرِّمَتْ عَلَيْنَا أَمْوَالُهُمْ وَدِمَاؤُهُمْ إِلا بِحَقِّهَا , وَلَهُمْ مَا لِلْمُسْلِمِ وَعَلَيْهِمْ مَا عَلَى الْمُسْلِمِ " . حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُبَشِّرٍ ، نا أَحْمَدُ بْنُ سِنَانٍ , ثنا يَعْمُرُ بْنُ بِشْرٍ , ثنا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ , أنا حُمَيْدٌ الطَّوِيلُ , عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , نَحْوَهُ . حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، ثنا أَحْمَدُ بْنُ يُوسُفَ السُّلَمِيُّ , ثنا نُعَيْمُ بْنُ حَمَّادٍ , ثنا ابْنُ الْمُبَارَكِ , عَنْ حُمَيْدٍ , عَنْ أَنَسٍ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , نَحْوَهُ . نا إبْرَاهِيمُ بْنُ أَحْمَدَ الْقِرْمِيسِينِيُّ , ثنا إِبْرَاهِيمُ بْنُ عَبْدِ الْوَاحِدِ الْعَبْسِيُّ , حَدَّثَنِي جَدِّي الْهَيْثَمُ بْنُ مَرْوَانَ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ عِيسَى بْنِ سُمَيْعٍ , عَنْ حُمَيْدٍ , عَنْ أَنَسٍ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , نَحْوَهُ . حَدَّثَنَا ابْنُ خَلادٍ , نا الْمَعْمَرِيُّ ، نا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ , حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عِيسَى بْنِ سُمَيْعٍ , بِإِسْنَادِهِ مِثْلَهُ

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Men mushriklar Allohdan boshqa iloh yoʻq va Muhammad Allohning Rasuli ekaniga guvohlik bergunlaricha ular bilan jang qilishga buyurilganman. Bas, ular Allohdan boshqa iloh yoʻq va Muhammad Allohning Rasuli ekaniga guvohlik bersalar, bizning namozimizni oʻqisalar, qiblamizga yuzlansalar va soʻygan hayvonlarimizni yesalar, ularning mollari va qonlari bizga harom boʻladi — haqqi bilan boʻlgani bundan mustasno; ular uchun musulmonga (tegishli) narsa bor, ular zimmasida esa musulmon zimmasidagi narsa bor», dedilar. Buni Abdulloh ibn Muborak Humayddan, u Anas ibn Molikdan, u Nabiy ﷺdan; Muhammad ibn Iso ibn Sumayʼ esa Humayddan, u Anasdan, u Nabiy ﷺdan shunga oʻxshash rivoyat qilishgan.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мен мушриклар Аллоҳдан бошқа илоҳ йўқ ва Муҳаммад Аллоҳнинг Расули эканига гувоҳлик бергунларича улар билан жанг қилишга буюрилганман. Бас, улар Аллоҳдан бошқа илоҳ йўқ ва Муҳаммад Аллоҳнинг Расули эканига гувоҳлик берсалар, бизнинг намозимизни ўқисалар, қибламизга юзлансалар ва сўйган ҳайвонларимизни есалар, уларнинг моллари ва қонлари бизга ҳаром бўлади — ҳаққи билан бўлгани бундан мустасно; улар учун мусулмонга (тегишли) нарса бор, улар зиммасида эса мусулмон зиммасидаги нарса бор», дедилар. Буни Абдуллоҳ ибн Муборак Ҳумайддан, у Анас ибн Моликдан, у Набий ﷺдан; Муҳаммад ибн Исо ибн Сумайъ эса Ҳумайддан, у Анасдан, у Набий ﷺдан шунга ўхшаш ривоят қилишган.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ , ثنا إِبْرَاهِيمُ بْنُ هَاشِمٍ , ثنا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَرْعَرَةَ , حَدَّثَنِي حَرَمِيُّ بْنُ عُمَارَةَ , نا شُعْبَةُ , عَنْ وَاقِدِ بْنِ مُحَمَّدٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " أُمِرْتُ أَنْ أُقَاتِلَ النَّاسَ حَتَّى يَشْهَدُوا أَنْ لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ وَيُقِيمُوا الصَّلاةَ وَيُؤْتُوا الزَّكَاةَ , فَإِذَا فَعَلُوا ذَلِكَ عَصَمُوا مِنِّي دِمَاءَهُمْ وَأَمْوَالَهُمْ إِلا بِحَقِّ الإِسْلامِ , وَحِسَابُهُمْ عَلَى اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ " . حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُوسُفَ بْنِ خَلادٍ ، نا الْمَعْمَرِيُّ ، نا إِبْرَاهِيمُ بْنُ عَرْعَرَةَ , بِإِسْنَادِهِ مِثْلَهُ . حَدَّثَنَا ابْنُ خَلادٍ , نا الْمَعْمَرِيُّ ، نا مَنْصُورُ بْنُ أَبِي مُزَاحِمٍ , ثنا عَبْدُ الْحَمِيدِ بْنُ بَهْرَامَ , نا شَهْرُ بْنُ حَوْشَبٍ , عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ غَنْمٍ , عَنْ حَدِيثِ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ , أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " أُمِرْتُ أَنْ أُقَاتِلَ النَّاسَ حَتَّى يُقِيمُوا الصَّلاةَ وَيُؤْتُوا الزَّكَاةَ وَيَشْهَدُوا " , وَمِثْلُهُ سَوَاءٌ

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan, Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadi: «Men odamlar Allohdan boshqa iloh yoʻqligiga guvohlik bergunlaricha, namozni toʻkis ado etgunlaricha va zakot bergunlaricha ular bilan jang qilishga buyurilganman. Buni qilsalar, qonlarini va mollarini mendan saqlaydilar — Islom haqqi bundan mustasno. Hisoblari esa aziz va jalil Allohning zimmasidadir», dedilar. Abdurrahmon ibn Gʻanm Muoz ibn Jabalning hadisidan rivoyat qilishicha, Rasululloh ﷺ: «Men odamlar namozni toʻkis ado etgunlaricha, zakot bergunlaricha va guvohlik bergunlaricha ular bilan jang qilishga buyurilganman», dedilar — va aynan shunga oʻxshash.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан, Набий ﷺдан ривоят қилинади: «Мен одамлар Аллоҳдан бошқа илоҳ йўқлигига гувоҳлик бергунларича, намозни тўкис адо этгунларича ва закот бергунларича улар билан жанг қилишга буюрилганман. Буни қилсалар, қонларини ва молларини мендан сақлайдилар — Ислом ҳаққи бундан мустасно. Ҳисоблари эса азиз ва жалил Аллоҳнинг зиммасидадир», дедилар. Абдурраҳмон ибн Ғанм Муоз ибн Жабалнинг ҳадисидан ривоят қилишича, Расулуллоҳ ﷺ: «Мен одамлар намозни тўкис адо этгунларича, закот бергунларича ва гувоҳлик бергунларича улар билан жанг қилишга буюрилганман», дедилар — ва айнан шунга ўхшаш.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، ثنا أَبُو حُمَيْدٍ الْمِصِّيصِيُّ ، ثنا حَجَّاجٌ , عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ . ح وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ , ثنا الْعَبَّاسُ بْنُ مُحَمَّدٍ ، وأَبُو أُمَيَّةَ ، ومُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ , وَغَيْرُهُمْ قَالُوا : حَدَّثَنَا رَوْحٌ , عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ . ح وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ , ثنا الرَّبِيعُ بْنُ سُلَيْمَانَ , ثنا الشَّافِعِيُّ , ثنا مُسْلِمُ بْنُ خَالِدٍ , عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ , أَخْبَرَنِي عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي مَحْذُورَةَ , أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ مُحَيْرِيزٍ أَخْبَرَهُ ‏ , وَكَانَ يَتِيمًا فِي حِجْرِ أَبِي مَحْذُورَةَ حِينَ جَهَّزَهُ إِلَى الشَّامِ , قَالَ : فَقُلْتُ لأَبِي مَحْذُورَةَ : أَيْ عَمِّ إِنِّي خَارِجٌ إِلَى الشَّامِ وَإِنِّي أَخْشَى أَنْ أُسْأَلَ عَنْ تَأْذِينِكَ فَأَخْبِرْنِي , قَالَ : نَعَمْ , خَرَجْتُ فِي نَفَرٍ فَكُنَّا فِي بَعْضِ طَرِيقِ حُنَيْنٍ , فَقَفَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ حُنَيْنٍ , فَلَقِيَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي بَعْضِ الطَّرِيقِ فَأَذَّنَ مُؤَذِّنُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِالصَّلاةِ , قَالَ : فَلَمَّا سَمِعْنَا صَوْتَ الْمُؤَذِّنِ وَنَحْنُ مُتَنَكِّبُونَ فَصَرَخْنَا نَحْكِيهِ وَنَسْتَهْزِئُ بِهِ , فَسَمِعَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الصَّوْتَ فَأَرْسَلَ إِلَيْنَا إِلَى أَنْ وَقَفْنَا بَيْنَ يَدَيْهِ , فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " أَيُّكُمُ الَّذِي سَمِعْتُ صَوْتَهُ قَدِ ارْتَفَعَ ؟ " ، فَأَشَارَ الْقَوْمُ كُلُّهُمْ إِلَيَّ وَصَدَّقُوا , فَأَرْسَلَ كُلَّهُمْ وَحَبَسَنِي , فَقَالَ : " قُمْ فَأَذِّنْ بِالصَّلاةِ " , فَقُمْتُ وَلا شَيْءَ أَكْرَهُ إِلَيَّ مِنَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَا يَأْمُرُنِي بِهِ , فَقُمْتُ بَيْنَ يَدَيْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَأَلْقَى عَلَيَّ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ التَّأْذِينَ هُوَ بِنَفْسِهِ , فَقَالَ : " قُلِ : اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ , أَشْهَدُ أَنْ لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ أَشْهَدُ أَنْ لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ , أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ , أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ " , ثُمَّ قَالَ لِي : " ارْجِعْ فَامْدُدْ مِنْ صَوْتِكَ " , ثُمَّ قَالَ لِي : " قُلْ : أَشْهَدُ أَنْ لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ , أَشْهَدُ أَنْ لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ , أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ , أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ , حَيَّ عَلَى الصَّلاةِ , حَيَّ عَلَى الصَّلاةِ , حَيَّ عَلَى الْفَلاحِ , حَيَّ عَلَى الْفَلاحِ , اللَّهُ أَكْبَرُ , اللَّهُ أَكْبَرُ , لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ " , ثُمَّ دَعَانِي حِينَ قَضَيْتُ التَّأْذِينَ وَأَعْطَانِي صُرَّةً فِيهَا شَيْءٌ مِنْ فِضَّةٍ , ثُمَّ وَضَعَ يَدَهُ عَلَى نَاصِيَةِ أَبِي مَحْذُورَةَ , ثُمَّ أَمَرَّهَا عَلَى وَجْهِهِ , ثُمَّ أَمَرَّ بَيْنَ ثَدْيَيْهِ ثُمَّ عَلَى كَبِدِهِ حَتَّى بَلَغَتْ يَدُهُ سُرَّةَ أَبِي مَحْذُورَةَ , ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " بَارَكَ اللَّهُ فِيكَ وَبَارَكَ عَلَيْكَ " , فَقُلْتُ : يَا رَسُولَ اللَّهِ , مُرْنِي بِالتَّأْذِينِ بِمَكَّةَ , فَقَالَ : " قَدْ أَمَرْتُكَ بِهِ " , وَذَهَبَ كُلُّ شَيْءٍ كَانَ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ كَرَاهِيَتِهِ وَعَادَ ذَلِكَ كُلُّهُ مَحَبَّةً لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَقَدِمْتُ عَلَى عَتَّابِ بْنِ أَسِيدٍ عَامِلِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَأَذَّنْتُ بِالصَّلاةِ عَلَى أَمْرِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ . قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ : فَأَخْبَرَنِي مَنْ أَدْرَكْتُ مِنْ آلِ أَبِي مَحْذُورَةَ , عَلَى نَحْوِ مَا أَخْبَرَنِي ابْنُ مُحَيْرِيزٍ . هَذَا حَدِيثُ الرَّبِيعِ وَلَفْظُهُ . وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ , ثنا الرَّبِيعُ , ثنا الشَّافِعِيُّ , قَالَ : وَأَدْرَكْتُ إِبْرَاهِيمَ بْنَ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي مَحْذُورَةَ يُؤَذِّنُ كَمَا حَكَى ابْنُ مُحَيْرِيزٍ , وَسَمِعْتُهُ يُحَدِّثُ عَنْ أَبِيهِ , عَنِ ابْنِ مُحَيْرِيزٍ , عَنْ أَبِي مَحْذُورَةَ ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , بِمَعْنَى مَا حَكَى ابْنُ جُرَيْجٍ وَسَمِعْتُهُ يُقِيمُ , فَيَقُولُ : " اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ , أَشْهَدُ أَنْ لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ , أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ , حَيَّ عَلَى الصَّلاةِ , حَيَّ عَلَى الْفَلاحِ , قَدْ قَامَتِ الصَّلاةُ , قَدْ قَامَتِ الصَّلاةُ , اللَّهُ أَكْبَرُ , اللَّهُ أَكْبَرُ , لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ " . وَأَحْسَبُهُ يَحْكِي الإِقَامَةَ خَبَرًا كَمَا يَحْكِي الأَذَانَ

Abdulloh ibn Muhayriz — u Abu Mahzuraning tarbiyasidagi yetim edi, u kishi uni Shomga joʻnatayotganida — aytdi: Men Abu Mahzuraga: «Ey amaki, men Shomga chiqmoqdaman va sening azoning haqida soʻralishimdan qoʻrqaman, menga xabar bergin», dedim. U: «Ha», dedi va (shunday hikoya qildi): Men bir necha kishi bilan chiqdim, biz Hunayn yoʻlining bir joyida edik. Rasululloh ﷺ Hunayndan qaytdilar va yoʻlning bir joyida bizga duch keldilar. Shunda Rasululloh ﷺning muazzinlari namozga azon aytdi. Biz chetda turgan holimizda muazzinning ovozini eshitib, uni masxara qilib, taqlid qilib qichqirdik. Nabiy ﷺ ovozni eshitib, bizga (kishi) yubordilar, toki u zotning huzurlarida toʻxtadik. Rasululloh ﷺ: «Ovozi baland eshitilgan qaysingiz edingiz?» dedilar. Butun qavm menga ishora qilishdi va rost aytishdi. U zot hammalarini yubordilar-u, meni ushlab qoldilar va: «Tur, namozga azon ayt», dedilar. Men turdim, holbuki men uchun Nabiy ﷺdan va u zot menga buyurayotgan narsadan yomon koʻrilganroq narsa yoʻq edi. Rasululloh ﷺning oldilarida turdim. Rasululloh ﷺ azonni menga oʻzlari oʻrgatdilar va: «Aytgin: Allohu akbar, Allohu akbar, Allohu akbar, Allohu akbar. Ashhadu an la ilaha illalloh, ashhadu an la ilaha illalloh. Ashhadu anna Muhammadan rasululloh, ashhadu anna Muhammadan rasululloh», dedilar. Soʻng menga: «Qaytar va ovozingni choʻz», dedilar. Soʻng menga: «Aytgin: Ashhadu an la ilaha illalloh, ashhadu an la ilaha illalloh. Ashhadu anna Muhammadan rasululloh, ashhadu anna Muhammadan rasululloh. Hayya alas-solah, hayya alas-solah. Hayya alal-falah, hayya alal-falah. Allohu akbar, Allohu akbar. La ilaha illalloh», dedilar. Azonni tugatganimda meni chaqirib, ichida bir oz kumush boʻlgan hamyonni berdilar. Soʻng qoʻllarini Abu Mahzuraning peshonasiga qoʻyib, uni yuzi boʻylab yurgizdilar, soʻng koʻksi orasidan, soʻng jigari ustidan yurgizdilar — hatto u zotning qoʻllari Abu Mahzuraning kindigiga yetdi. Soʻng Rasululloh ﷺ: «Alloh senga baraka bersin va senga baraka nozil qilsin», dedilar. Men: «Yo Rasululloh, menga Makkada azon aytishni buyuring», dedim. U zot: «Seni bunga buyurdim», dedilar. Shunda Rasululloh ﷺga nisbatan mendagi butun yoqtirmaslik ketib, uning barchasi Nabiy ﷺga muhabbatga aylandi. Men Rasululloh ﷺning omillari Attob ibn Asidning huzuriga bordim va Rasululloh ﷺning buyruqlari bilan namozga azon aytdim. Ibn Jurayj aytdi: Menga Abu Mahzuraning oilasidan yetishganlarim ham Ibn Muhayriz menga xabar berganidek xabar berishdi. Bu — Robiʼning hadisi va uning lafzi. Shofeiy aytdi: Men Ibrohim ibn Abdulaziz ibn Abdulmalik ibn Abu Mahzurani Ibn Muhayriz hikoya qilganidek azon aytayotgan holda topdim; uning otasidan, u Ibn Muhayrizdan, u Abu Mahzuradan, u Nabiy ﷺdan Ibn Jurayj hikoya qilgan maʼnoda aytib berganini eshitdim. Uning iqomat aytganini ham eshitdim, u: «Allohu akbar, Allohu akbar. Ashhadu an la ilaha illalloh. Ashhadu anna Muhammadan rasululloh. Hayya alas-solah. Hayya alal-falah. Qad qomatis-solah, qad qomatis-solah. Allohu akbar, Allohu akbar. La ilaha illalloh», der edi. Menimcha, u iqomatni ham azonni hikoya qilgani kabi xabar tariqasida hikoya qilar edi.Абдуллоҳ ибн Муҳайриз — у Абу Маҳзуранинг тарбиясидаги етим эди, у киши уни Шомга жўнатаётганида — айтди: Мен Абу Маҳзурага: «Эй амаки, мен Шомга чиқмоқдаман ва сенинг азонинг ҳақида сўралишимдан қўрқаман, менга хабар бергин», дедим. У: «Ҳа», деди ва (шундай ҳикоя қилди): Мен бир неча киши билан чиқдим, биз Ҳунайн йўлининг бир жойида эдик. Расулуллоҳ ﷺ Ҳунайндан қайтдилар ва йўлнинг бир жойида бизга дуч келдилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺнинг муаззинлари намозга азон айтди. Биз четда турган ҳолимизда муаззиннинг овозини эшитиб, уни масхара қилиб, тақлид қилиб қичқирдик. Набий ﷺ овозни эшитиб, бизга (киши) юбордилар, токи у зотнинг ҳузурларида тўхтадик. Расулуллоҳ ﷺ: «Овози баланд эшитилган қайсингиз эдингиз?» дедилар. Бутун қавм менга ишора қилишди ва рост айтишди. У зот ҳаммаларини юбордилар-у, мени ушлаб қолдилар ва: «Тур, намозга азон айт», дедилар. Мен турдим, ҳолбуки мен учун Набий ﷺдан ва у зот менга буюраётган нарсадан ёмон кўрилганроқ нарса йўқ эди. Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларида турдим. Расулуллоҳ ﷺ азонни менга ўзлари ўргатдилар ва: «Айтгин: Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар. Ашҳаду ан ла илаҳа иллаллоҳ, ашҳаду ан ла илаҳа иллаллоҳ. Ашҳаду анна Муҳаммадан расулуллоҳ, ашҳаду анна Муҳаммадан расулуллоҳ», дедилар. Сўнг менга: «Қайтар ва овозингни чўз», дедилар. Сўнг менга: «Айтгин: Ашҳаду ан ла илаҳа иллаллоҳ, ашҳаду ан ла илаҳа иллаллоҳ. Ашҳаду анна Муҳаммадан расулуллоҳ, ашҳаду анна Муҳаммадан расулуллоҳ. Ҳайя алас-солаҳ, ҳайя алас-солаҳ. Ҳайя алал-фалаҳ, ҳайя алал-фалаҳ. Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар. Ла илаҳа иллаллоҳ», дедилар. Азонни тугатганимда мени чақириб, ичида бир оз кумуш бўлган ҳамённи бердилар. Сўнг қўлларини Абу Маҳзуранинг пешонасига қўйиб, уни юзи бўйлаб юргиздилар, сўнг кўкси орасидан, сўнг жигари устидан юргиздилар — ҳатто у зотнинг қўллари Абу Маҳзуранинг киндигига етди. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ сенга барака берсин ва сенга барака нозил қилсин», дедилар. Мен: «Ё Расулуллоҳ, менга Маккада азон айтишни буюринг», дедим. У зот: «Сени бунга буюрдим», дедилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺга нисбатан мендаги бутун ёқтирмаслик кетиб, унинг барчаси Набий ﷺга муҳаббатга айланди. Мен Расулуллоҳ ﷺнинг омиллари Аттоб ибн Асиднинг ҳузурига бордим ва Расулуллоҳ ﷺнинг буйруқлари билан намозга азон айтдим. Ибн Журайж айтди: Менга Абу Маҳзуранинг оиласидан етишганларим ҳам Ибн Муҳайриз менга хабар берганидек хабар беришди. Бу — Робиънинг ҳадиси ва унинг лафзи. Шофеий айтди: Мен Иброҳим ибн Абдулазиз ибн Абдулмалик ибн Абу Маҳзурани Ибн Муҳайриз ҳикоя қилганидек азон айтаётган ҳолда топдим; унинг отасидан, у Ибн Муҳайриздан, у Абу Маҳзурадан, у Набий ﷺдан Ибн Журайж ҳикоя қилган маънода айтиб берганини эшитдим. Унинг иқомат айтганини ҳам эшитдим, у: «Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар. Ашҳаду ан ла илаҳа иллаллоҳ. Ашҳаду анна Муҳаммадан расулуллоҳ. Ҳайя алас-солаҳ. Ҳайя алал-фалаҳ. Қад қоматис-солаҳ, қад қоматис-солаҳ. Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар. Ла илаҳа иллаллоҳ», дер эди. Менимча, у иқоматни ҳам азонни ҳикоя қилгани каби хабар тариқасида ҳикоя қилар эди.

ثنا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نا أَبُو حُمَيْدٍ الْمِصِّيصِيُّ ، ثنا حَجَّاجٌ , قَالَ : نا ابْنُ جُرَيْجٍ , أَخْبَرَنِي عُثْمَانُ بْنُ السَّائِبِ , أَخْبَرَنِي أبِي , وَأُمُّ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي مَحْذُورَةَ , عَنْ أَبِي مَحْذُورَةَ , قَالَ : لَمَّا خَرَجَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى حُنَيْنٍ خَرَجْتُ عَاشِرَ عَشَرَةٍ مِنْ أَهْلِ مَكَّةَ أَطْلُبُهُمْ , قَالَ : فَسَمِعْنَاهُمْ يُؤَذِّنُونَ لِلصَّلاةِ فَقُمْنَا نُؤَذِّنُ نَسْتَهْزِئُ بِهِمْ , فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لَقَدْ سَمِعْتُ فِي هَؤُلاءِ تَأْذِينَ إِنْسَانٍ حَسَنِ الصَّوْتِ " , فَأَرْسَلَ إِلَيْنَا فَأَذَّنَّا كُلُّنَا رَجُلا رَجُلا فَكُنْتُ آخِرَهُمْ , فَقَالَ حِينَ أَذَّنْتُ : " تَعَالَ " , فَأَجْلَسَنِي بَيْنَ يَدَيْهِ فَمَسَحَ عَلَى نَاصِيَتِي وَبَارَكَ عَلَيَّ ثَلاثَ مَرَّاتٍ , ثُمَّ قَالَ : " اذْهَبْ فَأَذِّنْ عِنْدَ الْبَيْتِ " , قُلْتُ : كَيْفَ يَا رَسُولَ اللَّهِ ؟ قَالَ : فَعَلَّمَنِي الأَذَانَ كَمَا يُؤَذَّنُ الآنَ : " اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ , أَكْبَرُ اللَّهُ , أَكْبَرُ , اللَّهُ أَكْبَرُ , أَشْهَدُ أَنْ لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ , أَشْهَدُ أَنْ لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ , أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ , أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ , حَيَّ عَلَى الصَّلاةِ , حَيَّ عَلَى الصَّلاةِ , حَيَّ عَلَى الْفَلاحِ , حَيَّ عَلَى الْفَلاحِ , الصَّلاةُ خَيْرٌ مِنَ النَّوْمِ , الصَّلاةُ خَيْرٌ مِنَ النَّوْمِ , فِي الأُولَى مِنَ الصُّبْحِ , اللَّهُ أَكْبَرُ , اللَّهُ أَكْبَرُ , لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ . قَالَ : وَعَلَّمَنِي الإِقَامَةَ مَرَّتَيْنِ : اللَّهُ أَكْبَرُ , اللَّهُ أَكْبَرُ , أَشْهَدُ أَنْ لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ , أَشْهَدُ أَنْ لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ , أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ , أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ , حَيَّ عَلَى الصَّلاةِ , حَيَّ عَلَى الْفَلاحِ , قَدْ قَامَتِ الصَّلاةُ , قَدْ قَامَتِ الصَّلاةُ , اللَّهُ أَكْبَرُ , اللَّهُ أَكْبَرُ , لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ " . قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ : أَخْبَرَنِي هَذَا الْخَبَرَ كُلَّهُ عُثْمَانُ , عَنْ أَبِيهِ , وَعَنْ أُمِّ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي مَحْذُورَةَ , أَنَّهُمَا سَمِعَا ذَلِكَ مِنْ أَبِي مَحْذُورَةَ

Abu Mahzura (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Hunaynga chiqqanlarida men Makka ahlidan oʻnta kishining oʻninchisi boʻlib, ularni izlab chiqdim. Biz ularning namozga azon aytayotganini eshitdik-da, ularni masxara qilib, azon aytishga turdik. Shunda Nabiy ﷺ: «Men bularning orasida ovozi chiroyli bir insonning azonini eshitdim», dedilar. U zot bizga (kishi) yubordilar; biz bittalab, hammamiz azon aytdik, men ularning oxirgisi edim. Men azon aytganimda u zot: «Kel», dedilar-da, meni oldilariga oʻtqazdilar, peshonamni siladilar va menga uch marta baraka tiladilar. Soʻng: «Bor, Baytulloh oldida azon ayt», dedilar. Men: «Qanday qilib, yo Rasululloh?» dedim. Shunda u zot menga hozir azon aytilayotgani kabi azonni oʻrgatdilar: «Allohu akbar, Allohu akbar, Allohu akbar, Allohu akbar. Ashhadu an la ilaha illalloh, ashhadu an la ilaha illalloh. Ashhadu anna Muhammadan rasululloh, ashhadu anna Muhammadan rasululloh. Hayya alas-solah, hayya alas-solah. Hayya alal-falah, hayya alal-falah. As-solatu xayrun minan-navm, as-solatu xayrun minan-navm — bomdodning birinchisida. Allohu akbar, Allohu akbar. La ilaha illalloh». (Abu Mahzura) aytdi: Menga iqomatni ikki martadan oʻrgatdilar: «Allohu akbar, Allohu akbar. Ashhadu an la ilaha illalloh, ashhadu an la ilaha illalloh. Ashhadu anna Muhammadan rasululloh, ashhadu anna Muhammadan rasululloh. Hayya alas-solah. Hayya alal-falah. Qad qomatis-solah, qad qomatis-solah. Allohu akbar, Allohu akbar. La ilaha illalloh». Ibn Jurayj aytdi: Bu xabarning barchasini menga Usmon otasidan va Abdulmalik ibn Abu Mahzuraning onasidan xabar berdi; ikkovi buni Abu Mahzuradan eshitishgan.Абу Маҳзура (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Ҳунайнга чиққанларида мен Макка аҳлидан ўнта кишининг ўнинчиси бўлиб, уларни излаб чиқдим. Биз уларнинг намозга азон айтаётганини эшитдик-да, уларни масхара қилиб, азон айтишга турдик. Шунда Набий ﷺ: «Мен буларнинг орасида овози чиройли бир инсоннинг азонини эшитдим», дедилар. У зот бизга (киши) юбордилар; биз битталаб, ҳаммамиз азон айтдик, мен уларнинг охиргиси эдим. Мен азон айтганимда у зот: «Кел», дедилар-да, мени олдиларига ўтқаздилар, пешонамни силадилар ва менга уч марта барака тиладилар. Сўнг: «Бор, Байтуллоҳ олдида азон айт», дедилар. Мен: «Қандай қилиб, ё Расулуллоҳ?» дедим. Шунда у зот менга ҳозир азон айтилаётгани каби азонни ўргатдилар: «Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар. Ашҳаду ан ла илаҳа иллаллоҳ, ашҳаду ан ла илаҳа иллаллоҳ. Ашҳаду анна Муҳаммадан расулуллоҳ, ашҳаду анна Муҳаммадан расулуллоҳ. Ҳайя алас-солаҳ, ҳайя алас-солаҳ. Ҳайя алал-фалаҳ, ҳайя алал-фалаҳ. Ас-солату хайрун минан-навм, ас-солату хайрун минан-навм — бомдоднинг биринчисида. Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар. Ла илаҳа иллаллоҳ». (Абу Маҳзура) айтди: Менга иқоматни икки мартадан ўргатдилар: «Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар. Ашҳаду ан ла илаҳа иллаллоҳ, ашҳаду ан ла илаҳа иллаллоҳ. Ашҳаду анна Муҳаммадан расулуллоҳ, ашҳаду анна Муҳаммадан расулуллоҳ. Ҳайя алас-солаҳ. Ҳайя алал-фалаҳ. Қад қоматис-солаҳ, қад қоматис-солаҳ. Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар. Ла илаҳа иллаллоҳ». Ибн Журайж айтди: Бу хабарнинг барчасини менга Усмон отасидан ва Абдулмалик ибн Абу Маҳзуранинг онасидан хабар берди; иккови буни Абу Маҳзурадан эшитишган.

نا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نا أَبُو الأَزْهَرِ ، ثنا عَبْدُ الرَّزَّاقِ , أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ , ثنا عُثْمَانُ بْنُ السَّائِبِ مَوْلًى لَهُمْ , عَنْ أَبِيهِ السَّائِبِ , وَعَنْ أُمِّ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي مَحْذُورَةَ , أَنَّهُمَا سَمِعَاهُ مِنْ أَبِي مَحْذُورَةَ , قَالا : قَالَ أَبُو مَحْذُورَةَ : خَرَجْتُ فِي عَشَرَةِ فِتْيَانٍ مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى حُنَيْنٍ وَهُوَ أَبْغَضُ النَّاسِ إِلَيْنَا , فَقُمْنَا نُؤَذِّنُ نَسْتَهْزِئُ بِهِمْ , فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " ائْتُونِي بِهَؤُلاءِ الْفِتْيَانِ , فَقَالَ : أَذِّنُوا " , فَأَذَّنُوا فَكُنْتُ آخِرَهُمْ , فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " نَعَمْ , هَذَا الَّذِي سَمِعْتُ صَوْتَهُ اذْهَبْ فَأَذِّنْ لأَهْلِ مَكَّةَ وَقُلْ لِعَتَّابِ بْنِ أَسِيدٍ : أَمَرَنِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ أَذِّنْ لأَهْلِ مَكَّةَ , وَمَسَحَ عَلَى نَاصِيَتِي , وَقَالَ : قُلِ : اللَّهُ أَكْبَرُ , اللَّهُ أَكْبَرُ , اللَّهُ أَكْبَرُ , اللَّهُ أَكْبَرُ , أَشْهَدُ أَنْ لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ , أَشْهَدُ أَنْ لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ , أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ , أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ , مَرَّتَيْنِ ثُمَّ ارْجِعْ , وَأَشْهِدْ أَنْ لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ مَرَّتَيْنِ , أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ مَرَّتَيْنِ , حَيَّ عَلَى الصَّلاةِ مَرَّتَيْنِ , حَيَّ عَلَى الْفَلاحِ مَرَّتَيْنِ , اللَّهُ أَكْبَرُ , اللَّهُ أَكْبَرُ , لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ , فَإِذَا أَذَّنْتَ بِالأُولَى مِنَ الصُّبْحِ , فَقُلِ : الصَّلاةُ خَيْرٌ مِنَ النَّوْمِ مَرَّتَيْنِ , وَإِذَا أَقَمْتَ فَقُلْهَا مَرَّتَيْنِ : قَدْ قَامَتِ الصَّلاةُ قَدْ قَامَتِ الصَّلاةُ , أَسَمِعْتَ ؟ " ، قَالَ : فَكَانَ أَبُو مَحْذُورَةَ لا يَجُزُّ نَاصِيَتَهُ وَلا يَفْرِقُهَا , لأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَسَحَ عَلَيْهَا

Abu Mahzura (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ bilan Hunaynga oʻnta yigit boʻlib chiqdim, u zot biz uchun odamlarning eng yomon koʻringani edilar. Biz ularni masxara qilib azon aytishga turdik. Shunda Nabiy ﷺ: «Menga bu yigitlarni keltiringlar», dedilar va: «Azon aytinglar», dedilar. Ular azon aytishdi, men ularning oxirgisi edim. Nabiy ﷺ: «Ha, ovozini eshitganim shu. Bor, Makka ahliga azon ayt va Attob ibn Asidga: ‹Rasululloh ﷺ menga Makka ahliga azon aytishni buyurdilar›, degin», dedilar va peshonamni siladilar hamda: «Aytgin: Allohu akbar, Allohu akbar, Allohu akbar, Allohu akbar. Ashhadu an la ilaha illalloh, ashhadu an la ilaha illalloh. Ashhadu anna Muhammadan rasululloh, ashhadu anna Muhammadan rasululloh — ikki marta. Soʻng qaytarib, ‹ashhadu an la ilaha illalloh›ni ikki marta, ‹ashhadu anna Muhammadan rasululloh›ni ikki marta, ‹hayya alas-solah›ni ikki marta, ‹hayya alal-falah›ni ikki marta ayt; Allohu akbar, Allohu akbar. La ilaha illalloh. Bomdodning birinchisida azon aytsang, ‹as-solatu xayrun minan-navm›ni ikki marta ayt. Iqomat aytsang, uni ikki marta ayt: ‹Qad qomatis-solah, qad qomatis-solah›. Eshitdingmi?» dedilar. (Roviy) aytdi: Abu Mahzura peshona sochini qirqmas va uni ayirmas edi, chunki Rasululloh ﷺ uni silagan edilar.Абу Маҳзура (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ билан Ҳунайнга ўнта йигит бўлиб чиқдим, у зот биз учун одамларнинг энг ёмон кўрингани эдилар. Биз уларни масхара қилиб азон айтишга турдик. Шунда Набий ﷺ: «Менга бу йигитларни келтиринглар», дедилар ва: «Азон айтинглар», дедилар. Улар азон айтишди, мен уларнинг охиргиси эдим. Набий ﷺ: «Ҳа, овозини эшитганим шу. Бор, Макка аҳлига азон айт ва Аттоб ибн Асидга: ‹Расулуллоҳ ﷺ менга Макка аҳлига азон айтишни буюрдилар›, дегин», дедилар ва пешонамни силадилар ҳамда: «Айтгин: Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар. Ашҳаду ан ла илаҳа иллаллоҳ, ашҳаду ан ла илаҳа иллаллоҳ. Ашҳаду анна Муҳаммадан расулуллоҳ, ашҳаду анна Муҳаммадан расулуллоҳ — икки марта. Сўнг қайтариб, ‹ашҳаду ан ла илаҳа иллаллоҳ›ни икки марта, ‹ашҳаду анна Муҳаммадан расулуллоҳ›ни икки марта, ‹ҳайя алас-солаҳ›ни икки марта, ‹ҳайя алал-фалаҳ›ни икки марта айт; Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар. Ла илаҳа иллаллоҳ. Бомдоднинг биринчисида азон айтсанг, ‹ас-солату хайрун минан-навм›ни икки марта айт. Иқомат айтсанг, уни икки марта айт: ‹Қад қоматис-солаҳ, қад қоматис-солаҳ›. Эшитдингми?» дедилар. (Ровий) айтди: Абу Маҳзура пешона сочини қирқмас ва уни айирмас эди, чунки Расулуллоҳ ﷺ уни силаган эдилар.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَحْمَدَ ، نا حَنْبَلُ بْنُ إِسْحَاقَ . ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ , وَمُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ , قَالا : حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ مُوسَى , قَالا : نا الْحُمَيْدِيُّ ، ثنا أَبُو إِسْمَاعِيلَ إِبْرَاهِيمُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي مَحْذُورَةَ , قَالَ : سَمِعْتُ جَدِّي عَبْدَ الْمَلِكِ بْنَ أَبِي مَحْذُورَةَ , يُحَدِّثُ عَنْ أَبِيهِ أَبِي مَحْذُورَةَ , أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَلْقَى هَذَا الأَذَانَ عَلَيْهِ : " اللَّهُ أَكْبَرُ , اللَّهُ أَكْبَرُ , اللَّهُ أَكْبَرُ , اللَّهُ أَكْبَرُ , أَشْهَدُ أَنْ لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ , أَشْهَدُ أَنْ لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ , أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ , أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ , أَشْهَدُ أَنْ لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ , أَشْهَدُ أَنْ لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ , أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ , أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ , حَيَّ عَلَى الصَّلاةِ , حَيَّ عَلَى الصَّلاةِ , حَيَّ عَلَى الْفَلاحِ , حَيَّ عَلَى الْفَلاحِ , اللَّهُ أَكْبَرُ , اللَّهُ أَكْبَرُ , لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ "

Abu Mahzura (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ unga shu azonni oʻrgatdilar: «Allohu akbar, Allohu akbar, Allohu akbar, Allohu akbar. Ashhadu an la ilaha illalloh, ashhadu an la ilaha illalloh. Ashhadu anna Muhammadan rasululloh, ashhadu anna Muhammadan rasululloh. Ashhadu an la ilaha illalloh, ashhadu an la ilaha illalloh. Ashhadu anna Muhammadan rasululloh, ashhadu anna Muhammadan rasululloh. Hayya alas-solah, hayya alas-solah. Hayya alal-falah, hayya alal-falah. Allohu akbar, Allohu akbar. La ilaha illalloh».Абу Маҳзура (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ унга шу азонни ўргатдилар: «Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар. Ашҳаду ан ла илаҳа иллаллоҳ, ашҳаду ан ла илаҳа иллаллоҳ. Ашҳаду анна Муҳаммадан расулуллоҳ, ашҳаду анна Муҳаммадан расулуллоҳ. Ашҳаду ан ла илаҳа иллаллоҳ, ашҳаду ан ла илаҳа иллаллоҳ. Ашҳаду анна Муҳаммадан расулуллоҳ, ашҳаду анна Муҳаммадан расулуллоҳ. Ҳайя алас-солаҳ, ҳайя алас-солаҳ. Ҳайя алал-фалаҳ, ҳайя алал-фалаҳ. Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар. Ла илаҳа иллаллоҳ».

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَحْمَدَ ، حَدَّثَنَا حَنْبَلُ بْنُ إِسْحَاقَ . ح وَثنا أَبُو بَكْرٍ الشَّافِعِيُّ , وَمُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ , قَالا : نا بِشْرُ بْنُ مُوسَى , قَالا : ثنا الْحُمَيْدِيُّ ، قَالَ : ثنا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ سَعْدِ بْنِ عَمَّارِ بْنِ سَعْدِ بْنِ عَائِذٍ الْقَرَظُ , حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَمَّارٍ , وَعَمَّارُ , وَعُمَرُ ابْنَا حَفْصِ بْنِ عُمَرَ بْنِ سَعْدِ , عَنْ عُمَرَ بْنِ سَعْدٍ , عَنْ أَبِيهِ سَعْدٍ الْقَرَظِ , أَنَّهُ سَمِعَهُ يَقُولُ : إِنَّ هَذَا الأَذَانَ أَذَانُ بِلالٍ الَّذِي أَمَرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَإِقَامَتُهُ , وَهُوَ : " اللَّهُ أَكْبَرُ , اللَّهُ أَكْبَرُ , اللَّهُ أَكْبَرُ , اللَّهُ أَكْبَرُ , أَشْهَدُ أَنْ لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ , أَشْهَدُ أَنْ لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ , أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ , أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ " , ثُمَّ يَرْجِعُ , فَيَقُولُ : " أَشْهَدُ أَنْ لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ , أَشْهَدُ أَنْ لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ , أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ , أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ , حَيَّ عَلَى الصَّلاةِ , حَيَّ عَلَى الصَّلاةِ , حَيَّ عَلَى الْفَلاحِ , حَيَّ عَلَى الْفَلاحِ , اللَّهُ أَكْبَرُ , اللَّهُ أَكْبَرُ , لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ " , وَالإِقَامَةُ وَاحِدَةٌ وَاحِدَةٌ , وَيَقُولُ : " قَدْ قَامَتِ الصَّلاةُ مَرَّةً وَاحِدَةً " , قَالَ سَعْدُ بْنُ عَائِذٍ : وَقَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " يَا سَعْدُ إِذَا لَمْ تَرَ بِلالا مَعِيَ فَأَذِّنْ " , وَمَسَحَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَأْسَهُ , وَقَالَ : " بَارَكَ اللَّهُ فِيكَ يَا سَعْدُ , إِذَا لَمْ تَرَ بِلالا مَعِيَ فَأَذِّنْ " , قَالَ : فَأَذَّنَ سَعْدٌ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِقُبَاءٍ ثَلاثَ مَرَّاتٍ . قَالَ : فَلَمَّا اسْتَأْذَنَ بِلالٌ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ , فِي الْخُرُوجِ إِلَى الْجِهَادِ فِي سَبِيلِ اللَّهِ , قَالَ لَهُ عُمَرُ : إِلَى مَنْ أَدْفَعُ الأَذَانَ يَا بِلالُ ؟ قَالَ : إِلَى سَعْدٍ ؛ فَإِنَّهُ قَدْ أَذَّنَ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِقُبَاءٍ , فَدَعَى عُمَرُ سَعْدًا , فَقَالَ : الأَذَانُ إِلَيْكَ وَإِلَى عَقِبِكَ مِنْ بَعْدَكِ , وَأَعْطَاهُ عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ الْعَنَزَةَ الَّتِي كَانَ يَحْمِلُ بِلالٌ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَقَالَ : أمْشِ بِهَا بَيْنَ يَدَيَّ كَمَا كَانَ بِلالٌ يَمْشِي بِهَا بَيْنَ يَدَيْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , حَتَّى تَرْكَزَهَا بِالْمُصَلَّى فَفَعَلَ

Saʼd al-Qaraz (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U shunday der edi: Bu azon — Rasululloh ﷺ Bilolni buyurgan azonlari va uning iqomatidir: «Allohu akbar, Allohu akbar, Allohu akbar, Allohu akbar. Ashhadu an la ilaha illalloh, ashhadu an la ilaha illalloh. Ashhadu anna Muhammadan rasululloh, ashhadu anna Muhammadan rasululloh». Soʻng qaytarib: «Ashhadu an la ilaha illalloh, ashhadu an la ilaha illalloh. Ashhadu anna Muhammadan rasululloh, ashhadu anna Muhammadan rasululloh. Hayya alas-solah, hayya alas-solah. Hayya alal-falah, hayya alal-falah. Allohu akbar, Allohu akbar. La ilaha illalloh», deydi. Iqomat esa bir martadan boʻlib, u: «Qad qomatis-solah», deb bir marta aytadi. Saʼd ibn Oiz aytdi: Rasululloh ﷺ menga: «Ey Saʼd, Bilolni men bilan koʻrmasang, azon ayt», dedilar; Rasululloh ﷺ uning boshini silab: «Alloh senga baraka bersin, ey Saʼd; Bilolni men bilan koʻrmasang, azon ayt», dedilar. (Roviy) aytdi: Saʼd Rasululloh ﷺ uchun Quboda uch marta azon aytdi. Bilol Umar ibn Xattob (roziyallohu anhu)dan Alloh yoʻlida jihodga chiqishga izn soʻraganida, Umar unga: «Azonni kimga topshiray, ey Bilol?» dedi. U: «Saʼdga; chunki u Quboda Rasululloh ﷺ uchun azon aytgan», dedi. Shunda Umar Saʼdni chaqirib: «Azon senga va sendan keyin naslingga (topshirildi)», dedi. Umar (roziyallohu anhu) unga Bilol Nabiy ﷺ uchun koʻtarib yuradigan nayzani berdi va: «Bilol uni Rasululloh ﷺning oldilarida koʻtarib yurgani kabi, sen ham uni mening oldimda koʻtarib yur, toki uni namozgohga sanchgin», dedi. U shunday qildi.Саъд ал-Қараз (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У шундай дер эди: Бу азон — Расулуллоҳ ﷺ Билолни буюрган азонлари ва унинг иқоматидир: «Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар. Ашҳаду ан ла илаҳа иллаллоҳ, ашҳаду ан ла илаҳа иллаллоҳ. Ашҳаду анна Муҳаммадан расулуллоҳ, ашҳаду анна Муҳаммадан расулуллоҳ». Сўнг қайтариб: «Ашҳаду ан ла илаҳа иллаллоҳ, ашҳаду ан ла илаҳа иллаллоҳ. Ашҳаду анна Муҳаммадан расулуллоҳ, ашҳаду анна Муҳаммадан расулуллоҳ. Ҳайя алас-солаҳ, ҳайя алас-солаҳ. Ҳайя алал-фалаҳ, ҳайя алал-фалаҳ. Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар. Ла илаҳа иллаллоҳ», дейди. Иқомат эса бир мартадан бўлиб, у: «Қад қоматис-солаҳ», деб бир марта айтади. Саъд ибн Оиз айтди: Расулуллоҳ ﷺ менга: «Эй Саъд, Билолни мен билан кўрмасанг, азон айт», дедилар; Расулуллоҳ ﷺ унинг бошини силаб: «Аллоҳ сенга барака берсин, эй Саъд; Билолни мен билан кўрмасанг, азон айт», дедилар. (Ровий) айтди: Саъд Расулуллоҳ ﷺ учун Қубода уч марта азон айтди. Билол Умар ибн Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан Аллоҳ йўлида жиҳодга чиқишга изн сўраганида, Умар унга: «Азонни кимга топширай, эй Билол?» деди. У: «Саъдга; чунки у Қубода Расулуллоҳ ﷺ учун азон айтган», деди. Шунда Умар Саъдни чақириб: «Азон сенга ва сендан кейин наслингга (топширилди)», деди. Умар (розияллоҳу анҳу) унга Билол Набий ﷺ учун кўтариб юрадиган найзани берди ва: «Билол уни Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларида кўтариб юргани каби, сен ҳам уни менинг олдимда кўтариб юр, токи уни намозгоҳга санчгин», деди. У шундай қилди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ ، وَمُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ ، قَالا : نا بِشْرُ بْنُ مُوسَى , ثنا الْحُمَيْدِيُّ ، نا إِبْرَاهِيمُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي مَحْذُورَةَ , قَالَ : " أَدْرَكْتُ جَدِّي وَأَبِي وَأَهْلِي يُقِيمُونَ , فَيَقُولُونَ : اللَّهُ أَكْبَرُ , اللَّهُ أَكْبَرُ , أَشْهَدُ أَنْ لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ , أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ , حَيَّ عَلَى الصَّلاةِ , حَيَّ عَلَى الْفَلاحِ , قَدْ قَامَتِ الصَّلاةُ , قَدْ قَامَتِ الصَّلاةُ , اللَّهُ أَكْبَرُ , اللَّهُ أَكْبَرُ , لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ "

Ibrohim ibn Abdulaziz ibn Abdulmalik ibn Abu Mahzura aytdi: Men bobom, otam va oilamni iqomat aytayotgan holda topdim; ular: «Allohu akbar, Allohu akbar. Ashhadu an la ilaha illalloh. Ashhadu anna Muhammadan rasululloh. Hayya alas-solah. Hayya alal-falah. Qad qomatis-solah, qad qomatis-solah. Allohu akbar, Allohu akbar. La ilaha illalloh», der edilar.Иброҳим ибн Абдулазиз ибн Абдулмалик ибн Абу Маҳзура айтди: Мен бобом, отам ва оиламни иқомат айтаётган ҳолда топдим; улар: «Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар. Ашҳаду ан ла илаҳа иллаллоҳ. Ашҳаду анна Муҳаммадан расулуллоҳ. Ҳайя алас-солаҳ. Ҳайя алал-фалаҳ. Қад қоматис-солаҳ, қад қоматис-солаҳ. Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар. Ла илаҳа иллаллоҳ», дер эдилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ الشَّافِعِيُّ ، ثنا أَبُو يَحْيَى جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ الرَّازِيُّ , ثنا يَزِيدُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ , ثنا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ , عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ أَبِي مَحْذُورَةَ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَدِّهِ " أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ دَعَا أَبَا مَحْذُورَةَ فَعَلَّمَهُ الأَذَانَ وَأَمَرَهُ أَنْ يُؤَذِّنَ فِي مَحَارِيبَ مَكَّةَ : اللَّهُ أَكْبَرُ , اللَّهُ أَكْبَرُ مَرَّتَيْنِ , وَأَمَرَهُ أَنْ يُقِيمَ وَاحِدَةً وَاحِدَةً "

Abu Mahzura (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Abu Mahzurani chaqirib, unga azonni oʻrgatdilar va Makka mehroblarida azon aytishni buyurdilar: «Allohu akbar, Allohu akbar» — ikki marta; hamda unga iqomatni bir martadan aytishni buyurdilar.Абу Маҳзура (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Абу Маҳзурани чақириб, унга азонни ўргатдилар ва Макка меҳробларида азон айтишни буюрдилар: «Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар» — икки марта; ҳамда унга иқоматни бир мартадан айтишни буюрдилар.

حَدَّثَنَا أَبُو مُحَمَّدٍ دَعْلَجُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ دَعْلَجٍ ، ثنا مُحَمَّدُ بْنُ أَيُّوبَ الرَّازِيُّ , أَخْبَرَنِي أَبُو الْوَلِيدِ ، ح وَحَدَّثَنَا دَعْلَجٌ , أنا مُعَاذُ بْنُ الْمُثَنَّى , ثنا أَبُو الْوَلِيدِ ، ثنا هَمَّامٌ , ثنا عَامِرٌ الأَحْوَلُ , عَنْ مَكْحُولٍ , أَنَّ ابْنَ مُحَيْرِيزٍ أَخْبَرَهُ , أَنَّ أَبَا مَحْذُورَةَ أَخْبَرَهُ , " أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَّمَهُ الأَذَانَ تِسْعَ عَشْرَةَ كَلِمَةً , وَالإِقَامَةَ سَبْعَ عَشْرَةَ كَلِمَةً , الأَذَانُ : اللَّهُ أَكْبَرُ , اللَّهُ أَكْبَرُ , اللَّهُ أَكْبَرُ , اللَّهُ أَكْبَرُ , أَشْهَدُ أَنْ لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ , أَشْهَدُ أَنْ لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ , أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ , أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ , أَشْهَدُ أَنْ لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ , أَشْهَدُ أَنْ لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ , أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ , أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ , حَيَّ عَلَى الصَّلاةِ , حَيَّ عَلَى الصَّلاةِ , حَيَّ عَلَى الْفَلاحِ , حَيَّ عَلَى الْفَلاحِ , اللَّهُ أَكْبَرُ , اللَّهُ أَكْبَرُ لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ . وَالإِقَامَةُ هَكَذَا مَثْنَى مَثْنَى لا يَعُودُ مِنْ ذَلِكَ الْمَوْضِعِ "

Abu Mahzura (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ unga azonni oʻn toʻqqiz kalima, iqomatni esa oʻn yetti kalima qilib oʻrgatdilar. Azon: «Allohu akbar, Allohu akbar, Allohu akbar, Allohu akbar. Ashhadu an la ilaha illalloh, ashhadu an la ilaha illalloh. Ashhadu anna Muhammadan rasululloh, ashhadu anna Muhammadan rasululloh. Ashhadu an la ilaha illalloh, ashhadu an la ilaha illalloh. Ashhadu anna Muhammadan rasululloh, ashhadu anna Muhammadan rasululloh. Hayya alas-solah, hayya alas-solah. Hayya alal-falah, hayya alal-falah. Allohu akbar, Allohu akbar. La ilaha illalloh». Iqomat ham shunday — ikki martadan boʻlib, oʻsha joydan qaytarilmaydi.Абу Маҳзура (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ унга азонни ўн тўққиз калима, иқоматни эса ўн етти калима қилиб ўргатдилар. Азон: «Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар. Ашҳаду ан ла илаҳа иллаллоҳ, ашҳаду ан ла илаҳа иллаллоҳ. Ашҳаду анна Муҳаммадан расулуллоҳ, ашҳаду анна Муҳаммадан расулуллоҳ. Ашҳаду ан ла илаҳа иллаллоҳ, ашҳаду ан ла илаҳа иллаллоҳ. Ашҳаду анна Муҳаммадан расулуллоҳ, ашҳаду анна Муҳаммадан расулуллоҳ. Ҳайя алас-солаҳ, ҳайя алас-солаҳ. Ҳайя алал-фалаҳ, ҳайя алал-фалаҳ. Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар. Ла илаҳа иллаллоҳ». Иқомат ҳам шундай — икки мартадан бўлиб, ўша жойдан қайтарилмайди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ الْعَبَّاسِ الْبَغَوِيُّ , ثنا عَبَّادُ بْنُ الْوَلِيدِ أَبُو بَدْرٍ , حَدَّثَنِي الْحِمَّانِيُّ ، ثنا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَيَّاشٍ ، ثنا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ رُفَيْعٍ , قَالَ : سَمِعْتُ أَبَا مَحْذُورَةَ , يَقُولُ : كُنْتُ غُلامًا صَبِيًّا فَأَذَّنْتُ بَيْنَ يَدَيْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْفَجْرَ يَوْمَ حُنَيْنٍ فَلَمَّا بَلَغْتُ حَيَّ عَلَى الصَّلاةِ حَيَّ عَلَى الْفَلاحِ , قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " أَلْحِقْ فِيهَا : الصَّلاةُ خَيْرٌ مِنَ النَّوْمِ "

Abu Mahzura (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men yosh bola edim, Hunayn kuni Rasululloh ﷺning oldilarida bomdodga azon aytdim. «Hayya alas-solah, hayya alal-falah»ga yetganimda Rasululloh ﷺ: «Unda ‹as-solatu xayrun minan-navm›ni ham qoʻshgin», dedilar.Абу Маҳзура (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен ёш бола эдим, Ҳунайн куни Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларида бомдодга азон айтдим. «Ҳайя алас-солаҳ, ҳайя алал-фалаҳ»га етганимда Расулуллоҳ ﷺ: «Унда ‹ас-солату хайрун минан-навм›ни ҳам қўшгин», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، ثنا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ زَنْجُوَيْهِ , ثنا عَبْدُ الرَّزَّاقِ , أنا ابْنُ جُرَيْجٍ , أَخْبَرَنِي نَافِعٌ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , قَالَ : كَانَ الْمُسْلِمُونَ حِينَ قَدِمُوا الْمَدِينَةَ يَجْتَمِعُونَ يَتَحَيَّنُونَ الصَّلاةَ وَلَيْسَ يُنَادَى بِهَا وَكَلَّمُوهُ يَوْمًا فِي ذَلِكَ , فَقَالَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ : اتَّخِذُوا نَاقُوسًا مثل نَاقُوسِ النَّصَارَى , وَقَالَ بَعْضُهُمْ : بُوقًا مثل بُوقِ الْيَهُودِ , فَقَالَ عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ : أَلا تَبْعَثُوا رِجَالا يُنَادُونَ بِالصَّلاةِ ؟ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " يَا بِلالُ قُمْ فَأَذِّنْ "

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Musulmonlar Madinaga kelganlarida namoz vaqtini chamalab yigʻilishar, unga chaqirilmas edi. Bir kuni bu haqda u zot bilan gaplashishdi. Ularning baʼzisi baʼzisiga: «Nasorolarning qoʻngʻirogʻi kabi qoʻngʻiroq tutinglar», dedi. Baʼzilari: «Yahudiylarning karnayi kabi karnay (tutinglar)», dedi. Umar (roziyallohu anhu) esa: «Namozga chaqiradigan kishilarni yuborsangiz-chi?» dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Ey Bilol, tur, azon ayt», dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мусулмонлар Мадинага келганларида намоз вақтини чамалаб йиғилишар, унга чақирилмас эди. Бир куни бу ҳақда у зот билан гаплашишди. Уларнинг баъзиси баъзисига: «Насороларнинг қўнғироғи каби қўнғироқ тутинглар», деди. Баъзилари: «Яҳудийларнинг карнайи каби карнай (тутинглар)», деди. Умар (розияллоҳу анҳу) эса: «Намозга чақирадиган кишиларни юборсангиз-чи?» деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Эй Билол, тур, азон айт», дедилар.

ثنا أَبُو عَمْرٍو عُثْمَانُ بْنُ أَحْمَدَ الدَّقَّاقُ , نا عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْوَاسِطِيُّ , ثنا أَبُو مَنْصُورٍ يَعْنِي الْحَارِثَ بْنَ مَنْصُورٍ , ثنا عُمَرُ بْنُ قَيْسٍ , عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي مَحْذُورَةَ , عَنْ أَبِيهِ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " يَا أَبَا مَحْذُورَةَ ثَنِّ الأُولَى مِنَ الأَذَانِ مِنْ كُلِّ صَلاةٍ , وَقُلْ فِي الأُولَى مِنْ صَلاةِ الْغَدَاةِ : الصَّلاةُ خَيْرٌ مِنَ النَّوْمِ "

Abu Mahzura (roziyallohu anhu)dan, Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadi: «Ey Abu Mahzura, har namoz azonining avvalini ikki marta ayt va bomdod namozining birinchisida: ‹As-solatu xayrun minan-navm›, degin», dedilar.Абу Маҳзура (розияллоҳу анҳу)дан, Набий ﷺдан ривоят қилинади: «Эй Абу Маҳзура, ҳар намоз азонининг аввалини икки марта айт ва бомдод намозининг биринчисида: ‹Ас-солату хайрун минан-навм›, дегин», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو هَاشِمٍ عَبْدُ الْغَافِرِ بْنُ سَلامَةَ الْحِمْصِيُّ , نا مُحَمَّدُ بْنُ عَوْفٍ الْحِمْصِيُّ , ثنا مُوسَى بْنُ دَاوُدَ , عَنْ هَمَّامٍ , عَنْ عَامِرٍ الأَحْوَلِ , أَنَّ مَكْحُولا ، حَدَّثَهُ أَنَّ ابْنَ مُحَيْرِيزٍ ، حَدَّثَهُ أَنَّ أَبَا مَحْذُورَةَ ، حَدَّثَهُ , قَالَ : " عَلَّمَنِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الأَذَانَ تِسْعَ عَشْرَةَ كَلِمَةً بَعْدَ فَتْحِ مَكَّةَ , وَالإِقَامَةَ سَبْعَ عَشْرَةَ كَلِمَةً "

Abu Mahzura (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ menga Makka fathidan keyin azonni oʻn toʻqqiz kalima, iqomatni esa oʻn yetti kalima qilib oʻrgatdilar», dedi.Абу Маҳзура (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ менга Макка фатҳидан кейин азонни ўн тўққиз калима, иқоматни эса ўн етти калима қилиб ўргатдилар», деди.

ثنا أَبُو بَكْرٍ الشَّافِعِيُّ ، ثنا مُحَمَّدُ بْنُ غَالِبٍ , ثنا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الْوَهَّابِ , ثنا إِبْرَاهِيمُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي مَحْذُورَةَ مُؤَذِّنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , حَدَّثَنِي عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ أَبِي مَحْذُورَةَ , أَنَّهُ سَمِعَ أَبَاهُ أَبَا مَحْذُورَةَ يُحَدِّثُ , " أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمَرَهُ أَنْ يَشْفَعَ الأَذَانَ , وَيُوتِرَ الإِقَامَةَ "

Abu Mahzura (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ unga azonni juft, iqomatni esa toq aytishni buyurdilar.Абу Маҳзура (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ унга азонни жуфт, иқоматни эса тоқ айтишни буюрдилар.

ثنا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، ثنا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِيدٍ التُّبَّعِيُّ , ثنا الْقَاسِمُ بْنُ الْحَكَمِ , ثنا عَمْرُو بْنُ شِمْرٍ , ثنا عِمْرَانُ بْنُ مُسْلِمٍ , قَالَ : سَمِعْتُ سُوَيْدَ بْنَ غَفَلَةَ , قَالَ : سَمِعْتُ عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ , يَقُولُ : " كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَأْمُرُنَا أَنْ نُرَتِّلَ الأَذَانَ وَنَحْذِفَ الإِقَامَةَ "

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ bizga azonni shoshilmay aytishni va iqomatni tez aytishni buyurar edilar», dedi.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ бизга азонни шошилмай айтишни ва иқоматни тез айтишни буюрар эдилар», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، ثنا الْحَسَنُ بْنُ عَرَفَةَ , حَدَّثَنَا مَرْحُومُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ مُؤَذِّنِ بَيْتِ الْمَقْدِسِ ، قَالَ : جَاءَنَا عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ ، فَقَالَ : " إِذَا أَذَّنْتَ فَتَرَسَّلْ وَإِذَا أَقَمْتَ فَاحْذِمْ " . رَوَاهُ الثَّوْرِيُّ ، وشُعْبَةُ ، عَنْ مَرْحُونٍ

Baytul-Maqdisning muazzini Abuz-Zubayr aytdi: Bizning oldimizga Umar ibn Xattob keldi va: «Azon aytsang, shoshilmay ayt; iqomat aytsang, tez ayt», dedi. Buni Savriy va Shuʼba Marhumdan rivoyat qilishgan.Байтул-Мақдиснинг муаззини Абуз-Зубайр айтди: Бизнинг олдимизга Умар ибн Хаттоб келди ва: «Азон айтсанг, шошилмай айт; иқомат айтсанг, тез айт», деди. Буни Саврий ва Шуъба Марҳумдан ривоят қилишган.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمِصْرِيُّ , نا مِقْدَامُ بْنُ دَاوُدَ , ثنا عَلِيُّ بْنُ مَعْبَدٍ , ثنا إِسْحَاقُ بْنُ أَبِي يَحْيَى الْكَعْبِيُّ , عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ , عَنْ عَطَاءٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : كَانَ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُؤَذِّنٌ يُطْرِبُ , فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " الأَذَانُ سَمْحٌ سَهْلٌ فَإِنْ كَانَ أَذَانُكَ سَهْلا سَمْحًا وَإِلا فَلا تُؤَذِّنْ "

Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺning kuylab azon aytadigan bir muazzinlari bor edi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Azon oson va yengildir. Agar azoning yengil va oson boʻlsa (ayt); boʻlmasa, azon aytma», dedilar.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺнинг куйлаб азон айтадиган бир муаззинлари бор эди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Азон осон ва енгилдир. Агар азонинг енгил ва осон бўлса (айт); бўлмаса, азон айтма», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْفَضْلِ بْنِ طَاهِرٍ الْبَلْخِيُّ , ثنا عَبْدُ الصَّمَدِ بْنُ الْفَضْلِ , ثنا خَالِدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ خَالِدِ بْنِ سَلَمَةَ الْمَخْزُومِيُّ , ثنا كَامِلُ بْنُ الْعَلاءِ , عَنْ أَبِي صَالِحٍ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , قَالَ : " أُمِرَ أَبُو مَحْذُورَةَ أَنْ يَشْفَعَ الأَذَانَ , وَيُوتِرَ الإِقَامَةَ , وَيَسْتَدْيِرَ فِي إِقَامَتِهِ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Abu Mahzura azonni juft, iqomatni toq aytishga va iqomatida (atrofga) aylanishga buyurildi», dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Абу Маҳзура азонни жуфт, иқоматни тоқ айтишга ва иқоматида (атрофга) айланишга буюрилди», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ مُجَاهِدٍ الْمُقْرِيُّ , ثنا أَبُو بَكْرِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الزُّهَيْرِيُّ , ثنا سَعِيدُ بْنُ الْمُغِيرَةِ . ح وَحَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَحْمَدَ الدَّقَّاقُ , وَأَحْمَدُ بْنُ زِيَادٍ وَآخَرُونَ , قَالُوا : ثنا عَبْدُ الْكَرِيمِ بْنُ الْهَيْثَمِ , ثنا سَعِيدُ بْنُ الْمُغِيرَةِ الصَّيَّادُ , حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ , عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , قَالَ : " كَانَ الأَذَانُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَرَّتَيْنِ مَرَّتَيْنِ وَالإِقَامَةُ مَرَّةً مَرَّةً "

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ davrlarida azon ikki marta, ikki marta, iqomat esa bir marta, bir marta (aytilar) edi», dedi.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ даврларида азон икки марта, икки марта, иқомат эса бир марта, бир марта (айтилар) эди», деди.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُبَشِّرٍ ، ثنا أَحْمَدُ بْنُ سِنَانٍ , ثنا عَبْدُ الرَّحْمَنِ , ثنا شُعْبَةُ , عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ ، قَالَ : سَمِعْتُ أَبَا الْمُثَنَّى , يُحَدِّثُ عَنِ ابْنِ عُمَرَ , قَالَ : " كَانَ الأَذَانُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَثْنَى مَثْنَى وَالإِقَامَةُ مَرَّةً , غَيْرَ أَنَّ الْمُؤَذِّنَ كَانَ إِذَا قَالَ : قَدْ قَامَتِ الصَّلاةُ , قَالَ : قَدْ قَامَتِ الصَّلاةُ مَرَّتَيْنِ "

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ davrlarida azon ikki martadan, iqomat esa bir martadan (aytilar) edi; faqat muazzin ‹Qad qomatis-solah›ni aytganda, uni ikki marta aytar edi», dedi.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ даврларида азон икки мартадан, иқомат эса бир мартадан (айтилар) эди; фақат муаззин ‹Қад қоматис-солаҳ›ни айтганда, уни икки марта айтар эди», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو عُمَرَ الْقَاضِي ، ثنا أَحْمَدُ بْنُ مَنْصُورٍ , ثنا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ , ثنا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ , عَنْ سِمَاكِ بْنِ عَطِيَّةَ , عَنْ أَيُّوبَ , عَنْ أَبِي قِلابَةَ ، عَنْ أَنَسٍ , قَالَ : " أُمِرَ بِلالٌ أَنْ يَشْفَعَ الأَذَانَ , وَيُوتِرَ الإِقَامَةَ إِلا الإِقَامَةَ "

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bilol azonni juft (ikki marta), iqomatni esa toq (bir marta) aytishga buyurildi — iqomatdan boshqa.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Билол азонни жуфт (икки марта), иқоматни эса тоқ (бир марта) айтишга буюрилди — иқоматдан бошқа.

حَدَّثَنَا أَبُو عُمَرَ ، نا أَحْمَدُ بْنُ مَنْصُورٍ , نا عَبْدُ الرَّزَّاقِ , أنا مَعْمَرٌ , عَنْ أَيُّوبَ , عَنْ أَبِي قِلابَةَ ، عَنْ أَنَسٍ , قَالَ : " كَانَ بِلالٌ يُثَنِّي الأَذَانَ , وَيُوتِرُ الإِقَامَةَ , إِلا قَوْلَهُ : قَدْ قَامَتِ الصَّلاةُ "

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Bilol azonni ikki martadan, iqomatni esa bir martadan aytar edi; faqat ‹Qad qomatis-solah› degani bundan mustasno», dedi.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Билол азонни икки мартадан, иқоматни эса бир мартадан айтар эди; фақат ‹Қад қоматис-солаҳ› дегани бундан мустасно», деди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْوَكِيلُ , ثنا الْحَسَنُ بْنُ عَرَفَةَ , ثنا هُشَيْمٌ , عَنْ خَالِدٍ , عَنْ أَبِي قِلابَةَ ، عَنْ أَنَسٍ , قَالَ : " أُمِرَ بِلالٌ أَنْ يَشْفَعَ الأَذَانَ , وَيُوتِرَ الإِقَامَةَ "

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bilol azonni juft (ikki marta), iqomatni esa toq (bir marta) aytishga buyurildi.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Билол азонни жуфт (икки марта), иқоматни эса тоқ (бир марта) айтишга буюрилди.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ الْخَضِرِ ، ثنا أَحْمَدُ بْنُ شُعَيْبٍ , ثنا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ , ثنا عَبْدُ الْوَهَّابِ , عَنْ أَيُّوبَ , عَنْ أَبِي قِلابَةَ ، عَنْ أَنَسٍ " أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمَرَ بِلالا أَنْ يَشْفَعَ الأَذَانَ وَيُوتِرَ الإِقَامَةَ " . حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عَبْدِ الْمَجِيدِ ، ثنا عَبَّاسُ بْنُ مُحَمَّدٍ الدُّورِيُّ , ثنا يَحْيَى بْنُ مَعِينٍ , ثنا عَبْدُ الْوَهَّابِ , مِثْلَهُ

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Bilolga azonni juft, iqomatni esa toq aytishni buyurdilar. Yahyo ibn Maʼin Abdulvahhobdan shunga oʻxshashini (rivoyat qilgan).Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Билолга азонни жуфт, иқоматни эса тоқ айтишни буюрдилар. Яҳё ибн Маъин Абдулваҳҳобдан шунга ўхшашини (ривоят қилган).

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْبَاقِي بْنُ قَانِعٍ , ثنا أَحْمَدُ بْنُ حَمَّادِ بْنِ سُفْيَانَ , ثنا الْحَسَنُ بْنُ حَمَّادِ بْنِ كُسَيْبٍ الْحَضْرَمِيُّ , ثنا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ , عَنْ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ , عَنْ أَبِي قِلابَةَ ، عَنْ أَنَسٍ , قَالَ , " أَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِلالا أَنْ يَشْفَعَ الأَذَانَ , وَيُوتِرَ الإِقَامَةَ "

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Bilolga azonni juft, iqomatni esa toq aytishni buyurdilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Билолга азонни жуфт, иқоматни эса тоқ айтишни буюрдилар.

ثنا أَبُو عُمَرَ الْقَاضِي ، ثنا الْحَسَنُ بْنُ أَبِي الرَّبِيعِ . ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْفَارِسِيُّ , ثنا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ , قَالا : نا عَبْدُ الرَّزَّاقِ , ثنا مَعْمَرٌ , عَنْ أَيُّوبَ , عَنْ أَبِي قِلابَةَ ، عَنْ أَنَسٍ , قَالَ : كَانَ بِلالٌ يُثْنِي الأَذَانَ , وَيُوتِرُ الإِقَامَةَ , إِلا قَوْلَهُ : قَدْ قَامَتِ الصَّلاةُ "

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Bilol azonni ikki martadan, iqomatni esa bir martadan aytar edi; faqat ‹Qad qomatis-solah› degani bundan mustasno», dedi.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Билол азонни икки мартадан, иқоматни эса бир мартадан айтар эди; фақат ‹Қад қоматис-солаҳ› дегани бундан мустасно», деди.

حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ عَلِيٍّ الْمَرْوَزِيُّ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ اللَّيْثِ الْغَزَّالُ , ثنا عَبْدَانُ , ثنا خَارِجَةُ , عَنْ أَيُّوبَ , عَنْ أَبِي قِلابَةَ ، عَنْ أَنَسٍ , قَالَ : " أَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِلالا أَنْ يَشْفَعَ الأَذَانَ , وَيُوتِرَ الإِقَامَةَ "

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Rasululloh ﷺ Bilolga azonni juft-juft aytishni, iqomani esa toq aytishni buyurdilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтди: Расулуллоҳ ﷺ Билолга азонни жуфт-жуфт айтишни, иқомани эса тоқ айтишни буюрдилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيِّ ، ثنا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى , ثنا ابْنُ وَهْبٍ , أَخْبَرَنِي ابْنُ لَهِيعَةَ , عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي جَعْفَرٍ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " مَنْ أَذَّنَ اثْنَتَيْ عَشْرَةَ سَنَةً , وَجَبَتْ لَهُ الْجَنَّةُ , وَكُتِبَ لَهُ بِكُلِّ أَذَانٍ سِتُّونَ حَسَنَةً , وَبِكُلِّ إِقَامَةٍ ثَلاثُونَ حَسَنَةً "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Kim oʻn ikki yil azon aytsa, unga jannat vojib boʻladi va unga har bir azon uchun oltmish yaxshilik, har bir iqoma uchun oʻttiz yaxshilik yoziladi», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Ким ўн икки йил азон айтса, унга жаннат вожиб бўлади ва унга ҳар бир азон учун олтмиш яхшилик, ҳар бир иқома учун ўттиз яхшилик ёзилади», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو طَالِبِ عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ الْجَهْمِ ، ثنا عَلِيُّ بْنُ دَاوُدَ الْقَنْطَرِيُّ , ثنا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ صَالِحٍ , حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ , عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " مَنْ أَذَّنَ اثْنَتَيْ عَشْرَةَ سَنَةً وَجَبَتْ لَهُ الْجَنَّةُ , وَكُتِبَ لَهُ بِتَأْذِينِهِ فِي كُلِّ مَرَّةٍ سِتُّونَ حَسَنَةً , وَبِإِقَامَتِهِ ثَلاثُونَ حَسَنَةً "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Kim oʻn ikki yil azon aytsa, unga jannat vojib boʻladi va azon aytgani uchun har safar oltmish yaxshilik, iqoma aytgani uchun oʻttiz yaxshilik yoziladi», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Ким ўн икки йил азон айтса, унга жаннат вожиб бўлади ва азон айтгани учун ҳар сафар олтмиш яхшилик, иқома айтгани учун ўттиз яхшилик ёзилади», дедилар.

حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، ثنا أَبُو حَاتِمٍ الرَّازِيُّ ، حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ أَبِي بَكْرٍ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ سَعْدَانَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَيَّانَ , عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي عُبَيْدٍ , عَنْ سَلَمَةَ بْنِ الأَكْوَعِ , قَالَ : " كَانَ الأَذَانُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَثْنَى مَثْنَى وَالإِقَامَةُ فَرْدًا "

Salama ibn al-Akvaʼ (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Rasululloh ﷺ davrlarida azon juft-juft, iqoma esa toq edi.Салама ибн ал-Акваъ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтди: Расулуллоҳ ﷺ даврларида азон жуфт-жуфт, иқома эса тоқ эди.

حَدَّثَنَا أَبُو عُمَرَ الْقَاضِي ، ثنا ابْنُ الْجُنَيْدِ , نا أَبُو عَاصِمٍ ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي عُبَيْدٍ , عَنْ سَلَمَةَ بْنِ الأَكْوَعِ ، أَنَّهُ كَانَ " إِذَا لَمْ يُدْرِكِ الصَّلاةَ مَعَ الْقَوْمِ , أَذَّنَ وَأَقَامَ , وَيُثْنِي الإِقَامَةَ " . مَوْقُوفٌ

Salama ibn al-Akvaʼ (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U qavm bilan birga namozga ulgurmasa, azon va iqoma aytar, iqomani esa juftlab aytar edi. Bu mavquftir.Салама ибн ал-Акваъ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У қавм билан бирга намозга улгурмаса, азон ва иқома айтар, иқомани эса жуфтлаб айтар эди. Бу мавқуфтир.

حَدَّثَنَا الْقَاسِمُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ أَبُو عُبَيْدٍ ، نا مُحَمَّدُ بْنُ الْحَارِثِ بْنِ صَالِحٍ الْمَخْزُومِيُّ , ثنا يَحْيَى بْنُ خَالِدٍ , عَنْ عُمَرَ بْنِ حَفْصٍ , عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ عَلِيٍّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ , قَالَ : " نزل جَبْرَائِيلُ عَلَيْهِ السَّلامُ بِالإِقَامَةِ مُفْرَدًا , وَسَنَّ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الأَذَانَ مَثْنَى مَثْنَى "

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Jabroil alayhissalom iqomani toq qilib nozil boʻldi, Rasululloh ﷺ esa azonni juft-juft qilib sunnat qildilar.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтди: Жаброил алайҳиссалом иқомани тоқ қилиб нозил бўлди, Расулуллоҳ ﷺ эса азонни жуфт-жуфт қилиб суннат қилдилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدٍ النَّحَّاسُ , ثنا عُمَرُ بْنُ شَبَّةَ , ثنا مَعْمَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي رَافِعٍ , حَدَّثَنِي بِهِ أَبِي مُحَمَّدٌ , عَنْ أَبِيهِ عُبَيْدِ اللَّهِ , عَنْ أَبِي رَافِعٍ ، قَالَ : " رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَرَأَيْتُ بِلالا يُؤَذِّنُ بَيْنَ يَدَيْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَثْنَى مَثْنَى وَيُقِيمُ فُرَادَى "

Abu Rofiʼ (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Men Rasululloh ﷺni koʻrdim va Bilolni Rasululloh ﷺning huzurlarida azonni juft-juft aytib, iqomani toq aytayotganini koʻrdim.Абу Рофиъ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺни кўрдим ва Билолни Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларида азонни жуфт-жуфт айтиб, иқомани тоқ айтаётганини кўрдим.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ نَيْرُوزٍ ، ثنا زِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ , حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ , حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ , حَدَّثَنِي أَبِي , عَنِ ابْنِ إِسْحَاقَ , حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدِ بْنِ عَبْدِ رَبِّهِ , حَدَّثَنِي أَبِي , قَالَ : لَمَّا أَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِالنَّاقُوسِ أَطَافَ بِي وَأَنَا نَائِمٌ رَجُلٌ فَأَلْقَى عَلَيَّ , فَذَكَرَ الأَذَانَ مَرَّتَيْنِ مَرَّتَيْنِ وَالإِقَامَةَ مَرَّةً مَرَّةً , فَلَمَّا أَصْبَحْتُ أَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَخْبَرْتُهُ بِمَا رَأَيْتُ , فَقَالَ : " إِنَّهَا لَرُؤْيَا حَقٌّ إِنْ شَاءَ اللَّهُ , فَقُمْ مَعَ بِلالٍ فَأَلْقِ عَلَيْهِ مَا رَأَيْتَ فَإِنَّهُ أَنْدَى صَوْتًا مِنْكَ " , فَسَمِعَ ذَلِكَ عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ , فَقَالَ : وَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ لَقَدْ رَأَيْتُ مثل الَّذِي رَأَى , قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " فَلِلَّهِ الْحَمْدُ "

Abdulloh ibn Zayd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Rasululloh ﷺ qoʻngʻiroq (yasashni) buyurganlarida, men uxlab yotgan paytimda bir kishi mening atrofimda aylanib yurdi va menga (azonni) oʻrgatdi, — soʻng u azonni ikki martadan, iqomani bir martadan zikr qildi. Men tongga chiqqanimda Rasululloh ﷺning oldilariga keldim va koʻrgan narsamni u zotga xabar berdim. Shunda u zot: «Albatta, bu — chin tush, inshaalloh. Bilol bilan tur-da, koʻrgan narsangni unga oʻrgat, chunki uning ovozi sendan jarangdorroqdir», dedilar. Buni Umar (roziyallohu anhu) eshitib qoldi-da: «Seni haq bilan yuborgan Zot bilan qasamki, men ham u koʻrgan narsaga oʻxshashini koʻrgan edim», dedi. Rasululloh ﷺ: «Alloh uchun hamd boʻlsin», dedilar.Абдуллоҳ ибн Зайд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтди: Расулуллоҳ ﷺ қўнғироқ (ясашни) буюрганларида, мен ухлаб ётган пайтимда бир киши менинг атрофимда айланиб юрди ва менга (азонни) ўргатди, — сўнг у азонни икки мартадан, иқомани бир мартадан зикр қилди. Мен тонгга чиққанимда Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларига келдим ва кўрган нарсамни у зотга хабар бердим. Шунда у зот: «Албатта, бу — чин туш, иншааллоҳ. Билол билан тур-да, кўрган нарсангни унга ўргат, чунки унинг овози сендан жарангдорроқдир», дедилар. Буни Умар (розияллоҳу анҳу) эшитиб қолди-да: «Сени ҳақ билан юборган Зот билан қасамки, мен ҳам у кўрган нарсага ўхшашини кўрган эдим», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ учун ҳамд бўлсин», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ إِسْحَاقَ بْنِ بُهْلُولٍ ، ثنا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ أَبُو سَعِيدٍ الأَشَجُّ ، ثنا عُقْبَةُ بْنُ خَالِدٍ , عَنِ ابْنِ أَبِي لَيْلَى , عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ , عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ , قَالَ : " كَانَ أَذَانُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ شَفْعًا شَفْعًا فِي الأَذَانِ وَالإِقَامَةِ " . ابْنُ أَبِي لَيْلَى هُوَ الْقَاضِي مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , ضَعِيفُ الْحَدِيثِ سَيِّئُ الْحِفْظِ , وَابْنُ أَبِي لَيْلَى لا يُثْبَتُ سَمَاعُهُ مِنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ . وَقَالَ الأَعْمَشُ , وَالْمَسْعُودِيُّ , عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ , عَنِ ابْنِ أَبِي لَيْلَى , عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلِ , وَلا يُثْبَتُ وَالصَّوَابُ مَا رَوَاهُ الثَّوْرِيُّ ، وَشُعْبَةُ ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ , وَحُسَيْنُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , عَنِ ابْنِ أَبِي لَيْلَى ، مُرْسَلا . وَحَدِيثُ ابْنِ إِسْحَاقَ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ , عَنْ أَبِيهِ مُتَّصِلٌ , وَهُوَ خِلافُ مَا رَوَاهُ الْكُوفِيُّونَ

Abdulloh ibn Zayd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Rasululloh ﷺning azonlari azonda ham, iqomada ham juft-juft edi. Ibn Abu Layla — bu qozi Muhammad ibn Abdurrahmon boʻlib, u hadisda zaif, hifzi yomon (rovi)dir; Ibn Abu Laylaning Abdulloh ibn Zayddan (hadis) eshitgani sobit emas. Aʼmash va al-Masʼudiy esa Amr ibn Murradan, u Ibn Abu Layladan, u Muoz ibn Jabaldan (rivoyat qilib) aytishgan, bu ham sobit emas. Toʻgʻrisi — Savriy bilan Shuʼba Amr ibn Murradan, Husayn ibn Abdurrahmon esa Ibn Abu Layladan mursal qilib rivoyat qilgan (rivoyat)dir. Ibn Ishoqning Muhammad ibn Ibrohimdan, uning Muhammad ibn Abdulloh ibn Zayddan, uning otasidan (qilgan) hadisi esa muttasildir va u kufaliklar rivoyat qilgan narsaga ziddir.Абдуллоҳ ибн Зайд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтди: Расулуллоҳ ﷺнинг азонлари азонда ҳам, иқомада ҳам жуфт-жуфт эди. Ибн Абу Лайла — бу қози Муҳаммад ибн Абдурраҳмон бўлиб, у ҳадисда заиф, ҳифзи ёмон (рови)дир; Ибн Абу Лайланинг Абдуллоҳ ибн Зайддан (ҳадис) эшитгани собит эмас. Аъмаш ва ал-Масъудий эса Амр ибн Муррадан, у Ибн Абу Лайладан, у Муоз ибн Жабалдан (ривоят қилиб) айтишган, бу ҳам собит эмас. Тўғриси — Саврий билан Шуъба Амр ибн Муррадан, Ҳусайн ибн Абдурраҳмон эса Ибн Абу Лайладан мурсал қилиб ривоят қилган (ривоят)дир. Ибн Ишоқнинг Муҳаммад ибн Иброҳимдан, унинг Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн Зайддан, унинг отасидан (қилган) ҳадиси эса муттасилдир ва у куфаликлар ривоят қилган нарсага зиддир.

حَدَّثَنَا أَبُو مُحَمَّدِ بْنُ صَاعِدٍ ، ثنا الْحَسَنُ بْنُ يُونُسَ , ثنا الأَسْوَدُ بْنُ عَامِرٍ , ثنا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَيَّاشٍ ، عَنِ الأَعْمَشِ ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ , عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى , عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ , قَالَ : قَامَ رَجُلٌ مِنَ الأَنْصَارِ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ زَيْدٍ , يَعْنِي إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَقَالَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ , إِنِّي رَأَيْتُ فِي النَّوْمِ كَأَنَّ رَجُلا نزل مِنَ السَّمَاءِ عَلَيْهِ بُرْدَانِ أَخْضَرَانِ نزل عَلَى جِذْمِ حَائِطٍ مِنَ الْمَدِينَةِ , فَأَذَّنَ مَثْنَى مَثْنَى ثُمَّ جَلَسَ , ثُمَّ قَامَ فَقَالَ مَثْنَى مَثْنَى , قَالَ أَبُو بَكْرِ بْنُ عَيَّاشٍ : عَلَى نَحْوِ مِنْ أَذَانِنَا الْيَوْمَ , قَالَ : " عَلِّمْهَا بِلالا " , فَقَالَ عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ : قَدْ رَأَيْتُ مثل الَّذِي رَأَى وَلَكِنَّهُ سَبَقَنِي

Muoz ibn Jabal (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Ansordan bir kishi — Abdulloh ibn Zayd — Nabiy ﷺning huzurlariga turib keldi va: «Yo Rasululloh, men tushimda osmondan ustida ikkita yashil rido boʻlgan bir kishi tushganini koʻrdim; u Madinadagi bir devor poydevoriga tushdi-da, azonni juft-juft aytdi, soʻng oʻtirdi, soʻng yana turib, juft-juft aytdi», dedi. Abu Bakr ibn Ayyosh aytdi: Bugungi azonimizga oʻxshash tarzda. U zot: «Buni Bilolga oʻrgat», dedilar. Shunda Umar (roziyallohu anhu): «Men ham u koʻrgan narsaga oʻxshashini koʻrgan edim, lekin u mendan oʻzib ketdi», dedi.Муоз ибн Жабал (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтди: Ансордан бир киши — Абдуллоҳ ибн Зайд — Набий ﷺнинг ҳузурларига туриб келди ва: «Ё Расулуллоҳ, мен тушимда осмондан устида иккита яшил ридо бўлган бир киши тушганини кўрдим; у Мадинадаги бир девор пойдеворига тушди-да, азонни жуфт-жуфт айтди, сўнг ўтирди, сўнг яна туриб, жуфт-жуфт айтди», деди. Абу Бакр ибн Айёш айтди: Бугунги азонимизга ўхшаш тарзда. У зот: «Буни Билолга ўргат», дедилар. Шунда Умар (розияллоҳу анҳу): «Мен ҳам у кўрган нарсага ўхшашини кўрган эдим, лекин у мендан ўзиб кетди», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، ثنا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْعَتِيقُ مِنْ أَصْلِهِ , ثنا إِبْرَاهِيمُ بْنُ دِينَارٍ , نا زِيَادُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْبَكَّائِيُّ , ثنا إِدْرِيسُ بْنُ يَزِيدَ الأَوْدِيُّ , عَنْ عَوْنِ بْنِ أَبِي جُحَيْفَةَ , عَنْ أَبِيهِ " أَنَّ بِلالا أَذَّنَ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِمِنًى بِصَوْتَيْنِ صَوْتَيْنِ وَأَقَامَ مثل ذَلِكَ "

Abu Juhayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bilol Rasululloh ﷺ uchun Minoda ikki ovozdan azon aytdi va iqomani ham shunday aytdi.Абу Жуҳайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Билол Расулуллоҳ ﷺ учун Минода икки овоздан азон айтди ва иқомани ҳам шундай айтди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، ثنا أَبُو عَوْنٍ مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ عَوْنٍ ، ومُحَمَّدُ بْنُ عِيسَى الْوَاسِطِيَّانِ ، قَالا : نا زَكَرِيَّا بْنُ يَحْيَى , ثنا زِيَادُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الطُّفَيْلِ , عَنْ إِدْرِيسَ الأَوْدِيِّ , عَنْ عَوْنِ بْنِ أَبِي جُحَيْفَةَ , عَنْ أَبِيهِ " أَنَّ بِلالا كَانَ يُؤَذِّنُ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَثْنَى مَثْنَى وَيُقِيمُ مَثْنَى مَثْنَى " , قَالَ أَبُو عَوْنٍ : " بِصَوْتَيْنِ صَوْتَيْنِ وَأَقَامَ مثل ذَلِكَ "

Abu Juhayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bilol Nabiy ﷺ uchun azonni juft-juft aytar va iqomani ham juft-juft aytar edi. Abu Avn aytdi: Ikki ovozdan (aytardi) va iqomani ham shunday aytdi.Абу Жуҳайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Билол Набий ﷺ учун азонни жуфт-жуфт айтар ва иқомани ҳам жуфт-жуфт айтар эди. Абу Авн айтди: Икки овоздан (айтарди) ва иқомани ҳам шундай айтди.

حَدَّثَنَا أَبُو عُمَرَ الْقَاضِي ، ثنا الْحَسَنُ بْنُ أَبِي الرَّبِيعِ . ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْفَارِسِيُّ , ثنا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ , قَالا : حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ , أنا مَعْمَرٌ , عَنْ حَمَّادٍ , عَنْ إِبْرَاهِيمَ , عَنِ الأَسْوَدِ , " أَنَّ بِلالا كَانَ يُثَنِّي الأَذَانَ وَيُثَنِّي الإِقَامَةَ , فَإِنَّهُ كَانَ يَبْدَأُ بِالتَّكْبِيرِ وَيَخْتِمُ بِالتَّكْبِيرِ "

Aswad (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Bilol azonni juftlab, iqomani ham juftlab aytar edi; u takbir bilan boshlab, takbir bilan tugatar edi.Асwад (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Билол азонни жуфтлаб, иқомани ҳам жуфтлаб айтар эди; у такбир билан бошлаб, такбир билан тугатар эди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ , ثنا إِسْحَاقُ , ثنا عَبْدُ الرَّزَّاقِ , أنا الثَّوْرِيُّ ، عَنْ أَبِي مَعْشَرٍ ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ , عَنِ الأَسْوَدِ , عَنْ بِلالٍ , قَالَ : " كَانَ أَذَانُهُ وَإِقَامَتُهُ مَرَّتَيْنِ مَرَّتَيْنِ " . حَدَّثَنَا الْقَاضِي أَبُو عُمَرَ ، ثنا أَحْمَدُ بْنُ مَنْصُورٍ , ثنا يَزِيدُ بْنُ أَبِي حَكِيمٍ , نا سُفْيَانُ , عَنْ زِيَادِ بْنِ كُلَيْبٍ , عَنْ إِبْرَاهِيمَ , عَنْ بِلالٍ , مِثْلَهُ . قَالَ أَبُو الْحَسَنِ : الرَّمَادِيُّ لَمْ يَسْمَعْ مِنْهُ سُفْيَانُ

Bilol (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Uning azoni ham, iqomasi ham ikki martadan edi. Ibrohimdan, u Biloldan shu kabi (rivoyat qilindi). Abul-Hasan aytdi: ar-Romodiy — Sufyon undan eshitmagan.Билол (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтди: Унинг азони ҳам, иқомаси ҳам икки мартадан эди. Иброҳимдан, у Билолдан шу каби (ривоят қилинди). Абул-Ҳасан айтди: ар-Ромодий — Суфён ундан эшитмаган.

حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ , ثنا أَبُو يَحْيَى مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحِيمِ , ثنا مُعَلَّى بْنُ مَنْصُورٍ , أَخْبَرَنِي عَبْدُ السَّلامِ بْنُ حَرْبٍ , عَنْ أَبِي عُمَيْسٍ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَدِّهِ " أَنَّهُ حِينَ رَأَى الأَذَانَ أَمَرَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِلالا فَأَذَّنَ , وَأَمَرَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ زَيْدٍ فَأَقَامَ "

Abdulloh ibn Zayd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U azonni (tushida) koʻrganida, Nabiy ﷺ Bilolga buyurdilar, u azon aytdi; Abdulloh ibn Zaydga buyurdilar, u iqoma aytdi.Абдуллоҳ ибн Зайд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У азонни (тушида) кўрганида, Набий ﷺ Билолга буюрдилар, у азон айтди; Абдуллоҳ ибн Зайдга буюрдилар, у иқома айтди.

حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، ثنا مُحَمَّدُ بْنُ عُثْمَانَ بْنِ كَرَامَةَ , ثنا أَبُو أُسَامَةَ ، ثنا ابْنُ عَوْنٍ , عَنْ مُحَمَّدٍ , عَنْ أَنَسٍ , قَالَ : " مِنَ السُّنَّةِ إِذَا قَالَ الْمُؤَذِّنُ فِي أَذَانِ الْفَجْرِ : حَيَّ عَلَى الْفَلاحِ , قَالَ : الصَّلاةُ خَيْرٌ مِنَ النَّوْمِ , الصَّلاةُ خَيْرٌ مِنَ النَّوْمِ مَرَّتَيْنِ , اللَّهُ أَكْبَرُ , اللَّهُ أَكْبَرُ لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ "

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Muazzin bomdod azonida «Hayya alal-falah» deganda, «As-solatu xayrun minan-navm, as-solatu xayrun minan-navm» — ikki marta —, «Allohu akbar, Allohu akbar, lo ilaha illalloh» deyishi sunnatdandir.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтди: Муаззин бомдод азонида «Ҳайя алал-фалаҳ» деганда, «Ас-солату хайрун минан-навм, ас-солату хайрун минан-навм» — икки марта —, «Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар, ло илаҳа иллаллоҳ» дейиши суннатдандир.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْوَكِيلُ , ثنا الْحَسَنُ بْنُ عَرَفَةَ , نا هُشَيْمٌ , عَنِ ابْنِ عَوْنٍ , عَنِ ابْنِ سِيرِينَ , عَنْ أَنَسٍ , قَالَ : " كَانَ التَّثْوِيبُ فِي صَلاةِ الْغَدَاةِ إِذَا قَالَ الْمُؤَذِّنُ فِي أَذَانِ الْفَجْرِ : حَيَّ عَلَى الْفَلاحِ , حَيَّ عَلَى الْفَلاحِ , فَلْيَقُلِ : الصَّلاةُ خَيْرٌ مِنَ النَّوْمِ , الصَّلاةُ خَيْرٌ مِنَ النَّوْمِ "

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Bomdod namozidagi tasvib shu edi: muazzin bomdod azonida «Hayya alal-falah, hayya alal-falah» deganda, «As-solatu xayrun minan-navm, as-solatu xayrun minan-navm» desin.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтди: Бомдод намозидаги тасвиб шу эди: муаззин бомдод азонида «Ҳайя алал-фалаҳ, ҳайя алал-фалаҳ» деганда, «Ас-солату хайрун минан-навм, ас-солату хайрун минан-навм» десин.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، ثنا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْحَسَّانِيُّ , ثنا وَكِيعٌ , عَنِ الْعُمَرِيِّ ، عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , عَنْ عُمَرَ . وَوَكِيعٌ , عَنْ سُفْيَانَ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَجْلانَ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , عَنْ عُمَرَ , أَنَّهُ قَالَ لِمُؤَذِّنِهِ : " إِذَا بَلَغْتَ حَيَّ عَلَى الْفَلاحِ فِي الْفَجْرِ فَقُلِ : الصَّلاةُ خَيْرٌ مِنَ النَّوْمِ , الصَّلاةُ خَيْرٌ مِنَ النَّوْمِ "

Umar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U oʻz muazziniga: «Bomdodda ‹Hayya alal-falah›ga yetganingda, ‹As-solatu xayrun minan-navm, as-solatu xayrun minan-navm› degin», dedi.Умар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У ўз муаззинига: «Бомдодда ‹Ҳайя алал-фалаҳ›га етганингда, ‹Ас-солату хайрун минан-навм, ас-солату хайрун минан-навм› дегин», деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ بْنِ أَبَانَ , ثنا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ الْحَسَنِ أَبُو مَسْعُودٍ الزَّجَّاجُ , عَنْ أَبِي سَعِيدٍ ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى , عَنْ بِلالٍ , قَالَ : " أَمَرَنِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ أُثَوِّبَ فِي الْفَجْرِ , وَنَهَانِي أَنْ أُثَوِّبَ فِي الْعِشَاءِ "

Bilol (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: «Rasululloh ﷺ menga bomdodda tasvib qilishni buyurdilar va xufton (azoni)da tasvib qilishimdan qaytardilar».Билол (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтди: «Расулуллоҳ ﷺ менга бомдодда тасвиб қилишни буюрдилар ва хуфтон (азони)да тасвиб қилишимдан қайтардилар».

حَدَّثَنَا الْقَاضِي أَبُو عُمَرَ ، ثنا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ , ثنا مُسْلِمٌ , ثنا دَاوُدُ بْنُ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْقُرَشِيُّ , ثنا مَالِكُ بْنُ دِينَارٍ , قَالَ : صَعِدْتُ إِلَى ابْنِ أَبِي مَحْذُورَةَ فَوْقَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ بَعْدَمَا أَذَّنَ , فَقُلْتُ لَهُ أَخْبِرْنِي عَنْ أَذَانِ أَبِيكَ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " كَانَ يَبْدَأُ فَيُكَبِّرُ , ثُمَّ يَقُولُ : أَشْهَدُ أَنْ لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ , وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ , حَيِّ عَلَى الصَّلاةِ , حَيِّ عَلَى الْفَلاحِ مَرَّةً , ثُمَّ يَرْجِعُ فَيَقُولُ : أَشْهَدُ أَنْ لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ , أَشْهَدُ أَنْ لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ , أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ , أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ , حَتَّى يَأْتِيَ عَلَى آخِرِ الأَذَانِ : اللَّهُ أَكْبَرُ , اللَّهُ أَكْبَرُ , لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ " . تَفَرَّدَ بِهِ دَاوُدُ

Molik ibn Dinor aytdi: Men Ibn Abu Mahzuraning oldiga, u azon aytganidan keyin, Masjidul-Haramning ustiga chiqdim va unga: «Menga otangning Rasululloh ﷺ uchun aytgan azoni haqida xabar ber», dedim. U aytdi: U boshlab takbir aytar, soʻng: «Ashhadu an lo ilaha illalloh, va ashhadu anna Muhammadan rasululloh, hayya alas-solah, hayya alal-falah» — bir marta — der, soʻng qaytib: «Ashhadu an lo ilaha illalloh, ashhadu an lo ilaha illalloh, ashhadu anna Muhammadan rasululloh, ashhadu anna Muhammadan rasululloh» der va azonning oxiriga yetguncha: «Allohu akbar, Allohu akbar, lo ilaha illalloh» der edi. Buni yolgʻiz Dovud rivoyat qilgan.Молик ибн Динор айтди: Мен Ибн Абу Маҳзуранинг олдига, у азон айтганидан кейин, Масжидул-Ҳарамнинг устига чиқдим ва унга: «Менга отангнинг Расулуллоҳ ﷺ учун айтган азони ҳақида хабар бер», дедим. У айтди: У бошлаб такбир айтар, сўнг: «Ашҳаду ан ло илаҳа иллаллоҳ, ва ашҳаду анна Муҳаммадан расулуллоҳ, ҳайя алас-солаҳ, ҳайя алал-фалаҳ» — бир марта — дер, сўнг қайтиб: «Ашҳаду ан ло илаҳа иллаллоҳ, ашҳаду ан ло илаҳа иллаллоҳ, ашҳаду анна Муҳаммадан расулуллоҳ, ашҳаду анна Муҳаммадан расулуллоҳ» дер ва азоннинг охирига етгунча: «Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар, ло илаҳа иллаллоҳ» дер эди. Буни ёлғиз Довуд ривоят қилган.

حَدَّثَنَا الْقَاضِي الْمَحَامِلِيُّ , ثنا الْعَبَّاسُ بْنُ يَزِيدَ . ح وَحَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ الْقَاسِمِ بْنِ جَعْفَرٍ الْكَوْكَبِيُّ , ثنا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ مَنْصُورٍ , قَالا : نا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ , حَدَّثَنِي أَبِي , عَنْ عَامِرٍ الأَحْوَلِ , عَنْ مَكْحُولٍ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَيْرِيزٍ , عَنْ أَبِي مَحْذُورَةَ , " أَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَّمَهُ هَذَا الأَذَانَ : اللَّهُ أَكْبَرُ , اللَّهُ أَكْبَرُ , أَشْهَدُ أَنْ لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ , أَشْهَدُ أَنْ لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ , أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ , أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ , ثُمَّ يَعُودُ فَيَقُولُ : أَشْهَدُ أَنْ لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ مَرَّتَيْنِ , أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ مَرَّتَيْنِ , حَيَّ عَلَى الصَّلاةِ مَرَّتَيْنِ , حَيِّ عَلَى الْفَلاحِ مَرَّتَيْنِ "

Abu Mahzura (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Nabiysi ﷺ unga ushbu azonni oʻrgatdilar: «Allohu akbar, Allohu akbar. Ashhadu an lo ilaha illalloh, ashhadu an lo ilaha illalloh. Ashhadu anna Muhammadan rasululloh, ashhadu anna Muhammadan rasululloh» — soʻng qaytib aytadi — «Ashhadu an lo ilaha illalloh — ikki marta —, ashhadu anna Muhammadan rasululloh — ikki marta —, hayya alas-solah — ikki marta —, hayya alal-falah — ikki marta —».Абу Маҳзура (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Набийси ﷺ унга ушбу азонни ўргатдилар: «Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар. Ашҳаду ан ло илаҳа иллаллоҳ, ашҳаду ан ло илаҳа иллаллоҳ. Ашҳаду анна Муҳаммадан расулуллоҳ, ашҳаду анна Муҳаммадан расулуллоҳ» — сўнг қайтиб айтади — «Ашҳаду ан ло илаҳа иллаллоҳ — икки марта —, ашҳаду анна Муҳаммадан расулуллоҳ — икки марта —, ҳайя алас-солаҳ — икки марта —, ҳайя алал-фалаҳ — икки марта —».

حَدَّثَنَا الْقَاضِي أَبُو عُمَرَ ، ثنا أَحْمَدُ بْنُ مَنْصُورٍ , حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ أَبِي حَكِيمٍ . ح وَحَدَّثَنَا أَبُو عُمَرَ , ثنا الْحَسَنُ بْنُ أَبِي الرَّبِيعِ , ثنا عَبْدُ الرَّزَّاقِ , قَالا : نا سُفْيَانُ , عَنْ مَنْصُورٍ , عَنْ إِبْرَاهِيمَ , عَنِ الأَسْوَدِ , قَالَ : " كَانَ آخِرُ أَذَانِ بِلالٍ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ , لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ "

Aswad (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Bilolning azonining oxiri «Allohu akbar, Allohu akbar, la ilaha illalloh» boʻlar edi.Асwад (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Билолнинг азонининг охири «Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар, ла илаҳа иллаллоҳ» бўлар эди.

حَدَّثَنَا أَبُو عُمَرَ ، حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ أَبِي الرَّبِيعِ , ثنا عَبْدُ الرَّزَّاقِ , أنا مَعْمَرٌ , عَنِ الأَعْمَشِ ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ , عَنِ الأَسْوَدِ , أَنَّ بِلالا ، قَالَ : " آخِرُ الأَذَانِ : لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ "

Aswad (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Bilol: «Azonning oxiri — ‹la ilaha illalloh›», dedi.Асwад (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Билол: «Азоннинг охири — ‹ла илаҳа иллаллоҳ›», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، نا الْحَسَّانِيُّ ، ثنا وَكِيعٌ , ثنا سُفْيَانُ , عَنْ مَنْصُورٍ , عَنْ إِبْرَاهِيمَ , عَنِ الأَسْوَدِ , عَنْ بِلالٍ , قَالَ : " آخِرُ أَذَانِ بِلالٍ : اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ , لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ "

Bilol (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Bilolning azonining oxiri «Allohu akbar, Allohu akbar, la ilaha illalloh» (boʻlar edi).Билол (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтди: Билолнинг азонининг охири «Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар, ла илаҳа иллаллоҳ» (бўлар эди).

حَدَّثَنَا أَبُو عُمَرَ ، ثنا ابْنُ الْجُنَيْدِ , ثنا الأَسْوَدُ بْنُ عَامِرٍ , نا زُهَيْرٌ , عَنِ الأَعْمَشِ ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ , عَنِ الأَسْوَدِ , عَنْ بِلالٍ , قَالَ : " آخِرُ الأَذَانِ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ , لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ "

Bilol (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Azonning oxiri «Allohu akbar, Allohu akbar, la ilaha illalloh»dir.Билол (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтди: Азоннинг охири «Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар, ла илаҳа иллаллоҳ»дир.

وَحَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ ، ثنا عَبْدُ الْوَاحِدِ بْنُ غِيَاثٍ , نا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ , عَنْ أَيُّوبَ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , " أَنَّ بِلالا أَذَّنَ قَبْلَ طُلُوعِ الْفَجْرِ , فَأَمَرَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يَرْجِعَ فَيُنَادِي : أَلا إِنَّ الْعَبْدَ نَامَ " ثَلاثَ مَرَّاتٍ , فَرَجَعَ فَنَادَى : أَلا إِنَّ الْعَبْدَ نَامَ ثَلاثَ مَرَّاتٍ . تَابَعَهُ سَعِيدُ بْنُ زَرْبِيٍّ , وَكَانَ ضَعِيفًا , عَنْ أَيُّوبَ . حَدَّثَنَا ابْنُ مِرْدَاسٍ , حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ ، ثنا أَيُّوبُ بْنُ مَنْصُورٍ , ثنا شُعَيْبُ بْنُ حَرْبٍ , نا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبِي رَوَّادٍ , عَنْ نَافِعٍ , عَنْ مُؤَذِّنٍ لِعُمَرَ , يُقَالُ لَهُ مَسْرُوحٌ , أَذَّنَ قَبْلَ الصُّبْحِ فَأَمَرَهُ عُمَرُ , نَحْوَهُ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Bilol tong yorishmasdan oldin azon aytdi. Shunda Nabiy ﷺ unga qaytib: «Ogoh boʻlinglar, banda uxlab qolgan ekan», deb uch marta chaqirishni buyurdilar. U qaytdi va: «Ogoh boʻlinglar, banda uxlab qolgan ekan», deb uch marta chaqirdi. Unga Ayyubdan (rivoyat qilishda) Saʼid ibn Zarbiy mutobaʼat qilgan, u esa zaif edi. Nofiʼdan, u Umarning Masruh deb ataluvchi muazzinidan (rivoyat qilishicha), u bomdoddan oldin azon aytdi va Umar unga buyurdi — shunga oʻxshash.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Билол тонг ёришмасдан олдин азон айтди. Шунда Набий ﷺ унга қайтиб: «Огоҳ бўлинглар, банда ухлаб қолган экан», деб уч марта чақиришни буюрдилар. У қайтди ва: «Огоҳ бўлинглар, банда ухлаб қолган экан», деб уч марта чақирди. Унга Айюбдан (ривоят қилишда) Саъид ибн Зарбий мутобаъат қилган, у эса заиф эди. Нофиъдан, у Умарнинг Масруҳ деб аталувчи муаззинидан (ривоят қилишича), у бомдоддан олдин азон айтди ва Умар унга буюрди — шунга ўхшаш.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْفَارِسِيُّ , ثنا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ , ثنا عَبْدُ الرَّزَّاقِ , عَنْ مَعْمَرٍ , عَنْ أَيُّوبَ , قَالَ : " أَذَّنَ بِلالٌ مَرَّةً بِلَيْلٍ " . هَذَا مُرْسَلٌ

Ayyub (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Bilol bir marta kechasi azon aytdi. Bu mursaldir.Айюб (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: У айтди: Билол бир марта кечаси азон айтди. Бу мурсалдир.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُبَشِّرٍ ، ثنا عَبْدُ الْحَمِيدِ بْنُ بَيَانٍ , ثنا هُشَيْمٌ , ثنا يُونُسُ بْنُ عُبَيْدٍ , عَنْ حُمَيْدِ بْنِ هِلالٍ , " أَنَّ بِلالا أَذَّنَ لَيْلَةً بِسَوَادٍ , فَأَمَرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يَرْجِعَ إِلَى مَقَامِهِ , فَيُنَادِي : إِنَّ الْعَبْدَ نَامَ " , فَرَجَعَ وَهُوَ يَقُولُ : لَيْتَ بِلالا لَمْ تَلِدْهُ أُمُّهُ , وَابْتَلَّ مِنْ نَضْحِ دَمِ جَبِينِهِ

Humayd ibn Hilol (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Bilol bir kecha qorongʻulikda azon aytdi. Shunda Rasululloh ﷺ unga oʻz joyiga qaytib: «Banda uxlab qolgan ekan», deb chaqirishni buyurdilar. U qaytdi va: «Koshki Bilolni onasi tugʻmagan boʻlsa edi va u peshonasidan sachragan qon bilan hoʻl boʻlsa edi», der edi.Ҳумайд ибн Ҳилол (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Билол бир кеча қоронғуликда азон айтди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унга ўз жойига қайтиб: «Банда ухлаб қолган экан», деб чақиришни буюрдилар. У қайтди ва: «Кошки Билолни онаси туғмаган бўлса эди ва у пешонасидан сачраган қон билан ҳўл бўлса эди», дер эди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ نُوحٍ ، ثنا مَعْمَرُ بْنُ سَهْلٍ , ثنا عَامِرُ بْنُ مُدْرِكٍ , ثنا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبِي رَوَّادٍ , عَنْ نَافِعٍ ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ , " أَنَّ بِلالا أَذَّنَ قَبْلَ الْفَجْرِ , فَغَضِبَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , وَأَمَرَهُ أَنْ يُنَادِيَ : إِنَّ الْعَبْدَ نَامَ " , فَوَجَدَ بِلالٌ وَجْدًا شَدِيدًا . وَهِمَ فِيهِ عَامِرُ بْنُ مُدْرِكٍ , وَالصَّوَابُ قَدْ تَقَدَّمَ , عَنْ شُعَيْبِ بْنِ حَرْبٍ , عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ أَبِي رَوَّادٍ , عَنْ نَافِعِ , عَنْ مُؤَذِّنِ عُمَرَ , عَنْ عُمَرَ , قَوْلَهُ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Bilol tongdan oldin azon aytdi. Shunda Nabiy ﷺ gʻazablandilar va unga: «Banda uxlab qolgan ekan», deb chaqirishni buyurdilar. Bilol qattiq qaygʻurdi. Bunda Omir ibn Mudrik xato qilgan; toʻgʻrisi esa yuqorida oʻtdi — Shuayb ibn Harbdan, u Abdulaziz ibn Abu Rovvoddan, u Nofiʼdan, u Umarning muazzinidan, u Umardan, uning oʻz soʻzi sifatida.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Билол тонгдан олдин азон айтди. Шунда Набий ﷺ ғазабландилар ва унга: «Банда ухлаб қолган экан», деб чақиришни буюрдилар. Билол қаттиқ қайғурди. Бунда Омир ибн Мудрик хато қилган; тўғриси эса юқорида ўтди — Шуайб ибн Ҳарбдан, у Абдулазиз ибн Абу Ровводдан, у Нофиъдан, у Умарнинг муаззинидан, у Умардан, унинг ўз сўзи сифатида.

نا الْعَبَّاسُ بْنُ عَبْدِ السَّمِيعِ الْهَاشِمِيُّ , نا مُحَمَّدُ بْنُ سَعْدٍ الْعَوْفِيُّ , ثنا أبِي , نا أَبُو يُوسُفَ الْقَاضِي ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي عَرُوبَةَ , عَنْ قَتَادَةَ , عَنْ أَنَسٍ , " أَنَّ بِلالا أَذَّنَ قَبْلَ الْفَجْرِ , فَأَمَرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يَعُودَ فَيُنَادِيَ : إِنَّ الْعَبْدَ نَامَ " , فَفَعَلَ , وَقَالَ : لَيْتَ بِلالا لَمْ تَلِدْهُ أُمُّهُ , وَابْتَلَّ مِنْ نَضْحِ دَمِ جَبِينِهِ . تَفَرَّدَ بِهِ أَبُو يُوسُفَ , عَنْ سَعِيدٍ , وَغَيْرِهِ يُرْسِلُهُ عَنْ سَعِيدٍ , عَنْ قَتَادَةَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ . حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَحْمَدَ ، ثنا يَحْيَى بْنُ أَبِي طَالِبٍ , ثنا عَبْدُ الْوَهَّابِ , ثنا سَعِيدٌ , عَنْ قَتَادَةَ , أَنَّ بِلالا أَذَّنَ وَلَمْ يَذْكُرْ أَنَسًا , وَالْمُرْسَلُ أَصَحُّ

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Bilol tongdan oldin azon aytdi. Shunda Rasululloh ﷺ unga qaytib: «Banda uxlab qolgan ekan», deb chaqirishni buyurdilar. U shunday qildi va: «Koshki Bilolni onasi tugʻmagan boʻlsa edi va u peshonasidan sachragan qon bilan hoʻl boʻlsa edi», dedi. Buni Saʼiddan yolgʻiz Abu Yusuf rivoyat qilgan; boshqalar esa uni Saʼiddan, u Qatodadan, u Nabiy ﷺdan mursal qilib rivoyat qiladi. Qatodadan (kelgan rivoyatda) Bilol azon aytgani (zikr qilingan), Anasni esa zikr qilmagan; mursali sahihroqdir.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Билол тонгдан олдин азон айтди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унга қайтиб: «Банда ухлаб қолган экан», деб чақиришни буюрдилар. У шундай қилди ва: «Кошки Билолни онаси туғмаган бўлса эди ва у пешонасидан сачраган қон билан ҳўл бўлса эди», деди. Буни Саъиддан ёлғиз Абу Юсуф ривоят қилган; бошқалар эса уни Саъиддан, у Қатодадан, у Набий ﷺдан мурсал қилиб ривоят қилади. Қатодадан (келган ривоятда) Билол азон айтгани (зикр қилинган), Анасни эса зикр қилмаган; мурсали саҳиҳроқдир.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ صَاعِدٍ , ثنا أَحْمَدُ بْنُ عُثْمَانَ بْنِ حَكِيمِ الأَوْدِيُّ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ الْقَاسِمِ الأَسَدِيُّ , ثنا الرَّبِيعُ بْنُ صُبَيْحٍ , عَنِ الْحَسَنِ , عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ , قَالَ : " أَذَّنَ بِلالٌ فَأَمَرَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يُعِيدَ , فَرَقَى بِلالٌ وَهُوَ يَقُولُ : لَيْتَ بِلالا ثَكِلَتْهُ أُمُّهُ , وَابْتَلَّ مِنْ نَضْحِ دَمِ جَبِينِهِ يُرَدِّدُهَا حَتَّى صَعِدَ , ثُمَّ قَالَ : أَلا إِنَّ الْعَبْدَ نَامَ مَرَّتَيْنِ , ثُمَّ أَذَّنَ حِينَ أَضَاءَ الْفَجْرُ " . مُحَمَّدُ بْنُ الْقَاسِمِ الأَسَدِيُّ ضَعِيفٌ جِدًّا

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Bilol azon aytdi, Nabiy ﷺ esa unga (azonni) qaytarishni buyurdilar. Bilol: «Koshki Bilolni onasi yoʻqotgan boʻlsa edi va u peshonasidan sachragan qon bilan hoʻl boʻlsa edi», deb takrorlagan holda (yuqoriga) koʻtarildi va chiqib boʻlgach: «Ogoh boʻlinglar, banda uxlab qolgan ekan», deb ikki marta aytdi. Soʻng tong yorishganida azon aytdi. Muhammad ibn al-Qosim al-Asadiy juda zaifdir.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтди: Билол азон айтди, Набий ﷺ эса унга (азонни) қайтаришни буюрдилар. Билол: «Кошки Билолни онаси йўқотган бўлса эди ва у пешонасидан сачраган қон билан ҳўл бўлса эди», деб такрорлаган ҳолда (юқорига) кўтарилди ва чиқиб бўлгач: «Огоҳ бўлинглар, банда ухлаб қолган экан», деб икки марта айтди. Сўнг тонг ёришганида азон айтди. Муҳаммад ибн ал-Қосим ал-Асадий жуда заифдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ مِرْدَاسٍ ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ ، حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ , ثنا حَمَّادُ بْنُ خَالِدٍ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ , عَنْ عَمِّهِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ , قَالَ : أَرَادَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَشْيَاءَ لَمْ يُصْنَعْ مِنْهَا شَيْئًا , قَالَ : فَأُرِيَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ زَيْدٍ الأَذَانَ فِي الْمَنَامِ , فَأَتَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَخْبَرَهُ , فَقَالَ : " أَلْقِهِ عَلَى بِلالٍ " , فَأَلْقَاهُ عَلَى بِلالٍ , فَأَذَّنَ بِلالٌ , قَالَ عَبْدُ اللَّهِ : أَنَا رَأَيْتُهُ وَأَنَا كُنْتُ أُرِيدُهُ , قَالَ : " فَأَقِمْ أَنْتَ " . حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى , ثنا أَبُو دَاوُدَ ، ثنا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ , ثنا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو , قَالَ : سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ مُحَمَّدٍ , قَالَ : كَانَ جَدِّي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ زَيْدٍ بِهَذَا الْخَبَرِ فَأَقَامَ جَدِّي . وَقَالَ أَبُو دَاوُدَ : مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو مَدَنِيٌّ , وَابْنُ مَهْدِيّ لا يُحَدِّثُ عَنِ الْبَصْرِيِّ

Abdulloh ibn Zayd (roziyallohu anhu) aytadi: Nabiy ﷺ bir necha narsani (qilishni) niyat qildilar, ammo ulardan birortasini qilmadilar. (Roviy) aytadi: Soʻng Abdulloh ibn Zaydga tushida azon koʻrsatildi. U Nabiy ﷺ huzurlariga kelib, (buni) ularga xabar berdi. U zot: «Buni Bilolga oʻrgat», dedilar. U buni unga oʻrgatdi va Bilol azon aytdi. Abdulloh: «Men uni (tushda) koʻrgan edim va men uni (oʻzim aytishni) istardim», dedi. (Nabiy ﷺ): «Sen esa iqomat ayt», dedilar. Muhammad ibn Amr aytdi: Men Abdulloh ibn Muhammadning shunday deganini eshitdim: Bobom Abdulloh ibn Zayd shu xabarda (zikr qilingan kishi) edi, va bobom iqomat aytdi. Abu Dovud aytdi: Muhammad ibn Amr madinalikdir, Ibn Mahdiy esa basralikdan hadis rivoyat qilmaydi.Абдуллоҳ ибн Зайд (розияллоҳу анҳу) айтади: Набий ﷺ бир неча нарсани (қилишни) ният қилдилар, аммо улардан бирортасини қилмадилар. (Ровий) айтади: Сўнг Абдуллоҳ ибн Зайдга тушида азон кўрсатилди. У Набий ﷺ ҳузурларига келиб, (буни) уларга хабар берди. У зот: «Буни Билолга ўргат», дедилар. У буни унга ўргатди ва Билол азон айтди. Абдуллоҳ: «Мен уни (тушда) кўрган эдим ва мен уни (ўзим айтишни) истардим», деди. (Набий ﷺ): «Сен эса иқомат айт», дедилар. Муҳаммад ибн Амр айтди: Мен Абдуллоҳ ибн Муҳаммаднинг шундай деганини эшитдим: Бобом Абдуллоҳ ибн Зайд шу хабарда (зикр қилинган киши) эди, ва бобом иқомат айтди. Абу Довуд айтди: Муҳаммад ибн Амр мадиналикдир, Ибн Маҳдий эса басраликдан ҳадис ривоят қилмайди.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَحْمَدَ الدَّقَّاقُ , ثنا أَحْمَدُ بْنُ الْخَلِيلِ , ثنا خَلَفُ بْنُ تَمِيمٍ , ثنا أَبُو بَكْرٍ النَّهْشَلِيُّ ، عَنْ عَطِيَّةَ بْنِ سَعْدٍ , عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " يَوْمَانِ مِنَ الدَّهْرِ لا تَصُومُوهُمَا , وَسَاعَتَانِ مِنَ النَّهَارِ لا تُصَلُّوهُمَا , فَإِنَّ النَّصَارَى وَالْيَهُودَ يَتَحَرُّونَهُمَا , يَوْمَ الْفِطْرِ وَيَوْمَ الأَضْحَى , وَبَعْدَ صَلاةِ الْفَجْرِ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ , وَبَعْدَ صَلاةِ الْعَصْرِ إِلَى غُرُوبِ الشَّمْسِ "

Abu Saʼid al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Rasululloh ﷺ: «Zamondan ikki kun borki, ularda roʻza tutmanglar, va kunduzdan ikki soat borki, ularda namoz oʻqimanglar. Chunki nasorolar va yahudiylar oʻshalarni koʻzlaydilar: Fitr kuni va Azho kuni; bomdod namozidan keyin quyosh chiqquniga qadar va asr namozidan keyin quyosh botguniga qadar», dedilar.Абу Саъид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Замондан икки кун борки, уларда рўза тутманглар, ва кундуздан икки соат борки, уларда намоз ўқиманглар. Чунки насоролар ва яҳудийлар ўшаларни кўзлайдилар: Фитр куни ва Азҳо куни; бомдод намозидан кейин қуёш чиққунига қадар ва аср намозидан кейин қуёш ботгунига қадар», дедилар.

حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ الْحُسَيْنِ بْنِ يَزِيدَ الْبَزَّارُ , نا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْحَسَّانِيُّ , نا وَكِيعٌ , نا سُفْيَانُ , عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ زِيَادِ بْنِ أَنْعَمَ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لا صَلاةَ بَعْدَ طُلُوعِ الْفَجْرِ إِلا رَكْعَتَيْنِ "

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Rasululloh ﷺ: «Tong otganidan keyin ikki rakʼatdan boshqa namoz yoʻq», dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Тонг отганидан кейин икки ракъатдан бошқа намоз йўқ», дедилар.

ثنا يَزِيدُ , ثنا مُحَمَّدٌ , نا وَكِيعُ , نا أَفْلَحُ بْنُ حُمَيْدٍ , عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ , قَالَ : كُنَّا نَأْتِي عَائِشَةَ قَبْلَ صَلاةِ الْفَجْرِ , فَأَتَيْنَاهَا يَوْمًا وَهِيَ تُصَلِّي فَقُلْنَا لَهَا : مَا هَذِهِ الصَّلاةُ ؟ قَالَتْ : " نِمْتُ عَنْ جُزْئِي اللَّيْلَةَ فَلَمْ أَكُنْ لأَدَعَهُ "

Qosim ibn Muhammad (rahimahulloh) aytdi: Biz Oishaning oldiga bomdod namozidan oldin kelar edik. Bir kuni uning oldiga keldik, u namoz oʻqiyotgan edi. Biz unga: «Bu qanday namoz?» dedik. U: «Bu kecha (oʻqiydigan) juzʼimni uxlab qoldirdim, uni tark etadigan emasman», dedi.Қосим ибн Муҳаммад (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Биз Оишанинг олдига бомдод намозидан олдин келар эдик. Бир куни унинг олдига келдик, у намоз ўқиётган эди. Биз унга: «Бу қандай намоз?» дедик. У: «Бу кеча (ўқийдиган) жузъимни ухлаб қолдирдим, уни тарк этадиган эмасман», деди.

ثنا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، ثنا حَجَّاجُ بْنُ الشَّاعِرِ , ثنا عَلِيُّ بْنُ حَفْصٍ , أنا شُعْبَةُ , عَنِ الْوَلِيدِ بْنِ الْعَيْزَارِ , قَالَ : سَمِعْتُ أَبَا عَمْرٍو الشَّيْبَانِيَّ , نا صَاحِبُ هَذِهِ الدَّارِ , وَأَشَارَ إِلَى دَارِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ وَلَمْ يُسَمِّهِ , قَالَ : سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : أَيُّ الأَعْمَالِ أَفْضَلُ ؟ قَالَ : " الصَّلاةُ أَوَّلَ وَقْتِهَا " , قُلْتُ : ثُمَّ مَاذَا ؟ قَالَ : " الْجِهَادُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ " , قُلْتُ : ثُمَّ مَاذَا ؟ قَالَ : " بِرُّ الْوَالِدَيْنِ " , وَلَوِ اسْتَزَدْتُهُ لَزَادَنِي

Abu Amr ash-Shayboniy aytdi: Menga shu uyning sohibi — u Abdulloh ibn Masʼudning uyiga ishora qildi, ammo uning ismini aytmadi — aytib berdi. U dedi: Men Rasululloh ﷺdan: «Qaysi amallar afzal?» deb soʻradim. U zot: «Namozni oʻz vaqtining avvalida (oʻqish)», dedilar. Men: «Soʻng nima?» dedim. U zot: «Alloh yoʻlida jihod», dedilar. Men: «Soʻng nima?» dedim. U zot: «Ota-onaga yaxshilik qilish», dedilar. Agar men undan ziyoda soʻraganimda, menga ziyoda qilib bergan boʻlar edilar.Абу Амр аш-Шайбоний айтди: Менга шу уйнинг соҳиби — у Абдуллоҳ ибн Масъуднинг уйига ишора қилди, аммо унинг исмини айтмади — айтиб берди. У деди: Мен Расулуллоҳ ﷺдан: «Қайси амаллар афзал?» деб сўрадим. У зот: «Намозни ўз вақтининг аввалида (ўқиш)», дедилар. Мен: «Сўнг нима?» дедим. У зот: «Аллоҳ йўлида жиҳод», дедилар. Мен: «Сўнг нима?» дедим. У зот: «Ота-онага яхшилик қилиш», дедилар. Агар мен ундан зиёда сўраганимда, менга зиёда қилиб берган бўлар эдилар.

حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، ثنا أَبُو مُوسَى ، قِرَاءَةً عَلَيْهِ , وَحَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُوسُفَ بْنِ خَلادٍ , ثنا الْحُسَيْنُ بْنُ عَلِيٍّ الْمَعْمَرِيُّ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ , ثنا شُعْبَةُ , أَخْبَرَنِي عُبَيْدٌ الْمُكْتِبُ , قَالَ : سَمِعْتُ أَبَا عَمْرٍو الشَّيْبَانِيَّ , يُحَدِّثُ عَنْ رَجُلٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : سُئِلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : أَيُّ الْعَمَلِ أَفْضَلُ ؟ قَالَ شُعْبَةُ : أَوْ قَالَ : " أَفْضَلُ الْعَمَلِ الصَّلاةُ عَلَى وَقْتِهَا " . وَقَالَ الْمَعْمَرِيُّ فِي حَدِيثِهِ : " الصَّلاةُ فِي أَوَّلِ وَقْتِهَا "

Abu Amr ash-Shayboniy Nabiy ﷺning ashoblaridan bir kishidan rivoyat qilib aytdi: Rasululloh ﷺdan: «Qaysi amal afzal?» deb soʻraldi. Shuʼba aytdi: yoxud u zot: «Amalning afzali — namozni oʻz vaqtida (oʻqish)dir», dedilar. al-Maʼmariy esa oʻz hadisida: «Namozni oʻz vaqtining avvalida», dedi.Абу Амр аш-Шайбоний Набий ﷺнинг ашобларидан бир кишидан ривоят қилиб айтди: Расулуллоҳ ﷺдан: «Қайси амал афзал?» деб сўралди. Шуъба айтди: ёхуд у зот: «Амалнинг афзали — намозни ўз вақтида (ўқиш)дир», дедилар. ал-Маъмарий эса ўз ҳадисида: «Намозни ўз вақтининг аввалида», деди.

حَدَّثَنَا ابْنُ خَلادٍ , ثنا الْمَعْمَرِيُّ ، حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ , ثنا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ , ثنا الْحَجَّاجُ , عَنْ سُلَيْمَانَ , ذَكَرَ أَبَا عَمْرٍو الشَّيْبَانِيَّ , قَالَ : حَدَّثَنِي رَبُّ هَذِهِ الدَّارِ , يَعْنِي عَبْدَ اللَّهِ بْنَ مَسْعُودٍ , قَالَ : سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قُلْتُ : أَيُّ الأَعْمَالِ أَفْضَلُ ؟ قَالَ : " الصَّلاةُ لِمِيقَاتِهَا الأَوَّلِ "

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Men Rasululloh ﷺdan soʻrab: «Qaysi amallar afzal?» dedim. U zot: «Namozni oʻzining birinchi vaqtida (oʻqish)», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺдан сўраб: «Қайси амаллар афзал?» дедим. У зот: «Намозни ўзининг биринчи вақтида (ўқиш)», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو طَالِبٍ الْحَافِظُ ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ عُثْمَانَ بْنِ صَالِحٍ , ثنا عَلِيُّ بْنُ مَعْبَدٍ , ثنا يَعْقُوبُ بْنُ الْوَلِيدِ , عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " خَيْرُ الأَعْمَالِ الصَّلاةُ فِي أَوَّلِ وَقْتِهَا "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Rasululloh ﷺ: «Amallarning yaxshisi — namozni oʻz vaqtining avvalida (oʻqish)dir», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Амалларнинг яхшиси — намозни ўз вақтининг аввалида (ўқиш)дир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُوسُفَ بْنِ خَلادٍ ، ثنا الْحَسَنُ بْنُ شَبِيبٍ , ثنا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ بْنِ أَبَانَ , نا أَبُو يَحْيَى التَّيْمِيُّ ، عَنْ أَبِي عَقِيلٍ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ بْنِ حَفْصٍ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , قَالَ : سُئِلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : أَيُّ الأَعْمَالِ أَفْضَلُ ؟ قَالَ : " الصَّلاةُ لِمِيقَاتِهَا الأَوَّلِ " . خَالَفَهُ جَمَاعَةٌ , عَنِ الْعُمَرِيِّ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Rasululloh ﷺdan: «Qaysi amallar afzal?» deb soʻraldi. U zot: «Namozni oʻzining birinchi vaqtida (oʻqish)», dedilar. Unga bir jamoat al-Umariydan (rivoyat qilishda) muxolif boʻldi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У айтди: Расулуллоҳ ﷺдан: «Қайси амаллар афзал?» деб сўралди. У зот: «Намозни ўзининг биринчи вақтида (ўқиш)», дедилар. Унга бир жамоат ал-Умарийдан (ривоят қилишда) мухолиф бўлди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ ، ثنا دَاوُدُ بْنُ رُشَيْدٍ , ثنا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ الْعُمَرِيِّ , أَخْبَرَنِي الْقَاسِمُ بْنُ غَنَّامٍ , عَنْ جَدَّتِهِ أُمِّ فَرْوَةَ , أَنَّهَا سَمِعَتْ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , يَقُولُ : " أَفْضَلُ الأَعْمَالِ عِنْدَ اللَّهِ الصَّلاةُ فِي أَوَّلِ وَقْتِهَا "

Ummu Farva (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, u Rasululloh ﷺning: «Alloh nazdida amallarning afzali — namozni oʻz vaqtining avvalida (oʻqish)dir», deganlarini eshitgan.Умму Фарва (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, у Расулуллоҳ ﷺнинг: «Аллоҳ наздида амалларнинг афзали — намозни ўз вақтининг аввалида (ўқиш)дир», деганларини эшитган.

حَدَّثَنَا أَبُو صَالِحٍ الأَصْبَهَانِيُّ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ سَعِيدٍ ، أنا أَحْمَدُ بْنُ الْفُرَاتِ أَبُو مَسْعُودٍ ، نا إِسْحَاقُ بْنُ سُلَيْمَانَ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ , عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ غَنَّامٍ , عَنْ جَدَّتِهِ , عَنْ أُمِّ فَرْوَةَ , قَالَتْ : سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : أَيُّ الْعَمَلِ أَفْضَلُ ؟ قَالَ : " الصَّلاةُ لأَوَّلِ وَقْتِهَا " . وَقَالَ وَكِيعٌ , عَنِ الْعُمَرِيِّ , عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ غَنَّامِ , عَنْ بَعْضِ أُمَّهَاتِهِ , عَنْ أُمِّ فَرْوَةَ , وَكَانَتْ مِمَّنْ بَايَعْنَ تَحْتَ الشَّجَرَةِ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , مِثْلَهُ . حَدَّثَنَا ابْنُ خَلادٍ , ثنا الْمَعْمَرِيُّ ، نا عُثْمَانُ , نا وَكِيعٌ , وَقَالَ اللَّيْثُ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ , عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ غَنَّامٍ , عَنْ جَدَّتِهِ أُمِّ أَبِيهِ الدُّنْيَا , عَنْ جَدَّتِهِ أُمِّ فَرْوَةَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , مِثْلَهُ

Ummu Farva (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Men Rasululloh ﷺdan: «Qaysi amal afzal?» deb soʻradim. U zot: «Namozni vaqtining avvalida (oʻqish)», dedilar. Vakiʼ esa al-Umariydan, u Qosim ibn Gʻannomdan, u onalaridan birortasidan, u Ummu Farvadan — u daraxt ostida bayʼat qilgan (ayol)lardan edi —, u Nabiy ﷺdan shu kabi (rivoyat qildi), dedi. al-Lays esa Abdulloh ibn Umardan, u Qosim ibn Gʻannomdan, u otasining onasi boʻlmish yaqin buvisidan, u buvisi Ummu Farvadan, u Nabiy ﷺdan shu kabi (rivoyat qildi), dedi.Умму Фарва (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺдан: «Қайси амал афзал?» деб сўрадим. У зот: «Намозни вақтининг аввалида (ўқиш)», дедилар. Вакиъ эса ал-Умарийдан, у Қосим ибн Ғанномдан, у оналаридан бирортасидан, у Умму Фарвадан — у дарахт остида байъат қилган (аёл)лардан эди —, у Набий ﷺдан шу каби (ривоят қилди), деди. ал-Лайс эса Абдуллоҳ ибн Умардан, у Қосим ибн Ғанномдан, у отасининг онаси бўлмиш яқин бувисидан, у бувиси Умму Фарвадан, у Набий ﷺдан шу каби (ривоят қилди), деди.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مُحَمَّدٍ الصَّفَّارُ , ثنا عَلِيُّ بْنُ دَاوُدَ , ثنا آدَمُ بْنُ أَبِي إِيَاسَ , ثنا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ , ثنا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ بْنِ حَفْصٍ , عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ غَنَّامٍ , عَنْ جَدَّتِهِ الدُّنْيَا أُمِّ أَبِيهِ , عَنْ جَدَّتِهِ أُمِّ فَرْوَةَ , وَكَانَتْ مِمَّنْ بَايَعَتِ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَتْ : سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَذْكُرُ الأَعْمَالَ يَوْمًا , فَقَالَ : " إِنَّ أَحَبَّ الأَعْمَالِ إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ تَعْجِيلُ الصَّلاةِ لأَوَّلِ وَقْتِهَا "

Ummu Farva (roziyallohu anho) — u Nabiy ﷺga bayʼat qilganlardan edi — aytdi: Men bir kuni Rasululloh ﷺning amallarni zikr qilayotganlarini eshitdim, u zot: «Albatta, Alloh azza va jallaga eng suyukli amal — namozni oʻz vaqtining avvalida shoshilib (oʻqish)dir», dedilar.Умму Фарва (розияллоҳу анҳо) — у Набий ﷺга байъат қилганлардан эди — айтди: Мен бир куни Расулуллоҳ ﷺнинг амалларни зикр қилаётганларини эшитдим, у зот: «Албатта, Аллоҳ азза ва жаллага энг суюкли амал — намозни ўз вақтининг аввалида шошилиб (ўқиш)дир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو مُحَمَّدِ بْنُ صَاعِدٍ ، إِمْلاءً , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ مَيْمُونٍ الْعَتَكِيُّ , بِالْبَصْرَةِ , ثنا مُعْتَمِرُ بْنُ سُلَيْمَانَ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ , عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ غَنَّامٍ , عَنْ جَدَّتِهِ , عَنْ أُمِّ فَرْوَةَ , كَذَا قَالَ , قَالَتْ : سُئِلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَنَا أَسْمَعُ عَنْ أَفْضَلِ الأَعْمَالِ , فَقَالَ : " الصَّلاةُ لأَوَّلِ وَقْتِهَا "

Ummu Farva (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Men eshitib turganimda Rasululloh ﷺdan amallarning afzali haqida soʻraldi. U zot: «Namozni vaqtining avvalida (oʻqish)», dedilar.Умму Фарва (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У айтди: Мен эшитиб турганимда Расулуллоҳ ﷺдан амалларнинг афзали ҳақида сўралди. У зот: «Намозни вақтининг аввалида (ўқиш)», дедилар.

حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، ثنا أَبُو عَقِيلٍ يَحْيَى بْنُ حَبِيبٍ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ بِشْرٍ الْعَبْدِيُّ , عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ , عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ غَنَّامٍ , عَنْ بَعْضِ أَهْلِهِ , عَنْ أُمِّ فَرْوَةَ , وَكَانَتْ مِمَّنْ بَايَعَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَحْتَ الشَّجَرَةِ . ح وَحَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ نُصَيْرٍ , ثنا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ شَبِيبٍ , حَدَّثَنِي أَزْهَرُ بْنُ مَرْوَانَ الرَّقَاشِيُّ , ثنا قَزَعَةُ بْنُ سُوَيْدٍ , نا عبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ , عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ غَنَّامِ , عَنْ بَعْضِ أُمَّهَاتِهِ , عَنْ أُمِّ فَرْوَةَ , قَالَتْ : سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , يَقُولُ : " إِنَّ أَحَبَّ الأَعْمَالِ إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ الصَّلاةُ لأَوَّلِ وَقْتِهَا " . لَفْظُ الْعُمَرِيِّ

Ummu Farva (roziyallohu anho) — u Nabiy ﷺga daraxt ostida bayʼat qilganlardan edi — aytdi: Men Rasululloh ﷺning: «Albatta, Alloh azza va jallaga eng suyukli amal — namozni vaqtining avvalida (oʻqish)dir», deganlarini eshitdim. Lafz al-Umariyniki.Умму Фарва (розияллоҳу анҳо) — у Набий ﷺга дарахт остида байъат қилганлардан эди — айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Албатта, Аллоҳ азза ва жаллага энг суюкли амал — намозни вақтининг аввалида (ўқиш)дир», деганларини эшитдим. Лафз ал-Умарийники.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ نُوحٍ ، حَدَّثَنَا أَبُو الَّرَبِيْعِ الْحَارِثِيِّ عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ ، نا ابْنُ أَبِي فُدَيْكٍ , أَخْبَرَنِي الضَّحَّاكُ بْنُ عُثْمَانَ , عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ غَنَّامِ الْبَيَاضِيِّ , عَنِ امْرَأَةٍ مِنَ الْمُبَايِعَاتِ , أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سُئِلَ : أَيُّ الأَعْمَالِ أَفْضَلُ ؟ قَالَ : " الإِيمَانُ بِاللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ " , قِيلَ : ثُمَّ مَاذَا يَا رَسُولَ اللَّهِ ؟ قَالَ : " الصَّلاةُ لِوَقْتِهَا "

Qosim ibn Gʻannom al-Bayoziy bayʼat qilgan ayollardan bir ayoldan rivoyat qildi: Rasululloh ﷺdan: «Qaysi amallar afzal?» deb soʻraldi. U zot: «Alloh azza va jallaga iymon keltirish», dedilar. «Soʻng nima, yo Rasululloh?» deyildi. U zot: «Namozni oʻz vaqtida (oʻqish)», dedilar.Қосим ибн Ғанном ал-Баёзий байъат қилган аёллардан бир аёлдан ривоят қилди: Расулуллоҳ ﷺдан: «Қайси амаллар афзал?» деб сўралди. У зот: «Аллоҳ азза ва жаллага иймон келтириш», дедилар. «Сўнг нима, ё Расулуллоҳ?» дейилди. У зот: «Намозни ўз вақтида (ўқиш)», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ الْعَلاءِ ، نا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى , نا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى , نا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْفَضْلِ , عَنِ الْمَقْبُرِيِّ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِنَّ أَحَدَكُمْ لَيُصَلِّي الصَّلاةَ لِوَقْتِهَا وَقَدْ تَرَكَ مِنَ الْوَقْتِ الأَوَّلِ مَا هُوَ خَيْرٌ لَهُ مِنْ أَهْلِهِ وَمَالِهِ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, sizlardan biringiz namozni oʻz vaqtida oʻqiydi, holbuki birinchi vaqtdan oʻzi uchun ahlidan ham, molidan ham yaxshiroq boʻlgan narsani tark etgan boʻladi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, сизлардан бирингиз намозни ўз вақтида ўқийди, ҳолбуки биринчи вақтдан ўзи учун аҳлидан ҳам, молидан ҳам яхшироқ бўлган нарсани тарк этган бўлади», дедилар.

ثنا ابْنُ مَنِيعٍ ، ثنا هَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ , ثنا قُتَيْبَةُ , ثنا لَيْثٌ , عَنْ خَالِدِ بْنِ يَزِيدَ , عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي هِلالٍ , عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عُمَرَ , عَنْ عَائِشَةَ , قَالَتْ : " مَا صَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الصَّلاةَ لِوَقْتِهَا الآخِرِ إِلا مَرَّتَيْنِ حَتَّى قَبَضَهُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ "

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Rasululloh ﷺ Alloh azza va jalla u zotning jonlarini olguniga qadar namozni oxirgi vaqtida ikki martadan boshqa oʻqimaganlar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У айтди: Расулуллоҳ ﷺ Аллоҳ азза ва жалла у зотнинг жонларини олгунига қадар намозни охирги вақтида икки мартадан бошқа ўқимаганлар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ صَاحِبِ أَبِي صَخْرَةَ ، ثنا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ الدَّقِيقِيُّ , ثنا مُعَلَّى بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , ثنا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ , عَنْ أَبِي النَّضْرِ ، عَنْ عَمْرَةَ , عَنْ عَائِشَةَ , قَالَتْ : " مَا صَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الصَّلاةَ لِوَقْتِهَا الآخِرِ حَتَّى قَبَضَهُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ "

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Rasululloh ﷺ Alloh azza va jalla u zotning jonlarini olguniga qadar namozni oxirgi vaqtida oʻqimaganlar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У айтди: Расулуллоҳ ﷺ Аллоҳ азза ва жалла у зотнинг жонларини олгунига қадар намозни охирги вақтида ўқимаганлар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ أَبِي الثَّلْجِ , نا إِسْحَاقُ بْنُ أَبِي إِسْحَاقَ الصَّفَّارُ , ثنا الْوَاقِدِيُّ ، ثنا رَبِيعَةُ بْنُ عُثْمَانَ , عَنْ عِمْرَانَ بْنِ أَبِي أَنَسٍ , عَنْ أَبِي سَلَمَةَ ، عَنْ عَائِشَةَ . قَالَ : وَحَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عُثْمَانَ بْنِ وَثَّابٍ , عَنْ أَبِي النَّضْرِ ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ ، عَنْ عَائِشَةَ , قَالَتْ : " مَا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَخَّرَ صَلاةً إِلَى الْوَقْتِ الآخِرِ حَتَّى قَبَضَهُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ "

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Men Rasululloh ﷺning Alloh azza va jalla u zotning jonlarini olguniga qadar biror namozni oxirgi vaqtga kechiktirganlarini koʻrmadim.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг Аллоҳ азза ва жалла у зотнинг жонларини олгунига қадар бирор намозни охирги вақтга кечиктирганларини кўрмадим.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ صَاعِدٍ ، نا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ , نا يَعْقُوبُ بْنُ الْوَلِيدِ الْمَدَنِيُّ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " الْوَقْتُ الأَوَّلُ مِنَ الصَّلاةَ رِضْوَانُ اللَّهِ , وَالْوَقْتُ الآخِرِ عَفْوُ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Rasululloh ﷺ: «Namozning avvalgi vaqti — Allohning rizosi, oxirgi vaqti esa — Alloh azza va jallaning afvidir», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Намознинг аввалги вақти — Аллоҳнинг ризоси, охирги вақти эса — Аллоҳ азза ва жалланинг афвидир», дедилар.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَحْمَدَ الدَّقَّاقُ , نا الْحُسَيْنُ بْنُ حُمَيْدِ بْنِ الرَّبِيعِ , حَدَّثَنِي فَرَجُ بْنُ عُبَيْدٍ الْمُهَلَّبِيُّ , ثنا عُبَيْدُ بْنُ الْقَاسِمِ , عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أَبِي خَالِدٍ , عَنْ قَيْسِ بْنِ أَبِي حَازِمٍ , عَنْ جَرِيرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " أَوَّلُ الْوَقْتِ رِضْوَانُ اللَّهِ , وَآخِرُ الْوَقْتِ عَفْوُ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ "

Jarir ibn Abdulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Rasululloh ﷺ: «Vaqtning avvali — Allohning rizosi, vaqtning oxiri esa — Alloh azza va jallaning afvidir», dedilar.Жарир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Вақтнинг аввали — Аллоҳнинг ризоси, вақтнинг охири эса — Аллоҳ азза ва жалланинг афвидир», дедилар.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ السَّمَّاكِ ، وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ سُلَيْمَانَ بْنِ عِيسَى الْفَامِيُّ ، قَالا : نا عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْوَاسِطِيُّ , ثنا إِبْرَاهِيمُ بْنُ زَكَرِيَّا مِنْ أَهْلِ عَبْدَسِيٍّ , نا إِبْرَاهِيمُ يَعْنِي ابْنَ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي مَحْذُورَةَ مِنْ أَهْلِ مَكَّةَ , حَدَّثَنِي أَبِي , عَنْ جَدِّي , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " أَوَّلُ الْوَقْتِ رِضْوَانُ اللَّهِ , وَوَسَطُ الْوَقْتِ رَحْمَةُ اللَّهِ , وَآخِرُ الْوَقْتِ عَفْوُ اللَّهِ "

Abu Mahzura (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Rasululloh ﷺ: «Vaqtning avvali — Allohning rizosi, vaqtning oʻrtasi — Allohning rahmati, vaqtning oxiri esa — Allohning afvidir», dedilar.Абу Маҳзура (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Вақтнинг аввали — Аллоҳнинг ризоси, вақтнинг ўртаси — Аллоҳнинг раҳмати, вақтнинг охири эса — Аллоҳнинг афвидир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ زِيَادٍ النَّيْسَابُورِيُّ , ثنا الرَّبِيعُ بْنُ سُلَيْمَانَ , ثنا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ , أَخْبَرَنِي أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ , أَنَّ ابْنَ شِهَابٍ أَخْبَرَهُ , أَنَّ عُمَرَ بْنَ عَبْدِ الْعَزِيزِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ كَانَ قَاعِدًا عَلَى الْمِنْبَرِ فَأَخَّرَ صَلاةَ الْعَصْرِ شَيْئًا , فَقَالَ عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ : أَمَا إِنَّ جَبْرَائِيلَ عَلَيْهِ السَّلامُ قَدْ أَخْبَرَ مُحَمَّدًا صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِوَقْتِ الصَّلاةِ , فَقَالَ لَهُ عُمَرُ : أَعْلَمُ مَا تَقُولُ , قَالَ عُرْوَةُ سَمِعْتُ بَشِيرَ بْنَ أَبِي مَسْعُودٍ , يَقُولُ : سَمِعْتُ أَبَا مَسْعُودٍ الأَنْصَارِيَّ , يَقُولُ : سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , يَقُولُ : " نزل جَبْرَائِيلُ عَلَيْهِ السَّلامُ فَأَخْبَرَنِي بِوَقْتِ الصَّلاةِ فَصَلَّيْتُ مَعَهُ , ثُمَّ صَلَّيْتُ مَعَهُ , ثُمَّ صَلَّيْتُ مَعَهُ " , يَحْسِبُ بِأَصَابِعِهِ خَمْسَ صَلَوَاتٍ , فَرَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُصَلِّي الظُّهْرَ حِينَ تَزُولُ الشَّمْسُ وَرُبَّمَا أَخَّرَهَا حِينَ يَشْتَدُّ الْحَرُّ , وَرَأَيْتُهُ يُصَلِّي الْعَصْرَ وَالشَّمْسُ مُرْتَفِعَةٌ بَيْضَاءُ قَبْلَ أَنْ تَدْخُلَهَا الصُّفْرَةُ , فَيَنْصَرِفُ الرَّجُلُ فَيَأْتِي ذَا الْحُلَيْفَةِ قَبْلَ غُرُوبِ الشَّمْسُ , وَيُصَلِّي الْمَغْرِبَ حِينَ تَسْقُطُ الشَّمْسُ , وَيُصَلِّي الْعِشَاءَ حِينَ يَسْوَدُّ الأُفُقُ وَرُبَّمَا أَخَّرَهَا حَتَّى يَجْتَمِعَ النَّاسُ , قَالَ الرَّبِيعُ : سَقَطَ مِنْ كِتَابِي , حَتَّى فَقَطْ , وَصَلَّى الصُّبْحَ مَرَّةً بِغَلَسٍ , ثُمَّ صَلَّى مَرَّةً أُخْرَى , فَأَسْفَرَ ثُمَّ كَانَتْ صَلاتَهُ بَعْدَ ذَلِكَ بِالْغَلَسِ حَتَّى مَاتَ , ثُمَّ لَمْ يَعُدْ إِلَى أَنْ يُسْفِرَ . حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ زِيَادٍ ، ثنا مُحَمَّدُ أَبُو إِسْمَاعِيلَ التِّرْمِذِيُّ , ثنا أَبُو صَالِحٍ ، ثنا اللَّيْثُ , عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ , عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ , عَنِ ابْنِ شِهَابٍ , بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ , وَقَالَ : الْعَصْرُ وَالشَّمْسُ بَيْضَاءُ مُرْتَفِعَةٌ يَسِيرُ الرَّجُلُ حَتَّى يَنْصَرِفَ مِنْهَا إِلَى ذِي الْحُلَيْفَةِ سِتَّةَ أَمْيَالٍ قَبْلَ غُرُوبِ الشَّمْسِ ، وَقَالَ فِيهِ أَيْضًا : وَيُصَلِّي الصُّبْحَ فَيُغَلِّسُ بِهَا , ثُمَّ صَلاهَا يَوْمًا آخَرَ فَأَسْفَرَ , ثُمَّ لَمْ يَعُدْ إِلَى الإِسْفَارِ حَتَّى قَبَضَهُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ

Ibn Shihob (rahimahulloh) xabar berishicha, Umar ibn Abdulaziz (roziyallohu anhu) minbarda oʻtirgan edi va asr namozini biroz kechiktirdi. Shunda Urva ibn Zubayr: «Ogoh boʻlki, Jabroil alayhissalom Muhammadga ﷺ namoz vaqtini xabar bergan edi», dedi. Umar unga: «Nima deyayotganingni bilib (gapir)», dedi. Urva aytdi: Men Bashir ibn Abu Masʼudning shunday deganini eshitdim: Men Abu Masʼud al-Ansoriyning shunday deganini eshitdim: Men Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitdim: «Jabroil alayhissalom nozil boʻlib, menga namoz vaqtini xabar berdi, men u bilan birga namoz oʻqidim, soʻng u bilan birga namoz oʻqidim, soʻng u bilan birga namoz oʻqidim», — deb barmoqlari bilan besh vaqt namozni sanardilar. Men Rasululloh ﷺning peshinni quyosh ogʻgan paytda oʻqiganlarini, baʼzan esa jazirama issiq boʻlganida uni kechiktirganlarini koʻrdim. U zot asrni quyosh baland va oq, unga sargʻishlik kirmasidan oldin oʻqir edilar, shunda bir kishi (namozdan) qaytib, quyosh botishidan oldin Zul-Hulayfaga yetib borar edi. Shomni quyosh botgan paytda oʻqir edilar; xuftonni ufq qoraygan paytda oʻqir edilar, baʼzan esa odamlar yigʻilgunicha uni kechiktirardilar. ar-Rabiʼ aytdi: Kitobimdan «hatto» (soʻzigacha) tushib qolgan. Bomdodni bir marta qorongʻulikda oʻqidilar, soʻng yana bir marta oʻqib, uni yorishtirdilar; soʻng shundan keyin u zotning namozlari vafot etgunlariga qadar qorongʻulikda boʻldi va boshqa yorishtirishga qaytmadilar. (Boshqa isnod bilan) shu isnodda shunga oʻxshash rivoyat qilindi va unda: «Asrni quyosh oq va baland turganida (oʻqirdilar); kishi yoʻlga chiqib, quyosh botishidan oldin olti mil masofadagi Zul-Hulayfaga yetib borar edi», deyildi. Yana unda: «Bomdodni qorongʻulikda oʻqirdilar, soʻng boshqa bir kuni uni yorishtirib oʻqidilar, soʻng Alloh azza va jalla u zotning jonlarini olguniga qadar yorishtirishga qaytmadilar», deyildi.Ибн Шиҳоб (раҳимаҳуллоҳ) хабар беришича, Умар ибн Абдулазиз (розияллоҳу анҳу) минбарда ўтирган эди ва аср намозини бироз кечиктирди. Шунда Урва ибн Зубайр: «Огоҳ бўлки, Жаброил алайҳиссалом Муҳаммадга ﷺ намоз вақтини хабар берган эди», деди. Умар унга: «Нима деяётганингни билиб (гапир)», деди. Урва айтди: Мен Башир ибн Абу Масъуднинг шундай деганини эшитдим: Мен Абу Масъуд ал-Ансорийнинг шундай деганини эшитдим: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитдим: «Жаброил алайҳиссалом нозил бўлиб, менга намоз вақтини хабар берди, мен у билан бирга намоз ўқидим, сўнг у билан бирга намоз ўқидим, сўнг у билан бирга намоз ўқидим», — деб бармоқлари билан беш вақт намозни санардилар. Мен Расулуллоҳ ﷺнинг пешинни қуёш оғган пайтда ўқиганларини, баъзан эса жазирама иссиқ бўлганида уни кечиктирганларини кўрдим. У зот асрни қуёш баланд ва оқ, унга сарғишлик кирмасидан олдин ўқир эдилар, шунда бир киши (намоздан) қайтиб, қуёш ботишидан олдин Зул-Ҳулайфага етиб борар эди. Шомни қуёш ботган пайтда ўқир эдилар; хуфтонни уфқ қорайган пайтда ўқир эдилар, баъзан эса одамлар йиғилгунича уни кечиктирардилар. ар-Рабиъ айтди: Китобимдан «ҳатто» (сўзигача) тушиб қолган. Бомдодни бир марта қоронғуликда ўқидилар, сўнг яна бир марта ўқиб, уни ёриштирдилар; сўнг шундан кейин у зотнинг намозлари вафот этгунларига қадар қоронғуликда бўлди ва бошқа ёриштиришга қайтмадилар. (Бошқа иснод билан) шу иснодда шунга ўхшаш ривоят қилинди ва унда: «Асрни қуёш оқ ва баланд турганида (ўқирдилар); киши йўлга чиқиб, қуёш ботишидан олдин олти мил масофадаги Зул-Ҳулайфага етиб борар эди», дейилди. Яна унда: «Бомдодни қоронғуликда ўқирдилар, сўнг бошқа бир куни уни ёриштириб ўқидилар, сўнг Аллоҳ азза ва жалла у зотнинг жонларини олгунига қадар ёриштиришга қайтмадилар», дейилди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ صَالِحٍ الأَزْدِيُّ , ثنا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ , ثنا يَحْيَى بْنُ آدَمَ . ح وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ الشَّافِعِيُّ , وَأَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ زِيَادٍ , قَالا : حَدَّثَنَا ابْنُ شَاذَانَ الْجَوْهَرِيُّ , ثنا مُعَلَّى بْنُ مَنْصُورٍ , قَالا : نا عَبْدُ الرَّحِيمِ بْنُ سُلَيْمَانَ , نا الشَّيْبَانِيُّ ، عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ ذَرِيحٍ , عَنْ زِيَادِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ النَّخَعِيِّ , قَالَ : كُنَّا جُلُوسًا مَعَ عَلِيٍّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فِي الْمَسْجِدِ الأَعْظَمِ , وَالْكُوفَةُ يَوْمَئِذٍ أَخْصَاصٌ , فَجَاءَهُ الْمُؤَذِّنُ , فَقَالَ : الصَّلاةُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ لِلْعَصْرِ , فَقَالَ : " اجْلِسْ " , فَجَلَسَ , ثُمَّ عَادَ فَقَالَ ذَلِكَ , فَقَالَ عَلِيٌّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ : " هَذَا الْكَلْبُ يُعَلِّمُنَا بِالسُّنَّةِ " , فَقَامَ عَلِيٌّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ , فَصَلَّى بِنَا الْعَصْرَ , ثُمَّ انْصَرَفْنَا فَرَجَعْنَا إِلَى الْمَكَانِ الَّذِي كُنَّا فِيهِ جُلُوسًا , فَجَثَوْنَا لِلرُّكَبِ لِنُزُولِ الشَّمْسِ لِلْمَغِيبِ نَتَرَآهَا . زِيَادُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ النَّخَعِيُّ مَجْهُولٌ , لَمْ يَرْوِ عَنْهُ غَيْرُ الْعَبَّاسِ بْنِ ذَرِيحٍ

Ziyod ibn Abdulloh an-Naxaʼiy aytdi: Biz Ali (roziyallohu anhu) bilan Masjidi Aʼzamda oʻtirgan edik — oʻsha kunlarda Kufa qamishdan (qurilgan uy)lardan iborat edi. Muazzin uning oldiga kelib: «Namoz, ey amirul-moʻminin, asr (namozi)», dedi. U: «Oʻtir», dedi va u oʻtirdi. Soʻng yana qaytib, shuni aytdi. Shunda Ali (roziyallohu anhu): «Bu it bizga sunnatni oʻrgatadimi?» dedi. Soʻng Ali (roziyallohu anhu) turdi va bizga asrni oʻqib berdi. Soʻng qaytib, oʻtirgan joyimizga keldik va quyoshning botishga moyil boʻlishini kuzatib, tizzalarimizga choʻkkaladik. Ziyod ibn Abdulloh an-Naxaʼiy majhuldir, undan Abbos ibn Zarihdan boshqa hech kim rivoyat qilmagan.Зиёд ибн Абдуллоҳ ан-Нахаъий айтди: Биз Али (розияллоҳу анҳу) билан Масжиди Аъзамда ўтирган эдик — ўша кунларда Куфа қамишдан (қурилган уй)лардан иборат эди. Муаззин унинг олдига келиб: «Намоз, эй амирул-мўминин, аср (намози)», деди. У: «Ўтир», деди ва у ўтирди. Сўнг яна қайтиб, шуни айтди. Шунда Али (розияллоҳу анҳу): «Бу ит бизга суннатни ўргатадими?» деди. Сўнг Али (розияллоҳу анҳу) турди ва бизга асрни ўқиб берди. Сўнг қайтиб, ўтирган жойимизга келдик ва қуёшнинг ботишга мойил бўлишини кузатиб, тиззаларимизга чўккаладик. Зиёд ибн Абдуллоҳ ан-Нахаъий мажҳулдир, ундан Аббос ибн Зариҳдан бошқа ҳеч ким ривоят қилмаган.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، ثنا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى , ثنا أَبُو عَاصِمٍ ، ح وَحَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ , وَأَحْمَدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ الْعَلاءِ , قَالا : نا أَبُو الأَشْعَثِ أَحْمَدُ بْنُ الْمِقْدَامِ نا أَبُو عَاصِمٍ ، ثنا عَبْدُ الْوَاحِدِ بْنُ نَافِعٍ , قَالَ : دَخَلْتُ مَسْجِدَ الْمَدِينَةِ فَأَذَّنَ مُؤَذِّنٌ بِالْعَصْرِ , قَالَ : وَشَيْخٌ جَالِسٌ فَلامَهُ , وَقَالَ : إِنَّ أَبِي أَخْبَرَنِي أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَأْمُرُ بِتَأْخِيرِ هَذِهِ الصَّلاةِ " , قَالَ : فَسَأَلْتُ عَنْهُ , فَقَالُوا : هَذَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ رَافِعِ بْنِ خَدِيجِ بْنِ رَافِعٍ . هَذَا لَيْسَ بِقَوِيٍّ , وَرَوَاهُ مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ , عَنْ عَبْدِ الْوَاحِدِ , فَكَنَّاهُ : أَبَا الرَّمَّاحِ , وَخَالَفَ فِي اسْمِ ابْنِ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ , فَسَمَّاهُ : عَبْدُ الرَّحْمَنِ

Abdulvohid ibn Nofiʼ aytdi: Men Madina masjidiga kirdim, muazzin asrga azon aytdi. Oʻtirgan bir shayx uni malomat qildi va: «Menga otam xabar berdiki, Rasululloh ﷺ bu namozni kechiktirishga buyurar edilar», dedi. (Abdulvohid) aytdi: Men u haqda soʻradim, shunda: «Bu — Abdulloh ibn Rofiʼ ibn Xadij ibn Rofiʼ», deyishdi. Bu (isnod) qavi emas. Uni Muso ibn Ismoil Abdulvohiddan rivoyat qilib, uning kunyasini Abu ar-Rammoh deb keltirgan hamda Ibn Rofiʼ ibn Xadijning ismida muxolif boʻlib, uni Abdurrahmon deb atagan.Абдулвоҳид ибн Нофиъ айтди: Мен Мадина масжидига кирдим, муаззин асрга азон айтди. Ўтирган бир шайх уни маломат қилди ва: «Менга отам хабар бердики, Расулуллоҳ ﷺ бу намозни кечиктиришга буюрар эдилар», деди. (Абдулвоҳид) айтди: Мен у ҳақда сўрадим, шунда: «Бу — Абдуллоҳ ибн Рофиъ ибн Хадиж ибн Рофиъ», дейишди. Бу (иснод) қави эмас. Уни Мусо ибн Исмоил Абдулвоҳиддан ривоят қилиб, унинг кунясини Абу ар-Раммоҳ деб келтирган ҳамда Ибн Рофиъ ибн Хадижнинг исмида мухолиф бўлиб, уни Абдурраҳмон деб атаган.

حَدَّثَنَا بِهِ إِسْمَاعِيلُ بْنُ مُحَمَّدٍ الصَّفَّارُ ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيٍّ الْوَرَّاقُ , ثنا أَبُو سَلَمَةَ ، قَالَ : سَمِعْتُ عَبْدَ الْوَاحِدِ أَبَا الرَّمَّاحِ الْكِلابِيَّ , ثنا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ وَأَذَّنَ مُؤَذِّنُهُ بِصَلاةِ الْعَصْرِ فَكَأَنَّهُ عَجَّلَهَا , فَلامَهُ قَالَ : " وَيْحَكَ أَخْبَرَنِي أَبِي , وَكَانَ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَأْمُرُهُمْ بِتَأْخِيرِ الْعَصْرِ " . وَرَوَاهُ حَرَمِيُّ بْنُ عُمَارَةَ , عَنْ عَبْدِ الْوَاحِدِ هَذَا , وَقَالَ : عَبْدُ الْوَاحِدِ بْنُ نُفَيْعٍ خَالَفَ فِي نَسَبِهِ , وَهَذَا حَدِيثٌ ضَعِيفُ الإِسْنَادِ مِنْ جِهَةِ عَبْدِ الْوَاحِدِ هَذَا , لأَنَّهُ لَمْ يَرْوِهِ عَنِ ابْنِ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ غَيْرُهُ , وَقَدِ اخْتُلِفَ فِي اسْمِ ابْنِ رَافِعٍ هَذَا , وَلا يَصِحُّ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ رَافِعٍ , وَلا عَنْ غَيْرِهِ مِنَ الصَّحَابَةِ , وَالصَّحِيحُ عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ , وَعَنْ غَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ضِدُّ هَذَا , وَهُوَ التَّعْجِيلُ بِصَلاةِ الْعَصْرِ وَالتَّبْكِيرِ بِهَا . فَأَمَّا الرِّوَايَةُ الصَّحِيحَةُ عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ

Abdurrahmon ibn Rofiʼ ibn Xadijning muazzini asr namoziga azon aytdi va goʻyo uni shoshirgan edi, shunda u (muazzinni) malomat qilib: «Voy senga! Menga otam — u Nabiy ﷺning ashoblaridan edi — xabar berdiki, Rasululloh ﷺ ularni asrni kechiktirishga buyurar edilar», dedi. Buni Haramiy ibn Umora ham shu Abdulvohiddan rivoyat qilgan va «Abdulvohid ibn Nufayʼ» deb, uning nasabida muxolif boʻlgan. Bu — shu Abdulvohid sababli isnodi zaif hadisdir, chunki uni Ibn Rofiʼ ibn Xadijdan undan boshqa hech kim rivoyat qilmagan; bu Ibn Rofiʼning ismida esa ixtilof qilingan. Bu hadis Rofiʼdan ham, sahobalardan boshqa birortasidan ham sahih emas. Rofiʼ ibn Xadijdan va Nabiy ﷺning ashoblaridan koʻpchiligidan sahih boʻlgan (narsa) esa buning aksi — asr namozini shoshilib, erta oʻqishdir. Rofiʼ ibn Xadijdan (kelgan) sahih rivoyatga kelsak:Абдурраҳмон ибн Рофиъ ибн Хадижнинг муаззини аср намозига азон айтди ва гўё уни шоширган эди, шунда у (муаззинни) маломат қилиб: «Вой сенга! Менга отам — у Набий ﷺнинг ашобларидан эди — хабар бердики, Расулуллоҳ ﷺ уларни асрни кечиктиришга буюрар эдилар», деди. Буни Ҳарамий ибн Умора ҳам шу Абдулвоҳиддан ривоят қилган ва «Абдулвоҳид ибн Нуфайъ» деб, унинг насабида мухолиф бўлган. Бу — шу Абдулвоҳид сабабли исноди заиф ҳадисдир, чунки уни Ибн Рофиъ ибн Хадиждан ундан бошқа ҳеч ким ривоят қилмаган; бу Ибн Рофиънинг исмида эса ихтилоф қилинган. Бу ҳадис Рофиъдан ҳам, саҳобалардан бошқа бирортасидан ҳам саҳиҳ эмас. Рофиъ ибн Хадиждан ва Набий ﷺнинг ашобларидан кўпчилигидан саҳиҳ бўлган (нарса) эса бунинг акси — аср намозини шошилиб, эрта ўқишдир. Рофиъ ибн Хадиждан (келган) саҳиҳ ривоятга келсак:

فَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ , أَخْبَرَنِي عَبَّاسُ بْنُ الْوَلِيدِ بْنِ مَزْيَدٍ ، أَخْبَرَنِي أبِي , قَالَ : سَمِعْتُ الأَوْزَاعِيَّ , حَدَّثَنِي أَبُو النَّجَاشِيِّ ، حَدَّثَنِي رَافِعُ بْنُ خَدِيجٍ , قَالَ : " كُنَّا نُصَلِّي مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلاةَ الْعَصْرِ , ثُمَّ تُنْحَرُ الْجَزُورُ فَتُقْسَمُ عَشْرَ قَسْمٍ , ثُمَّ تُطْبَخُ وَنَأْكُلُ لَحْمًا نَضِيجًا قَبْلَ أَنْ تَغِيبَ الشَّمْسُ " . أَبُو النَّجَاشِيِّ هَذَا اسْمُهُ عَطَاءُ بْنُ صُهَيْبٍ ثِقَةٌ مَشْهُورٌ صَحِبَ رَافِعَ بْنَ خَدِيجٍ سِتَّ سِنِينَ , وَرَوَى عَنْهُ عِكْرِمَةُ بْنُ عَمَّارٍ , وَالأَوْزَاعِيُّ , وَأَيُّوبُ بْنُ عُتْبَةَ , وَغَيْرُهُمْ , وَحَدِيثُهُ عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ أَوْلَى مِنْ حَدِيثِ عَبْدِ الْوَاحِدِ , عَنِ ابْنِ رَافِعٍ . وَاللَّهُ أَعْلَمُ

Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu) aytdi: Biz Nabiy ﷺ bilan asr namozini oʻqir edik, soʻng tuya soʻyilib, oʻn ulushga boʻlinar, soʻng pishirilar va biz quyosh botishidan oldin pishgan goʻshtni yer edik. Bu Abu an-Najoshiyning ismi Atoʼ ibn Suhayb boʻlib, u mashhur ishonchli (rovi)dir; u Rofiʼ ibn Xadijga olti yil hamroh boʻlgan. Undan Ikrima ibn Ammor, al-Avzoʼiy, Ayyub ibn Utba va boshqalar rivoyat qilgan. Uning Rofiʼ ibn Xadijdan (qilgan) hadisi Abdulvohidning Ibn Rofiʼdan (qilgan) hadisidan avloroqdir. Alloh bilguvchiroqdir.Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу) айтди: Биз Набий ﷺ билан аср намозини ўқир эдик, сўнг туя сўйилиб, ўн улушга бўлинар, сўнг пиширилар ва биз қуёш ботишидан олдин пишган гўштни ер эдик. Бу Абу ан-Нажошийнинг исми Атў ибн Суҳайб бўлиб, у машҳур ишончли (рови)дир; у Рофиъ ибн Хадижга олти йил ҳамроҳ бўлган. Ундан Икрима ибн Аммор, ал-Авзўий, Айюб ибн Утба ва бошқалар ривоят қилган. Унинг Рофиъ ибн Хадиждан (қилган) ҳадиси Абдулвоҳиднинг Ибн Рофиъдан (қилган) ҳадисидан авлороқдир. Аллоҳ билгувчироқдир.

وَكَذَلِكَ رُوِيَ عَنْ أَبِي مَسْعُودٍ الأَنْصَارِيِّ , مِنْ حَدِيثِ اللَّيْثِ بْنِ سَعْدٍ ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ , عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ , عَنِ ابْنِ شِهَابٍ , عَنْ عُرْوَةَ , قَالَ : سَمِعْتُ بَشِيرَ بْنَ أَبِي مَسْعُودٍ , يُحَدِّثُ عَنْ أَبِي مَسْعُودٍ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " أَنَّهُ كَانَ يُصَلِّي الْعَصْرَ وَالشَّمْسُ بَيْضَاءُ مُرْتَفِعَةٌ , يَسِيرُ الرَّجُلُ حَتَّى يَنْصَرِفَ مِنْهَا إِلَى ذِي الْحُلَيْفَةِ سِتَّةَ أَمْيَالٍ قَبْلَ غُرُوبِ الشَّمْسِ "

Shuningdek, Abu Masʼud al-Ansoriydan ham al-Lays ibn Saʼdning hadisi orqali rivoyat qilingan: Urva aytdi: Men Bashir ibn Abu Masʼudning Abu Masʼuddan, u Nabiy ﷺdan hadis aytayotganini eshitdim: U zot asrni quyosh oq va baland turganida oʻqir edilar; kishi yoʻlga chiqib, quyosh botishidan oldin olti mil masofadagi Zul-Hulayfaga yetib borar edi.Шунингдек, Абу Масъуд ал-Ансорийдан ҳам ал-Лайс ибн Саъднинг ҳадиси орқали ривоят қилинган: Урва айтди: Мен Башир ибн Абу Масъуднинг Абу Масъуддан, у Набий ﷺдан ҳадис айтаётганини эшитдим: У зот асрни қуёш оқ ва баланд турганида ўқир эдилар; киши йўлга чиқиб, қуёш ботишидан олдин олти мил масофадаги Зул-Ҳулайфага етиб борар эди.

حَدَّثَنَا بِذَلِكَ أَبُو سَهْلِ بْنُ زِيَادٍ ، ثنا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ السُّلَمِيُّ , ثنا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ صَالِحٍ , ثنا اللَّيْثُ ، ح وحدثني أبي ، أنا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي بَكْرٍ , ثنا عَبْدُ السَّلامِ بْنُ عَبْدِ الْحَمِيدِ , ثنا مُوسَى بْنُ أَعْيَنَ , عَنِ الأَوْزَاعِيِّ ، عَنْ أَبِي النَّجَاشِيِّ ، قَالَ : سَمِعْتُ رَافِعَ بْنَ خَدِيجٍ , يَقُولُ : قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " أَلا أُخْبِرُكُمْ بِصَلاةِ الْمُنَافِقِ ؟ أَنْ يُؤَخِّرَ الْعَصْرَ , حَتَّى إِذَا كَانَتْ كَثَرَبِ الْبَقَرَةِ صَلاهَا "

Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Sizlarga munofiqning namozi haqida xabar bermayinmi? U asrni kechiktiradi, toki u (quyosh) sigirning charviday boʻlganida uni oʻqiydi», dedilar.Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Сизларга мунофиқнинг намози ҳақида хабар бермайинми? У асрни кечиктиради, токи у (қуёш) сигирнинг чарвидай бўлганида уни ўқийди», дедилар.

وَكَذَلِكَ رُوِيَ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ , وَغَيْرِهِ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي تَعْجِيلِ الْعَصْرِ , حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، وَمُحَمَّدُ بْنُ سُلَيْمَانَ النُّعْمَانِيُّ الْبَاهِلِيُّ ، قَالا : نا أَحْمَدُ بْنُ الْفَرَجِ أَبُو عُتْبَةَ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ حِمْيَرٍ , ثنا إِبْرَاهِيمُ بْنُ أَبِي عَبْلَةَ , عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ أَنَسٍ , " أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يُصَلِّي الْعَصْرَ وَالشَّمْسُ مُرْتَفِعَةٌ حَيَّةٌ , فَيَذْهَبُ الذَّاهِبُ إِلَى الْعَوَالِي فَيَأْتِيهَا وَالشَّمْسُ مُرْتَفِعَةٌ , وَالْعَوَالِي مِنَ الْمَدِينَةِ عَلَى سِتَّةِ أَمْيَالٍ " . وَكَذَلِكَ رَوَاهُ صَالِحُ بْنُ كَيْسَانَ , وَيَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الأَنْصَارِيُّ , وَعُقَيْلٌ , وَمَعْمَرٌ , وَيُونُسُ , وَاللَّيْثُ , وَعَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ , وَشُعَيْبُ بْنُ أَبِي حَمْزَةَ , وَابْنُ أَبِي ذِئْبٍ , وَابْنُ أَخِي الزُّهْرِيِّ , وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ إِسْحَاقَ , وَمَعْقِلُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ , وَعُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي زِيَادٍ الرُّصَافِيُّ , وَالنُّعْمَانُ بْنُ رَاشِدٍ , وَالزُّبَيْدِيُّ , وَغَيْرُهُمْ ، عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ أَنَسٍ

Shuningdek, asrni shoshilib oʻqish haqida Anas ibn Molik va boshqalardan ham Nabiy ﷺdan rivoyat qilingan. Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ asrni quyosh baland va tirik (tiniq) turganida oʻqir edilar; ketuvchi Avoliyga borar va quyosh hamon baland turganida u yerga yetib borar edi. Avoliy Madinadan olti mil (masofada)dir. Buni Solih ibn Kayson, Yahyo ibn Saʼid al-Ansoriy, Uqayl, Maʼmar, Yunus, al-Lays, Amr ibn al-Horis, Shuayb ibn Abu Hamza, Ibn Abu Ziʼb, Zuhriyning jiyani, Abdurrahmon ibn Ishoq, Maʼqil ibn Ubaydulloh, Ubaydulloh ibn Abu Ziyod ar-Rusofiy, an-Nuʼmon ibn Roshid, az-Zubaydiy va boshqalar ham Zuhriydan, u Anasdan (shunday) rivoyat qilishgan.Шунингдек, асрни шошилиб ўқиш ҳақида Анас ибн Молик ва бошқалардан ҳам Набий ﷺдан ривоят қилинган. Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ асрни қуёш баланд ва тирик (тиниқ) турганида ўқир эдилар; кетувчи Аволийга борар ва қуёш ҳамон баланд турганида у ерга етиб борар эди. Аволий Мадинадан олти мил (масофада)дир. Буни Солиҳ ибн Кайсон, Яҳё ибн Саъид ал-Ансорий, Уқайл, Маъмар, Юнус, ал-Лайс, Амр ибн ал-Ҳорис, Шуайб ибн Абу Ҳамза, Ибн Абу Зиъб, Зуҳрийнинг жияни, Абдурраҳмон ибн Ишоқ, Маъқил ибн Убайдуллоҳ, Убайдуллоҳ ибн Абу Зиёд ар-Русофий, ан-Нуъмон ибн Рошид, аз-Зубайдий ва бошқалар ҳам Зуҳрийдан, у Анасдан (шундай) ривоят қилишган.

وَرَوَاهُ مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ , عَنِ الزُّهْرِيِّ ، وَإِسْحَاقُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ ، عَنْ أَنَسٍ , " أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يُصَلِّي الْعَصْرَ , ثُمَّ يَذْهَبُ الذَّاهِبُ إِلَى قُبَاءٍ قَالَ أَحَدُهُمَا : فَيَأْتِيهِمْ وَهُمْ يُصَلُّونَ , وَقَالَ الآخَرُ : وَالشَّمْسُ مُرْتَفِعَةٌ " . ثنا بِهِ دَعْلَجُ بْنُ أَحْمَدَ , ثنا الْحَسَنُ بْنُ سُفْيَانَ , ثنا حِبَّانُ بْنُ مُوسَى , أنا ابْنُ الْمُبَارَكِ , عَنْ مَالِكٍ بِذَلِكَ

Buni Molik ibn Anas Zuhriydan, Ishoq ibn Abdulloh ibn Abu Talha esa Anasdan rivoyat qilgan: Nabiy ﷺ asrni oʻqir edilar, soʻng ketuvchi Quboga borar edi. Ulardan biri: «U ularning oldiga ular namoz oʻqiyotgan holda yetib borardi», dedi; ikkinchisi esa: «Quyosh esa hali baland turardi», dedi. Buni Daʼlaj ibn Ahmad Molikdan shu tarzda aytib berdi.Буни Молик ибн Анас Зуҳрийдан, Ишоқ ибн Абдуллоҳ ибн Абу Талҳа эса Анасдан ривоят қилган: Набий ﷺ асрни ўқир эдилар, сўнг кетувчи Қубога борар эди. Улардан бири: «У уларнинг олдига улар намоз ўқиётган ҳолда етиб борарди», деди; иккинчиси эса: «Қуёш эса ҳали баланд турарди», деди. Буни Даълаж ибн Аҳмад Моликдан шу тарзда айтиб берди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ , قِرَاءَةً عَلَيْهِ ، ثنا الْعَبَّاسُ بْنُ الْوَلِيدِ النَّرْسِيُّ , ثنا فُضَيْلُ بْنُ عِيَاضٍ , عَنْ مَنْصُورٍ , عَنْ رِبْعِيٍّ , عَنْ أَبِي الأَبْيَضِ ، عَنْ أَنَسٍ , قَالَ : " كُنْتُ أُصَلِّي مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْعَصْرَ وَالشَّمْسُ بَيْضَاءُ مُحَلِّقَةٌ " , فَآتِي عَشِيرَتِي وَهُمْ جُلُوسٌ , فَأَقُولُ : مَا يُجْلِسُكُمْ صَلُّوا , فَقَدْ صَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ

Anas (roziyallohu anhu) aytdi: Men Nabiy ﷺ bilan asrni quyosh oq va baland turganida oʻqir edim, soʻng urugʻimning oldiga kelardim, ular esa oʻtirgan boʻlardi. Men: «Nima sizlarni oʻtirgani qoʻydi? Namoz oʻqinglar, Rasululloh ﷺ allaqachon oʻqidilar», derdim.Анас (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Набий ﷺ билан асрни қуёш оқ ва баланд турганида ўқир эдим, сўнг уруғимнинг олдига келардим, улар эса ўтирган бўларди. Мен: «Нима сизларни ўтиргани қўйди? Намоз ўқинглар, Расулуллоҳ ﷺ аллақачон ўқидилар», дердим.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ الْعَلاءِ ، حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى , ثنا جَرِيرٌ , عَنْ مَنْصُورٍ , عَنْ رِبْعِيِّ بْنِ حِرَاشٍ , عَنْ أَبِي الأَبْيَضِ ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ , قَالَ : " كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُصَلِّي بِنَا الْعَصْرَ وَالشَّمْسُ بَيْضَاءُ مُحَلِّقَةٌ " , ثُمَّ آتِي عَشِيرَتِي وَهُمْ فِي نَاحِيَةِ الْمَدِينَةِ جُلُوسٌ لَمْ يُصَلُّوا , فَأَقُولُ : مَا يُجْلِسُكُمْ قُومُوا صَلُّوا , فَقَدْ صَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bizga asr namozini quyosh oq va baland turgan paytda oʻqib berardilar. Soʻng men Madinaning bir chekkasida oʻtirgan, hali namoz oʻqimagan urugʻimning oldiga kelardim va: «Nima sizlarni oʻtirgani qoʻydi? Turinglar, namoz oʻqinglar, Rasululloh ﷺ allaqachon oʻqidilar», derdim.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бизга аср намозини қуёш оқ ва баланд турган пайтда ўқиб берардилар. Сўнг мен Мадинанинг бир чеккасида ўтирган, ҳали намоз ўқимаган уруғимнинг олдига келардим ва: «Нима сизларни ўтиргани қўйди? Туринглар, намоз ўқинглар, Расулуллоҳ ﷺ аллақачон ўқидилар», дердим.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْفَارِسِيُّ , ثنا أحْمَدُ بْنُ عَبْدِ الْوَهَّابِ بْنِ نَجْدَةَ , ثنا أَحْمَدُ بْنُ خَالِدٍ الْوَهْبِيُّ , نا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ , عَنْ عَاصِمِ بْنِ عُمَرَ بْنِ قَتَادَةَ , عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ , قَالَ : " كَانَ أَبْعَدُ رَجُلَيْنِ مِنَ الأَنْصَارِ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ دَارا : أَبُو لُبَابَةَ بْنُ عَبْدِ الْمُنْذِرِ , وَأَهْلُهُ بِقُبَاءٍ , وَأَبُو عُبَيْسِ بْنُ خَيْرٍ , وَمَسْكَنُهُ فِي بَنِي حَارِثَةَ , فَكَانَا يُصَلِّيَانِ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْعَصْرَ , ثُمَّ يَأْتِيَانِ قَوْمَهُمَا وَمَا صَلُّوا لِتَعْجِيلِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِهَا "

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) aytdi: Ansordan Rasululloh ﷺga uylari eng uzoq boʻlgan ikki kishi: Abu Lubaba ibn Abdulmunzir — uning ahli Quboda edi, va Abu Ubays ibn Xayr — uning maskani Banu Horisada edi. Ular Rasululloh ﷺ bilan asrni oʻqir, soʻng oʻz qavmlarining oldiga kelar edilar, ular esa Rasululloh ﷺning uni shoshilib oʻqiganlari sababli hali namoz oʻqimagan boʻlardilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтди: Ансордан Расулуллоҳ ﷺга уйлари энг узоқ бўлган икки киши: Абу Лубаба ибн Абдулмунзир — унинг аҳли Қубода эди, ва Абу Убайс ибн Хайр — унинг маскани Бану Ҳорисада эди. Улар Расулуллоҳ ﷺ билан асрни ўқир, сўнг ўз қавмларининг олдига келар эдилар, улар эса Расулуллоҳ ﷺнинг уни шошилиб ўқиганлари сабабли ҳали намоз ўқимаган бўлардилар.

وَقَالَ الْعَلاءُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , عَنْ أَنَسٍ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " أَلا أُخْبِرُكُمْ بِصَلاةِ الْمُنَافِقِ , يَرْقُبُ الشَّمْسَ حَتَّى إِذَا اصْفَرَّتْ فَكَانَتْ بَيْنَ قَرْنَيِ الشَّيْطَانِ , قَامَ فَنَقَرَ أَرْبَعًا لا يَذْكُرُ اللَّهَ فِيهَا إِلا قَلِيلا " . وَقَالَ حَفْصُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنُ أَنَسٍ , عَنْ أَنَسٍ : إِنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَحْوَ ذَلِكَ

al-Aloʼ ibn Abdurrahmon Anasdan, u Nabiy ﷺdan (rivoyat qilib) aytdi: «Sizlarga munofiqning namozi haqida xabar bermayinmi? U quyoshni kuzatadi, toki u sargʻayib, shaytonning ikki shoxi orasida boʻlganida, turib, toʻrt (rakʼat)ni choʻqilaydi, ularda Allohni ozgina zikr qiladi». Hafs ibn Ubaydulloh ibn Anas ham Anasdan, Nabiy ﷺ shunga oʻxshash (aytganlarini) rivoyat qildi.ал-Алў ибн Абдурраҳмон Анасдан, у Набий ﷺдан (ривоят қилиб) айтди: «Сизларга мунофиқнинг намози ҳақида хабар бермайинми? У қуёшни кузатади, токи у сарғайиб, шайтоннинг икки шохи орасида бўлганида, туриб, тўрт (ракъат)ни чўқилайди, уларда Аллоҳни озгина зикр қилади». Ҳафс ибн Убайдуллоҳ ибн Анас ҳам Анасдан, Набий ﷺ шунга ўхшаш (айтганларини) ривоят қилди.

وَقَالَ الزُّهْرِيُّ ، عَنْ عُرْوَةَ , عَنْ عَائِشَةَ ، كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " يُصَلِّي الْعَصْرَ وَالشَّمْسُ طَالِعَةٌ فِي حُجْرَتِي لَمْ يَظْهَرِ الْفَيْءُ بَعْدُ "

Zuhriy Urvadan, u Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilib aytdi: Nabiy ﷺ asr namozini quyosh mening hujramda nur sochib turganida, soya hali (uzunlikka) tarqalmagan paytda oʻqirdilar.Зуҳрий Урвадан, у Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилиб айтди: Набий ﷺ аср намозини қуёш менинг ҳужрамда нур сочиб турганида, соя ҳали (узунликка) тарқалмаган пайтда ўқирдилар.

حَدَّثَنَا الْقَاضِيَانِ : أَبُو عَبْدِ اللَّهِ الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْمَحَامِلِيُّ , وَأَبُو عُمَرَ مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ قَالا : نا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ شَبِيبٍ , نا أَيُّوبُ بْنُ سُلَيْمَانَ بْنِ بِلالٍ , ثنا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي أُوَيْسٍ ، حَدَّثَنِي سُلَيْمَانُ بْنُ بِلالٍ , نا صَالِحُ بْنُ كَيْسَانَ , عَنْ حَفْصِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ , عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ , قَالَ : " صَلَّيْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْعَصْرَ فَلَمَّا انْصَرَفَ قَالَ رَجُلٌ مِنْ بَنِي سَلَمَةَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , إِنَّ عِنْدِي جَزُورًا أُرِيدُ أَنْ أَنْحَرَهَا فَأَنَا أُحِبُّ أَنْ تَحْضُرَهَا , فَانْصَرَفَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَانْصَرَفْنَا فَنُحِرَتِ الْجَزُورُ وَصُنِعَ لَنَا مِنْهَا , وَطَعِمْنَا مِنْهَا قَبْلَ أَنْ تَغِيبَ الشَّمْسُ , وَكُنَّا نُصَلِّي الْعَصْرَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَيَسِيرُ الرَّاكِبُ سِتَّةَ أَمْيَالٍ قَبْلَ أَنْ تَغِيبَ الشَّمْسُ "

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) aytdi: Men Rasululloh ﷺ bilan asrni oʻqidim. U zot namozdan chiqqanlarida Banu Salimadan bir kishi: «Yo Rasululloh, mening oldimda soʻymoqchi boʻlgan bir tuyam bor, sizning unda hozir boʻlishingizni yaxshi koʻraman», dedi. Rasululloh ﷺ (yoʻlga) chiqdilar, biz ham chiqdik. Tuya soʻyildi va undan bizga (taom) tayyorlandi, biz esa quyosh botishidan oldin undan yedik. Biz Rasululloh ﷺ bilan asrni oʻqir edik, soʻng otliq quyosh botishidan oldin olti mil yoʻl yurar edi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺ билан асрни ўқидим. У зот намоздан чиққанларида Бану Салимадан бир киши: «Ё Расулуллоҳ, менинг олдимда сўймоқчи бўлган бир туям бор, сизнинг унда ҳозир бўлишингизни яхши кўраман», деди. Расулуллоҳ ﷺ (йўлга) чиқдилар, биз ҳам чиқдик. Туя сўйилди ва ундан бизга (таом) тайёрланди, биз эса қуёш ботишидан олдин ундан едик. Биз Расулуллоҳ ﷺ билан асрни ўқир эдик, сўнг отлиқ қуёш ботишидан олдин олти мил йўл юрар эди.

حَدَّثَنَا أَبُو عُمَرَ الْقَاضِي ، ثنا الْعَبَّاسُ بْنُ مُحَمَّدٍ الدُّورِيُّ , نا هَارُونُ بْنُ مَعْرُوفٍ , ثنا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ , أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ , عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ , أَنَّ مُوسَى بْنَ سَعْدٍ الأَنْصَارِيَّ ، حَدَّثَهُ عَنْ حَفْصِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ , عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ , قَالَ : " صَلَّى لَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْعَصْرَ , فَلَمَّا انْصَرَفَ أَتَاهُ رَجُلٌ مِنْ بَنِي سَلَمَةَ , فَقَالَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , إِنَّا نُرِيدُ أَنْ نَنْحَرَ جَزُورًا لَنَا فَنُحِبُّ أَنْ تَحْضُرَنَا , قَالَ : نَعَمْ " , فَانْطَلَقَ وَانْطَلَقْنَا مَعَهُ فَوَجَدْنَا الْجَزُورَ لَمْ تُنْحَرْ , فَنُحِرَتْ , ثُمَّ قُطِعَتْ , ثُمَّ طُبِخَ مِنْهَا فَأَكَلْنَا قَبْلَ أَنْ تَغِيبَ الشَّمْسُ

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bizga asr namozini oʻqib berdilar. Namozdan qaytganlarida Banu Salimadan bir kishi u zotning oldiga kelib: «Yo Rasululloh! Biz oʻzimizning bir tuyamizni soʻymoqchimiz va siz unda hozir boʻlishingizni istaymiz», dedi. U zot: «Xoʻp», dedilar. Soʻng u ketdi, biz ham u bilan ketdik va tuyani hali soʻyilmagan holda topdik. Keyin u soʻyildi, soʻng boʻlaklarga ajratildi, soʻng undan (bir qismi) pishirildi va biz quyosh botishidan oldin (uni) yedik.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бизга аср намозини ўқиб бердилар. Намоздан қайтганларида Бану Салимадан бир киши у зотнинг олдига келиб: «Ё Расулуллоҳ! Биз ўзимизнинг бир туямизни сўймоқчимиз ва сиз унда ҳозир бўлишингизни истаймиз», деди. У зот: «Хўп», дедилар. Сўнг у кетди, биз ҳам у билан кетдик ва туяни ҳали сўйилмаган ҳолда топдик. Кейин у сўйилди, сўнг бўлакларга ажратилди, сўнг ундан (бир қисми) пиширилди ва биз қуёш ботишидан олдин (уни) едик.

حَدَّثَنَا ابْنُ مَخْلَدٍ , ثنا الْحَسَّانِيُّ ، نا وَكِيعٌ , نا خَارِجَةُ بْنُ مُصْعَبٍ , عَنْ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ , عَنْ أَبِي قِلابَةَ , قَالَ : " إِنَّمَا سُمِّيَتِ : الْعَصْرُ لأَنَّهَا تَعْصَرُ "

Abu Qiloba (rahimahulloh) aytdi: Asr shuning uchun «asr» deb nomlanganki, u siqiladi.Абу Қилоба (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Аср шунинг учун «аср» деб номланганки, у сиқилади.

حَدَّثَنَا الْقَاضِي أَبُو عُمَرَ ، ثنا الْحَسَنُ بْنُ أَبِي الرَّبِيعِ , ثنا عَبْدُ الرَّزَّاقِ , عَنْ مَعْمَرٍ , عَنْ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ , أَنَّ الْحَسَنَ , وَابْنَ سِيرِينَ , وَأَبَا قِلابَةَ " كَانُوا يُمْسُونَ بِالْعَصْرِ "

Xolid al-Hazzoʼdan rivoyat qilinishicha, Hasan, Ibn Sirin va Abu Qiloba asrni kechga surib oʻqir edilar.Холид ал-Ҳаззўдан ривоят қилинишича, Ҳасан, Ибн Сирин ва Абу Қилоба асрни кечга суриб ўқир эдилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ غَيْلانَ ، ثنا أَبُو هِشَامٍ الرِّفَاعِيُّ ، ثنا عَمِّي كَثِيرُ بْنُ مُحَمَّدٍ , ثنا ابْنُ شُبْرُمَةَ , قَالَ : قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ الْحَنَفِيَّةِ : " إِنَّمَا سُمِّيَتِ الْعَصْرُ لِتَعْصُرَ "

Ibn Shubruma aytdi: Muhammad ibn al-Hanafiyya: «Asr shuning uchun ‹asr› deb nomlanganki, u siqilsin», dedi.Ибн Шубрума айтди: Муҳаммад ибн ал-Ҳанафийя: «Аср шунинг учун ‹аср› деб номланганки, у сиқилсин», деди.

حَدَّثَنَا الْقَاضِي أَبُو عُمَرَ ، نا الْحَسَنُ بْنُ أَبِي الرَّبِيعِ , ثنا أَبُو عَامِرٍ ، ثنا إِبْرَاهِيمُ بْنُ نَافِعٍ , عَنْ مُصْعَبِ بْنِ مُحَمَّدٍ , عَنْ رَجُلٍ , قَالَ : أَخَّرَ طَاوُسٌ الْعَصْرَ جِدًّا , فَقِيلَ لَهُ فِي ذَلِكَ , فَقَالَ : " إِنَّمَا سُمِّيَتِ الْعَصْرُ لِتَعْصُرَ "

Musʼab ibn Muhammad bir kishidan rivoyat qildi: U aytdi: Tovus asrni juda kechiktirdi. Bu haqda unga (soʻz) aytilganda, u: «Asr shuning uchun ‹asr› deb nomlanganki, u siqilsin», dedi.Мусъаб ибн Муҳаммад бир кишидан ривоят қилди: У айтди: Товус асрни жуда кечиктирди. Бу ҳақда унга (сўз) айтилганда, у: «Аср шунинг учун ‹аср› деб номланганки, у сиқилсин», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، ثنا الْحَسَّانِيُّ ، ثنا وَكِيعٌ , ثنا إِسْرَائِيلُ , وَعَلِيُّ بْنُ صَالِحٍ , عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ , قَالَ : " كَانَ عَبْدُ اللَّهِ يُؤَخِّرُ الْعَصْرَ "

Abdurrahmon ibn Yazid aytdi: Abdulloh asrni kechiktirar edi.Абдурраҳмон ибн Язид айтди: Абдуллоҳ асрни кечиктирар эди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ صَاعِدٍ ، إِمْلاءً , حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عِيسَى النَّيْسَابُورِيُّ , ثنا ابْنُ الْمُبَارَكِ , أنا الْحُسَيْنُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ حُسَيْنٍ , أَخْبَرَنِي وَهْبُ بْنُ كَيْسَانَ , ثنا جَابِرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الأَنْصَارِيُّ , قَالَ : " جَاءَ جَبْرَائِيلُ عَلَيْهِ السَّلامُ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حِينَ زَالَتِ الشَّمْسُ , فَقَالَ : قُمْ يَا مُحَمَّدُ فَصَلِّ الظُّهْرَ , فَقَامَ فَصَلَّى الظُّهْرَ حِينَ زَالَتِ الشَّمْسُ , ثُمَّ مَكَثَ حَتَّى كَانَ فَيْءُ الرَّجُلِ مِثْلَهُ , فَجَاءَهُ الْعَصْرَ , فَقَالَ : قُمْ يَا مُحَمَّدُ فَصَلِّ الْعَصْرَ , فَقَامَ فَصَلَّى الْعَصْرَ , ثُمَّ مَكَثَ حَتَّى غَابَتِ الشَّمْسُ , فَقَالَ : قُمْ فَصَلِّ الْمَغْرِبَ , فَقَامَ فَصَلاهَا حِينَ غَابَتِ الشَّمْسُ سَوَاءً , ثُمَّ مَكَثَ حَتَّى ذَهَبَ الشَّفَقُ فَجَاءَهُ , فَقَالَ : قُمْ فَصَلِّ الْعِشَاءَ , فَقَامَ فَصَلاهَا , ثُمَّ جَاءَهُ حِينَ سَطَعَ الْفَجْرُ بِالصُّبْحِ , فَقَالَ : قُمْ يَا مُحَمَّدُ فَصَلِّ , فَقَامَ فَصَلَّى الصُّبْحَ , ثُمَّ جَاءَهُ مِنَ الْغَدِ حِينَ كَانَ فَيْءُ الرَّجُلِ مِثْلَهُ , فَقَالَ : قُمْ يَا مُحَمَّدُ فَصَلِّ الظُّهْرَ فَقَامَ فَصَلَّى الظُّهْرَ , ثُمَّ جَاءَهُ حِينَ كَانَ فَيْءُ الرَّجُلِ مِثْلَيْهِ , فَقَالَ : قُمْ يَا مُحَمَّدُ فَصَلِّ الْعَصْرَ فَقَامَ فَصَلَّى الْعَصْرَ , ثُمَّ جَاءَهُ لِلْمَغْرِبِ حِينَ غَابَتِ الشَّمْسُ وَقْتًا وَاحِدًا لَمْ يَزَلْ عَنْهُ , قَالَ : قُمْ فَصَلِّ الْمَغْرِبَ , فَصَلَّى الْمَغْرِبَ , ثُمَّ جَاءَهُ لِلْعِشَاءِ حِينَ ذَهَبَ ثُلُثُ اللَّيْلِ الأَوَّلُ , فَقَالَ : قُمْ فَصَلِّ الْعِشَاءَ فَصَلَّى , ثُمَّ جَاءَهُ لِلصُّبْحِ حِينَ أَسْفَرَ جِدًّا , فَقَالَ : قُمْ فَصَلِّ الصُّبْحَ , ثُمَّ قَالَ : مَا بَيْنَ هَذَيْنِ كُلُّهُ وَقْتٌ " . ثنا الْقَاضِي أَبُو عُمَرَ , ثنا أَحْمَدُ بْنُ مَنْصُورٍ , ثنا أَحْمَدُ بْنُ الْحَجَّاجِ , ثنا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ , أنا الْحُسَيْنُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ حُسَيْنٍ , أَخْبَرَنِي وَهْبُ بْنُ كَيْسَانَ , ثنا جَابِرٌ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , مِثْلَهُ

Jobir ibn Abdulloh al-Ansoriy (roziyallohu anhumo) aytdi: Jabroil alayhissalom Nabiy ﷺning huzurlariga quyosh ogʻgan paytda kelib: «Turing, ey Muhammad, peshinni oʻqing», dedi. U zot turib, quyosh ogʻgan paytda peshinni oʻqidilar. Soʻng kishining soyasi oʻzi barobar boʻlgunicha kutdi, soʻng asr uchun keldi va: «Turing, ey Muhammad, asrni oʻqing», dedi. U zot turib, asrni oʻqidilar. Soʻng quyosh botgunicha kutdi va: «Turing, shomni oʻqing», dedi. U zot turib, uni quyosh botgan paytda barobar oʻqidilar. Soʻng shafaq ketgunicha kutdi, keyin kelib: «Turing, xuftonni oʻqing», dedi. U zot turib, uni oʻqidilar. Soʻng bomdod bilan tong yorishgan paytda kelib: «Turing, ey Muhammad, oʻqing», dedi. U zot turib, bomdodni oʻqidilar. Soʻng ertasi kuni kishining soyasi oʻzi barobar boʻlgan paytda kelib: «Turing, ey Muhammad, peshinni oʻqing», dedi. U zot turib, peshinni oʻqidilar. Soʻng kishining soyasi oʻzining ikki barobari boʻlgan paytda kelib: «Turing, ey Muhammad, asrni oʻqing», dedi. U zot turib, asrni oʻqidilar. Soʻng shom uchun quyosh botganida — bitta vaqtda, undan siljimagan holda — kelib: «Turing, shomni oʻqing», dedi. U zot shomni oʻqidilar. Soʻng xufton uchun kechaning birinchi uchdan biri ketganida kelib: «Turing, xuftonni oʻqing», dedi. U zot oʻqidilar. Soʻng bomdod uchun tong juda yorishganida kelib: «Turing, bomdodni oʻqing», dedi. Soʻng: «Bu ikkisining orasidagi hammasi vaqtdir», dedi. Jobirdan, u Nabiy ﷺdan shu kabi (rivoyat qilindi).Жобир ибн Абдуллоҳ ал-Ансорий (розияллоҳу анҳумо) айтди: Жаброил алайҳиссалом Набий ﷺнинг ҳузурларига қуёш оғган пайтда келиб: «Туринг, эй Муҳаммад, пешинни ўқинг», деди. У зот туриб, қуёш оғган пайтда пешинни ўқидилар. Сўнг кишининг сояси ўзи баробар бўлгунича кутди, сўнг аср учун келди ва: «Туринг, эй Муҳаммад, асрни ўқинг», деди. У зот туриб, асрни ўқидилар. Сўнг қуёш ботгунича кутди ва: «Туринг, шомни ўқинг», деди. У зот туриб, уни қуёш ботган пайтда баробар ўқидилар. Сўнг шафақ кетгунича кутди, кейин келиб: «Туринг, хуфтонни ўқинг», деди. У зот туриб, уни ўқидилар. Сўнг бомдод билан тонг ёришган пайтда келиб: «Туринг, эй Муҳаммад, ўқинг», деди. У зот туриб, бомдодни ўқидилар. Сўнг эртаси куни кишининг сояси ўзи баробар бўлган пайтда келиб: «Туринг, эй Муҳаммад, пешинни ўқинг», деди. У зот туриб, пешинни ўқидилар. Сўнг кишининг сояси ўзининг икки баробари бўлган пайтда келиб: «Туринг, эй Муҳаммад, асрни ўқинг», деди. У зот туриб, асрни ўқидилар. Сўнг шом учун қуёш ботганида — битта вақтда, ундан силжимаган ҳолда — келиб: «Туринг, шомни ўқинг», деди. У зот шомни ўқидилар. Сўнг хуфтон учун кечанинг биринчи учдан бири кетганида келиб: «Туринг, хуфтонни ўқинг», деди. У зот ўқидилар. Сўнг бомдод учун тонг жуда ёришганида келиб: «Туринг, бомдодни ўқинг», деди. Сўнг: «Бу иккисининг орасидаги ҳаммаси вақтдир», деди. Жобирдан, у Набий ﷺдан шу каби (ривоят қилинди).

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ صَاعِدٍ ، ثنا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الصَّوَّافُ , بِالْبَصْرَةِ , ثنا عَمْرُو بْنُ بِشْرٍ الْحَارِثُ , ثنا بُرْدُ بْنُ سِنَانٍ , عَنْ عَطَاءِ بْنِ أَبِي رَبَاحٍ , عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ , " أَنَّ جَبْرَائِيلَ عَلَيْهِ السَّلامُ أَتَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُعَلِّمُهُ الصَّلاةَ , فَجَاءَهُ حِينَ زَالَتِ الشَّمْسُ , فَتَقَدَّمَ جَبْرَائِيلُ وَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَلْفَهُ وَالنَّاسُ خَلْفَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَصَلَّى الظُّهْرَ , ثُمَّ جَاءَهُ حِينَ صَارَ الظِّلُّ مثل قَامَةِ شَخْصِ الرَّجُلِ , فَتَقَدَّمَ جَبْرَائِيلُ , وَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَلْفَهُ وَالنَّاسُ خَلْفَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَصَلَّى الْعَصْرَ , ثُمَّ جَاءَهُ حِينَ وَجَبَتِ الشَّمْسُ فَتَقَدَّمَ جَبْرَائِيلُ عَلَيْهِ السَّلامُ , وَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَلْفَهُ , وَالنَّاسُ خَلْفَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَصَلَّى الْمَغْرِبَ , ثُمَّ ذَكَرَ بَاقِيَ الْحَدِيثِ , وَقَالَ فِيهِ : ثُمَّ أَتَاهُ الْيَوْمَ الثَّانِيَ حِينَ وَجَبَتِ الشَّمْسُ لِوَقْتٍ وَاحِدٍ فَتَقَدَّمَ جَبْرَائِيلُ عَلَيْهِ السَّلامُ , وَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَلْفَهُ , وَالنَّاسُ خَلْفَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَصَلَّى الْمَغْرِبَ , وَقَالَ فِي آخِرِهِ : ثُمَّ قَالَ : مَا بَيْنَ الصَّلاتَيْنِ وَقْتٌ , قَالَ : فَسَأَلَ رَجُلٌ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنِ الصَّلاةِ , فَصَلَّى بِهِمْ كَمَا صَلَّى بِهِ جَبْرَائِيلُ عَلَيْهِ السَّلامُ , ثُمَّ قَالَ : أَيْنَ السَّائِلُ عَنِ الصَّلاةِ ؟ مَا بَيْنَ الصَّلاتَيْنِ وَقْتٌ "

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Jabroil alayhissalom Nabiy ﷺning huzurlariga u zotga namozni oʻrgatish uchun keldi. U quyosh ogʻgan paytda keldi, Jabroil oldinga oʻtdi, Rasululloh ﷺ uning orqalarida, odamlar esa Rasululloh ﷺning orqalarida (turdilar) va u peshinni oʻqidi. Soʻng soya kishining boʻyi barobar boʻlganida keldi, Jabroil oldinga oʻtdi, Rasululloh ﷺ uning orqalarida, odamlar esa Rasululloh ﷺning orqalarida (turdilar) va u asrni oʻqidi. Soʻng quyosh botganida keldi, Jabroil alayhissalom oldinga oʻtdi, Rasululloh ﷺ uning orqalarida, odamlar esa Rasululloh ﷺning orqalarida (turdilar) va u shomni oʻqidi. Soʻng (roviy) hadisning qolganini zikr qildi va unda: Soʻng ikkinchi kuni quyosh botganida, bitta vaqtda uning huzuriga keldi; Jabroil alayhissalom oldinga oʻtdi, Rasululloh ﷺ uning orqalarida, odamlar esa Rasululloh ﷺning orqalarida (turdilar) va u shomni oʻqidi, dedi. Oxirida esa: Soʻng: «Ikki namoz orasi vaqtdir», dedi, dedi. (Roviy) aytdi: Bir kishi Rasululloh ﷺdan namoz haqida soʻradi, u zot ularga Jabroil alayhissalom oʻzlariga oʻqib berganidek oʻqib berdilar, soʻng: «Namoz haqida soʻragan qani? Ikki namoz orasi vaqtdir», dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Жаброил алайҳиссалом Набий ﷺнинг ҳузурларига у зотга намозни ўргатиш учун келди. У қуёш оғган пайтда келди, Жаброил олдинга ўтди, Расулуллоҳ ﷺ унинг орқаларида, одамлар эса Расулуллоҳ ﷺнинг орқаларида (турдилар) ва у пешинни ўқиди. Сўнг соя кишининг бўйи баробар бўлганида келди, Жаброил олдинга ўтди, Расулуллоҳ ﷺ унинг орқаларида, одамлар эса Расулуллоҳ ﷺнинг орқаларида (турдилар) ва у асрни ўқиди. Сўнг қуёш ботганида келди, Жаброил алайҳиссалом олдинга ўтди, Расулуллоҳ ﷺ унинг орқаларида, одамлар эса Расулуллоҳ ﷺнинг орқаларида (турдилар) ва у шомни ўқиди. Сўнг (ровий) ҳадиснинг қолганини зикр қилди ва унда: Сўнг иккинчи куни қуёш ботганида, битта вақтда унинг ҳузурига келди; Жаброил алайҳиссалом олдинга ўтди, Расулуллоҳ ﷺ унинг орқаларида, одамлар эса Расулуллоҳ ﷺнинг орқаларида (турдилар) ва у шомни ўқиди, деди. Охирида эса: Сўнг: «Икки намоз ораси вақтдир», деди, деди. (Ровий) айтди: Бир киши Расулуллоҳ ﷺдан намоз ҳақида сўради, у зот уларга Жаброил алайҳиссалом ўзларига ўқиб берганидек ўқиб бердилар, сўнг: «Намоз ҳақида сўраган қани? Икки намоз ораси вақтдир», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ الْبَغَوِيُّ , ثنا صَالِحُ بْنُ مَالِكٍ , ثنا عَبْدُ الْعَزِيزِ الْمَاجِشُونُ , نا عَبْدُ الْكَرِيمِ . ح وَثنا ابْنُ صَاعِدٍ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ , ثنا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ صَالِحٍ , حَدَّثَنِي ابْنُ أَبِي سَلَمَةَ الْمَاجِشُونُ . ح وَحَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ صَاعِدٍ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ الْهَيْثَمِ الْقَاضِي , ثنا سُرَيْجُ بْنُ النُّعْمَانِ , ثنا عَبْدُ الْعَزِيزِ الْمَاجِشُونُ , عَنْ عَبْدِ الْكَرِيمِ بْنِ أَبِي الْمُخَارِقِ , عَنْ عَطَاءٍ , عَنْ جَابِرٍ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " أَمَّنِي جَبْرَائِيلُ عَلَيْهِ السَّلامُ بِمَكَّةَ مَرَّتَيْنِ " , فَذَكَرَ الْحَدِيثَ , وَقَالَ فِيهِ : " وَصَلَّى الْمَغْرِبَ حِينَ غَابَتِ الشَّمْسُ , وَصَلَّى الْمَغْرِبَ فِي الْيَوْمِ الثَّانِي فِي وَقْتِهَا بِالأَمْسِ " . حَدِيثُ صَالِحِ بْنِ مَالِكٍ مُخْتَصَرٌ

Jobir (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Jabroil alayhissalom menga Makkada ikki marta imomlik qildi», dedilar, — soʻng (roviy) hadisni zikr qildi va unda: «U shomni quyosh botganida oʻqidi, ikkinchi kuni ham shomni kechagi vaqtida oʻqidi», dedi. Solih ibn Molikning hadisi muxtasardir.Жобир (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Жаброил алайҳиссалом менга Маккада икки марта имомлик қилди», дедилар, — сўнг (ровий) ҳадисни зикр қилди ва унда: «У шомни қуёш ботганида ўқиди, иккинчи куни ҳам шомни кечаги вақтида ўқиди», деди. Солиҳ ибн Моликнинг ҳадиси мухтасардир.

حَدَّثَنَا ابْنُ مَنِيعٍ ، ثنا صَالِحُ بْنُ مَالِكٍ ، ثنا عَبْدُ الْعَزِيزِ الْمَاجِشُونُ , ثنا عَبْدُ الْكَرِيمِ بْنُ أَبِي الْمُخَارِقِ , عَنْ عَطَاءٍ , عَنْ جَابِرٍ , أَنَّ رَجُلا جَاءَ فَسَأَلَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ وَقْتِ الصَّلاةِ , فَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي هَذَيْنِ الْوَقْتَيْنِ يَوْمًا بِهَذَا وَيَوْمًا بِهَذَا ثُمَّ قَالَ : " أَيْنَ السَّائِلُ عَنِ الصَّلاةَ ؟ مَا بَيْنَ هَذَيْنِ الْوَقْتَيْنِ "

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, bir kishi kelib, Nabiy ﷺdan namoz vaqti haqida soʻradi. Shunda Rasululloh ﷺ shu ikki vaqtda — bir kuni bunda, bir kuni unda — namoz oʻqidilar, soʻng: «Namoz haqida soʻragan qani? (Vaqt) shu ikki vaqtning orasidadir», dedilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, бир киши келиб, Набий ﷺдан намоз вақти ҳақида сўради. Шунда Расулуллоҳ ﷺ шу икки вақтда — бир куни бунда, бир куни унда — намоз ўқидилар, сўнг: «Намоз ҳақида сўраган қани? (Вақт) шу икки вақтнинг орасидадир», дедилар.

حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، ثنا أَحْمَدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْمَدَنِيُّ , ثنا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ الدَّرَاوَرْدِيُّ , عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَارِثِ . ح وَحَدَّثَنَا أَبُو حَامِدٍ مُحَمَّدُ بْنُ هَارُونَ , ثنا بُنْدَارٌ , ثنا أَبُو أَحْمَدَ الزُّبَيْرِيُّ ، ومُؤَمَّلُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، قَالا : نا سُفْيَانُ , عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَارِثِ , عَنْ حَكِيمِ بْنِ حَكِيمٍ , عَنْ نَافِعِ بْنِ جُبَيْرٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " أَمَّنِي جَبْرَائِيلُ عَلَيْهِ السَّلامُ مَرَّتَيْنِ عِنْدَ الْبَيْتِ " , وَذَكَرَ الْحَدِيثَ , وَقَالَ فِيهِ فِي الْيَوْمِ الثَّانِي : " وَصَلَّى بِي الْمَغْرِبَ حِينَ أَفْطَرَ الصَّائِمُ وَقْتًا وَاحِدًا "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Jabroil alayhissalom menga Baytning oldida ikki marta imomlik qildi», dedilar, — va (roviy) hadisni zikr qildi hamda unda ikkinchi kun haqida: «U menga shomni roʻzador iftor qilganda, bitta vaqtda oʻqib berdi», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Жаброил алайҳиссалом менга Байтнинг олдида икки марта имомлик қилди», дедилар, — ва (ровий) ҳадисни зикр қилди ҳамда унда иккинчи кун ҳақида: «У менга шомни рўзадор ифтор қилганда, битта вақтда ўқиб берди», деди.

ثنا أَبُو حَامِدٍ مُحَمَّدُ بْنُ هَارُونَ الْحَضْرَمِيُّ , وَالْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ , قَالا : نا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْبُخَارِيُّ , ثنا أَيُّوبُ بْنُ سُلَيْمَانَ , حَدَّثَنِي أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي أُوَيْسٍ ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بِلالٍ , عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَارِثِ , وَمُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو , عَنْ حَكِيمِ بْنِ حَكِيمٍ , عَنْ نَافِعِ بْنِ جُبَيْرٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ " أَنَّ جَبْرَائِيلَ أَتَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَصَلَّى بِهِ الصَّلَوَاتِ وَقْتَيْنِ إِلا الْمَغْرِبَ " . حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْهَيْثَمِ بْنِ خَالِدٍ ، ثنا أَبُو عُتْبَةَ أَحْمَدُ بْنُ الْفَرَجِ ، ثنا مُحَمَّدُ بْنُ حِمْيَرٍ , عَنْ إِسْمَاعِيلَ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ , عَنْ زِيَادِ بْنِ أَبِي زِيَادٍ , عَنْ نَافِعِ بْنِ جُبَيْرٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِهَذَا بِطُولِهِ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Jabroil Nabiy ﷺning huzurlariga keldi va u zotga namozlarni ikki vaqtda oʻqib berdi, shomdan boshqasini. (Boshqa isnod bilan) Ibn Abbosdan, u Nabiy ﷺdan buni toʻliq holida (rivoyat qildi).Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Жаброил Набий ﷺнинг ҳузурларига келди ва у зотга намозларни икки вақтда ўқиб берди, шомдан бошқасини. (Бошқа иснод билан) Ибн Аббосдан, у Набий ﷺдан буни тўлиқ ҳолида (ривоят қилди).

حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ يَعْقُوبَ بْنِ إِسْحَاقَ بْنِ بُهْلُولٍ ، ثنا جَدِّي , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ عُمَرَ الْوَاقِدِيُّ , ثنا إِسْحَاقُ بْنُ حَازِمٍ , عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ مِقْسَمٍ , عَنْ نَافِعِ بْنِ جُبَيْرٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : قَالَ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " أَمَّنِي جَبْرَائِيلُ عَلَيْهِ السَّلامُ بِمَكَّةَ مَرَّتَيْنِ , فَجَاءَنِي فِي أَوَّلِ مَرَّةٍ فَذَكَرَ الْمَوَاقِيتَ " , وَقَالَ : " ثُمَّ جَاءَنِي حِينَ غَرَبَتِ الشَّمْسُ فَصَلَّى بِي الْمَغْرِبَ , وَكَذَلِكَ فِي الْيَوْمِ الثَّانِي وَقْتًا وَاحِدًا "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: U zot ﷺ: «Jabroil alayhissalom menga Makkada ikki marta imomlik qildi; birinchi marta menga keldi», dedilar, — soʻng (roviy) vaqtlarni zikr qildi va: «Soʻng menga quyosh botganida keldi va menga shomni oʻqib berdi; ikkinchi kuni ham shunday — bitta vaqtda», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: У зот ﷺ: «Жаброил алайҳиссалом менга Маккада икки марта имомлик қилди; биринчи марта менга келди», дедилар, — сўнг (ровий) вақтларни зикр қилди ва: «Сўнг менга қуёш ботганида келди ва менга шомни ўқиб берди; иккинчи куни ҳам шундай — битта вақтда», деди.

ثنا يَحْيَى بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ صَاعِدٍ ، وَالْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، وَأَبُو شَيْبَةَ عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ جَعْفَرٍ قَالُوا : ثنا حُمَيْدُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ الرَّبِيعِ , ثنا مَحْبُوبُ بْنُ الْجَهْمِ بْنِ وَاقِدٍ مَوْلَى حُذَيْفَةَ بْنِ الْيَمَانِ , ثنا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " أَتَانِي جَبْرَائِيلُ عَلَيْهِ السَّلامُ حِينَ طَلَعَ الْفَجْرُ " , وَذَكَرَ الْحَدِيثَ , وَقَالَ فِي وَقْتِ الْمَغْرِبِ : " ثُمَّ أَتَانِي حِينَ سَقَطَ الْقُرْصُ , فَقَالَ : قُمْ فَصَلِّ , فَصَلَّيْتُ الْمَغْرِبَ ثَلاثَ رَكَعَاتٍ , ثُمَّ أَتَانِي مِنَ الْغَدِ حِينَ سَقَطَ الْقُرْصُ , فَقَالَ : قُمْ فَصَلِّ , فَصَلَّيْتُ الْمَغْرِبَ ثَلاثَ رَكَعَاتٍ " . وَذَكَرَ الْحَدِيثَ بِطُولِهِ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Jabroil alayhissalom menga tong otganida keldi», dedilar, — va (roviy) hadisni zikr qildi hamda shom vaqti haqida: «Soʻng menga (quyosh) qursi botganida keldi va: ‹Turing, namoz oʻqing›, dedi. Men shomni uch rakʼat oʻqidim. Soʻng ertasi kuni menga (quyosh) qursi botganida keldi va: ‹Turing, namoz oʻqing›, dedi. Men shomni uch rakʼat oʻqidim», dedi. Va hadisni toʻliq zikr qildi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Жаброил алайҳиссалом менга тонг отганида келди», дедилар, — ва (ровий) ҳадисни зикр қилди ҳамда шом вақти ҳақида: «Сўнг менга (қуёш) қурси ботганида келди ва: ‹Туринг, намоз ўқинг›, деди. Мен шомни уч ракъат ўқидим. Сўнг эртаси куни менга (қуёш) қурси ботганида келди ва: ‹Туринг, намоз ўқинг›, деди. Мен шомни уч ракъат ўқидим», деди. Ва ҳадисни тўлиқ зикр қилди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، ثنا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَنَسٍ , ثنا حَاتِمُ بْنُ عَبَّادٍ , ثنا طَلْحَةُ بْنُ زَيْدٍ , حَدَّثَنِي جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَابِرٍ , قَالَ : " كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لا يُلْهِيهِ عَنْ صَلاةِ الْمَغْرِبِ طَعَامٌ وَلا غَيْرُهُ "

Jobir (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺni shom namozidan na taom, na boshqa narsa chalgʻitar edi.Жобир (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺни шом намозидан на таом, на бошқа нарса чалғитар эди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْقَاسِمِ بْنِ زَكَرِيَّا ، ثنا أَبُو كُرَيْبٍ ، ثنا مُحَمَّدُ بْنُ مَيْمُونٍ الزَّعْفَرَانِيُّ , عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ , عَنْ أَبِيهِ , قَالَ : ذَكَرْتُ لِجَابِرٍ تَأْخِيرَ الْمَغْرِبِ مِنْ أَجْلِ عَشَائِهِ , فَقَالَ جَابِرٌ : " إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَمْ يَكُنْ يُؤَخِّرُ صَلاةً لِطَعَامٍ وَلا غَيْرِهِ "

Muhammad (ibn Ali) aytdi: Men Jobirga kechki taomi sababli shomni kechiktirish haqida (soʻz) ochdim. Shunda Jobir: «Albatta, Rasululloh ﷺ namozni na taom uchun, na boshqa narsa uchun kechiktirmas edilar», dedi.Муҳаммад (ибн Али) айтди: Мен Жобирга кечки таоми сабабли шомни кечиктириш ҳақида (сўз) очдим. Шунда Жобир: «Албатта, Расулуллоҳ ﷺ намозни на таом учун, на бошқа нарса учун кечиктирмас эдилар», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ الشَّافِعِيُّ ، نا مُحَمَّدُ بْنُ شَاذَانَ , ثنا مُعَلَّى بْنُ مَنْصُورٍ , أنا ابْنُ لَهِيعَةَ , ثنا يَزِيدُ بْنُ أَبِي حَبِيبٍ , عَنْ أَسْلَمَ أَبِي عِمْرَانَ التُّجِيبِيِّ , عَنْ أَبِي أَيُّوبَ الأَنْصَارِيِّ , قَالَ : سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , يَقُولُ : " بَادِرُوا بِصَلاةِ الْمَغْرِبِ طُلُوعَ النَّجْمِ "

Abu Ayyub al-Ansoriy (roziyallohu anhu) aytdi: Men Rasululloh ﷺning: «Shom namozini yulduz chiqishidan oldin oʻqishga shoshilinglar», deganlarini eshitdim.Абу Айюб ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Шом намозини юлдуз чиқишидан олдин ўқишга шошилинглар», деганларини эшитдим.

ثنا أَبُو طَالِبِ أَحْمَدُ بْنُ نَصْرِ بْنِ طَالِبٍ ، ثنا أَبُو حَمْزَةَ إِدْرِيسُ بْنُ يُونُسَ بْنِ يَنَّاقٍ الْفَرَّاءُ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ سَعِيدِ بْنِ جِدَارٍ , ثنا جَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ , عَنْ قَتَادَةَ , عَنْ أَنَسٍ , " أَنَّ جَبْرَائِيلَ عَلَيْهِ السَّلامُ أَتَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِمَكَّةَ حِينَ زَالَتِ الشَّمْسُ , وَأَمَرَهُ أَنْ يُؤَذِّنَ لِلنَّاسِ بِالصَّلاةِ حِينَ فُرِضَتْ عَلَيْهِمْ , فَقَامَ جَبْرَائِيلُ أَمَامَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَامُوا النَّاسُ خَلْفَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : فَصَلَّى أَرْبَعَ رَكَعَاتٍ لا يَجْهَرُ فِيهَا بِقِرَاءَةٍ , يَأْتَمُّ النَّاسُ بِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , وَيَأْتَمُّ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِجِبْرَائِيلَ , ثُمَّ أَمْهَلَ حَتَّى إِذَا دَخَلَ وَقْتُ الْعَصْرِ صَلَّى بِهِمْ أَرْبَعَ رَكَعَاتٍ لا يَجْهَرُ فِيهَا بِالْقِرَاءَةِ , يَأْتَمُّ الْمُسْلِمُونَ بِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , وَيَأْتَمُّ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِجِبْرَائِيلَ , ثُمَّ أَمْهَلَ حَتَّى إِذَا وَجَبَتِ الشَّمْسُ صَلَّى بِهِمْ ثَلاثَ رَكَعَاتٍ يَجْهَرُ فِي رَكْعَتَيْنِ بِالْقِرَاءَةِ وَلا يَجْهَرُ فِي الثَّالِثَةِ , ثُمَّ أَمْهَلَهُ حَتَّى إِذَا ذَهَبَ ثُلُثُ اللَّيْلِ صَلَّى بِهِمْ أَرْبَعَ رَكَعَاتٍ يَجْهَرُ فِي الأُولَيَيْنِ بِالْقِرَاءَةِ وَلا يَجْهَرُ فِي الأُخْرَيَيْنِ بِالْقِرَاءَةِ , ثُمَّ أَمْهَلَ حَتَّى إِذَا طَلَعَ الْفَجْرُ صَلَّى بِهِمْ رَكْعَتَيْنِ يَجْهَرُ فِيهِمَا بِالْقِرَاءَةِ " . حَدَّثَنَا ابْنُ مَخْلَدٍ , ثنا أَبُو دَاوُدَ ، ثنا ابْنُ الْمُثَنَّى , ثنا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ , عَنْ سَعِيدٍ , عَنْ قَتَادَةَ , عَنِ الْحَسَنِ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , بِنَحْوِهِ ، مُرْسَلا

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Jabroil alayhissalom Nabiy ﷺning huzurlariga Makkada quyosh ogʻgan paytda keldi va (namoz) ularga farz qilinganida odamlarni namozga chaqirishni buyurdi. Jabroil Nabiy ﷺning oldilarida turdi, odamlar esa Rasululloh ﷺning orqalarida turdilar. (Roviy) aytdi: U toʻrt rakʼat oʻqidi, ularda qiroatni ovoz chiqarib oʻqimadi; odamlar Rasululloh ﷺga, Rasululloh ﷺ esa Jabroilga iqtido qilar edilar. Soʻng asr vaqti kirgunicha kutdi va ularga toʻrt rakʼat oʻqib berdi, ularda qiroatni ovoz chiqarib oʻqimadi; musulmonlar Rasululloh ﷺga, Rasululloh ﷺ esa Jabroilga iqtido qilar edilar. Soʻng quyosh botgunicha kutdi va ularga uch rakʼat oʻqib berdi; ikki rakʼatda qiroatni ovoz chiqarib oʻqidi, uchinchisida ovoz chiqarmadi. Soʻng kechaning uchdan biri ketgunicha kutdi va ularga toʻrt rakʼat oʻqib berdi; dastlabki ikkisida qiroatni ovoz chiqarib oʻqidi, keyingi ikkisida ovoz chiqarib oʻqimadi. Soʻng tong otgunicha kutdi va ularga ikki rakʼat oʻqib berdi, ularda qiroatni ovoz chiqarib oʻqidi. Qatodadan, u Hasandan, u Nabiy ﷺdan shunga oʻxshashini mursal qilib (rivoyat qildi).Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Жаброил алайҳиссалом Набий ﷺнинг ҳузурларига Маккада қуёш оғган пайтда келди ва (намоз) уларга фарз қилинганида одамларни намозга чақиришни буюрди. Жаброил Набий ﷺнинг олдиларида турди, одамлар эса Расулуллоҳ ﷺнинг орқаларида турдилар. (Ровий) айтди: У тўрт ракъат ўқиди, уларда қироатни овоз чиқариб ўқимади; одамлар Расулуллоҳ ﷺга, Расулуллоҳ ﷺ эса Жаброилга иқтидо қилар эдилар. Сўнг аср вақти киргунича кутди ва уларга тўрт ракъат ўқиб берди, уларда қироатни овоз чиқариб ўқимади; мусулмонлар Расулуллоҳ ﷺга, Расулуллоҳ ﷺ эса Жаброилга иқтидо қилар эдилар. Сўнг қуёш ботгунича кутди ва уларга уч ракъат ўқиб берди; икки ракъатда қироатни овоз чиқариб ўқиди, учинчисида овоз чиқармади. Сўнг кечанинг учдан бири кетгунича кутди ва уларга тўрт ракъат ўқиб берди; дастлабки иккисида қироатни овоз чиқариб ўқиди, кейинги иккисида овоз чиқариб ўқимади. Сўнг тонг отгунича кутди ва уларга икки ракъат ўқиб берди, уларда қироатни овоз чиқариб ўқиди. Қатодадан, у Ҳасандан, у Набий ﷺдан шунга ўхшашини мурсал қилиб (ривоят қилди).

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، ثنا جَعْفَرُ بْنُ أَبِي عُثْمَانَ الطَّيَالِسِيُّ , ثنا أَبُو يَعْلَى مُحَمَّدُ بْنُ الصَّلْتِ التُّوزِيُّ , ثنا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ , ثنا ابْنُ نَمِرٍ , عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ ثَعْلَبَةَ , عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ , عَنْ عَمِّهِ مُجَمِّعِ بْنِ جَارِيَةَ , أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سُئِلَ عَنْ مَوَاقِيتِ الصَّلاةِ فَقَدَّمَ ثُمَّ أَخَّرَ , وَقَالَ : " بَيْنَهُمَا وَقْتٌ "

Mujammiʼ ibn Joriya (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺdan namoz vaqtlari haqida soʻraldi. U zot (bir kuni) oldinga surdilar, soʻng kechiktirdilar va: «Bu ikkisining orasi vaqtdir», dedilar.Мужаммиъ ибн Жория (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺдан намоз вақтлари ҳақида сўралди. У зот (бир куни) олдинга сурдилар, сўнг кечиктирдилар ва: «Бу иккисининг ораси вақтдир», дедилар.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ السَّمَّاكِ الدَّقَّاقُ , نا أَحْمَدُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَزَّازُ , ثنا سَعِيدُ بْنُ سُلَيْمَانَ سَعْدَوَيْهِ , ثنا أَيُّوبُ بْنُ عُتْبَةَ , ثنا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَمْرِو بْنِ حَزْمٍ ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ , عَنِ ابْنِ أَبِي مَسْعُودٍ , عَنْ أَبِيهِ إِنْ شَاءَ اللَّهُ " أَنَّ جَبْرَائِيلَ عَلَيْهِ السَّلامُ أَتَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حِينَ دَلَكَتِ الشَّمْسُ , يَعْنِي زَالَتْ , ثُمَّ ذَكَرَ الْمَوَاقِيتَ , وَقَالَ : ثُمَّ أَتَاهُ حِينَ غَابَتِ الشَّمْسُ , فَقَالَ : قُمْ فَصَلِّ , فَصَلَّى , ثُمَّ أَتَاهُ مِنَ الْغَدِ حِينَ غَابَتِ الشَّمْسُ وَقْتًا وَاحِدًا , فَقَالَ : قُمْ فَصَلِّ , فَصَلَّى "

Abu Masʼud (roziyallohu anhu)dan — inshaalloh — rivoyat qilinadiki, Jabroil alayhissalom Nabiy ﷺning huzurlariga quyosh moyil boʻlganida, yaʼni ogʻganida keldi, — soʻng (roviy) vaqtlarni zikr qildi va aytdi: Soʻng uning huzuriga quyosh botganida keldi va: «Turing, namoz oʻqing», dedi. U zot oʻqidilar. Soʻng ertasi kuni quyosh botganida — bitta vaqtda — keldi va: «Turing, namoz oʻqing», dedi. U zot oʻqidilar.Абу Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан — иншааллоҳ — ривоят қилинадики, Жаброил алайҳиссалом Набий ﷺнинг ҳузурларига қуёш мойил бўлганида, яъни оғганида келди, — сўнг (ровий) вақтларни зикр қилди ва айтди: Сўнг унинг ҳузурига қуёш ботганида келди ва: «Туринг, намоз ўқинг», деди. У зот ўқидилар. Сўнг эртаси куни қуёш ботганида — битта вақтда — келди ва: «Туринг, намоз ўқинг», деди. У зот ўқидилар.

حَدَّثَنَا أَبُو حَامِدٍ مُحَمَّدُ بْنُ هَارُونَ ، ثنا أَبُو عَمَّارٍ الْحُسَيْنُ بْنُ حُرَيْثٍ الْمَرْوَزِيُّ , نا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى السِّينَانِيُّ , نا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو , عَنْ أَبِي سَلَمَةَ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " هَذَا جَبْرَائِيلُ عَلَيْهِ السَّلامُ يُعَلِّمُكُمْ دِينِكُمْ " , فَصَلَّى وَذَكَرَ حَدِيثَ الْمَوَاقِيتِ , وَقَالَ فِيهِ : " ثُمَّ صَلَّى الْمَغْرِبَ حِينَ غَرَبَتِ الشَّمْسُ , وَقَالَ فِي الْيَوْمِ الثَّانِي ثُمَّ جَاءَهُ مِنَ الْغَدِ فَصَلَّى الْمَغْرِبَ حِينَ غَرَبَتِ الشَّمْسُ فِي وَقْتٍ وَاحِدٍ " . ثنا أَبُو عُمَرَ الْقَاضِي , نا أحْمَدُ بْنُ مَنْصُورٍ , نا أحْمَدُ بْنُ الْحَجَّاجِ , نا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى , نا محَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو , بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ , وَقَالَ : " ثُمَّ جَاءَهُ الْغَدَ فَصَلَّى لَهُ الْمَغْرِبَ لِوَقْتٍ وَاحِدٍ حِينَ غَابَتِ الشَّمْسُ وَحَلَّ فِطْرُ الصَّائِمِ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Bu — Jabroil alayhissalom, sizlarga diningizni oʻrgatmoqda», dedilar, soʻng u namoz oʻqidi, — va (roviy) vaqtlar hadisini zikr qildi hamda unda: «Soʻng u shomni quyosh botganida oʻqidi», dedi; ikkinchi kun haqida esa: «Soʻng ertasi kuni uning huzuriga keldi va shomni quyosh botganida, bitta vaqtda oʻqidi», dedi. (Boshqa isnod bilan) shu isnodda shunga oʻxshash rivoyat qilindi va unda: «Soʻng ertasi kuni uning huzuriga keldi va unga shomni bitta vaqtda — quyosh botib, roʻzadorning iftori halol boʻlganida — oʻqib berdi», deyildi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Бу — Жаброил алайҳиссалом, сизларга динингизни ўргатмоқда», дедилар, сўнг у намоз ўқиди, — ва (ровий) вақтлар ҳадисини зикр қилди ҳамда унда: «Сўнг у шомни қуёш ботганида ўқиди», деди; иккинчи кун ҳақида эса: «Сўнг эртаси куни унинг ҳузурига келди ва шомни қуёш ботганида, битта вақтда ўқиди», деди. (Бошқа иснод билан) шу иснодда шунга ўхшаш ривоят қилинди ва унда: «Сўнг эртаси куни унинг ҳузурига келди ва унга шомни битта вақтда — қуёш ботиб, рўзадорнинг ифтори ҳалол бўлганида — ўқиб берди», дейилди.

حَدَّثَنَا الْقَاضِي أَبُو عُمَرَ ، ثنا الْعَبَّاسُ بْنُ مُحَمَّدٍ , نا الْفَضْلُ بْنُ دُكَيْنٍ , نا عُمَرُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أُسَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمَّارِ بْنِ سَعْدٍ الْمُؤَذِّنِ , أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ , يَذْكُرُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَدَّثَهُمْ , أَنَّ جَبْرَائِيلَ عَلَيْهِ السَّلامُ أَتَاهُ فَصَلَّى الصَّلَوَاتِ وَقْتَيْنِ وَقْتَيْنِ إِلا الْمَغْرِبَ , قَالَ : " فَجَاءَنِي فِي الْمَغْرِبِ , فَصَلَّى بِي سَاعَةً حِينَ غَابَتِ الشَّمْسُ , ثُمَّ جَاءَنِي , يَعْنِي مِنَ الْغَدِ فِي الْمَغْرِبِ , فَصَلَّى فِي سَاعَةِ غَابَتِ الشَّمْسُ لَمْ يُغَيِّرْهُ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Rasululloh ﷺ ularga aytib berganlarini zikr qilardiki, Jabroil alayhissalom u zotning huzurlariga kelib, namozlarni ikki vaqtdan oʻqidi, shomdan boshqasini. U zot: «U menga shomda keldi va men bilan quyosh botgan paytda oʻqidi. Soʻng menga — yaʼni ertasi kuni — shomda keldi va quyosh botgan paytda oʻqidi, uni oʻzgartirmadi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Расулуллоҳ ﷺ уларга айтиб берганларини зикр қилардики, Жаброил алайҳиссалом у зотнинг ҳузурларига келиб, намозларни икки вақтдан ўқиди, шомдан бошқасини. У зот: «У менга шомда келди ва мен билан қуёш ботган пайтда ўқиди. Сўнг менга — яъни эртаси куни — шомда келди ва қуёш ботган пайтда ўқиди, уни ўзгартирмади», дедилар.

نا ابْنُ الصَّوَّافِ ، نا الْحَسَنُ بْنُ فِهْرِ بْنِ حَمَّادِ الْبَزَّازُ , نا الْحَسَنُ بْنُ حَمَّادٍ سَجَّادَةُ , نا ابْنُ عُلَيَّةَ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ , عَنْ عُتْبَةَ بْنِ مُسْلِمٍ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , قَالَ : " لَمَّا فُرِضَتِ الصَّلاةُ نزل جَبْرَائِيلُ عَلَيْهِ السَّلامُ عَلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَصَلَّى بِهِ الظُّهْرَ , وَذَكَرَ الْمَوَاقِيتَ , وَقَالَ : فَصَلَّى بِهِ الْمَغْرِبَ حِينَ غَابَتِ الشَّمْسُ , وَقَالَ فِي الْيَوْمِ الثَّانِي : فَصَلَّى بِهِ الْمَغْرِبَ حِينَ غَابَتِ الشَّمْسُ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Namoz farz qilinganida Jabroil alayhissalom Nabiy ﷺga nozil boʻldi va u zotga peshinni oʻqib berdi, — va (roviy) vaqtlarni zikr qildi hamda: U zotga shomni quyosh botganida oʻqib berdi, dedi; ikkinchi kun haqida esa: U zotga shomni quyosh botganida oʻqib berdi, dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Намоз фарз қилинганида Жаброил алайҳиссалом Набий ﷺга нозил бўлди ва у зотга пешинни ўқиб берди, — ва (ровий) вақтларни зикр қилди ҳамда: У зотга шомни қуёш ботганида ўқиб берди, деди; иккинчи кун ҳақида эса: У зотга шомни қуёш ботганида ўқиб берди, деди.

حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، ثنا سَلْمُ بْنُ جُنَادَةَ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ , عَنِ الأَعْمَشِ ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِنَّ لِلصَّلاةِ أَوَّلا وَآخِرًا , وَإِنَّ أَوَّلَ وَقْتِ الظُّهْرِ حِينَ تَزُولُ الشَّمْسُ , وَإِنَّ آخِرَ وَقْتِهَا حِينَ يَدْخُلُ وَقْتُ الْعَصْرِ , وَإِنَّ أَوَّلَ وَقْتِ الْعَصْرِ حِينَ يَدْخُلُ وَقْتُهَا , وَإِنَّ آخِرَ وَقْتِهَا حِينَ تَصْفَرُّ الشَّمْسُ , وَإِنَّ أَوَّلَ وَقْتِ الْمَغْرِبِ حِينَ تَغْرُبُ الشَّمْسُ , وَإِنَّ آخِرَ وَقْتِهَا حِينَ يَغِيبُ الأُفُقُ , وَإِنَّ أَوَّلَ وَقْتِ الْعِشَاءِ حِينَ يَغِيبُ الأُفُقُ , وَإِنَّ آخِرَ وَقْتِهَا حِينَ يَنْتَصِفُ اللَّيْلُ , وَإِنَّ أَوَّلَ وَقْتِ الْفَجْرِ حِينَ يَطْلُعُ الْفَجْرُ , وَإِنَّ آخِرَ وَقْتِهَا حِينَ تَطْلُعُ الشَّمْسُ " . هَذَا لا يَصِحُّ مُسْنَدًا , وَهِمَ فِي إِسْنَادِهِ ابْنُ فُضَيْلٍ , وَغَيْرُهُ يَرْوِيهِ عَنِ الأَعْمَشِ , عَنْ مُجَاهِدٍ ، مُرْسَلا , نا أبُو سَهْلِ بْنُ زِيَادٍ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ النَّضْرِ , ثنا مُعَاوِيَةُ بْنُ عَمْرٍو , نا زائِدَةُ , عَنِ الأَعْمَشِ , عَنْ مُجَاهِدٍ , قَالَ : كَانَ يُقَالُ : إِنَّ لِلصَّلاةِ أَوَّلا وَآخِرًا , ثُمَّ ذَكَرَ هَذَا الْحَدِيثَ , وَهُوَ أَصَحُّ مِنْ قَوْلِ ابْنِ فُضَيْلِ , وَقَدْ تَابَعَ زَائِدَةَ عَبْثَرُ بْنُ الْقَاسِمِ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, namozning avvali va oxiri bordir. Peshin vaqtining avvali quyosh ogʻganda, oxiri esa asr vaqti kirganda boʻladi. Asr vaqtining avvali uning vaqti kirganda, oxiri esa quyosh sargʻayganda boʻladi. Shom vaqtining avvali quyosh botganda, oxiri esa ufq gʻoyib boʻlganda boʻladi. Xufton vaqtining avvali ufq gʻoyib boʻlganda, oxiri esa kecha yarmiga yetganda boʻladi. Bomdod vaqtining avvali tong otganda, oxiri esa quyosh chiqqanda boʻladi», dedilar. Bu musnad holda sahih emas; uning isnodida Ibn Fuzayl xato qilgan, boshqalar esa uni Aʼmashdan, u Mujohiddan mursal qilib rivoyat qiladi. Mujohid aytdi: «Namozning avvali va oxiri bordir», deyilar edi, — soʻng shu hadisni zikr qildi. Bu Ibn Fuzaylning soʻzidan sahihroqdir; Zoidaga Absar ibn al-Qosim mutobaʼat qilgan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, намознинг аввали ва охири бордир. Пешин вақтининг аввали қуёш оғганда, охири эса аср вақти кирганда бўлади. Аср вақтининг аввали унинг вақти кирганда, охири эса қуёш сарғайганда бўлади. Шом вақтининг аввали қуёш ботганда, охири эса уфқ ғойиб бўлганда бўлади. Хуфтон вақтининг аввали уфқ ғойиб бўлганда, охири эса кеча ярмига етганда бўлади. Бомдод вақтининг аввали тонг отганда, охири эса қуёш чиққанда бўлади», дедилар. Бу муснад ҳолда саҳиҳ эмас; унинг иснодида Ибн Фузайл хато қилган, бошқалар эса уни Аъмашдан, у Мужоҳиддан мурсал қилиб ривоят қилади. Мужоҳид айтди: «Намознинг аввали ва охири бордир», дейилар эди, — сўнг шу ҳадисни зикр қилди. Бу Ибн Фузайлнинг сўзидан саҳиҳроқдир; Зоидага Абсар ибн ал-Қосим мутобаъат қилган.

وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ الشَّافِعِيُّ ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ شَاذَانَ , نا مُعَلَّى بْنُ مَنْصُورٍ , أَخْبَرَنِي أَبُو زُبَيْدٍ وَهُوَ عَبْثَرٌ ، نا الأَعْمَشُ ، عَنْ مُجَاهِدٍ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , نَحْوَهُ , وَقَالَ فِيهِ : " أَوَّلُ وَقْتِ الْعَصْرِ حِينَ تَكُونُ الشَّمْسُ بَيْضَاءَ إِلَى أَنْ تَحْضُرَ الْمَغْرِبُ "

Aʼmash Mujohiddan, u Nabiy ﷺdan shunga oʻxshashini (rivoyat qildi) va unda: «Asr vaqtining avvali quyosh oq boʻlgan paytdan to shom (vaqti) kirgunichadir», dedi.Аъмаш Мужоҳиддан, у Набий ﷺдан шунга ўхшашини (ривоят қилди) ва унда: «Аср вақтининг аввали қуёш оқ бўлган пайтдан то шом (вақти) киргуничадир», деди.

حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، نا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الدَّوْرَقِيُّ , وَعَلِيُّ بْنُ شُعَيْبٍ , وَمُحَمَّدُ بْنُ أَبِي عَوْنٍ , وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ , ثنا عَلِيُّ بْنُ أَشْكَابٍ , وَحَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُبَشِّرٍ ، ثنا أَحْمَدُ بْنُ سِنَانٍ , قَالُوا : حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ يُوسُفَ الأَزْرَقُ , عَنْ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ , عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ مَرْثَدٍ , عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بُرَيْدَةَ , عَنْ أَبِيهِ , قَالَ : أَتَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَجُلٌ فَسَأَلَهُ عَنْ وَقْتِ الصَّلاةِ , فَقَالَ : " صَلِّ مَعَنَا هَذَيْنِ الْيَوْمَيْنِ , قَالَ : فَأَمَرَ بِلالا حِينَ زَالَتِ الشَّمْسُ فَأَذَّنَ , ثُمَّ أَمَرَهُ فَأَقَامَ فَصَلَّى الظُّهْرَ , ثُمَّ أَمَرَهُ فَأَقَامَ الْعَصْرَ وَالشَّمْسُ مُرْتَفِعَةٌ بَيْضَاءُ نَقِيَّةٌ , ثُمَّ أَمَرَهُ فَأَقَامَ الْمَغْرِبَ حِينَ غَابَتِ الشَّمْسُ , ثُمَّ أَمَرَهُ فَأَقَامَ الْعِشَاءَ حِينَ غَابَ الشَّفَقُ , ثُمَّ أَمَرَهُ فَأَقَامَ الْفَجْرَ حِينَ طَلَعَ الْفَجْرُ , ثُمَّ لَمَّا كَانَ الْيَوْمُ الثَّانِي أَمَرَهُ فَأَبْرَدَ بِالظُّهْرِ فَأَنْعَمَ أَنْ يُبْرِدَ بِهَا , ثُمَّ أَمَرَهُ فَأَقَامَ الْعَصْرَ وَالشَّمْسُ مُرْتَفِعَةٌ أَخَّرَهَا فَوْقَ ذَلِكَ الَّذِي كَانَ , ثُمَّ أَمَرَهُ فَأَقَامَ الْمَغْرِبَ قَبْلَ أَنْ يَغِيبَ الشَّفَقُ , ثُمَّ أَمَرَهُ فَأَقَامَ الْعِشَاءَ حِينَ ذَهَبَ ثُلُثُ اللَّيْلِ , ثُمَّ أَمَرَهُ فَأَقَامَ الْفَجْرَ فَأَسْفَرَ بِهَا , ثُمَّ قَالَ : أَيْنَ السَّائِلُ عَنْ وَقْتِ الصَّلاةِ ؟ فَقَامَ إِلَيْهِ الرَّجُلُ , فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : وَقْتُ صَلاتِكُمْ مَا بَيْنَ مَا رَأَيْتُمْ " . حَدَّثَنَا الْقَاضِي أَبُو عُمَرَ ، ثنا سَعْدَانُ بْنُ نَصْرٍ , نا إِسْحَاقُ الأَزْرَقُ , نا سُفْيَانُ , بِهَذَا مُخْتَصَرًا فِي وَقْتَيِ الْمَغْرِبِ , وَنا أَحْمَدُ بْنُ عِيسَى بْنِ السُّكَيْنِ , نا عَبْدُ الْحَمِيدِ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمُسْتَهَامُ , ثنا مَخْلَدُ بْنُ يَزِيدَ , ثنا سُفْيَانُ , عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ مَرْثَدٍ , عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بُرَيْدَةَ , عَنْ أَبِيهِ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , نَحْوَهُ

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Nabiy ﷺning huzurlariga bir kishi kelib, u zotdan namoz vaqti haqida soʻradi. U zot: «Shu ikki kunda biz bilan birga namoz oʻqi», dedilar. (Roviy) aytdi: Soʻng quyosh ogʻganida Bilolga buyurdilar, u azon aytdi; soʻng unga buyurdilar, u iqomat aytdi va peshinni oʻqidilar. Soʻng unga buyurdilar, u quyosh baland, oq va tiniq turganida asrga iqomat aytdi. Soʻng unga buyurdilar, u quyosh botganida shomga iqomat aytdi. Soʻng unga buyurdilar, u shafaq gʻoyib boʻlganida xuftonga iqomat aytdi. Soʻng unga buyurdilar, u tong otganida bomdodga iqomat aytdi. Ikkinchi kun boʻlganida unga buyurdilar, u peshinni salqinga qoldirdi va uni yaxshigina salqinga qoldirdi. Soʻng unga buyurdilar, u quyosh baland turganida asrga iqomat aytdi — uni avvalgisidan koʻra kechroqqa surdi. Soʻng unga buyurdilar, u shafaq gʻoyib boʻlishidan oldin shomga iqomat aytdi. Soʻng unga buyurdilar, u kechaning uchdan biri ketganida xuftonga iqomat aytdi. Soʻng unga buyurdilar, u bomdodga iqomat aytdi va uni yorishtirdi. Soʻng: «Namoz vaqti haqida soʻragan qani?» dedilar. Oʻsha kishi u zotning oldilariga turib keldi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Namozingizning vaqti — sizlar koʻrgan (ikki holat) orasidadir», dedilar. (Boshqa isnod bilan) shuni shomning ikki vaqti haqida muxtasar qilib (rivoyat qildi); yana (boshqa isnod bilan) shunga oʻxshashini (rivoyat qildi).Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтди: Набий ﷺнинг ҳузурларига бир киши келиб, у зотдан намоз вақти ҳақида сўради. У зот: «Шу икки кунда биз билан бирга намоз ўқи», дедилар. (Ровий) айтди: Сўнг қуёш оғганида Билолга буюрдилар, у азон айтди; сўнг унга буюрдилар, у иқомат айтди ва пешинни ўқидилар. Сўнг унга буюрдилар, у қуёш баланд, оқ ва тиниқ турганида асрга иқомат айтди. Сўнг унга буюрдилар, у қуёш ботганида шомга иқомат айтди. Сўнг унга буюрдилар, у шафақ ғойиб бўлганида хуфтонга иқомат айтди. Сўнг унга буюрдилар, у тонг отганида бомдодга иқомат айтди. Иккинчи кун бўлганида унга буюрдилар, у пешинни салқинга қолдирди ва уни яхшигина салқинга қолдирди. Сўнг унга буюрдилар, у қуёш баланд турганида асрга иқомат айтди — уни аввалгисидан кўра кечроққа сурди. Сўнг унга буюрдилар, у шафақ ғойиб бўлишидан олдин шомга иқомат айтди. Сўнг унга буюрдилар, у кечанинг учдан бири кетганида хуфтонга иқомат айтди. Сўнг унга буюрдилар, у бомдодга иқомат айтди ва уни ёриштирди. Сўнг: «Намоз вақти ҳақида сўраган қани?» дедилар. Ўша киши у зотнинг олдиларига туриб келди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Намозингизнинг вақти — сизлар кўрган (икки ҳолат) орасидадир», дедилар. (Бошқа иснод билан) шуни шомнинг икки вақти ҳақида мухтасар қилиб (ривоят қилди); яна (бошқа иснод билан) шунга ўхшашини (ривоят қилди).

حَدَّثَنَا الْقَاضِي أَبُو عُمَرَ ، نا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِسْحَاقَ , نا عَلِيُّ , ثنا حَرَمِيُّ بْنُ عُمَارَةَ , نا شُعْبَةُ , عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ مَرْثَدٍ , عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بُرَيْدَةَ , عَنْ أَبِيهِ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَذَكَرَ الْحَدِيثَ " ثُمَّ أَمَرَهُ بِالْمَغْرِبِ حِينَ غَرَبَتِ الشَّمْسُ , ثُمَّ أَمَرَهُ مِنَ الْغَدِ بِالْمَغْرِبِ قَبْلَ أَنْ يَقَعَ الشَّفَقُ "

Burayda (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺdan (rivoyat qilindi), — soʻng (roviy) hadisni zikr qilib: «Soʻng unga quyosh botganida shomni (oʻqishni) buyurdilar, soʻng ertasi kuni unga shafaq tushishidan oldin shomni (oʻqishni) buyurdilar», dedi.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺдан (ривоят қилинди), — сўнг (ровий) ҳадисни зикр қилиб: «Сўнг унга қуёш ботганида шомни (ўқишни) буюрдилар, сўнг эртаси куни унга шафақ тушишидан олдин шомни (ўқишни) буюрдилар», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو عَبْدِ اللَّهِ أَحْمَدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ الْعَلاءِ ، نا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى , نا الْفَضْلُ بْنُ دُكَيْنٍ , ثنا بَدْرُ بْنُ عُثْمَانَ , نا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي مُوسَى ، عَنْ أَبِيهِ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : أَتَاهُ سَائِلٌ فَسَأَلَهُ عَنْ مَوَاقِيتِ الصَّلاةِ فَلَمْ يَرُدَّ عَلَيْهِ شَيْئًا , فَأَمَرَ بِلالا فَأَقَامَ الْفَجْرَ حِينَ انْشَقَّ بِالْفَجْرِ وَالنَّاسُ لا يَكَادُ يَعْرِفُ بَعْضُهُمْ بَعْضًا , ثُمَّ أَمَرَهُ فَأَقَامَ بِالظُّهْرِ حِينَ زَالَتِ الشَّمْسُ , وَالْقَائِلُ يَقُولُ : انْتَصَفَ النَّهَارُ أَوْ لَمْ وَكَانَ أَعْلَمَ مِنْهُمْ , ثُمَّ أَمَرَهُ فَأَقَامَ بِالْعَصْرِ وَالشَّمْسُ مُرْتَفِعَةٌ , ثُمَّ أَمَرَهُ فَأَقَامَ بِالْمَغْرِبِ حِينَ وَقَعَتِ الشَّمْسُ , ثُمَّ أَمَرَهُ فَأَقَامَ بِالْعَشَاءِ حِينَ غَابَ الشَّفَقُ , ثُمَّ أَخَّرَ الْفَجْرَ مِنَ الْغَدِ حَتَّى انْصَرَفَ مِنْهَا وَالْقَائِلُ يَقُولُ : طَلَعَتِ الشَّمْسُ أَوْ كَادَتْ , ثُمَّ أَخَّرَ الظُّهْرَ حَتَّى كَانَ قَرِيبًا مِنَ الْعَصْرِ , ثُمَّ أَخَّرَ الْعَصْرَ حَتَّى انْصَرَفَ مِنْهَا , وَالْقَائِلُ يَقُولُ : احْمَرَّتِ الشَّمْسُ , ثُمَّ أَخَّرَ الْمَغْرِبَ حَتَّى كَانَ عِنْدَ سُقُوطِ الشَّفَقِ , ثُمَّ أَخَّرَ الْعِشَاءَ حَتَّى كَانَ ثُلُثُ اللَّيْلِ الأَوَّلُ , ثُمَّ أَصْبَحَ فَبَعَثَ فَدَعَى السَّائِلَ , فَقَالَ : " الْوَقْتُ فِيمَا بَيْنَ هَذَيْنِ "

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadi: U zotning oldilariga bir soʻrovchi kelib, namoz vaqtlari haqida soʻradi, u zot esa unga hech narsa qaytarmadilar. Soʻng Bilolga buyurdilar, u tong yorilgan, odamlar bir-birini deyarli tanimaydigan paytda bomdodga iqomat aytdi. Soʻng unga buyurdilar, u quyosh ogʻgan, aytuvchi: «Kun nisfiga yetdimi yoki yoʻqmi?» deydigan paytda peshinga iqomat aytdi, holbuki u zot ulardan bilimliroq edilar. Soʻng unga buyurdilar, u quyosh baland turganida asrga iqomat aytdi. Soʻng unga buyurdilar, u quyosh botganida shomga iqomat aytdi. Soʻng unga buyurdilar, u shafaq gʻoyib boʻlganida xuftonga iqomat aytdi. Soʻng ertasi kuni bomdodni shu qadar kechiktirdilarki, undan chiqqanlarida aytuvchi: «Quyosh chiqdi yoki chiqay deb qoldi», der edi. Soʻng peshinni asrga yaqin boʻlgunicha kechiktirdilar. Soʻng asrni shu qadar kechiktirdilarki, undan chiqqanlarida aytuvchi: «Quyosh qizardi», der edi. Soʻng shomni shafaq tushishiga yaqin boʻlgunicha kechiktirdilar. Soʻng xuftonni kechaning birinchi uchdan biri boʻlgunicha kechiktirdilar. Soʻng tongga chiqib, (odam) yubordilar va soʻrovchini chaqirtirdilar-da: «Vaqt — shu ikkisining orasidadir», dedilar.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилинади: У зотнинг олдиларига бир сўровчи келиб, намоз вақтлари ҳақида сўради, у зот эса унга ҳеч нарса қайтармадилар. Сўнг Билолга буюрдилар, у тонг ёрилган, одамлар бир-бирини деярли танимайдиган пайтда бомдодга иқомат айтди. Сўнг унга буюрдилар, у қуёш оғган, айтувчи: «Кун нисфига етдими ёки йўқми?» дейдиган пайтда пешинга иқомат айтди, ҳолбуки у зот улардан билимлироқ эдилар. Сўнг унга буюрдилар, у қуёш баланд турганида асрга иқомат айтди. Сўнг унга буюрдилар, у қуёш ботганида шомга иқомат айтди. Сўнг унга буюрдилар, у шафақ ғойиб бўлганида хуфтонга иқомат айтди. Сўнг эртаси куни бомдодни шу қадар кечиктирдиларки, ундан чиққанларида айтувчи: «Қуёш чиқди ёки чиқай деб қолди», дер эди. Сўнг пешинни асрга яқин бўлгунича кечиктирдилар. Сўнг асрни шу қадар кечиктирдиларки, ундан чиққанларида айтувчи: «Қуёш қизарди», дер эди. Сўнг шомни шафақ тушишига яқин бўлгунича кечиктирдилар. Сўнг хуфтонни кечанинг биринчи учдан бири бўлгунича кечиктирдилар. Сўнг тонгга чиқиб, (одам) юбордилар ва сўровчини чақиртирдилар-да: «Вақт — шу иккисининг орасидадир», дедилар.

نا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، نا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْحَسَّانِيُّ , نا وَكِيعٌ , ثنا بَدْرُ بْنُ عُثْمَانَ , عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ أَبِي مُوسَى ، عَنْ أَبِيهِ أَنَّ سَائِلا أَتَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَسَأَلَهُ عَنْ مَوَاقِيتِ الصَّلاةِ فَلَمْ يَرُدَّ عَلَيْهِ شَيْئًا , ثُمَّ أَمَرَ بِلالا فَأَقَامَ الصَّلاةَ حِينَ انْشَقَّ الْفَجْرُ فَصَلَّى , ثُمَّ أَمَرَهُ فَأَقَامَ الظُّهْرَ , وَالْقَائِلُ يَقُولُ : قَدْ زَالَتِ الشَّمْسُ أَوْ لَمْ تَزُلْ وَهُوَ كَانَ أَعْلَمَ مِنْهُمْ , ثُمَّ أَمَرَهُ فَأَقَامَ الْعَصْرَ وَالشَّمْسُ مُرْتَفِعَةٌ , وَأَمَرَهُ فَأَقَامَ الْمَغْرِبَ حِينَ وَجَبَتِ الشَّمْسُ , وَأَمَرَهُ فَأَقَامَ الْعِشَاءَ عِنْدَ سُقُوطِ الشَّفَقِ , قَالَ : وَصَلَّى الْفَجْرَ مِنَ الْغَدِ , وَالْقَائِلُ يَقُولُ : طَلَعَتِ الشَّمْسُ أَوْ لَمْ تَطْلُعْ وَهُوَ أَعْلَمُ مِنْهُمْ , وَصَلَّى الظُّهْرَ قَرِيبًا مِنْ وَقْتِ الْعَصْرِ بِالأَمْسِ , وَصَلَّى الْعَصْرَ , وَالْقَائِلُ يَقُولُ : احْمَرَّتِ الشَّمْسُ , ثُمَّ صَلَّى الْمَغْرِبَ قَبْلَ أَنْ يَغِيبَ الشَّفَقُ , وَصَلَّى الْعِشَاءَ ثُلُثَ اللَّيْلِ الأَوَّلَ , ثُمَّ قَالَ : " أَيْنَ السَّائِلُ ؟ الْوَقْتُ مَا بَيْنَ هَذَيْنِ الْوَقْتَيْنِ "

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, bir soʻrovchi Nabiy ﷺning oldilariga kelib, namoz vaqtlari haqida soʻradi, u zot esa unga hech narsa qaytarmadilar. Soʻng Bilolga buyurdilar, u tong yorilganida namozga iqomat aytdi va (u zot) oʻqidilar. Soʻng unga buyurdilar, u peshinga iqomat aytdi — aytuvchi: «Quyosh ogʻdimi yoki ogʻmadimi?» der edi, holbuki u zot ulardan bilimliroq edilar. Soʻng unga buyurdilar, u quyosh baland turganida asrga iqomat aytdi. Unga buyurdilar, u quyosh botganida shomga iqomat aytdi. Unga buyurdilar, u shafaq tushgan paytda xuftonga iqomat aytdi. (Roviy) aytdi: Ertasi kuni bomdodni — aytuvchi: «Quyosh chiqdimi yoki chiqmadimi?» deydigan paytda, holbuki u zot ulardan bilimliroq edilar — oʻqidilar. Peshinni kechagi asr vaqtiga yaqin oʻqidilar. Asrni — aytuvchi: «Quyosh qizardi», deydigan paytda oʻqidilar. Soʻng shomni shafaq gʻoyib boʻlishidan oldin oʻqidilar. Xuftonni kechaning birinchi uchdan birida oʻqidilar. Soʻng: «Soʻrovchi qani? Vaqt — shu ikki vaqtning orasidadir», dedilar.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, бир сўровчи Набий ﷺнинг олдиларига келиб, намоз вақтлари ҳақида сўради, у зот эса унга ҳеч нарса қайтармадилар. Сўнг Билолга буюрдилар, у тонг ёрилганида намозга иқомат айтди ва (у зот) ўқидилар. Сўнг унга буюрдилар, у пешинга иқомат айтди — айтувчи: «Қуёш оғдими ёки оғмадими?» дер эди, ҳолбуки у зот улардан билимлироқ эдилар. Сўнг унга буюрдилар, у қуёш баланд турганида асрга иқомат айтди. Унга буюрдилар, у қуёш ботганида шомга иқомат айтди. Унга буюрдилар, у шафақ тушган пайтда хуфтонга иқомат айтди. (Ровий) айтди: Эртаси куни бомдодни — айтувчи: «Қуёш чиқдими ёки чиқмадими?» дейдиган пайтда, ҳолбуки у зот улардан билимлироқ эдилар — ўқидилар. Пешинни кечаги аср вақтига яқин ўқидилар. Асрни — айтувчи: «Қуёш қизарди», дейдиган пайтда ўқидилар. Сўнг шомни шафақ ғойиб бўлишидан олдин ўқидилар. Хуфтонни кечанинг биринчи учдан бирида ўқидилар. Сўнг: «Сўровчи қани? Вақт — шу икки вақтнинг орасидадир», дедилар.

حَدَّثَنَا الْقَاضِي أَبُو عُمَرَ ، نا أَحْمَدُ بْنُ مَنْصُورٍ , نا أَبُو دَاوُدَ الْحَفَرِيُّ ، ثنا بَدْرُ بْنُ عُثْمَانَ , نا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي مُوسَى ، عَنْ أَبِيهِ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , وَذَكَرَ الْحَدِيثَ قَالَ : " فَأَقَامَ الْمَغْرِبَ حِينَ غَابَتِ الشَّمْسُ , قَالَ : ثُمَّ أَخَّرَ الْمَغْرِبَ مِنَ الْغَدِ حَتَّى كَانَ عِنْدَ سُقُوطِ الشَّفَقِ " . كَذَا قَالَ الْقَاضِي مُخْتَصَرًا

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺdan (rivoyat qilindi), — va (roviy) hadisni zikr qilib: «U shomga quyosh botganida iqomat aytdi», dedi; (yana) aytdi: «Soʻng ertasi kuni shomni shafaq tushishiga yaqin boʻlgunicha kechiktirdi». Qozi shu tarzda muxtasar aytdi.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺдан (ривоят қилинди), — ва (ровий) ҳадисни зикр қилиб: «У шомга қуёш ботганида иқомат айтди», деди; (яна) айтди: «Сўнг эртаси куни шомни шафақ тушишига яқин бўлгунича кечиктирди». Қози шу тарзда мухтасар айтди.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمِصْرِيُّ , ثنا الْحَسَنُ بْنُ غُلَيْبٍ , نا عَبْدُ الْغَفَّارِ بْنُ دَاوُدَ , نا حَيَّانُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ , نا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بُرَيْدَةَ , عَنْ أَبِيهِ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِنَّ عِنْدَ كُلِّ أَذَانَيْنِ رَكْعَتَيْنِ مَا خَلا صَلاةَ الْمَغْرِبِ "

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, har ikki azon orasida ikki rakʼat bordir, shom namozidan boshqasida», dedilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, ҳар икки азон орасида икки ракъат бордир, шом намозидан бошқасида», дедилар.

وَنا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ , ثنا عَبْدُ الْوَاحِدِ بْنُ غِيَاثٍ , ثنا حَيَّانُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ الْعَدَوِيُّ , قَالَ : كُنَّا جُلُوسًا عِنْدَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ فَأَذَّنَ مُؤَذِّنُ صَلاةِ الظُّهْرِ , فَلَمَّا سَمِعَ الأَذَانَ ، قَالَ : قُومُوا فَصَلُّوا رَكْعَتَيْنِ قَبْلَ الإِقَامَةِ , فَإِنَّ أَبِي قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " عِنْدَ كُلِّ أَذَانَيْنِ رَكْعَتَانِ قَبْلَ الإِقَامَةِ مَا خَلا أَذَانَ الْمَغْرِبِ " . قَالَ ابْنُ بُرَيْدَةَ : لَقَدْ أَدْرَكْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ يُصَلِّي تَيْنِكَ الرَّكْعَتَيْنِ عِنْدَ الْمَغْرِبِ لا يَدَعُهُمَا عَلَى حَالٍ , قَالَ : فَقُمْنَا فَصَلَّيْنَا الرَّكْعَتَيْنِ قَبْلَ الإِقَامَةِ ثُمَّ انْتَظَرْنَا حَتَّى خَرَجَ الإِمَامُ فَصَلَّيْنَا مَعَهُ الْمَكْتُوبَةَ , خَالَفَهُ حُسَيْنٌ الْمُعَلِّمُ , وَسَعِيدٌ الْجُرَيْرِيُّ , وَكَهْمَسُ بْنُ الْحَسَنِ . وَكُلُّهُمْ ثِقَاتٌ , وَحَيَّانُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ لَيْسَ بِقَوِيٍّ , وَاللَّهُ أَعْلَمُ

Hayyon ibn Ubaydulloh al-Adaviy aytdi: Biz Abdulloh ibn Burayda huzurida oʻtirgan edik, peshin namozining muazzini azon aytdi. U azonni eshitgach: «Turinglar, iqomatdan oldin ikki rakʼat oʻqinglar, chunki otam aytdiki, Rasululloh ﷺ: ‹Har ikki azon orasida iqomatdan oldin ikki rakʼat bordir, shom azonidan boshqasida›, deganlar», dedi. Ibn Burayda aytdi: Men Abdulloh ibn Umarni shom paytida oʻsha ikki rakʼatni oʻqiyotganini va uni hech qanday holatda tark etmasligini koʻrganman. (Hayyon) aytdi: Biz turdik va iqomatdan oldin ikki rakʼat oʻqidik, soʻng imom chiqquniga qadar kutdik va u bilan birga farzni oʻqidik. Unga Husayn al-Muallim, Saʼid al-Jurayriy va Kahmas ibn al-Hasan muxolif boʻlishgan — ularning hammasi ishonchli (rovi)lardir; Hayyon ibn Ubaydulloh esa qavi emas. Alloh bilguvchiroqdir.Ҳайён ибн Убайдуллоҳ ал-Адавий айтди: Биз Абдуллоҳ ибн Бурайда ҳузурида ўтирган эдик, пешин намозининг муаззини азон айтди. У азонни эшитгач: «Туринглар, иқоматдан олдин икки ракъат ўқинглар, чунки отам айтдики, Расулуллоҳ ﷺ: ‹Ҳар икки азон орасида иқоматдан олдин икки ракъат бордир, шом азонидан бошқасида›, деганлар», деди. Ибн Бурайда айтди: Мен Абдуллоҳ ибн Умарни шом пайтида ўша икки ракъатни ўқиётганини ва уни ҳеч қандай ҳолатда тарк этмаслигини кўрганман. (Ҳайён) айтди: Биз турдик ва иқоматдан олдин икки ракъат ўқидик, сўнг имом чиққунига қадар кутдик ва у билан бирга фарзни ўқидик. Унга Ҳусайн ал-Муаллим, Саъид ал-Журайрий ва Каҳмас ибн ал-Ҳасан мухолиф бўлишган — уларнинг ҳаммаси ишончли (рови)лардир; Ҳайён ибн Убайдуллоҳ эса қави эмас. Аллоҳ билгувчироқдир.

قُرِئَ عَلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ , وَأَنَا أَسْمَعُ , حَدَّثَكُمْ عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ الْقَوَارِيرِيُّ , ثنا عَبْدُ الْوَارِثِ بْنُ سَعِيدٍ , ثنا حُسَيْنٌ الْمُعَلِّمُ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ الْمُزَنِيِّ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " صَلُّوا قَبْلَ الْمَغْرِبِ رَكْعَتَيْنِ " , ثُمَّ قَالَ : " صَلُّوا قَبْلَ الْمَغْرِبِ رَكْعَتَيْنِ " , ثُمَّ قَالَ : " صَلُّوا قَبْلَ الْمَغْرِبِ رَكْعَتَيْنِ لِمَنْ شَاءَ " . خَشْيَةَ أَنْ يَتَّخِذَهَا النَّاسُ سُنَّةً , هَذَا أَصَحُّ مِنَ الَّذِي قَبْلَهُ , وَاللَّهُ أَعْلَمُ

Abdulloh al-Muzaniy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Shomdan oldin ikki rakʼat namoz oʻqinglar!» dedilar. Soʻng: «Shomdan oldin ikki rakʼat namoz oʻqinglar!» dedilar. Soʻng: «Shomdan oldin ikki rakʼat namoz oʻqinglar, kim xohlasa» dedilar. Bu odamlar uni sunnat deb olib qolishlaridan qoʻrqqanlari uchun edi. Bu oʻzidan oldingisidan sahihroqdir, vallohu aʼlam.Абдуллоҳ ал-Музаний (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Шомдан олдин икки ракъат намоз ўқинглар!» дедилар. Сўнг: «Шомдан олдин икки ракъат намоз ўқинглар!» дедилар. Сўнг: «Шомдан олдин икки ракъат намоз ўқинглар, ким хоҳласа» дедилар. Бу одамлар уни суннат деб олиб қолишларидан қўрққанлари учун эди. Бу ўзидан олдингисидан саҳиҳроқдир, валлоҳу аълам.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي دَاوُدَ , نا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ , نا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ , نا الْجُرَيْرِيُّ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغَفَّلِ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " بَيْنَ كُلِّ أَذَانَيْنِ صَلاةٌ - مَرَّتَيْنِ - لِمَنْ شَاءَ "

Abdulloh ibn Mugʻaffal (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Har ikki azon orasida namoz bor» — ikki marta — «kim xohlasa» dedilar.Абдуллоҳ ибн Муғаффал (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳар икки азон орасида намоз бор» — икки марта — «ким хоҳласа» дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ أَبِي الثَّلْجِ , ثنا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى , نا عَوْنُ بْنُ كَهْمَسِ بْنِ الْحَسَنِ , حَدَّثَنِي أَبِي , سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ بُرَيْدَةَ , يُحَدِّثُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُغَفَّلٍ , أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " مَا بَيْنَ كُلِّ أَذَانَيْنِ صَلاةٌ - مَرَّتَيْنِ - لِمَنْ شَاءَ "

Abdulloh ibn Mugʻaffal (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Har ikki azon orasida namoz bor» — ikki marta — «kim xohlasa» dedilar.Абдуллоҳ ибн Муғаффал (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳар икки азон орасида намоз бор» — икки марта — «ким хоҳласа» дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مُحَمَّدٍ الصَّفَّارُ , نا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ عَفَّانَ , نا أَبُو أُسَامَةَ ، عَنِ الْجُرَيْرِيِّ ، وكَهْمَسٍ ، عَنِ ابْنِ بُرَيْدَةَ , عَنْ أَبِيهِ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مَا بَيْنَ كُلِّ أَذَانَيْنِ صَلاةٌ لِمَنْ شَاءَ " . قَالَهُ ثَلاثًا

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Har ikki azon orasida namoz bor, kim xohlasa» dedilar. Buni uch marta aytdilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳар икки азон орасида намоз бор, ким хоҳласа» дедилар. Буни уч марта айтдилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سُلَيْمَانَ بْنِ الأَشْعَثِ ، ثنا عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ بْنِ سَعِيدِ بْنِ كَثِيرٍ , ثنا أَبِي . ح وَحَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ الْعَبَّاسِ الْوَرَّاقُ , نا عَبَّاسُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ التَّرْقُفِيُّ . ح وَحَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ يَعْقُوبَ الأَزْرَقُ , نا أَحْمَدُ بْنُ الْفَرَجِ أَبُو عُتْبَةَ , قَالا : نا عُثْمَانُ بْنُ سَعِيدٍ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُهَاجِرٍ , عَنْ سُلَيْمِ بْنِ عَامِرٍ أَبِي عَامِرٍ الْخَبَايِرِيِّ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ , أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " مَا مِنْ صَلاةٍ مَكْتُوبَةٍ إِلا بَيْنَ يَدَيْهَا رَكْعَتَانِ " . لَفْظُ ابْنِ أَبِي دَاوُدَ , وَقَالَ الْعَبَّاسُ : مَا مِنْ صَلاةٍ مَفْرُوضَةٍ

Abdulloh ibn Zubayr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Har bir farz namozning oldida ikki rakʼat bordir» dedilar. Bu Ibn Abu Dovudning lafzi. Abbos esa: «Har bir farz qilingan namozning...» dedi.Абдуллоҳ ибн Зубайр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Ҳар бир фарз намознинг олдида икки ракъат бордир» дедилар. Бу Ибн Абу Довуднинг лафзи. Аббос эса: «Ҳар бир фарз қилинган намознинг...» деди.

حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، أنا حَمَدُ بْنُ مَنْصُورٍ زَاجٌ , نا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْجُدِّيُّ , نا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ شَدَّادٍ الْجُرَيْرِيُّ , نا ثَابِتٌ الْبُنَانِيُّ , عَنْ أَنَسٍ , قَالَ : " إِنْ كَانَ الْغَرِيبُ لَيَدْخُلُ مَسْجِدَ الْمَدِينَةِ وَقَدْ نُودِيَ بِالْمَغْرِبِ , فَيَرَى أَنَّ النَّاسَ قَدْ صَلُّوا مِنْ كَثْرَةِ مَنْ يُصَلِّي رَكْعَتَيْنِ قَبْلَ الْمَغْرِبِ "

Anas (roziyallohu anhu) aytdi: Begona kishi Madina masjidiga kirar va shomga azon aytilgan boʻlar edi; shomdan oldin ikki rakʼat oʻqiyotganlarning koʻpligidan u odamlar namozni oʻqib boʻlishibdi deb oʻylardi.Анас (розияллоҳу анҳу) айтди: Бегона киши Мадина масжидига кирар ва шомга азон айтилган бўлар эди; шомдан олдин икки ракъат ўқиётганларнинг кўплигидан у одамлар намозни ўқиб бўлишибди деб ўйларди.

قُرِئَ عَلَى أَبِي الْقَاسِمِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ مَنِيعٍ , وَأَنَا أَسْمَعُ , حَدَّثَكُمْ شُجَاعُ بْنُ مَخْلَدٍ , نا هُشَيْمٌ , أنا عَبْدُ الْعَزِيزِ الْبُنَانِيُّ , قَالَ : سَمِعْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ , قَالَ : " كَانَ أَصْحَابُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , إِذَا أَذَّنَ الْمُؤَذِّنُ بِالْمَغْرِبِ ابْتَدَرُوا السَّوَارِيَ يُصَلُّونَ رَكْعَتَيْنِ قَبْلَ الْمَغْرِبِ , فَيَجِيءُ الْجَائِي فَيَظُنُّ أَنَّهُمْ قَدْ صَلَّوُا الْمَكْتُوبَةَ لِكَثْرَةِ مَنْ يَرَى مَنْ يُصَلِّيهَا "

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺning sahobalari muazzin shomga azon aytganda ustunlar tomon shoshilib, shomdan oldin ikki rakʼat namoz oʻqir edilar. Kelgan kishi kelib, uni oʻqiyotganlarning koʻpligidan ular farzni oʻqib boʻlishibdi deb gumon qilardi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺнинг саҳобалари муаззин шомга азон айтганда устунлар томон шошилиб, шомдан олдин икки ракъат намоз ўқир эдилар. Келган киши келиб, уни ўқиётганларнинг кўплигидан улар фарзни ўқиб бўлишибди деб гумон қиларди.

ثنا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، نا إِسْحَاقُ بْنُ أَبِي إِسْحَاقَ الصَّفَّارُ , نا كَثِيرُ بْنُ هِشَامٍ , نا شُعْبَةُ , عَنْ عَلِيِّ بْنِ زَيْدٍ , قَالَ : سَمِعْتُ أَنَسًا , يَقُولُ : " كَانُوا إِذَا سَمِعُوا أَذَانَ الْمَغْرِبِ قَامُوا يُصَلُّونَ كَأَنَّهَا فَرِيضَةٌ "

Anas (roziyallohu anhu) aytardi: Ular shom azonini eshitsalar, xuddi farzdek turib namoz oʻqir edilar.Анас (розияллоҳу анҳу) айтарди: Улар шом азонини эшитсалар, худди фарздек туриб намоз ўқир эдилар.

حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ سَعِيدِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ يُوسُفَ الْمَرْوَرُوذِيُّ , نا أَبِي , نا سَعِيدُ بْنُ سُلَيْمَانَ , عَنْ مَنْصُورِ بْنِ أَبِي الأَسْوَدِ , عَنِ الْمُخْتَارِ بْنِ فُلْفُلٍ , عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ , قَالَ : " صَلَّيْنَا الرَّكْعَتَيْنِ قَبْلَ الْمَغْرِبِ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " , قُلْنَا لأَنَسٍ : رَآكُمْ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ؟ قَالَ : " رَآنَا فَلَمْ يَأْمُرْنَا وَلَمْ يَنْهَنَا "

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) aytdi: Biz Rasululloh ﷺ zamonlarida shomdan oldin ikki rakʼat namoz oʻqirdik. Biz Anasga: «Rasululloh ﷺ sizlarni koʻrarmidilar?» dedik. U: «Bizni koʻrar edilar, lekin bizga buyurmas ham, qaytarmas ham edilar» dedi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтди: Биз Расулуллоҳ ﷺ замонларида шомдан олдин икки ракъат намоз ўқирдик. Биз Анасга: «Расулуллоҳ ﷺ сизларни кўрармидилар?» дедик. У: «Бизни кўрар эдилар, лекин бизга буюрмас ҳам, қайтармас ҳам эдилар» деди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ الْعَلاءِ ، نا مَحْمُودُ بْنُ خِدَاشٍ , نا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ , عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ صُهَيْبٍ , قَالَ : قَالَ أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ , قَالَ : " كُنَّا بِالْمَدِينَةِ إِذَا أُذِّنَ بِالْمَغْرِبِ ابْتَدَرَ الْقَوْمُ السَّوَارِيَ يُصَلُّونَ الرَّكْعَتَيْنِ حَتَّى إِنَّ الْغَرِيبَ لَيَدْخُلُ الْمَسْجِدَ فَيَرَى أَنَّ الصَّلاةَ قَدْ صُلِّيَتْ مِنْ كَثْرَةِ مَنْ يُصَلِّيهَا "

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) aytdi: Biz Madinada edik; shomga azon aytilganda odamlar ustunlar tomon shoshilib, ikki rakʼat namoz oʻqir edilar. Hatto begona kishi masjidga kirib, uni oʻqiyotganlarning koʻpligidan namoz oʻqib boʻlingan deb oʻylardi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтди: Биз Мадинада эдик; шомга азон айтилганда одамлар устунлар томон шошилиб, икки ракъат намоз ўқир эдилар. Ҳатто бегона киши масжидга кириб, уни ўқиётганларнинг кўплигидан намоз ўқиб бўлинган деб ўйларди.

ثنا الْحَسَنُ بْنُ الْخَضِرِ ، نا أَحْمَدُ بْنُ شُعَيْبٍ , أَخْبَرَنِي عَلِيُّ بْنُ عُثْمَانَ النُّفَيْلِيُّ , ثنا سَعِيدُ بْنُ عِيسَى , نا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ الْقَاسِمِ , ثنا بَكْرُ بْنُ مُضَرٍ , عَنْ عَمْرِو بْنِ الْحَارِثِ , عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ , أَنَّ أَبَا الْخَيْرِ ، حَدَّثَهُ , أَنَّ أَبَا تَمِيمٍ الْجَيْشَانِيَّ قَامَ لِيَرْكَعَ رَكْعَتَيْنِ قَبْلَ الْمَغْرِبِ , فَقُلْتُ لِعُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ : انْظُرْ إِلَى هَذَا أَيُّ صَلاةٍ يُصَلِّي ؟ فَالْتَفَتَ إِلَيْهِ فَرَآهُ , فَقَالَ : " هَذِهِ صَلاةٌ كُنَّا نُصَلِّيهَا عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ "

Uqba ibn Omir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abu Tamim al-Jayshoniy shom namozidan oldin ikki rakaat namoz oʻqish uchun turdi. Men Uqba ibn Omirga: «Mana bu kishiga qara, qaysi namozni oʻqiyapti?» dedim. U kishi unga oʻgirilib qaradilar-da: «Bu biz Rasululloh ﷺ zamonlarida oʻqiydigan namozimiz edi», dedilar.Уқба ибн Омир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Абу Тамим ал-Жайшоний шом намозидан олдин икки ракаат намоз ўқиш учун турди. Мен Уқба ибн Омирга: «Мана бу кишига қара, қайси намозни ўқияпти?» дедим. У киши унга ўгирилиб қарадилар-да: «Бу биз Расулуллоҳ ﷺ замонларида ўқийдиган намозимиз эди», дедилар.

ثنا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، ثنا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْحَسَّانِيُّ , نا يَزِيدُ , نا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ , عَنِ الْحَارِثِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ ثَوْبَانَ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " الْفَجْرُ فَجْرَانِ فَأَمَّا الْفَجْرُ الَّذِي يَكُونُ كَذَنَبِ السَّرْحَانِ فَلا يُحِلُّ الصَّلاةَ وَلا يُحَرِّمُ الطَّعَامَ , وَأَمَّا الَّذِي يَذْهَبُ مُسْتَطِيلا فِي الأُفُقِ فَإِنَّهُ يُحِلُّ الصَّلاةَ وَيُحَرِّمُ الطَّعَامَ "

Muhammad ibn Abdurrahmon ibn Savbon aytdi: Rasululloh ﷺ: «Fajr ikkitadir. Boʻrining dumiga oʻxshab (koʻtariladigan) fajr namozni halol qilmaydi va taomni harom qilmaydi. Ufq boʻylab choʻzilib ketadigani esa namozni halol qiladi va taomni harom qiladi», dedilar.Муҳаммад ибн Абдурраҳмон ибн Савбон айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Фажр иккитадир. Бўрининг думига ўхшаб (кўтариладиган) фажр намозни ҳалол қилмайди ва таомни ҳаром қилмайди. Уфқ бўйлаб чўзилиб кетадигани эса намозни ҳалол қилади ва таомни ҳаром қилади», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ الشَّافِعِيُّ ، ثنا مُحَمَّدُ بْنُ شَاذَانَ , نا مُعَلَّى , نا يَحْيَى بْنُ حَمْزَةَ , عَنْ ثَوْرِ بْنِ يَزِيدَ , عَنْ مَكْحُولٍ , عَنْ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ , وَشَدَّادِ بْنِ أَوْسٍ , قَالا : " الشَّفَقُ شَفَقَانِ : الْحُمْرَةُ وَالْبَيَاضُ فَإِذَا غَابَتِ الْحُمْرَةُ حَلَّتِ الصَّلاةُ , وَالْفَجْرُ فَجْرَانِ : الْمُسْتَطِيلُ وَالْمُعْتَرِضُ فَإِذَا انْصَدَعَ الْمُعْتَرِضُ حَلَّتِ الصَّلاةُ "

Ubada ibn Somit va Shaddod ibn Avs (roziyallohu anhumo) aytdilar: Shafaq ikkitadir: qizillik va oqlik; qizillik gʻoyib boʻlsa, namoz halol boʻladi. Fajr ham ikkitadir: choʻziluvchisi va koʻndalangi; koʻndalangi yorilsa, namoz halol boʻladi.Убада ибн Сомит ва Шаддод ибн Авс (розияллоҳу анҳумо) айтдилар: Шафақ иккитадир: қизиллик ва оқлик; қизиллик ғойиб бўлса, намоз ҳалол бўлади. Фажр ҳам иккитадир: чўзилувчиси ва кўндаланги; кўндаланги ёрилса, намоз ҳалол бўлади.

نا الْقَاضِي الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ , ثنا عَبَّاسٌ الدُّورِيُّ , نا يَعْقُوبُ بْنُ مُحَمَّدٍ الزُّهْرِيُّ , نا مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ دِينَارٍ , ثنا أَبُو الْفَضْلِ مَوْلَى طَلْحَةَ بْنِ عُمَرَ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ , عَنِ ابْنِ أَبِي لَبِيبَةَ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , قَالَ : " الشَّفَقُ الْحُمْرَةُ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Shafaq — qizillikdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Шафақ — қизилликдир.

قَرَأْتُ فِي أَصْلِ كِتَابِ أَحْمَدَ بْنِ عَمْرِو بْنِ جَابِرٍ الرَّمْلِيِّ بِخَطِّهِ ، ثنا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ الصَّمَدِ الطَّيَالِسِيُّ , نا هَارُونُ بْنُ سُفْيَانَ , ثنا عَتِيقُ بْنُ يَعْقُوبَ , ثنا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " الشَّفَقُ الْحُمْرَةُ فَإِذَا غَابَ الشَّفَقُ وَجَبَتِ الصَّلاةُ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Shafaq — qizillikdir; shafaq gʻoyib boʻlsa, namoz vojib boʻladi», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Шафақ — қизилликдир; шафақ ғойиб бўлса, намоз вожиб бўлади», дедилар.

ثنا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ الْحَسَّانِيُّ , ثنا وَكِيعٌ , ثنا الْعُمَرِيُّ ، عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , قَالَ : " الشَّفَقُ الْحُمْرَةُ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Shafaq — qizillikdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Шафақ — қизилликдир.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ ، ثنا عَبْدُ الأَعْلَى بْنُ حَمَّادٍ , ثنا أَبُو عَوَانَةَ ، عَنْ أَبِي بِشْرٍ ، عَنْ بَشِيرِ بْنِ ثَابِتٍ , عَنْ حَبِيبِ بْنِ سَالِمٍ , عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ بَشِيرٍ , قَالَ : " إِنِّي لأَعْلَمُ النَّاسِ بِوَقْتِ هَذِهِ الصَّلاةِ , صَلاةِ الْعِشَاءِ الآخِرَةِ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُصَلِّيهَا لِسُقُوطِ الْقَمَرِ لِثَالِثَةٍ " . حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، ثنا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ الدَّقِيقِيُّ , نا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ , أنا شُعْبَةُ , عَنْ أَبِي بِشْرٍ , بِإِسْنَادِهِ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , نَحْوَهُ , إِلا أَنَّهُ قَالَ : " لَيْلَةٌ ثَالِثَةٌ أَوْ رَابِعَةٌ - شَكَّ شُعْبَةُ - " , وَرَوَاهُ هُشَيْمٌ , وَرَقَبَةُ , وَسُفْيَانُ بْنُ حُسَيْنٍ , عَنْ أَبِي بِشْرٍ , عَنْ حَبِيبٍ , عَنِ النُّعْمَانِ , وَقَالُوا : " لَيْلَةٌ ثَالِثَةٌ " وَلَمْ يَذْكُرُوا : بَشِيرًا

Nuʼmon ibn Bashir (roziyallohu anhu) aytdi: Men bu namozning, yaʼni oxirgi xufton namozining vaqtini odamlar ichida eng yaxshi bilaman. Rasululloh ﷺ uni oyning uchinchi kechasida oy botadigan paytda oʻqir edilar. Shuʼba ham Abu Bishrdan, oʻz isnodi bilan Nabiy ﷺdan shunga oʻxshash rivoyat qildi, faqat u: «Uchinchi yoki toʻrtinchi kecha» dedi — Shuʼba shubha qildi. Uni Hushaym, Raqaba va Sufyon ibn Husayn ham Abu Bishrdan, u Habibdan, u Nuʼmondan rivoyat qilishgan va «uchinchi kecha» deganlar, Bashirni esa zikr qilmaganlar.Нуъмон ибн Башир (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен бу намознинг, яъни охирги хуфтон намозининг вақтини одамлар ичида энг яхши биламан. Расулуллоҳ ﷺ уни ойнинг учинчи кечасида ой ботадиган пайтда ўқир эдилар. Шуъба ҳам Абу Бишрдан, ўз исноди билан Набий ﷺдан шунга ўхшаш ривоят қилди, фақат у: «Учинчи ёки тўртинчи кеча» деди — Шуъба шубҳа қилди. Уни Ҳушайм, Рақаба ва Суфён ибн Ҳусайн ҳам Абу Бишрдан, у Ҳабибдан, у Нуъмондан ривоят қилишган ва «учинчи кеча» деганлар, Баширни эса зикр қилмаганлар.

حَدَّثَنَا أَبُو يُوسُفَ الْخَلالُ يَعْقُوبُ بْنُ يُوسُفَ , بِالْبَصْرَةِ ، نا شُعَيْبُ بْنُ أَيُّوبَ , ثنا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ , عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ , يَعْنِي ابْنَ عُمَرَ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " مَا بَيْنَ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ قِبْلَةٌ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Mashriq bilan magʻrib orasi qibladir», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Машриқ билан мағриб ораси қибладир», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُبَشِّرٍ ، ثنا جَابِرُ بْنُ الْكُرْدِيِّ , نا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ , نا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْمُجَبِّرِ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " مَا بَيْنَ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ قِبْلَةٌ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Mashriq bilan magʻrib orasi qibladir», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Машриқ билан мағриб ораси қибладир», дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَلِيٍّ أَبُو مُحَمَّدٍ ، ثنا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ شَبِيبٍ , ثنا أَحْمَدُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ الْعَنْبَرِيُّ , قَالَ : وَجَدْتُ فِي كِتَابِ أَبِي ، ثنا عَبْدُ الْمَلِكِ الْعَرْزَمِيُّ , عَنْ عَطَاءِ بْنِ أَبِي رَبَاحٍ , عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ , قَالَ : " بَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سَرِيَّةً كُنْتُ فِيهَا , فَأَصَابَتْنَا ظُلْمَةٌ فَلَمْ تُعْرَفِ الْقِبْلَةُ , فَقَالَتْ طَائِفَةٌ مِنَّا : قَدْ عَرَفْنَا الْقِبْلَةَ هِيَ هَاهُنَا قِبَلَ الشِّمَالِ فَصَلُّوا وَخَطُّوا خَطًّا , وَقَالَ بَعْضُنَا : الْقِبْلَةُ هَاهُنَا قِبَلَ الْجَنُوبِ وَخَطُّوا خَطًّا , فَلَمَّا أَصْبَحُوا وَطَلَعَتِ الشَّمْسُ أَصْبَحَتْ تِلْكَ الْخُطُوطُ لِغَيْرِ الْقِبْلَةِ , فَلَمَّا قَفَلْنَا مِنْ سَفَرِنَا سَأَلْنَا النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ ذَلِكَ , فَسَكَتَ وَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ : ‏ وَلِلَّهِ الْمَشْرِقُ وَالْمَغْرِبُ فَأَيْنَمَا تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللَّهِ , أَيْ حَيْثُ كُنْتُمْ "

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ bir sariyya joʻnatdilar, men ham unda edim. Bizni qorongʻulik qopladi va qibla bilinmay qoldi. Bizdan bir toifa: «Qiblani bildik, u mana bu yerda, shimol tomonda» dedi-da, namoz oʻqib, bir chiziq tortdi. Baʼzilarimiz esa: «Qibla mana bu yerda, janub tomonda» dedi va chiziq tortdi. Tong otib, quyosh chiqqanda, oʻsha chiziqlar qibladan boshqa tomonga qaragan boʻlib chiqdi. Safarimizdan qaytganimizda buni Nabiy ﷺdan soʻradik. U zot sukut qildilar va Alloh azza va jalla: {Mashriq ham, magʻrib ham Allohnikidir. Qay tomonga yuzlansangiz, oʻsha tomonda Allohning vajhi bordir} (oyatini) nozil qildi, yaʼni qayerda boʻlsangiz ham.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ бир сарийя жўнатдилар, мен ҳам унда эдим. Бизни қоронғулик қоплади ва қибла билинмай қолди. Биздан бир тоифа: «Қиблани билдик, у мана бу ерда, шимол томонда» деди-да, намоз ўқиб, бир чизиқ тортди. Баъзиларимиз эса: «Қибла мана бу ерда, жануб томонда» деди ва чизиқ тортди. Тонг отиб, қуёш чиққанда, ўша чизиқлар қибладан бошқа томонга қараган бўлиб чиқди. Сафаримиздан қайтганимизда буни Набий ﷺдан сўрадик. У зот сукут қилдилар ва Аллоҳ азза ва жалла: {Машриқ ҳам, мағриб ҳам Аллоҳникидир. Қай томонга юзлансангиз, ўша томонда Аллоҳнинг важҳи бордир} (оятини) нозил қилди, яъни қаерда бўлсангиз ҳам.

قَالَ : وَنا عَبْدُ الْمَلِكِ الْعَرْزَمِيُّ , عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرِ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ أَنَّهَا نزلت فِي التَّطَوُّعِ خَاصَّةً حَيْثُ تَوَجَّهَ بِكَ بَعِيرُكَ "

Abdulmalik al-Arzamiy Said ibn Jubayrdan, u Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qildiki, bu (oyat) xususan nafl namoz haqida nozil boʻlgan: tuyang seni qay tomonga yuzlantirsa, oʻsha tomonga (oʻqiyverasan).Абдулмалик ал-Арзамий Саид ибн Жубайрдан, у Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилдики, бу (оят) хусусан нафл намоз ҳақида нозил бўлган: туянг сени қай томонга юзлантирса, ўша томонга (ўқийверасан).

قُرِئَ عَلَى أَبِي الْقَاسِمِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ , وَأَنَا أَسْمَعُ , حَدَّثَكُمْ دَاوُدُ بْنُ عَمْرٍو , نا مُحَمَّدُ بْنُ يَزِيدَ الْوَاسِطِيُّ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سَالِمٍ , عَنْ عَطَاءٍ , عَنْ جَابِرٍ , قَالَ : كُنَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي مَسِيرٍ أَوْ سَفَرٍ فَأَصَابَنَا غَيْمٌ فَتَحَيَّرْنَا فَاخْتَلَفْنَا فِي الْقِبْلَةِ فَصَلَّى كُلُّ رَجُلٍ مِنَّا عَلَى حِدَةٍ وَجَعَلَ أَحَدُنَا يَخُطُّ بَيْنَ يَدَيْهِ لِنَعْلَمَ أَمْكِنَتَنَا , فَذَكَرْنَا ذَلِكَ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَلَمْ يَأْمُرْنَا بِالإِعَادَةِ , وَقَالَ : " قَدْ أَجْزَأَتْ صَلاتُكُمْ " . كَذَا قَالَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سَالِمٍ , وَقَالَ غَيْرُهُ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَزِيدَ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ الْعَرْزَمِيِّ , عَنْ عَطَاءٍ وَهُمَا ضَعِيفَانِ

Jobir (roziyallohu anhu) aytdi: Biz Rasululloh ﷺ bilan bir yurishda yoki safarda edik. Bizni bulut qopladi va biz hayron qolib, qiblada ixtilof qildik. Bas, har birimiz alohida namoz oʻqidi va birimiz joyimizni bilib olish uchun oldiga chiziq torta boshladi. Buni Nabiy ﷺga aytdik, u zot bizga (namozni) qaytarishga buyurmadilar va: «Namozlaringiz kifoya qildi», dedilar. U shunday, Muhammad ibn Solimdan (rivoyat qildi). Boshqasi esa Muhammad ibn Yaziddan, u Muhammad ibn Ubaydulloh al-Arzamiydan, u Atodan (deb) aytdi. Ikkalasi ham zaifdir.Жобир (розияллоҳу анҳу) айтди: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бир юришда ёки сафарда эдик. Бизни булут қоплади ва биз ҳайрон қолиб, қиблада ихтилоф қилдик. Бас, ҳар биримиз алоҳида намоз ўқиди ва биримиз жойимизни билиб олиш учун олдига чизиқ торта бошлади. Буни Набий ﷺга айтдик, у зот бизга (намозни) қайтаришга буюрмадилар ва: «Намозларингиз кифоя қилди», дедилар. У шундай, Муҳаммад ибн Солимдан (ривоят қилди). Бошқаси эса Муҳаммад ибн Язиддан, у Муҳаммад ибн Убайдуллоҳ ал-Арзамийдан, у Атодан (деб) айтди. Иккаласи ҳам заифдир.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ صَاعِدٍ ، ثنا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الأَحْمَسِيُّ , ثنا وَكِيعٌ . ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْحَسَّانِيُّ , ثنا وَكِيعٌ , ثنا أَشْعَثُ السَّمَّانُ , عَنْ عَاصِمِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَامِرِ بْنِ رَبِيعَةَ , عَنْ أَبِيهِ , قَالَ : " كُنَّا نُصَلِّي مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي السَّفَرِ فِي لَيْلَةٍ مُظْلِمَةٍ فَلَمْ نَدْرِ كَيْفَ الْقِبْلَةُ , فَصَلَّى كُلُّ رَجُلٍ مِنَّا عَلَى حِيَالِهِ , قَالَ : فَلَمَّا أَصْبَحْنَا ذَكَرْنَا ذَلِكَ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فنزلت : ‏ فَأَيْنَمَا تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللَّهِ " . حَدَّثَنَا ابْنُ صَاعِدٍ , ثنا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى , وَعَلِيُّ بْنُ أَشْكَابَ . ح وَحَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ , ثنا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى , قَالا : نا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ , أنا أَشْعَثُ بْنُ سَعِيدٍ أَبُو الرَّبِيعِ السَّمَّانُ بِهَذَا , وَقَالَ : " فَجَعَلَ كُلُّ رَجُلٍ مِنَّا بَيْنَ يَدَيْهِ أَحْجَارًا يُصَلِّي إِلَيْهَا , فَلَمَّا أَصْبَحْنَا إِذَا نَحْنُ إِلَى غَيْرِ الْقِبْلَةِ " فَذَكَرْنَا ذَلِكَ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , مِثْلَهُ . حَدَّثَنَا أَبُو حَامِدٍ ، ثنا يَعْقُوبُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ , ثنا أَبُو دَاوُدَ الطَّيَالِسِيُّ ، ثنا أَشْعَثُ بْنُ سَعِيدٍ , بِهَذَا مثل قَوْلِ يَزِيدَ بْنِ هَارُونَ

Omir ibn Robia (roziyallohu anhu) aytdi: Biz safarda, qorongʻi bir kechada Nabiy ﷺ bilan namoz oʻqirdik va qibla qay tomonda ekanini bilmadik. Shu sababli har birimiz oʻz tarafiga (qarab) namoz oʻqidi. Tong otgach, buni Nabiy ﷺga aytdik, shunda {Qay tomonga yuzlansangiz, oʻsha tomonda Allohning vajhi bordir} (oyati) nozil boʻldi. Yazid ibn Horun uni Ashʼas ibn Said Abu Rabiʼ as-Sammondan shunday rivoyat qildi va unda: «Har birimiz oldiga toshlar qoʻyib, oʻshanga qarab namoz oʻqidi. Tong otganda esa biz qibladan boshqa tomonda ekanmiz», dedi. Buni Nabiy ﷺga aytdik — shunga oʻxshash. Abu Dovud at-Toyalisiy ham Ashʼas ibn Saiddan buni Yazid ibn Horunning soʻzi kabi rivoyat qildi.Омир ибн Робиа (розияллоҳу анҳу) айтди: Биз сафарда, қоронғи бир кечада Набий ﷺ билан намоз ўқирдик ва қибла қай томонда эканини билмадик. Шу сабабли ҳар биримиз ўз тарафига (қараб) намоз ўқиди. Тонг отгач, буни Набий ﷺга айтдик, шунда {Қай томонга юзлансангиз, ўша томонда Аллоҳнинг важҳи бордир} (ояти) нозил бўлди. Язид ибн Ҳорун уни Ашъас ибн Саид Абу Рабиъ ас-Саммондан шундай ривоят қилди ва унда: «Ҳар биримиз олдига тошлар қўйиб, ўшанга қараб намоз ўқиди. Тонг отганда эса биз қибладан бошқа томонда эканмиз», деди. Буни Набий ﷺга айтдик — шунга ўхшаш. Абу Довуд ат-Тоялисий ҳам Ашъас ибн Саиддан буни Язид ибн Ҳоруннинг сўзи каби ривоят қилди.

حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ , ثنا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ , ثنا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ , ثنا أَيُّوبُ , عَنْ أَبِي قِلابَةَ ، عَنْ مَالِكِ بْنِ الْحُوَيْرِثِ , قَالَ : أَتَيْنَا النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَنَحْنُ شَبَبَةٌ مُتَقَارِبُونَ فَأَقَمْنَا عِنْدَهُ عِشْرِينَ لَيْلَةً , وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَحِيمًا رَقِيقًا فَظَنَّ أَنَّا قَدِ اشْتَقْنَا إِلَى أَهْلِنَا , وَسَأَلْنَا عَمَّنْ تَرَكْنَا فِي أَهْلِنَا فَأَخْبَرَنَاهُ , فَقَالُ : " ارْجِعُوا إِلَى أَهْلِيكُمْ , فَأَقِيمُوا فِيهِمْ وَعَلِّمُوهُمْ وَبِرُّوهُمْ وَصَلُّوا كَمَا رَأَيْتُمُونِي أُصَلِّي , وَإِذَا حَضَرَتِ الصَّلاةُ فَلْيُؤَذِّنْ لَكُمْ أَحَدُكُمْ ثُمَّ لِيَؤُمَّكُمْ أَكْبَرُكُمْ "

Molik ibn al-Huvayris (roziyallohu anhu) aytdi: Biz Nabiy ﷺ huzurlariga keldik, yoshlari bir-biriga yaqin yigitlar edik. U zotning huzurlarida yigirma kecha turdik. Rasululloh ﷺ rahmdil va mehribon zot edilar; bizni oilamizni sogʻinib qoldilar deb oʻyladilar va bizdan ortimizda qoldirganlarimiz haqida soʻradilar, biz u zotga xabar berdik. Shunda u zot: «Oilalaringizga qaytinglar, ular orasida turinglar, ularga (dinni) oʻrgatinglar, ularga yaxshilik qilinglar va men namoz oʻqiganimni koʻrganingizdek namoz oʻqinglar. Namoz vaqti kirganda sizlardan biringiz azon aytsin, soʻng sizlarga eng kattangiz imomlik qilsin», dedilar.Молик ибн ал-Ҳувайрис (розияллоҳу анҳу) айтди: Биз Набий ﷺ ҳузурларига келдик, ёшлари бир-бирига яқин йигитлар эдик. У зотнинг ҳузурларида йигирма кеча турдик. Расулуллоҳ ﷺ раҳмдил ва меҳрибон зот эдилар; бизни оиламизни соғиниб қолдилар деб ўйладилар ва биздан ортимизда қолдирганларимиз ҳақида сўрадилар, биз у зотга хабар бердик. Шунда у зот: «Оилаларингизга қайтинглар, улар орасида туринглар, уларга (динни) ўргатинглар, уларга яхшилик қилинглар ва мен намоз ўқиганимни кўрганингиздек намоз ўқинглар. Намоз вақти кирганда сизлардан бирингиз азон айтсин, сўнг сизларга энг каттангиз имомлик қилсин», дедилар.

ثنا عُمَرُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ عَلِيٍّ ، ثنا مُحَمَّدُ بْنُ الْوَلِيدِ , ثنا عَبْدُ الْوَهَّابِ , ثنا أَيُّوبُ , عَنْ أَبِي قِلابَةَ ، ثنا مَالِكُ بْنُ الْحُوَيْرِثِ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , نَحْوَهُ , وَقَالَ فِيهِ أَيْضًا : " صَلُّوا كَمَا رَأَيْتُمُونِي أُصَلِّي "

Molik ibn al-Huvayris (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan shunga oʻxshash rivoyat qildi va unda yana: «Men namoz oʻqiganimni koʻrganingizdek namoz oʻqinglar», deyilgan.Молик ибн ал-Ҳувайрис (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан шунга ўхшаш ривоят қилди ва унда яна: «Мен намоз ўқиганимни кўрганингиздек намоз ўқинглар», дейилган.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ إِسْحَاقَ بْنِ بُهْلُولٍ ، ثنا أبِي , نا سَالِمُ بْنُ نُوحٍ أَبُو سَعِيدٍ الأَحْوَلُ الْهِلالِيُّ , ثنا الْجُرَيْرِيُّ ، عَنْ أَبِي نَضْرَةَ ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " إِذَا اجْتَمَعَ ثَلاثَةٌ أَمَّهُمْ أَحَدُهُمْ وَأَحَقُّهُمْ بِالإِمَامَةِ أَقْرَؤُهُمْ "

Abu Said (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Uch kishi jamlansa, ulardan biri imomlik qilsin. Imomlikka eng haqlisi — ular ichida Qurʼonni eng yaxshi oʻqiydiganidir», dedilar.Абу Саид (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Уч киши жамланса, улардан бири имомлик қилсин. Имомликка энг ҳақлиси — улар ичида Қуръонни энг яхши ўқийдиганидир», дедилар.

نا عَبْدُ الْوَهَّابِ بْنُ عِيسَى بْنِ أَبِي حَيَّةَ ، إِمْلاءً , نا إِسْحَاقُ بْنُ أَبِي إِسْرَائِيلَ , نا صَالِحُ بْنُ قُدَامَةَ أَبُو مُحَمَّدٍ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , قَالَ : بَيْنَمَا النَّاسُ فِي صَلاةِ الصُّبْحِ فِي قُبَاءٍ إِذْ جَاءَهُمْ رَجُلٌ , فَقَالَ : إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أنزل عَلَيْهِ اللَّيْلَةَ قُرْآنٌ وَأَمَرَهُ أَنْ يَسْتَقْبِلَ الْكَعْبَةَ أَلا فَاسْتَقْبِلُوهَا , وَكَانَتْ وُجُوهُ النَّاسِ إِلَى الشَّامِ فَاسْتَدَارُوا مُوَجِّهِينَ إِلَى الْكَعْبَةِ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Odamlar Quboʼda bomdod namozida boʻlganlarida, ularning oldiga bir kishi kelib: «Bu kecha Rasululloh ﷺga Qurʼon nozil qilindi va u zot Kaʼbaga yuzlanishga buyurildilar; bas, unga yuzlaninglar», dedi. Odamlarning yuzlari Shom tomonda edi; shunda ular aylanib, Kaʼba tomon yuzlandilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Одамлар Қубўда бомдод намозида бўлганларида, уларнинг олдига бир киши келиб: «Бу кеча Расулуллоҳ ﷺга Қуръон нозил қилинди ва у зот Каъбага юзланишга буюрилдилар; бас, унга юзланинглар», деди. Одамларнинг юзлари Шом томонда эди; шунда улар айланиб, Каъба томон юзландилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ بْنُ عِيسَى ، نا أَبُو هَاشِمٍ الرِّفَاعِيُّ مُحَمَّدُ بْنُ يَزِيدَ ، نا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَيَّاشٍ ، ثنا أَبُو إِسْحَاقَ ، عَنِ الْبَرَاءِ , قَالَ : " صَلَّيْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعْدَ قُدُومِهِ الْمَدِينَةَ سِتَّةَ عَشَرَ شَهْرًا نَحْوَ بَيْتِ الْمَقْدِسِ , ثُمَّ عَلِمَ اللَّهُ سُبْحَانَهُ هَوَى نَبِيِّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فنزلت : ‏ قَدْ نَرَى تَقَلُّبَ وَجْهِكَ فِي السَّمَاءِ فَلَنُوَلِّيَنَّكَ قِبْلَةً تَرْضَاهَا فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ , فَأَمَرَهُ أَنْ يُوَلِّيَ إِلَى الْكَعْبَةِ , وَمَرَّ عَلَيْنَا رَجُلٌ وَنَحْنُ نُصَلِّي نَحْوَ بَيْتِ الْمَقْدِسِ , فَقَالَ : إِنَّ نَبِيَّكُمْ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَدْ حَوَّلَ وَجْهَهُ إِلَى الْكَعْبَةِ , فَتَوَجَّهْنَا إِلَى الْكَعْبَةِ وَقَدْ صَلَّيْنَا رَكْعَتَيْنِ "

al-Baroʼ (roziyallohu anhu) aytdi: Biz Rasululloh ﷺ bilan, u zot Madinaga kelganlaridan keyin oʻn olti oy Baytul-Maqdis tomonga qarab namoz oʻqidik. Soʻng Alloh subhanahu Nabiysi ﷺning istagini bildi va {Biz yuzingning osmonga (tez-tez) burilishini koʻrmoqdamiz. Bas, albatta, Biz seni oʻzing rozi boʻladigan qiblaga yuzlantiramiz. Endi yuzingni Masjidul-Haram tomon burgin} (oyati) nozil boʻldi va U zot Nabiysini Kaʼbaga yuzlanishga buyurdi. Biz Baytul-Maqdisga qarab namoz oʻqiyotganimizda yonimizdan bir kishi oʻtib: «Nabiyingiz ﷺ yuzlarini Kaʼba tomon burdilar», dedi. Shunda biz ikki rakʼat oʻqigan holimizda Kaʼba tomon yuzlandik.ал-Барў (розияллоҳу анҳу) айтди: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан, у зот Мадинага келганларидан кейин ўн олти ой Байтул-Мақдис томонга қараб намоз ўқидик. Сўнг Аллоҳ субҳанаҳу Набийси ﷺнинг истагини билди ва {Биз юзингнинг осмонга (тез-тез) бурилишини кўрмоқдамиз. Бас, албатта, Биз сени ўзинг рози бўладиган қиблага юзлантирамиз. Энди юзингни Масжидул-Ҳарам томон бургин} (ояти) нозил бўлди ва У зот Набийсини Каъбага юзланишга буюрди. Биз Байтул-Мақдисга қараб намоз ўқиётганимизда ёнимиздан бир киши ўтиб: «Набийингиз ﷺ юзларини Каъба томон бурдилар», деди. Шунда биз икки ракъат ўқиган ҳолимизда Каъба томон юзландик.

حَدَّثَنَا أَبُو مُحَمَّدِ بْنُ صَاعِدٍ ، ثنا عَبْدَةُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الصَّفَّارُ , نا زَيْدُ بْنُ الْحُبَابِ , نا جَمِيلُ بْنُ عُبَيْدٍ أَبُو النَّضْرِ الطَّائِيُّ , نا ثُمَامَةُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ , عَنْ جَدِّهِ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ , قَالَ : جَاءَ مُنَادِي رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَقَالَ : إِنَّ الْقِبْلَةَ قَدْ حُوِّلَتْ إِلَى الْكَعْبَةِ , وَالإِمَامُ فِي الصَّلاةِ قَدْ صَلَّى رَكْعَتَيْنِ , فَقَالَ الْمُنَادِي : قَدْ حُوِّلَتِ الْقِبْلَةُ إِلَى الْكَعْبَةِ فَصَلُّوا الرَّكْعَتَيْنِ الْبَاقِيَتَيْنِ إِلَى الْكَعْبَةِ "

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺning munodiylari kelib: «Qibla Kaʼba tomon burildi», dedi. Imom esa namozda ikki rakʼat oʻqigan edi. Munodiy: «Qibla Kaʼba tomon burildi, qolgan ikki rakʼatni Kaʼbaga qarab oʻqinglar», dedi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺнинг мунодийлари келиб: «Қибла Каъба томон бурилди», деди. Имом эса намозда икки ракъат ўқиган эди. Мунодий: «Қибла Каъба томон бурилди, қолган икки ракъатни Каъбага қараб ўқинглар», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نا أَبُو الأَزْهَرِ ، نا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى , ثنا عَبْدُ السَّلامِ بْنُ حَفْصٍ , عَنْ أَبِي حَازِمٍ ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ , قَالَ : لَمَّا حُوِّلَتِ الْقِبْلَةُ إِلَى الْكَعْبَةِ مَرَّ رَجُلٌ بِأَهْلِ قُبَاءٍ وَهُمْ يُصَلُّونَ , فَقَالَ لَهُمْ : قَدْ حُوِّلَتِ الْقِبْلَةُ إِلَى الْكَعْبَةِ , فَاسْتَدَارُوا أَمَامَهُمْ نَحْوَ الْكَعْبَةِ "

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu) aytdi: Qibla Kaʼba tomon burilganida, bir kishi Quboʼ ahlining yonidan oʻtdi, ular namoz oʻqiyotgan edilar. U ularga: «Qibla Kaʼba tomon burildi», dedi. Shunda ular oldilariga, Kaʼba tomon aylandilar.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу) айтди: Қибла Каъба томон бурилганида, бир киши Қубў аҳлининг ёнидан ўтди, улар намоз ўқиётган эдилар. У уларга: «Қибла Каъба томон бурилди», деди. Шунда улар олдиларига, Каъба томон айландилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مَرْزُوقٍ , ثنا أَبُو عَاصِمٍ ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ , عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ , أَخْبَرَنِي جَابِرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ , أَنَّ مُعَاذًا " كَانَ يُصَلِّي مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْعِشَاءَ , ثُمَّ يَنْصَرِفُ إِلَى قَوْمِهِ فَيُصَلِّي بِهِمْ , هِيَ لَهُ تَطَوُّعٌ وَلَهُمْ فَرِيضَةٌ "

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo) xabar berdiki, Muoz Nabiy ﷺ bilan xufton namozini oʻqir, soʻng qavmi oldiga qaytib, ularga imomlik qilar edi; bu unga nafl, ularga esa farz edi.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо) хабар бердики, Муоз Набий ﷺ билан хуфтон намозини ўқир, сўнг қавми олдига қайтиб, уларга имомлик қилар эди; бу унга нафл, уларга эса фарз эди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، ثنا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ بِشْرٍ , وَأَبُو الأَزْهَرِ , قَالا : نا عَبْدُ الرَّزَّاقِ , أنا ابْنُ جُرَيْجٍ , أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ , أَخْبَرَنِي جَابِرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ , أَنَّ مُعَاذًا " كَانَ يُصَلِّي مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْعِشَاءَ , ثُمَّ يَنْصَرِفُ إِلَى قَوْمِهِ فَيُصَلِّي لَهُمْ تِلْكَ الصَّلاةَ , هِيَ لَهُ نَافِلَةٌ وَلَهُمْ فَرِيضَةٌ "

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo) xabar berdiki, Muoz Rasululloh ﷺ bilan xufton namozini oʻqir, soʻng qavmi oldiga qaytib, ularga oʻsha namozni oʻqib berar edi; bu unga nofila, ularga esa farz edi.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо) хабар бердики, Муоз Расулуллоҳ ﷺ билан хуфтон намозини ўқир, сўнг қавми олдига қайтиб, уларга ўша намозни ўқиб берар эди; бу унга нофила, уларга эса фарз эди.

حَدَّثَنَا ابْنُ صَاعِدٍ , ثنا أَحْمَدُ بْنُ مَنْصُورٍ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ الْقَطِيعِيُّ , نا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ , عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ الرَّبِيعِ . ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرِ بْنِ رُمَيْسٍ , نا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ الدَّقِيقِيُّ , نا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سَعْدٍ , ثنا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ الرَّبِيعِ بْنِ سَبْرَةَ الْجُهَنِيُّ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَدِّهِ , قَالَ : " نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يُصَلَّى فِي أَعْطَانِ الإِبِلِ , وَرَخَّصَ أَنْ يُصَلَّى فِي مُرَاحِ الْغَنَمِ " . وَقَالَ ابْنُ صَاعِدٍ : أَمَرَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " أَنْ نُصَلِّيَ فِي مُرَاحَاتِ الْغَنَمِ , وَنَهَانَا أَنْ نُصَلِّيَ فِي أَعْطَانِ الإِبِلِ "

Sabra ibn Maʼbad al-Juhaniy (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ tuya qoʻralarida namoz oʻqishdan qaytardilar va qoʻy qoʻtonlarida namoz oʻqishga ruxsat berdilar. Ibn Soid esa: «Rasululloh ﷺ bizni qoʻy qoʻtonlarida namoz oʻqishga buyurdilar va tuya qoʻralarida namoz oʻqishimizdan qaytardilar», deb rivoyat qildi.Сабра ибн Маъбад ал-Жуҳаний (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ туя қўраларида намоз ўқишдан қайтардилар ва қўй қўтонларида намоз ўқишга рухсат бердилар. Ибн Соид эса: «Расулуллоҳ ﷺ бизни қўй қўтонларида намоз ўқишга буюрдилар ва туя қўраларида намоз ўқишимиздан қайтардилар», деб ривоят қилди.

نا ابْنُ صَاعِدٍ , نا عَبْدُ الْجَبَّارِ بْنُ الْعَلاءِ , وَمُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الْحَكَمِ , قَالا : نا حَرْمَلَةُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ , حَدَّثَنِي عَمِّي عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ الرَّبِيعِ بْنِ سَبْرَةَ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَدِّهِ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " صَلُّوا فِي مُرَاحَاتِ الْغَنَمِ وَلا تُصَلُّوا فِي مُرَاحَاتِ الإِبِلِ "

Sabra ibn Maʼbad al-Juhaniy (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Qoʻy qoʻtonlarida namoz oʻqinglar, tuya qoʻralarida esa namoz oʻqimanglar», dedilar.Сабра ибн Маъбад ал-Жуҳаний (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Қўй қўтонларида намоз ўқинглар, туя қўраларида эса намоз ўқиманглар», дедилар.

حَدَّثَنَا ابْنُ صَاعِدٍ , نا أَحْمَدُ بْنُ مَنْصُورٍ , نا زَيْدُ بْنُ الْحُبَابِ , نا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ الرَّبِيعِ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَدِّهِ أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " نَهَى أَنْ يُصَلَّى فِي أَعْطَانِ الإِبِلِ , وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُصَلِّي فِي مُرَاحَاتِ الشَّاءِ "

Sabra ibn Maʼbad al-Juhaniy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ tuya qoʻralarida namoz oʻqishdan qaytardilar, oʻzlari esa qoʻy qoʻtonlarida namoz oʻqir edilar.Сабра ибн Маъбад ал-Жуҳаний (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ туя қўраларида намоз ўқишдан қайтардилар, ўзлари эса қўй қўтонларида намоз ўқир эдилар.

حَدَّثَنَا أَبُو صَالِحٍ الأَصْبَهَانِيُّ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ سَعِيدِ بْنِ هَارُونَ ، نا إِسْمَاعِيلُ بْنُ يَزِيدَ الْقَطَّانُ , نا مَعْنُ بْنُ عِيسَى , حَدَّثَنِي سَعِيدُ بْنُ السَّائِبِ الطَّائِفِيُّ , عَنْ نُوحِ بْنِ صَعْصَعَةَ , عَنْ يَزِيدَ بْنِ عَامِرٍ , قَالَ : قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِذَا جِئْتَ إِلَى الصَّلاةِ فَوَجَدْتَ النَّاسَ يُصَلُّونَ فَصَلِّ مَعَهُمْ , وَإِنْ كُنْتَ قَدْ صَلَّيْتَ تَكُونُ لَكَ نَافِلَةً وَهَذِهِ مَكْتُوبَةٌ "

Yazid ibn Omir (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ menga: «Namozga kelib, odamlarni namoz oʻqiyotgan holda topsang, ular bilan birga oʻqi. Agar (avval) oʻqigan boʻlsang, u senga nofila boʻladi, bu esa farzdir», dedilar.Язид ибн Омир (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ менга: «Намозга келиб, одамларни намоз ўқиётган ҳолда топсанг, улар билан бирга ўқи. Агар (аввал) ўқиган бўлсанг, у сенга нофила бўлади, бу эса фарздир», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ صَاعِدٍ ، ثنا عُمَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ الأَسَدِيُّ , ثنا أبِي , نا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ , عَنْ ثَابِتٍ , عَنْ أَنَسٍ أَنَّ رَجُلا جَاءَ وَقَدْ صَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَقَامَ يُصَلِّي وَحْدَهُ , فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مَنْ يَتَّجِرُ عَلَى هَذَا فَلْيُصَلِّي مَعَهُ ؟ "

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ namozni oʻqib boʻlganlarida bir kishi keldi va yolgʻiz turib namoz oʻqiy boshladi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Kim bunga (savob) savdosini qiladi va u bilan birga namoz oʻqiydi?», dedilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ намозни ўқиб бўлганларида бир киши келди ва ёлғиз туриб намоз ўқий бошлади. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Ким бунга (савоб) савдосини қилади ва у билан бирга намоз ўқийди?», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، نا إِسْحَاقُ بْنُ دَاوُدَ بْنِ عِيسَى الْمَرْوَزِيُّ , نا خَالِدُ بْنُ عَبْدِ السَّلامِ الصَّدَفِيُّ , نا الْفَضْلُ بْنُ الْمُخْتَارِ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَوْهَبٍ , عَنْ عِصْمَةَ بْنِ مَالِكٍ , قَالَ : كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَدْ صَلَّى الظُّهْرَ وَقَعَدَ فِي الْمَسْجِدِ إِذْ دَخَلَ رَجُلٌ يُصَلِّي , فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " أَلا رَجُلٌ يَقُومُ فَيَتَصَدَّقُ عَلَى هَذَا فَيُصَلِّي مَعَهُ ؟ "

Ismat ibn Molik (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ peshin namozini oʻqib, masjidda oʻtirgan edilar, shu payt bir kishi kirib namoz oʻqiy boshladi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Turib, bunga sadaqa qiladigan va u bilan birga namoz oʻqiydigan kishi yoʻqmi?», dedilar.Исмат ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ пешин намозини ўқиб, масжидда ўтирган эдилар, шу пайт бир киши кириб намоз ўқий бошлади. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Туриб, бунга садақа қиладиган ва у билан бирга намоз ўқийдиган киши йўқми?», дедилар.

حَدَّثَنَا ابْنُ صَاعِدٍ , نا مُحَمَّدُ بْنُ صَالِحِ بْنِ النَّطَّاحِ , ثنا الْحَسَنُ بْنُ حَبِيبِ بْنِ نُدْبَةَ , ثنا إِسْمَاعِيلُ الْمَكِّيُّ , عَنِ الْحَسَنِ , عَنْ سَمُرَةَ بْنِ جُنْدُبٍ , أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " إِذَا كَانَ اثْنَانِ صَلَّيَا مَعًا فَإِذَا كَانُوا ثَلاثَةً تَقَدَّمَ أَحَدُهُمْ "

Samura ibn Jundub (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ikki kishi boʻlsa, birga (yonma-yon) namoz oʻqiydilar. Uch kishi boʻlsalar, biri oldinga oʻtadi», dedilar.Самура ибн Жундуб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Икки киши бўлса, бирга (ёнма-ён) намоз ўқийдилар. Уч киши бўлсалар, бири олдинга ўтади», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ الْعَبَّاسِ الْبَغَوِيُّ , ثنا عُمَرُ بْنُ شَبَّةَ , نا أَبُو أَحْمَدَ الزُّبَيْرِيُّ ، نا الْوَلِيدُ بْنُ جُمَيْعٍ , عَنْ أُمِّهِ , عَنْ أُمِّ وَرَقَةَ , أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " أَذِنَ لَهَا أَنْ يُؤَذَّنَ لَهَا وَيُقَامَ وَتَؤُمَّ نِسَاءَهَا "

Ummu Varaqa (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ unga (uyida) azon va iqomat aytilishiga hamda oʻz ayollariga imomlik qilishiga izn berdilar.Умму Варақа (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ унга (уйида) азон ва иқомат айтилишига ҳамда ўз аёлларига имомлик қилишига изн бердилар.

حَدَّثَنَا أَبُو حَامِدٍ مُحَمَّدُ بْنُ هَارُونَ الْحَضْرَمِيُّ , ثنا الْمُنْذِرُ بْنُ الْوَلِيدِ , نا يَحْيَى بْنُ زَكَرِيَّا بْنِ دِينَارٍ الأَنْصَارِيُّ , نا الْحَجَّاجُ , عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ رَجَاءٍ , عَنْ أَنَسِ بْنِ ضَمْعَجٍ , عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَمْرٍو , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " يَؤُمُّ النَّاسَ أَقْدَمُهُمْ هِجْرَةً , وَإِنْ كَانُوا فِي الْهِجْرَةِ سَوَاءً فَأَفْقَهُهُمْ فِي الدِّينِ , وَإِنْ كَانُوا فِي الدِّينِ سَوَاءً فَأَقْرَؤُهُمْ لِلْقُرْآنِ , وَلا يُؤَمُّ الرَّجُلُ فِي سُلْطَانِهِ وَلا يُقْعَدُ عَلَى تَكْرِمَتِهِ إِلا بِإِذْنِهِ " , وَكَانَ يُسَوِّي مَنَاكِبَنَا فِي الصَّلاةِ , وَيَقُولُ : " لا تَخْتَلِفُوا فَتَخْتَلِفَ قُلُوبُكُمْ , وَلْيَلِيَنِي مِنْكُمْ أُولُو الأَحْلامِ وَالنُّهَى ثُمَّ الَّذِينَ يَلُونَهُمْ "

Uqba ibn Amr (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Odamlarga hijrati eng oldin boʻlgani imomlik qiladi. Agar hijratda teng boʻlsalar, dinda eng fiqhlisi; dinda teng boʻlsalar, Qurʼonni eng koʻp oʻqiydigani. Kishiga oʻz hukmronlik joyida imomlik qilinmaydi va uning hurmat oʻrniga izmisiz oʻtirilmaydi», dedilar. U zot namozda yelkalarimizni tekislar va: «Ixtilof qilmanglar, yoʻqsa qalblaringiz ixtilofga tushadi. Menga sizlardan aql va idrok egalari yaqin tursin, soʻng ulardan keyingilari», der edilar.Уқба ибн Амр (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Одамларга ҳижрати энг олдин бўлгани имомлик қилади. Агар ҳижратда тенг бўлсалар, динда энг фиқҳлиси; динда тенг бўлсалар, Қуръонни энг кўп ўқийдигани. Кишига ўз ҳукмронлик жойида имомлик қилинмайди ва унинг ҳурмат ўрнига измисиз ўтирилмайди», дедилар. У зот намозда елкаларимизни текислар ва: «Ихтилоф қилманглар, йўқса қалбларингиз ихтилофга тушади. Менга сизлардан ақл ва идрок эгалари яқин турсин, сўнг улардан кейингилари», дер эдилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمِصْرِيُّ , نا أَبُو الزِّنْبَاعِ ، نا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ , نا اللَّيْثُ , عَنْ جَرِيرِ بْنِ حَازِمٍ , عَنِ الأَعْمَشِ ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ رَجَاءٍ , عَنْ أَوْسِ بْنِ ضَمْعَجٍ , عَنْ أَبِي مَسْعُودٍ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " يَؤُمُّ الْقَوْمَ أَكْثَرُهُمْ قُرْآنًا , فَإِنْ كَانُوا فِي الْقُرْآنِ وَاحِدًا فَأَقْدَمُهُمْ هِجْرَةً , فَإِنْ كَانُوا فِي الْهِجْرَةِ وَاحِدًا فَأَفْقَهُهُمْ فِقْهًا , فَإِنْ كَانَ الْفِقْهُ وَاحِدًا فَأَكْبَرُهُمْ سِنًّا "

Abu Masʼud (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Qavmga ular ichida Qurʼonni eng koʻp (biladigani) imomlik qiladi. Agar Qurʼonda teng boʻlsalar, hijratda oldinroq boʻlgani; hijratda teng boʻlsalar, fiqhda eng bilimdoni; fiqhda teng boʻlsalar, yoshi kattarogʻi», dedilar.Абу Масъуд (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Қавмга улар ичида Қуръонни энг кўп (биладигани) имомлик қилади. Агар Қуръонда тенг бўлсалар, ҳижратда олдинроқ бўлгани; ҳижратда тенг бўлсалар, фиқҳда энг билимдони; фиқҳда тенг бўлсалар, ёши каттароғи», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ هَارُونَ الْحَضْرَمِيُّ , نا أَبُو مُسْلِمٍ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ وَاقِدٍ , ثنا الرَّبِيعُ بْنُ بَدْرٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَدِّهِ , عَنْ أَبِي مُوسَى الأَشْعَرِيِّ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " الاثْنَانِ فَمَا فَوْقَهُمَا جَمَاعَةٌ "

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ikki kishi va undan koʻpi jamoatdir», dedilar.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Икки киши ва ундан кўпи жамоатдир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، ثنا إِبْرَاهِيمُ بْنُ رَاشِدٍ , حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَمْرٍو السَّدُوسِيُّ , ثنا عُثْمَانُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْمَدَنِيُّ , عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَدِّهِ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " اثْنَانِ فَمَا فَوْقَهُمَا جَمَاعَةٌ "

Abdulloh ibn Amr ibn al-Os (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ikki kishi va undan koʻpi jamoatdir», dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Икки киши ва ундан кўпи жамоатдир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرٍ الْجُوزِيُّ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ غَالِبٍ , ثنا الْعَبَّاسُ بْنُ سُلَيْمٍ , ثنا عُبَيْدُ بْنُ سَعِيدٍ , عَنِ اللَّيْثِ , عَنْ مُجَاهِدٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لا يَتَقَدَّمِ الصَّفَّ الأَوَّلَ أَعْرَابِيٌّ وَلا أَعْجَمِيٌّ وَلا غُلامٌ لَمْ يَحْتَلِمْ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Birinchi safga aʼrobiy ham, ajam ham, balogʻatga yetmagan bola ham oʻtmasin», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Биринчи сафга аъробий ҳам, ажам ҳам, балоғатга етмаган бола ҳам ўтмасин», дедилар.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَحْمَدَ الدَّقَّاقُ , نا يَحْيَى بْنُ أَبِي طَالِبٍ , ثنا عَمْرُو بْنُ عَبْدِ الْغَفَّارِ , ثنا الأَعْمَشُ ، عَنِ الْمِنْهَالِ بْنِ عَمْرٍو , عَنْ عَبَّادِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الأَسَدِيِّ , قَالَ : سَمِعْتُ عَلِيًّا رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ , يَقُولُ : " إِنَّ مِنَ السُّنَّةِ إِذَا سَلَّمَ الإِمَامُ أَنْ لا يَقُومَ فِي مَوْضِعِهِ الَّذِي صَلَّى فِيهِ فَيُصَلِّي تَطَوُّعًا حَتَّى يَنْحَرِفَ أَوْ يَتَحَوَّلَ أَوْ يَفْصِلَ بِكَلامٍ "

Abbod ibn Abdulloh al-Asadiy aytdi: Ali (roziyallohu anhu)ning shunday deganini eshitdim: Imom salom berganidan keyin oʻzi namoz oʻqigan joyda turib nafl namoz oʻqimasligi, balki yon tomonga burilishi yoki joyini oʻzgartirishi yoxud gap bilan ajratishi sunnatdandir.Аббод ибн Абдуллоҳ ал-Асадий айтди: Али (розияллоҳу анҳу)нинг шундай деганини эшитдим: Имом салом берганидан кейин ўзи намоз ўқиган жойда туриб нафл намоз ўқимаслиги, балки ён томонга бурилиши ёки жойини ўзгартириши ёхуд гап билан ажратиши суннатдандир.

قُرِئَ عَلَى يَحْيَى بْنِ صَاعِدٍ , حَدَّثَكُمْ أَحْمَدُ بْنُ الْمِقْدَامِ ، نا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ , ثنا هِشَامٌ الْقُرْدُوسِيُّ , نا مُحَمَّدُ بْنُ سِيرِينَ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , قَالَ : قَامَ رَجُلٌ , فَقَالَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ , أَيُصَلِّي الرَّجُلُ فِي الثَّوْبِ الْوَاحِدِ ؟ قَالَ : " أَوَكُلُّكُمْ يَجِدُ ثَوْبَيْنِ ؟ " ، قَالَ : فَلَمَّا كَانَ عُمَرُ قَامَ إِلَيْهِ رَجُلٌ , فَقَالَ : يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ , أَيُصَلِّي الرَّجُلُ فِي الثَّوْبِ الْوَاحِدِ ؟ قَالَ : إِذَا وَسَّعَ اللَّهُ عَلَيْكُمْ فَأَوْسِعُوا عَلَى أَنْفُسِكُمْ , ثُمَّ جَمَعَ رَجُلٌ عَلَيْهِ ثِيَابَهُ فَصَلَّى فِي إِزَارٍ وَرِدَاءٍ , فِي إِزَارٍ وَقَمِيصٍ , فِي إِزَارٍ وَقَبَاءٍ , فِي سَرَاوِيلَ وَرِدَاءٍ , فِي سَرَاوِيلَ وَقَمِيصٍ , فِي سَرَاوِيلَ وَقَبَاءٍ , قَالَ : وَأَحْسَبُهُ قَالَ : فِي تُبَّانٍ وَقَمِيصٍ , فِي تُبَّانٍ وَرِدَاءٍ , فِي تُبَّانٍ وَقَبَاءٍ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Bir kishi turib: «Ey Allohning Rasuli, kishi bitta kiyimda namoz oʻqiydimi?» dedi. U zot: «Hammangizda ikkita kiyim bormi?» dedilar. Umar (davri) boʻlganida, uning oldiga bir kishi turib kelib: «Ey amirul-muʼminin, kishi bitta kiyimda namoz oʻqiydimi?» dedi. U: «Alloh sizlarga kengchilik bergan boʻlsa, oʻzlaringizga ham kengchilik qilinglar», dedi. Soʻng kishi kiyimlarini ustiga jamlab, izor va rido bilan, izor va koʻylak bilan, izor va qabo bilan, ishton va rido bilan, ishton va koʻylak bilan, ishton va qabo bilan namoz oʻqidi. (Roviy) aytdi: Menimcha, u: tubbon va koʻylakda, tubbon va ridoda, tubbon va qaboda ham, dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Бир киши туриб: «Эй Аллоҳнинг Расули, киши битта кийимда намоз ўқийдими?» деди. У зот: «Ҳаммангизда иккита кийим борми?» дедилар. Умар (даври) бўлганида, унинг олдига бир киши туриб келиб: «Эй амирул-муъминин, киши битта кийимда намоз ўқийдими?» деди. У: «Аллоҳ сизларга кенгчилик берган бўлса, ўзларингизга ҳам кенгчилик қилинглар», деди. Сўнг киши кийимларини устига жамлаб, изор ва ридо билан, изор ва кўйлак билан, изор ва қабо билан, иштон ва ридо билан, иштон ва кўйлак билан, иштон ва қабо билан намоз ўқиди. (Ровий) айтди: Менимча, у: туббон ва кўйлакда, туббон ва ридода, туббон ва қабода ҳам, деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْفَارِسِيُّ , نا عُثْمَانُ بْنُ خَرَّزَاذَ , ثنا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي أُمَيَّةَ , ثنا فُلَيْحُ بْنُ سُلَيْمَانَ , عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ , عَنْ أَبِيهِ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لَمْ يَمُتْ نَبِيٌّ حَتَّى يَؤُمَّهُ رَجُلٌ مِنْ قَوْمِهِ " . ابْنُ أَبِي أُمَيَّةَ لَيْسَ بِقَوِيٍّ

al-Mugʻira ibn Shuʼba (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Hech bir nabiy oʻz qavmidan bir kishi unga imomlik qilmaguncha vafot etmagan», dedilar. Ibn Abu Umayya kuchli emas.ал-Муғира ибн Шуъба (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳеч бир набий ўз қавмидан бир киши унга имомлик қилмагунча вафот этмаган», дедилар. Ибн Абу Умайя кучли эмас.

نا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، نا سَعِيدُ بْنُ يَحْيَى الأُمَوِيُّ , حَدَّثَنِي أَبِي , ثنا زَكَرِيَّا بْنُ أَبِي زَائِدَةَ , حَدَّثَنِي أَبُو الْقَاسِمِ وَهُوَ الْجَدَلِيُّ حُسَيْنُ بْنُ الْحَارِثِ أَنَّهُ سَمِعَ النُّعْمَانَ بْنَ بَشِيرٍ , يَقُولُ : إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَقْبَلَ بِوَجْهِهِ عَلَى النَّاسِ , ثُمَّ قَالَ : " أَقِيمُوا صُفُوفَكُمْ - ثَلاثَ مَرَّاتٍ - فَوَاللَّهِ لَتَتُمُّنَ صُفُوفَكُمْ أَوْ لَتَخْتَلِفَنَّ قُلُوبُكُمْ " . فَرَأَيْتُ الرَّجُلَ مِنَّا يَلْزَقُ كَعْبَهُ بِكَعْبِ صَاحِبِهِ , وَرُكْبَتَهُ بِرُكْبَتِهِ وَمَنْكِبَهُ بِمَنْكِبِهِ

Nuʼmon ibn Bashir (roziyallohu anhu) aytardi: Rasululloh ﷺ yuzlarini odamlarga qaratdilar, soʻng: «Saflaringizni toʻgʻrilanglar!» — uch marta — «Allohga qasamki, saflaringizni toʻla toʻgʻrilaysizlar, yoki Alloh qalblaringizni ixtilofga soladi», dedilar. Shunda men bizdan bir kishining toʻpigʻini sherigining toʻpigʻiga, tizzasini tizzasiga, yelkasini yelkasiga yopishtirib turganini koʻrdim.Нуъмон ибн Башир (розияллоҳу анҳу) айтарди: Расулуллоҳ ﷺ юзларини одамларга қаратдилар, сўнг: «Сафларингизни тўғриланглар!» — уч марта — «Аллоҳга қасамки, сафларингизни тўла тўғрилайсизлар, ёки Аллоҳ қалбларингизни ихтилофга солади», дедилар. Шунда мен биздан бир кишининг тўпиғини шеригининг тўпиғига, тиззасини тиззасига, елкасини елкасига ёпиштириб турганини кўрдим.

حَدَّثَنَا أَبُو مُحَمَّدِ بْنُ صَاعِدٍ ، ثنا عَلِيُّ بْنُ مُسْلِمٍ , ثنا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبَانَ الْوَرَّاقُ , حَدَّثَنِي مِنْدَلٌ , عَنِ ابْنِ أَبِي لَيْلَى , عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ , " أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَأْخُذُ شِمَالَهُ بِيَمِينِهِ فِي الصَّلاةِ "

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ namozda chap qoʻllarini oʻng qoʻllari bilan ushlar edilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ намозда чап қўлларини ўнг қўллари билан ушлар эдилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ ، ثنا شُجَاعُ بْنُ مَخْلَدٍ , ثنا هُشَيْمٌ , قَالَ مَنْصُورٌ ثنا , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبَانَ الأَنْصَارِيِّ , عَنْ عَائِشَةَ , قَالَتْ : " ثَلاثَةٌ مِنَ النُّبُوَّةِ : تَعْجِيلُ الإِفْطَارِ , وَتَأْخِيرُ السَّحُورِ , وَوَضْعُ الْيَدِ الْيُمْنَى عَلَى الْيُسْرَى فِي الصَّلاةِ "

Oisha (roziyallohu anho) aytdi: Uchta narsa nubuvvatdandir: iftorni tezlatish, saharlikni kechiktirish va namozda oʻng qoʻlni chap qoʻl ustiga qoʻyish.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди: Учта нарса нубувватдандир: ифторни тезлатиш, саҳарликни кечиктириш ва намозда ўнг қўлни чап қўл устига қўйиш.

حَدَّثَنَا ابْنُ صَاعِدٍ , نا زِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ , نا النَّضْرُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ , عَنِ ابْنِ أَبِي لَيْلَى , عَنْ عَطَاءٍ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " أُمِرْنَا مَعَاشِرَ الأَنْبِيَاءِ أَنْ نُعَجِّلَ إِفْطَارَنَا , وَنُؤَخِّرَ سَحُورَنَا , وَنَضْرِبَ بِأَيْمَانِنَا عَلَى شَمَائِلِنَا فِي الصَّلاةِ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Biz — anbiyolar jamoasi iftorimizni tezlatishga, saharligimizni kechiktirishga va namozda oʻng qoʻllarimizni chap qoʻllarimiz ustiga qoʻyishga buyurilganmiz», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Биз — анбиёлар жамоаси ифторимизни тезлатишга, саҳарлигимизни кечиктиришга ва намозда ўнг қўлларимизни чап қўлларимиз устига қўйишга буюрилганмиз», дедилар.

حَدَّثَنَا ابْنُ السُّكَيْنِ ، نا عَبْدُ الْحَمِيدِ بْنُ مُحَمَّدٍ , نا مَخْلَدُ بْنُ يَزِيدَ , نا طَلْحَةُ , عَنْ عَطَاءٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " إِنَّا مَعَاشِرَ الأَنْبِيَاءِ أُمِرْنَا أَنْ نُؤَخِّرَ السَّحُورَ وَنُعَجِّلَ الإِفْطَارَ وَأَنْ نُمْسِكَ بِأَيْمَانِنَا عَلَى شَمَائِلِنَا فِي الصَّلاةِ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Albatta, biz — anbiyolar jamoasi saharlikni kechiktirishga, iftorni tezlatishga va namozda oʻng qoʻllarimizni chap qoʻllarimiz ustiga ushlashga buyurilganmiz», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Албатта, биз — анбиёлар жамоаси саҳарликни кечиктиришга, ифторни тезлатишга ва намозда ўнг қўлларимизни чап қўлларимиз устига ушлашга буюрилганмиз», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عِيسَى الْخَوَّاصُ , نا إِبْرَاهِيمُ بْنُ أَبِي الْجَحِيمِ , نا مُحَمَّدُ بْنُ مَحْبُوبٍ , ثنا عَبْدُ الْوَاحِدِ بْنُ زِيَادٍ , عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ إِسْحَاقَ , عَنْ سَيَّارٍ أَبِي الْحَكَمِ , عَنْ أَبِي وَائِلٍ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , قَالَ : " وَضْعُ الْكَفِّ عَلَى الْكَفِّ فِي الصَّلاةِ مِنَ السُّنَّةِ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Namozda kaftni kaft ustiga qoʻyish sunnatdandir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Намозда кафтни кафт устига қўйиш суннатдандир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، نا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْحَسَّانِيُّ , ثنا وَكِيعٌ , ثنا يَزِيدُ بْنُ زِيَادِ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ , عَنْ عَاصِمٍ الْجَحْدَرِيِّ , عَنْ عُقْبَةَ بْنِ ظُهَيْرٍ , عَنْ عَلِيٍّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ ‏ فَصَلِّ لِرَبِّكَ وَانْحَرْ , قَالَ : " وَضْعُ الْيَمِينِ عَلَى الشِّمَالِ فِي الصَّلاةِ "

Ali (roziyallohu anhu) {Bas, Robbing uchun namoz oʻqi va qurbonlik qil} (oyati) haqida aytdi: Bu namozda oʻng qoʻlni chap qoʻl ustiga qoʻyishdir.Али (розияллоҳу анҳу) {Бас, Роббинг учун намоз ўқи ва қурбонлик қил} (ояти) ҳақида айтди: Бу намозда ўнг қўлни чап қўл устига қўйишдир.

حَدَّثَنَا أَبُو مُحَمَّدِ بْنُ صَاعِدٍ ، نا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الدَّوْرَقِيُّ , ثنا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ , عَنْ سُفْيَانَ . ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ , نا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْحَسَّانِيُّ , ثنا وَكِيعٌ , ثنا سُفْيَانُ , عَنْ سِمَاكٍ , عَنْ قَبِيصَةَ بْنِ هُلْبٍ , عَنْ أَبِيهِ , قَالَ : " رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَاضِعًا يَمِينَهُ عَلَى شِمَالِهِ فِي الصَّلاةِ " . لَفْظُهُمَا وَاحِدٌ

Hulb (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺni namozda oʻng qoʻllarini chap qoʻllari ustiga qoʻygan holda koʻrdim. Ikkalasining lafzi bir xil.Ҳулб (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺни намозда ўнг қўлларини чап қўллари устига қўйган ҳолда кўрдим. Иккаласининг лафзи бир хил.

حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، وَعُثْمَانُ بْنُ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ الأَحْوَلُ ، قَالا : نا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى , نا وَكِيعٌ , نا مُوسَى بْنُ عُمَيْرٍ الْعَنْبَرِيُّ , عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ وَائِلٍ الْحَضْرَمِيِّ , عَنْ أَبِيهِ , قَالَ : " رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَاضِعًا يَمِينَهُ عَلَى شِمَالِهِ فِي الصَّلاةِ "

Voil (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺni namozda oʻng qoʻllarini chap qoʻllari ustiga qoʻygan holda koʻrdim.Воил (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺни намозда ўнг қўлларини чап қўллари устига қўйган ҳолда кўрдим.

حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْبَزَّازُ , ثنا الْحَسَنُ بْنُ عَرَفَةَ , نا أَبُو مُعَاوِيَةَ ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ إِسْحَاقَ . ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْقَاسِمِ بْنِ زَكَرِيَّا الْمُحَارِبِيُّ , ثنا أَبُو كُرَيْبٍ ، ثنا يَحْيَى بْنُ أَبِي زَائِدَةَ , عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ إِسْحَاقَ , ثنا زِيَادُ بْنُ زَيْدٍ السُّوَائِيُّ , عَنْ أَبِي جُحَيْفَةَ ، عَنْ عَلِيٍّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ , قَالَ : " إِنَّ مِنَ السُّنَّةِ فِي الصَّلاةِ وَضْعَ الْكَفِّ عَلَى الْكَفِّ تَحْتَ السُّرَّةِ "

Ali (roziyallohu anhu) aytdi: Namozda kaftni kaft ustiga, kindik ostiga qoʻyish sunnatdandir.Али (розияллоҳу анҳу) айтди: Намозда кафтни кафт устига, киндик остига қўйиш суннатдандир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْقَاسِمِ , ثنا أَبُو كُرَيْبٍ ، ثنا حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ , عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ إِسْحَاقَ , عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ سَعْدٍ , عَنْ عَلِيٍّ , أَنَّهُ كَانَ يَقُولُ : " إِنَّ مِنْ سُنَّةِ الصَّلاةِ وَضْعَ الْيَمِينِ عَلَى الشِّمَالِ تَحْتَ السُّرَّةِ "

Ali (roziyallohu anhu) aytar edi: Namoz sunnatlaridan biri — oʻng qoʻlni chap qoʻl ustiga, kindik ostiga qoʻyishdir.Али (розияллоҳу анҳу) айтар эди: Намоз суннатларидан бири — ўнг қўлни чап қўл устига, киндик остига қўйишдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَكَرِيَّا ، وَالْحَسَنُ بْنُ الْخَضِرِ ، قَالا : نا أَحْمَدُ بْنُ شُعَيْبٍ , ثنا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ , ثنا عَبْدُ اللَّهِ عَنْ مُوسَى بْنِ عُمَيْرٍ الْعَنْبَرِيُّ , وَقَيْسُ بْنُ سُلَيْمٍ , قَالا : نا عَلْقَمَةُ بْنُ وَائِلٍ , عَنْ أَبِيهِ , قَالَ : " رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا كَانَ قَائِمًا فِي الصَّلاةِ قَبَضَ بِيَمِينِهِ عَلَى شِمَالِهِ "

Voil ibn Hujr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺni koʻrdim, namozda tik turganlarida oʻng qoʻllari bilan chap qoʻllarini ushlab olar edilar.Воил ибн Ҳужр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺни кўрдим, намозда тик турганларида ўнг қўллари билан чап қўлларини ушлаб олар эдилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ , وَالْحَسَنُ , قَالا : نا أَحْمَدُ بْنُ شُعَيْبٍ , أنا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ , نا عَبْدُ الرَّحْمَنِ , نا هُشَيْمٌ , عَنِ الْحَجَّاجِ بْنِ أَبِي زَيْنَبَ , قَالَ : سَمِعْتُ أَبَا عُثْمَانَ , يُحَدِّثُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ , قَالَ : " رَآنِي النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَضَعْتُ شِمَالِي عَلَى يَمِينِي فِي الصَّلاةِ فَأَخَذَ يَمِينِي فَوَضَعَهَا عَلَى شِمَالِي " . حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرٍ الْجُوزِيُّ , ثنا نَضْرُ بْنُ مُحَمَّدٍ , نا يَحْيَى بْنُ مَعِينٍ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ الْوَاسِطِيُّ , عَنِ الْحَجَّاجِ بْنِ أَبِي زَيْنَبَ , عَنْ أَبِي سُفْيَانَ ، عَنْ جَابِرٍ قَالَ : مَرَّ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِرَجُلٍ وَضَعَ شِمَالَهُ عَلَى يَمِينِهِ , مِثْلَهُ

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu) aytdi: Nabiy ﷺ meni namozda chap qoʻlimni oʻng qoʻlim ustiga qoʻyib turganimni koʻrib qoldilar. Shunda oʻng qoʻlimdan olib, uni chap qoʻlim ustiga qoʻydilar. Jobir (roziyallohu anhu) esa: Rasululloh ﷺ chap qoʻlini oʻng qoʻli ustiga qoʻygan bir kishining yonidan oʻtdilar, deb shunga oʻxshash rivoyat qildi.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) айтди: Набий ﷺ мени намозда чап қўлимни ўнг қўлим устига қўйиб турганимни кўриб қолдилар. Шунда ўнг қўлимдан олиб, уни чап қўлим устига қўйдилар. Жобир (розияллоҳу анҳу) эса: Расулуллоҳ ﷺ чап қўлини ўнг қўли устига қўйган бир кишининг ёнидан ўтдилар, деб шунга ўхшаш ривоят қилди.

وَذَكَرَهُ ابْنُ صَاعِدٍ , قَالَ : حَدَّثَنَا عَمَّارُ بْنُ خَالِدٍ ، ثنا مُحَمَّدُ بْنُ يَزِيدَ الْوَاسِطِيُّ , عَنِ الْحَجَّاجِ بْنِ أَبِي زَيْنَبَ , عَنْ أَبِي عُثْمَانَ ، عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ , قَالَ : " مَرَّ بِهِ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ يُصَلِّي وَاضِعَ شِمَالَهُ عَلَى يَمِينِهِ , فَأَخَذَ بِيَمِينِهِ فَجَعَلَهَا عَلَى شِمَالِهِ "

Ibn Masʼud (roziyallohu anhu) aytdi: Nabiy ﷺ uning yonidan oʻtdilar, u chap qoʻlini oʻng qoʻli ustiga qoʻygan holda namoz oʻqiyotgan edi. Shunda u zot uning oʻng qoʻlidan olib, chap qoʻli ustiga qoʻydilar.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) айтди: Набий ﷺ унинг ёнидан ўтдилар, у чап қўлини ўнг қўли устига қўйган ҳолда намоз ўқиётган эди. Шунда у зот унинг ўнг қўлидан олиб, чап қўли устига қўйдилар.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ الْخَضِرِ , بِمِصْرَ ، ثنا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ أَبُو الْعَلاءِ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ سَوَّارٍ , ثنا أَبُو خَالِدٍ الأَحْمَرُ ، عَنْ حُمَيْدٍ , عَنْ أَنَسٍ , قَالَ : كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا قَامَ فِي الصَّلاةِ قَالَ : هَكَذَا وَهَكَذَا عَنْ يَمِينِهِ وَعَنْ شِمَالِهِ , ثُمَّ يَقُولُ : " اسْتَوُوا اسْتَوُوا وَتَعَادَلُوا "

Anas (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ namozga turganlarida oʻng tomonlariga va chap tomonlariga: «Mana bunday, mana bunday» der, soʻng: «Toʻgʻrilaninglar, toʻgʻrilaninglar va tenglashinglar», der edilar.Анас (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ намозга турганларида ўнг томонларига ва чап томонларига: «Мана бундай, мана бундай» дер, сўнг: «Тўғриланинглар, тўғриланинглар ва тенглашинглар», дер эдилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، ثنا بَحْرُ بْنُ نَصْرٍ , ثنا ابْنُ وَهْبٍ , أَخْبَرَنِي ابْنُ أَبِي الزِّنَادِ . ح وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ , نا أَحْمَدُ بْنُ مَنْصُورٍ , نا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ الْهَاشِمِيُّ , نا ابْنُ أَبِي الزِّنَادِ , عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْفَضْلِ , عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الأَعْرَجِ , عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي رَافِعٍ , عَنْ عَلِيٍّ , قَالَ : " كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا قَامَ إِلَى الصَّلاةِ الْمَكْتُوبَةِ كَبَّرَ وَرَفَعَ يَدَيْهِ حَذْوَ مَنْكِبَيْهِ , وَيَصْنَعُ مثل ذَلِكَ إِذَا قَضَى قِرَاءَتَهُ فَأَرَادَ أَنْ يَرْكَعَ , وَيَصْنَعُهُ إِذَا رَفَعَ مِنَ الرُّكُوعِ وَلا يَرْفَعُ يَدَيْهِ فِي شَيْءٍ مِنْ صَلاتِهِ وَهُوَ جَالِسٌ , فَإِذَا قَامَ مِنَ السَّجْدَتَيْنِ رَفَعَ يَدَيْهِ كَذَلِكَ وَكَبَّرَ "

Ali (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ farz namozga turganlarida takbir aytib, ikki qoʻllarini yelkalari barobariga koʻtarardilar; qiroatlarini tugatib rukuʼ qilmoqchi boʻlganlarida ham shunday qilardilar; rukuʼdan koʻtarilganlarida ham shunday qilardilar; oʻtirgan holatlarida esa namozlarining hech bir joyida qoʻllarini koʻtarmasdilar. Ikki sajdadan turganlarida ham qoʻllarini shunday koʻtarib, takbir aytardilar.Али (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ фарз намозга турганларида такбир айтиб, икки қўлларини елкалари баробарига кўтарардилар; қироатларини тугатиб рукуъ қилмоқчи бўлганларида ҳам шундай қилардилар; рукуъдан кўтарилганларида ҳам шундай қилардилар; ўтирган ҳолатларида эса намозларининг ҳеч бир жойида қўлларини кўтармасдилар. Икки саждадан турганларида ҳам қўлларини шундай кўтариб, такбир айтардилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ زِيَادٍ ، ثنا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ بِشْرِ بْنِ الْحَكَمِ , وَالْحَسَنُ بْنُ يَحْيَى , قَالا : نا عَبْدُ الرَّزَّاقِ , أنا ابْنُ جُرَيْجٍ , حَدَّثَنِي ابْنُ شِهَابٍ , عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ , أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ ، كَانَ يَقُولُ : " كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا قَامَ إِلَى الصَّلاةِ رَفَعَ يَدَيْهِ حَتَّى يَكُونَا حَذْوَ مَنْكِبَيْهِ ثُمَّ يُكَبِّرُ , وَإِذَا أَرَادَ أَنْ يَرْكَعَ فَعَلَ مثل ذَلِكَ , وَإِذَا رَفَعَ رَأْسَهُ مِنَ الرُّكُوعِ فَعَلَ مثل ذَلِكَ , وَلا يَفْعَلُهُ حِينَ يَرْفَعُ رَأْسَهُ مِنَ السُّجُودِ "

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytar edi: Rasululloh ﷺ namozga turganlarida ikki qoʻllarini yelkalari barobariga boʻlguncha koʻtarar, soʻng takbir aytar edilar. Rukuʼ qilmoqchi boʻlganlarida ham shunday qilar, boshlarini rukuʼdan koʻtarganlarida ham shunday qilar edilar. Boshlarini sajdadan koʻtarganlarida esa buni qilmas edilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтар эди: Расулуллоҳ ﷺ намозга турганларида икки қўлларини елкалари баробарига бўлгунча кўтарар, сўнг такбир айтар эдилар. Рукуъ қилмоқчи бўлганларида ҳам шундай қилар, бошларини рукуъдан кўтарганларида ҳам шундай қилар эдилар. Бошларини саждадан кўтарганларида эса буни қилмас эдилар.

حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْمَحَامِلِيُّ , وَمُحَمَّدُ بْنُ سُلَيْمَانَ الْبَاهِلِيُّ , قَالا : نا أَبُو عُتْبَةَ أَحْمَدُ بْنُ الْفَرَجِ ثنا بَقِيَّةُ , ثنا الزُّبَيْدِيُّ ، عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ سَالِمٍ , عَنْ أَبِيهِ , قَالَ : كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا قَامَ إِلَى الصَّلاةِ رَفَعَ يَدَيْهِ حَتَّى إِذَا كَانَتَا حَذْوَ مَنْكِبَيْهِ كَبَّرَ , ثُمَّ إِذَا أَرَادَ أَنْ يَرْكَعَ رَفَعَهُمَا حَتَّى يَكُونَا حَذْوَ مَنْكِبَيْهِ وَهُمَا كَذَلِكَ , ثُمَّ إِذَا أَرَادَ أَنْ يَرْفَعَ صُلْبَهُ رَفَعَهُمَا حَتَّى يَكُونَا حَذْوَ مَنْكِبَيْهِ , ثُمَّ قَالَ : " سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ " , ثُمَّ سَجَدَ فَلا يَرْفَعُ يَدَيْهِ فِي السُّجُودِ وَيَرْفَعُهُمَا فِي كُلِّ تَكْبِيرَةٍ يُكَبِّرُهَا قَبْلَ الرُّكُوعِ حَتَّى تَنْقَضِيَ صَلاتُهُ

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Nabiy ﷺ namozga turganlarida qoʻllarini koʻtarardilar; ular yelkalari barobariga kelganda takbir aytardilar. Soʻng rukuʼ qilmoqchi boʻlganlarida ularni yelkalari barobariga kelguncha koʻtarardilar va ular shu holatda turardi. Soʻng bellarini koʻtarmoqchi boʻlganlarida ularni yelkalari barobariga kelguncha koʻtarib: «Samiʼallohu liman hamidah», derdilar. Soʻng sajda qilardilar va sajdada qoʻllarini koʻtarmasdilar; balki namozlari tugaguncha rukuʼdan oldin aytadigan har bir takbirda ularni koʻtarardilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Набий ﷺ намозга турганларида қўлларини кўтарардилар; улар елкалари баробарига келганда такбир айтардилар. Сўнг рукуъ қилмоқчи бўлганларида уларни елкалари баробарига келгунча кўтарардилар ва улар шу ҳолатда турарди. Сўнг белларини кўтармоқчи бўлганларида уларни елкалари баробарига келгунча кўтариб: «Самиъаллоҳу лиман ҳамидаҳ», дердилар. Сўнг сажда қилардилар ва саждада қўлларини кўтармасдилар; балки намозлари тугагунча рукуъдан олдин айтадиган ҳар бир такбирда уларни кўтарардилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، ثنا عِيسَى بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْغَافِقِيُّ أَبُو مُوسَى , ثنا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ , أَخْبَرَنِي يُونُسُ , عَنِ ابْنِ شِهَابٍ , حَدَّثَنِي سَالِمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ , أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ ، قَالَ : رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا قَامَ إِلَى الصَّلاةِ رَفَعَ يَدَيْهِ حَتَّى يَكُونَا حَذْوَ مَنْكِبَيْهِ ثُمَّ يُكَبِّرُ , وَكَانَ يَفْعَلُ ذَلِكَ حِينَ يُكَبِّرُ لِلرُّكُوعِ , وَيَفْعَلُ ذَلِكَ حِينَ يَرْفَعُ رَأْسَهُ مِنَ الرُّكُوعِ , وَيَقُولُ : " سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ " , وَلا يَفْعَلُ ذَلِكَ حِينَ يَرْفَعُ رَأْسَهُ مِنَ السُّجُودِ . حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، ثنا يُوسُفُ بْنُ سَعِيدٍ , ثنا حَجَّاجٌ , نا لَيْثُ , حَدَّثَنِي عَقِيلٌ . ح وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ , نا مُحَمَّدُ بْنُ عُزَيْزٍ , نا سَلامَةُ , عَنْ عَقِيلٍ , عَنِ ابْنِ شِهَابٍ , عَنْ سَالِمٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِهَذَا : يَرْفَعُ ثُمَّ يُكَبِّرُ

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺni koʻrdim: namozga turganlarida ikki qoʻllarini yelkalari barobariga kelguncha koʻtarar, soʻng takbir aytar edilar. Rukuʼ uchun takbir aytganlarida ham shunday qilar, boshlarini rukuʼdan koʻtarganlarida ham shunday qilib: «Samiʼallohu liman hamidah», der edilar. Boshlarini sajdadan koʻtarganlarida esa buni qilmas edilar. Aqil ham Ibn Shihobdan, u Solimdan, u Ibn Umardan, u Nabiy ﷺdan shuni rivoyat qildi: (qoʻllarini) koʻtaradilar, soʻng takbir aytadilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺни кўрдим: намозга турганларида икки қўлларини елкалари баробарига келгунча кўтарар, сўнг такбир айтар эдилар. Рукуъ учун такбир айтганларида ҳам шундай қилар, бошларини рукуъдан кўтарганларида ҳам шундай қилиб: «Самиъаллоҳу лиман ҳамидаҳ», дер эдилар. Бошларини саждадан кўтарганларида эса буни қилмас эдилар. Ақил ҳам Ибн Шиҳобдан, у Солимдан, у Ибн Умардан, у Набий ﷺдан шуни ривоят қилди: (қўлларини) кўтарадилар, сўнг такбир айтадилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ ، ثنا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى , وَمُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ , قَالا : نا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ , ثنا ابْنُ أَخِي ابْنِ شِهَابٍ , عَنْ عَمِّهِ , أَخْبَرَنِي سَالِمٌ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ , قَالَ : " كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا قَامَ إِلَى الصَّلاةِ رَفَعَ يَدَيْهِ , حَتَّى إِذَا كَانَتَا حَذْوَ مَنْكِبَيْهِ كَبَّرَ " , نَحْوَهُ

Abdulloh (ibn Umar) (roziyallohu anhumo) aytdi: Nabiy ﷺ namozga turganlarida qoʻllarini koʻtarardilar; ular yelkalari barobariga kelganda takbir aytardilar — shunga oʻxshash (rivoyat qildi).Абдуллоҳ (ибн Умар) (розияллоҳу анҳумо) айтди: Набий ﷺ намозга турганларида қўлларини кўтарардилар; улар елкалари баробарига келганда такбир айтардилар — шунга ўхшаш (ривоят қилди).

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ ، ثنا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى , وَأَحْمَدُ بْنُ يُوسُفَ السُّلَمِيُّ , قَالا : نا عَبْدُ الرَّزَّاقِ , عَنْ مَعْمَرٍ , عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ سَالِمٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , قَالَ : " كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَرْفَعُ يَدَيْهِ حِينَ يُكَبِّرُ حَتَّى يَكُونَا حَذْوَ مَنْكِبَيْهِ أَوْ قَرِيبًا مِنْ ذَلِكَ " . ثُمَّ ذَكَرَ نَحْوَهُ . حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ ، نا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ , نا عَلِيُّ بْنُ عَيَّاشٍ , وَأَبُو الْيَمَانِ , قَالا : نا شُعَيْبٌ , عَنِ الزُّهْرِيِّ , بِهَذَا " إِذَا افْتَتَحَ التَّكْبِيرَ فِي الصَّلاةِ رَفَعَ يَدَيْهِ حِينَ يُكَبِّرُ حَتَّى يَجْعَلَهُمَا حَذْوَ مَنْكِبَيْهِ " نَحْوَهُ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ takbir aytganlarida qoʻllarini yelkalari barobariga yoki shunga yaqin boʻlguncha koʻtarar edilar. Soʻng shunga oʻxshashini zikr qildi. Shuayb ham Zuhriydan shuni rivoyat qildi: Namozda takbir bilan boshlaganlarida, takbir aytar chogʻida qoʻllarini yelkalari barobariga qilib koʻtarardilar — shunga oʻxshash.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ такбир айтганларида қўлларини елкалари баробарига ёки шунга яқин бўлгунча кўтарар эдилар. Сўнг шунга ўхшашини зикр қилди. Шуайб ҳам Зуҳрийдан шуни ривоят қилди: Намозда такбир билан бошлаганларида, такбир айтар чоғида қўлларини елкалари баробарига қилиб кўтарардилар — шунга ўхшаш.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ الْوَاسِطِيُّ ، ثنا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعْدٍ , حَدَّثَنِي عَمِّي , ثنا ابْنُ أَخِي الزُّهْرِيِّ , عَنْ عَمِّهِ , أَخْبَرَنِي سَالِمٌ , أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ ، قَالَ : كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا قَامَ إِلَى الصَّلاةِ رَفَعَ يَدَيْهِ حَتَّى إِذَا كَانَتَا حَذْوَ مَنْكِبَيْهِ كَبَّرَ , ثُمَّ إِذَا أَرَادَ أَنْ يَرْكَعَ رَفَعَهُمَا حَتَّى يَكُونَا حَذْوَ مَنْكِبَيْهِ وَكَبَّرَ , وَهُمَا كَذَلِكَ , ثُمَّ إِذَا أَرَادَ أَنْ يَرْفَعَ صُلْبَهُ رَفَعَهُمَا حَتَّى تَكُونَا حَذْوَ مَنْكِبَيْهِ , ثُمَّ قَالَ : " سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ " , ثُمَّ يَسْجُدُ فَلا يَرْفَعُ يَدَيْهِ فِي شَيْءٍ مِنَ السُّجُودِ وَيَرْفَعُهُمَا فِي كُلِّ رَكْعَةٍ وَتَكْبِيرَةٍ يُكَبِّرُهَا قَبْلَ الرُّكُوعِ حَتَّى تَنْقَضِيَ صَلاتُهُ

Abdulloh (ibn Umar) (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ namozga turganlarida qoʻllarini koʻtarardilar; ular yelkalari barobariga kelganda takbir aytardilar. Soʻng rukuʼ qilmoqchi boʻlganlarida ularni yelkalari barobariga kelguncha koʻtarib takbir aytardilar va ular shu holatda turardi. Soʻng bellarini koʻtarmoqchi boʻlganlarida ularni yelkalari barobariga kelguncha koʻtarib: «Samiʼallohu liman hamidah», derdilar. Soʻng sajda qilardilar va sajdaning hech bir joyida qoʻllarini koʻtarmasdilar; balki namozlari tugaguncha har bir rakʼatda va rukuʼdan oldin aytadigan har bir takbirda ularni koʻtarardilar.Абдуллоҳ (ибн Умар) (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ намозга турганларида қўлларини кўтарардилар; улар елкалари баробарига келганда такбир айтардилар. Сўнг рукуъ қилмоқчи бўлганларида уларни елкалари баробарига келгунча кўтариб такбир айтардилар ва улар шу ҳолатда турарди. Сўнг белларини кўтармоқчи бўлганларида уларни елкалари баробарига келгунча кўтариб: «Самиъаллоҳу лиман ҳамидаҳ», дердилар. Сўнг сажда қилардилар ва сажданинг ҳеч бир жойида қўлларини кўтармасдилар; балки намозлари тугагунча ҳар бир ракъатда ва рукуъдан олдин айтадиган ҳар бир такбирда уларни кўтарардилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، ثنا عِيسَى بْنُ أَبِي عِمْرَانَ , ثنا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ , ثنا زَيْدُ بْنُ وَاقِدٍ , عَنْ نَافِعٍ , قَالَ : " كَانَ ابْنُ عُمَرَ إِذَا رَأَى رَجُلا يُصَلِّي لا يَرْفَعُ يَدَيْهِ كُلَّمَا خَفَضَ وَرَفَعَ حَصَبَهُ حَتَّى يَرْفَعَ "

Nofeʼ aytdi: Ibn Umar (roziyallohu anhumo) egilganda va koʻtarilganda har safar qoʻllarini koʻtarmaydigan kishini koʻrsa, u koʻtarguncha unga (mayda) tosh otar edi.Нофеъ айтди: Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) эгилганда ва кўтарилганда ҳар сафар қўлларини кўтармайдиган кишини кўрса, у кўтаргунча унга (майда) тош отар эди.

حَدَّثَنَا أَبُو مُحَمَّدِ بْنُ صَاعِدٍ ، ثنا بُنْدَارٌ فِيمَا سَأَلْنَاهُ عَنْهُ , ثنا عَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ , ثنا حُمَيْدٌ , عَنْ أَنَسٍ , قَالَ : " كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَرْفَعُ يَدَيْهِ إِذَا دَخَلَ فِي الصَّلاةِ وَإِذَا رَكَعَ وَإِذَا رَفَعَ رَأْسَهُ مِنَ الرُّكُوعِ وَإِذَا سَجَدَ " . لَمْ يَرْوِهِ عَنْ حُمَيْدٍ مَرْفُوعًا غَيْرُ عَبْدِ الْوَهَّابِ , وَالصَّوَابُ مِنْ فِعْلِ أَنَسٍ

Anas (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ namozga kirganlarida, rukuʼ qilganlarida, boshlarini rukuʼdan koʻtarganlarida va sajda qilganlarida qoʻllarini koʻtarar edilar. Buni Humayddan marfuʼ holda Abdulvahhobdan boshqa hech kim rivoyat qilmagan; toʻgʻrisi esa bu Anasning oʻz amali ekanidir.Анас (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ намозга кирганларида, рукуъ қилганларида, бошларини рукуъдан кўтарганларида ва сажда қилганларида қўлларини кўтарар эдилар. Буни Ҳумайддан марфуъ ҳолда Абдулваҳҳобдан бошқа ҳеч ким ривоят қилмаган; тўғриси эса бу Анаснинг ўз амали эканидир.

حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، ثنا عَلِيُّ بْنُ شُعَيْبٍ , ثنا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ , عَنْ عَاصِمِ بْنِ كُلَيْبٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ وَائِلِ بْنِ حَجَرٍ , قَالَ : " رَأَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا افْتَتَحَ الصَّلاةَ رَفَعَ يَدَيْهِ حَتَّى حَاذَتَا مَنْكِبَيْهِ , وَحِينَ أَرَادَ أَنْ يَرْكَعَ وَبَعْدَمَا يَرْفَعُ رَأْسَهُ مِنَ الرُّكُوعِ , وَوَضَعَ يَدَهُ الْيُمْنَى عَلَى فَخِذِهِ الأَيْمَنِ وَيَدَهُ الْيُسْرَى عَلَى فَخِذِهِ الأَيْسَرِ وَحَلَّقَ حَلَقَةً وَدَعَا هَكَذَا " . ‏ وَأَشَارَ سُفْيَانُ بِإِصْبُعِهِ السَّبَّابَةِ , قَالَ : وَأَتَيْتُهُمْ , يَعْنِي أَصْحَابَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَرَأَيْتُهُمْ يَرْفَعُونَ أَيْدِيَهُمْ فِي بَرَانِسِهِمْ فِي الشِّتَاءِ

Voil ibn Hujr (roziyallohu anhu) aytdi: Nabiy ﷺni koʻrdim: namozni boshlaganlarida qoʻllarini yelkalari barobariga kelguncha koʻtardilar, rukuʼ qilmoqchi boʻlganlarida va boshlarini rukuʼdan koʻtarganlaridan keyin ham (shunday qildilar). Oʻng qoʻllarini oʻng sonlari ustiga, chap qoʻllarini chap sonlari ustiga qoʻydilar, (barmoqlarini) halqa qilib duo qildilar — Sufyon koʻrsatkich barmogʻi bilan ishora qildi. (Voil) aytdi: Men ularning, yaʼni Rasululloh ﷺning sahobalarining oldiga keldim va qishda qoʻllarini boshli chakmonlari ichida koʻtarayotganlarini koʻrdim.Воил ибн Ҳужр (розияллоҳу анҳу) айтди: Набий ﷺни кўрдим: намозни бошлаганларида қўлларини елкалари баробарига келгунча кўтардилар, рукуъ қилмоқчи бўлганларида ва бошларини рукуъдан кўтарганларидан кейин ҳам (шундай қилдилар). Ўнг қўлларини ўнг сонлари устига, чап қўлларини чап сонлари устига қўйдилар, (бармоқларини) ҳалқа қилиб дуо қилдилар — Суфён кўрсаткич бармоғи билан ишора қилди. (Воил) айтди: Мен уларнинг, яъни Расулуллоҳ ﷺнинг саҳобаларининг олдига келдим ва қишда қўлларини бошли чакмонлари ичида кўтараётганларини кўрдим.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْوَكِيلُ , ثنا الْحَسَنُ بْنُ عَرَفَةَ , ثنا هُشَيْمٌ , عَنْ حُصَيْنٍ , وَحَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، وَعُثْمَانُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرٍ ، قَالا : نا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى , نا جَرِيرٌ , عَنْ حُصَيْنِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , قَالَ : دَخَلْنَا عَلَى إِبْرَاهِيمَ فَحَدَّثَهُ عَمْرُو بْنُ مُرَّةَ , قَالَ : صَلَّيْنَا فِي مَسْجِدِ الْحَضْرَمِيِّينَ , فَحَدَّثَنِي عَلْقَمَةُ بْنُ وَائِلٍ , عَنْ أَبِيهِ أَنَّهُ رَأَى رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " يَرْفَعُ يَدَيْهِ حِينَ يَفْتَتِحُ الصَّلاةَ وَإِذَا رَكَعَ وَإِذَا سَجَدَ " . فَقَالَ إِبْرَاهِيمُ : مَا أَرَى أَبَاكَ رَأَى رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلا ذَلِكَ الْيَوْمَ الْوَاحِدَ فَحَفِظَ ذَلِكَ , وَعَبْدُ اللَّهِ لَمْ يَحْفَظْ ذَلِكَ مِنْهُ , ثُمَّ قَالَ إِبْرَاهِيمُ : إِنَّمَا رَفْعُ الْيَدَيْنِ عِنْدَ افْتِتَاحِ الصَّلاةِ , لَفْظُ جَرِيرٍ

Husayn ibn Abdurrahmon aytdi: Ibrohimning huzuriga kirdik va Amr ibn Murra unga soʻzlab dedi: Biz Hazramiylar masjidida namoz oʻqidik, soʻng menga Alqama ibn Voil otasidan rivoyat qildiki, u Rasululloh ﷺni namozni boshlaganlarida, rukuʼ qilganlarida va sajda qilganlarida qoʻllarini koʻtarayotganlarini koʻrgan. Shunda Ibrohim: «Otang Rasululloh ﷺni faqat oʻsha bir kunda koʻrgan va shuni yodda saqlab qolgan deb bilaman. Abdulloh esa buni u zotdan yod olmagan», dedi. Soʻng Ibrohim: «Qoʻllarni koʻtarish faqat namozni boshlashdadir», dedi. Bu Jarirning lafzi.Ҳусайн ибн Абдурраҳмон айтди: Иброҳимнинг ҳузурига кирдик ва Амр ибн Мурра унга сўзлаб деди: Биз Ҳазрамийлар масжидида намоз ўқидик, сўнг менга Алқама ибн Воил отасидан ривоят қилдики, у Расулуллоҳ ﷺни намозни бошлаганларида, рукуъ қилганларида ва сажда қилганларида қўлларини кўтараётганларини кўрган. Шунда Иброҳим: «Отанг Расулуллоҳ ﷺни фақат ўша бир кунда кўрган ва шуни ёдда сақлаб қолган деб биламан. Абдуллоҳ эса буни у зотдан ёд олмаган», деди. Сўнг Иброҳим: «Қўлларни кўтариш фақат намозни бошлашдадир», деди. Бу Жарирнинг лафзи.

حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، نا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى , ثنا جَرِيرٌ , عَنْ عَاصِمِ بْنِ كُلَيْبٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ وَائِلِ بْنِ حَجَرٍ , قَالَ : رَأَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حِينَ افْتَتَحَ الصَّلاةَ يَرْفَعُ يَدَيْهِ إِلَى أُذُنَيْهِ , وَإِذَا رَكَعَ , وَإِذَا قَالَ : " سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ " , رَفَعَ يَدَيْهِ

Voil ibn Hujr (roziyallohu anhu) aytdi: Nabiy ﷺni namozni boshlaganlarida qoʻllarini quloqlarigacha koʻtarganlarini koʻrdim; rukuʼ qilganlarida va: «Samiʼallohu liman hamidah», deganlarida ham qoʻllarini koʻtardilar.Воил ибн Ҳужр (розияллоҳу анҳу) айтди: Набий ﷺни намозни бошлаганларида қўлларини қулоқларигача кўтарганларини кўрдим; рукуъ қилганларида ва: «Самиъаллоҳу лиман ҳамидаҳ», деганларида ҳам қўлларини кўтардилар.

حَدَّثَنَا ابْنُ مُبَشِّرٍ ، ثنا أَحْمَدُ بْنُ سِنَانٍ . ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرِ بْنِ رُمَيْسٍ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ حَسَّانَ , قَالا : نا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ , ثنا شُعْبَةُ , يَعْنِي عَنْ قَتَادَةَ , وَحَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ , نا أَبُو كَامِلٍ ، ثنا أَبُو عَوَانَةَ ، عَنْ قَتَادَةَ , عَنْ نَصْرِ بْنِ عَاصِمٍ , عَنْ مَالِكِ بْنِ الْحُوَيْرِثِ , " أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَرْفَعُ يَدَيْهِ إِذَا اسْتَفْتَحَ الصَّلاةَ وَإِذَا أَرَادَ أَنْ يَرْكَعَ وَبَعْدَمَا يَرْفَعُ رَأْسَهُ مِنَ الرُّكُوعِ " . قَالَ ابْنُ مُبَشِّرٍ : " إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ إِذَا اسْتَفْتَحَ الصَّلاةَ رَفَعَ يَدَيْهِ وَإِذَا أَرَادَ أَنْ يَرْكَعَ وَإِذَا رَفَعَ رَأْسَهُ مِنَ الرُّكُوعِ " . وَقَالَ أَبُو عَوَانَةَ : " كَانَ يَرْفَعُ يَدَيْهِ إِذَا كَبَّرَ وَإِذَا رَكَعَ وَإِذَا رَفَعَ رَأْسَهُ مِنَ الرُّكُوعِ ، فَقَالَ : " سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ " , يَرْفَعُ يَدَيْهِ حَذْوَ مَنْكِبَيْهِ "

Molik ibn al-Huvayris (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ namozni boshlaganlarida, rukuʼ qilmoqchi boʻlganlarida va boshlarini rukuʼdan koʻtarganlaridan keyin qoʻllarini koʻtarar edilar. Ibn Mubashshir: «Rasululloh ﷺ namozni boshlaganlarida qoʻllarini koʻtarar edilar, rukuʼ qilmoqchi boʻlganlarida va boshlarini rukuʼdan koʻtarganlarida ham (shunday qilardilar)», dedi. Abu Avona esa: «Takbir aytganlarida, rukuʼ qilganlarida va boshlarini rukuʼdan koʻtarib: ‹Samiʼallohu liman hamidah›, deganlarida qoʻllarini yelkalari barobariga koʻtarar edilar», dedi.Молик ибн ал-Ҳувайрис (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ намозни бошлаганларида, рукуъ қилмоқчи бўлганларида ва бошларини рукуъдан кўтарганларидан кейин қўлларини кўтарар эдилар. Ибн Мубашшир: «Расулуллоҳ ﷺ намозни бошлаганларида қўлларини кўтарар эдилар, рукуъ қилмоқчи бўлганларида ва бошларини рукуъдан кўтарганларида ҳам (шундай қилардилар)», деди. Абу Авона эса: «Такбир айтганларида, рукуъ қилганларида ва бошларини рукуъдан кўтариб: ‹Самиъаллоҳу лиман ҳамидаҳ›, деганларида қўлларини елкалари баробарига кўтарар эдилар», деди.

حَدَّثَنَا دَعْلَجُ بْنُ أَحْمَدَ ، ثنا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ شِيرَوَيْهِ , ثنا إِسْحَاقُ بْنُ رَاهَوَيْهِ , نا النَّضْرُ بْنُ شُمَيْلٍ , نا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ , عَنِ الأَزْرَقِ بْنِ قَيْسٍ ، عَنْ حِطَّانَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ , عَنْ أَبِي مُوسَى الأَشْعَرِيِّ , قَالَ : " هَلْ أُرِيكُمْ صَلاةَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ؟ فَكَبَّرَ وَرَفَعَ يَدَيْهِ , ثُمَّ كَبَّرَ وَرَفَعَ يَدَيْهِ لِلرُّكُوعِ , ثُمَّ قَالَ : سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ , ثُمَّ رَفَعَ يَدَيْهِ , ثُمَّ قَالَ : هَكَذَا فَاصْنَعُوا وَلا يَرْفَعُ بَيْنَ السَّجْدَتَيْنِ " . حَدَّثَنَا دَعْلَجُ بْنُ أَحْمَدَ ، نا جَعْفَرُ بْنُ أَحْمَدَ الشَّامَاتِيُّ , نا مُحَمَّدُ بْنُ حُمَيْدٍ , ثنا زَيْدُ بْنُ الْحُبَابِ , عَنْ حَمَّادِ بْنِ سَلَمَةَ , بِإِسْنَادِهِ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , نَحْوَهُ . رَفَعَهُ هَذَانُ عَنْ حَمَّادٍ , وَوَقَفَهُ غَيْرُهُمَا عَنْهُ , سَمِعْتُ أَبَا جَعْفَرٍ أَحْمَدَ بْنَ إِسْحَاقَ بْنِ بُهْلُولٍ يَقُولُ , وَأَمْلاهُ عَلَيْنَا إِمْلاءً , قَالَ : كَانَ مَذْهَبِي مَذْهَبَ أَهْلِ الْعِرَاقِ , فَرَأَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي النَّوْمِ يُصَلِّي فَرَأَيْتُهُ يَرْفَعُ يَدَيْهِ فِي أَوَّلِ تَكْبِيرَةٍ , ثُمَّ إِذَا رَكَعَ , ثُمَّ إِذَا رَفَعَ رَأْسَهُ مِنَ الرُّكُوعِ

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu) aytdi: Sizlarga Rasululloh ﷺning namozlarini koʻrsataymi? Soʻng takbir aytib qoʻllarini koʻtardi, soʻng takbir aytib rukuʼ uchun qoʻllarini koʻtardi, soʻng: «Samiʼallohu liman hamidah», dedi va qoʻllarini koʻtardi, soʻng: «Mana shunday qilinglar», dedi. Ikki sajda orasida esa koʻtarmadi. Bu ikkovi buni Hammoddan marfuʼ qilishdi, boshqalar esa undan mavquf qilishdi. Men Abu Jaʼfar Ahmad ibn Ishoq ibn Buhlulning bizga imlo qilib aytganini eshitdim: Mening mazhabim Iroq ahlining mazhabi edi. Tushimda Nabiy ﷺni namoz oʻqiyotgan holda koʻrdim va u zotning birinchi takbirda, soʻng rukuʼ qilganlarida, soʻng boshlarini rukuʼdan koʻtarganlarida qoʻllarini koʻtarayotganlarini koʻrdim.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу) айтди: Сизларга Расулуллоҳ ﷺнинг намозларини кўрсатайми? Сўнг такбир айтиб қўлларини кўтарди, сўнг такбир айтиб рукуъ учун қўлларини кўтарди, сўнг: «Самиъаллоҳу лиман ҳамидаҳ», деди ва қўлларини кўтарди, сўнг: «Мана шундай қилинглар», деди. Икки сажда орасида эса кўтармади. Бу иккови буни Ҳаммоддан марфуъ қилишди, бошқалар эса ундан мавқуф қилишди. Мен Абу Жаъфар Аҳмад ибн Ишоқ ибн Буҳлулнинг бизга имло қилиб айтганини эшитдим: Менинг мазҳабим Ироқ аҳлининг мазҳаби эди. Тушимда Набий ﷺни намоз ўқиётган ҳолда кўрдим ва у зотнинг биринчи такбирда, сўнг рукуъ қилганларида, сўнг бошларини рукуъдан кўтарганларида қўлларини кўтараётганларини кўрдим.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عِيسَى بْنِ السُّكَيْنِ ، ثنا إِسْحَاقُ بْنُ رُزَيْقٍ , ثنا إِبْرَاهِيمُ بْنُ خَالِدٍ , ثنا الثَّوْرِيُّ ، ???ْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي زِيَادٍ , عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى , عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ , قَالَ : " كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا كَبَّرَ يَرْفَعُ يَدَيْهِ حَتَّى نَرَى إِبْهَامَيْهِ قَرِيبًا مِنَ أُذُنَيْهِ "

al-Baroʼ ibn Ozib (roziyallohu anhu) aytdi: Nabiy ﷺ takbir aytganlarida qoʻllarini koʻtarar edilar, hatto biz bosh barmoqlarini quloqlariga yaqin (kelganini) koʻrardik.ал-Барў ибн Озиб (розияллоҳу анҳу) айтди: Набий ﷺ такбир айтганларида қўлларини кўтарар эдилар, ҳатто биз бош бармоқларини қулоқларига яқин (келганини) кўрардик.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ الْعَلاءِ ، ثنا أَبُو الأَشْعَثِ ، ثنا مُحَمَّدُ بْنُ بَكْرٍ , ثنا شُعْبَةُ , عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي زِيَادٍ , قَالَ : سَمِعْتُ ابْنَ أَبِي لَيْلَى , يَقُولُ : سَمِعْتُ الْبَرَاءَ , فِي هَذَا الْمَجْلِسِ يُحَدِّثُ قَوْمًا مِنْهُمْ كَعْبُ بْنُ عُجْرَةَ , قَالَ : " رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حِينَ افْتَتَحَ الصَّلاةَ يَرْفَعُ يَدَيْهِ فِي أَوَّلِ تَكْبِيرَةٍ " . حَدَّثَنَا أَبُو سَعِيدٍ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مُشْكَانَ الْمَرْوَزِيُّ , نا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَحْمُودٍ , ثنا عَبْدُ الْكَرِيمِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ , عَنْ وَهْبِ بْنِ زَمْعَةَ , عَنْ سُفْيَانَ بْنِ عَبْدِ الْمَلِكِ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ ، قَالَ : لَمْ يُثْبَتْ عِنْدِي حَدِيثُ ابْنِ مَسْعُودٍ : أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَفَعَ يَدَيْهِ أَوَّلَ مَرَّةٍ ثُمَّ لَمْ يَرْفَعْ , وَقَدْ ثَبُتَ عِنْدِي حَدِيثُ مَنْ يَرْفَعُ يَدَيْهِ إِذَا رَكَعَ وَإِذَا رَفَعَ , قَالَ ابْنُ الْمُبَارَكِ : ذَكَرَهُ عُبَيْدُ اللَّهِ الْعُمَرِيُّ , وَمَالِكٌ , وَمَعْمَرٌ , وَسُفْيَانُ , وَيُونُسُ , وَمُحَمَّدُ بْنُ أَبِي حَفْصَةَ , عَنِ الزُّهْرِيِّ , عَنْ سَالِمٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ

Yazid ibn Abu Ziyod aytdi: Ibn Abu Layloning shunday deganini eshitdim: Men al-Baroʼning shu majlisda bir qavmga — ular orasida Kaʼb ibn Ujra ham bor edi — soʻzlab: «Rasululloh ﷺni namozni boshlaganlarida birinchi takbirda qoʻllarini koʻtarganlarini koʻrdim», deganini eshitdim. Abdulloh ibn al-Muborak aytdi: Ibn Masʼudning: «Rasululloh ﷺ birinchi marta qoʻllarini koʻtardilar, soʻng koʻtarmadilar», degan hadisi mening oldimda sobit boʻlmagan. Rukuʼ qilganda va (rukuʼdan) koʻtarilganda qoʻllarni koʻtarish haqidagi hadis esa mening oldimda sobit boʻlgan. Ibn al-Muborak aytdi: Buni Ubaydulloh al-Umariy, Molik, Maʼmar, Sufyon, Yunus va Muhammad ibn Abu Hafsa Zuhriydan, u Solimdan, u otasidan, u Nabiy ﷺdan zikr qilishgan.Язид ибн Абу Зиёд айтди: Ибн Абу Лайлонинг шундай деганини эшитдим: Мен ал-Барўнинг шу мажлисда бир қавмга — улар орасида Каъб ибн Ужра ҳам бор эди — сўзлаб: «Расулуллоҳ ﷺни намозни бошлаганларида биринчи такбирда қўлларини кўтарганларини кўрдим», деганини эшитдим. Абдуллоҳ ибн ал-Муборак айтди: Ибн Масъуднинг: «Расулуллоҳ ﷺ биринчи марта қўлларини кўтардилар, сўнг кўтармадилар», деган ҳадиси менинг олдимда собит бўлмаган. Рукуъ қилганда ва (рукуъдан) кўтарилганда қўлларни кўтариш ҳақидаги ҳадис эса менинг олдимда собит бўлган. Ибн ал-Муборак айтди: Буни Убайдуллоҳ ал-Умарий, Молик, Маъмар, Суфён, Юнус ва Муҳаммад ибн Абу Ҳафса Зуҳрийдан, у Солимдан, у отасидан, у Набий ﷺдан зикр қилишган.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ صَاعِدٍ ، نا مُحَمَّدُ بْنُ سُلَيْمَانَ لُوَيْنٌ , ثنا إِسْمَاعِيلُ بْنُ زَكَرِيَّا , ثنا يَزِيدُ بْنُ أَبِي زِيَادٍ , عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى , عَنِ الْبَرَاءِ , " أَنَّهُ رَأَى رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حِينَ افْتَتَحَ الصَّلاةَ رَفَعَ يَدَيْهِ حَتَّى حَاذَى بِهِمَا أُذُنَيْهِ , ثُمَّ لَمْ يَعُدْ إِلَى شَيْءٍ مِنْ ذَلِكَ حَتَّى فَرَغَ مِنْ صَلاتِهِ " . حَدَّثَنَا ابْنُ صَاعِدٍ , نا لُوَيْنٌ , نا إِسْمَاعِيلُ بْنُ زَكَرِيَّا , عَنْ يَزِيدَ يَعْنِي ابْنَ أَبِي زِيَادٍ , عَنْ عَدِيِّ بْنِ ثَابِتٍ , عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ , مِثْلَهُ

al-Baroʼ (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u Rasululloh ﷺni namozni boshlaganlarida qoʻllarini quloqlari barobariga kelguncha koʻtarganlarini, soʻng namozlaridan chiqqunlaricha buni qaytarmaganlarini koʻrgan. Adiy ibn Sobit ham al-Baroʼ ibn Ozibdan shuning misli rivoyat qildi.ал-Барў (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у Расулуллоҳ ﷺни намозни бошлаганларида қўлларини қулоқлари баробарига келгунча кўтарганларини, сўнг намозларидан чиққунларича буни қайтармаганларини кўрган. Адий ибн Собит ҳам ал-Барў ибн Озибдан шунинг мисли ривоят қилди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ هَارُونَ , ثنا إِسْحَاقُ بْنُ شَاهِينَ , ثنا خَالِدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ , عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي زِيَادٍ , عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى , عَنِ الْبَرَاءِ , " أَنَّهُ رَأَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حِينَ قَامَ إِلَى الصَّلاةِ كَبَّرَ وَرَفَعَ يَدَيْهِ " . قَالَ : وَحَدَّثَنِي أَيْضًا عَدِيُّ بْنُ ثَابِتٍ , عَنِ الْبَرَاءِ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , مِثْلَهُ . وَهَذَا هُوَ الصَّوَابُ . وَإِنَّمَا لَقَّنَ يَزِيدَ فِي آخِرِ عُمْرِهِ , ثُمَّ لَمْ يَعُدْ فَتَلَقَّنَهُ وَكَانَ قَدِ اخْتَلَطَ

al-Baroʼ (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u Nabiy ﷺni namozga turganlarida takbir aytib, qoʻllarini koʻtarganlarini koʻrgan. (Yazid) aytdi: Menga Adiy ibn Sobit ham al-Baroʼdan, u Nabiy ﷺdan shuning mislini rivoyat qildi. Toʻgʻrisi shudir. Yazidga umrining oxirida (ziyoda) talqin qilingan, u esa uni qabul qilib olgan va aralashib qolgan edi.ал-Барў (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у Набий ﷺни намозга турганларида такбир айтиб, қўлларини кўтарганларини кўрган. (Язид) айтди: Менга Адий ибн Собит ҳам ал-Барўдан, у Набий ﷺдан шунинг мислини ривоят қилди. Тўғриси шудир. Язидга умрининг охирида (зиёда) талқин қилинган, у эса уни қабул қилиб олган ва аралашиб қолган эди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ الآدَمِيُّ أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِيلَ ، نا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَيُّوبَ الْمُخَرِّمِيُّ , نا عَلِيُّ بْنُ عَاصِمٍ , نا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي لَيْلَى , عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي زِيَادٍ , عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى , عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ , قَالَ : " رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حِينَ قَامَ إِلَى الصَّلاةِ فَكَبَّرَ وَرَفَعَ يَدَيْهِ حَتَّى سَاوَى بِهِمَا أُذُنَيْهِ ثُمَّ لَمْ يَعُدْ " . قَالَ عَلِيٌّ : فَلَمَّا قَدِمْتُ الْكُوفَةَ قِيلَ لِي : إِنَّ يَزِيدَ حَيٌّ , فَأَتَيْتُهُ فَحَدَّثَنِي بِهَذَا الْحَدِيثِ , فَقَالَ : حَدَّثَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي لَيْلَى , عَنِ الْبَرَاءِ , قَالَ : " رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حِينَ قَامَ إِلَى الصَّلاةِ فَكَبَّرَ وَرَفَعَ يَدَيْهِ حَتَّى سَاوَى بِهِمَا أُذُنَيْهِ " , فَقُلْتُ لَهُ : أَخْبَرَنِي ابْنُ أَبِي لَيْلَى أَنَّكَ قُلْتَ : ثُمَّ لَمْ يَعُدْ ؟ قَالَ : لا أَحْفَظُ هَذَا فَعَاوَدْتُهُ , فَقَالَ : مَا أَحْفَظُهُ

al-Baroʼ ibn Ozib (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺni namozga turib takbir aytganlarida va qoʻllarini quloqlari barobarigacha koʻtarganlarida koʻrdim, soʻng buni qaytarmadilar. Ali (ibn Osim) aytdi: Kufaga kelganimda menga: «Yazid tirik», deyishdi. Men uning oldiga bordim, u menga bu hadisni rivoyat qildi va: «Menga Abdurrahmon ibn Abu Laylo al-Baroʼdan rivoyat qildi: ‹Rasululloh ﷺni namozga turib takbir aytganlarida va qoʻllarini quloqlari barobarigacha koʻtarganlarida koʻrdim›», dedi. Men unga: «Menga Ibn Abu Laylo sen: ‹Soʻng qaytarmadilar›, deganingni xabar qilgan edi-ku?» dedim. U: «Buni yodimda saqlamayman», dedi. Men takror soʻradim, u yana: «Buni yodimda saqlamayman», dedi.ал-Барў ибн Озиб (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺни намозга туриб такбир айтганларида ва қўлларини қулоқлари баробаригача кўтарганларида кўрдим, сўнг буни қайтармадилар. Али (ибн Осим) айтди: Куфага келганимда менга: «Язид тирик», дейишди. Мен унинг олдига бордим, у менга бу ҳадисни ривоят қилди ва: «Менга Абдурраҳмон ибн Абу Лайло ал-Барўдан ривоят қилди: ‹Расулуллоҳ ﷺни намозга туриб такбир айтганларида ва қўлларини қулоқлари баробаригача кўтарганларида кўрдим›», деди. Мен унга: «Менга Ибн Абу Лайло сен: ‹Сўнг қайтармадилар›, деганингни хабар қилган эди-ку?» дедим. У: «Буни ёдимда сақламайман», деди. Мен такрор сўрадим, у яна: «Буни ёдимда сақламайман», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو عُثْمَانَ سَعِيدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ الْحَنَّاطُ , وَعَبْدُ الْوَهَّابِ بْنُ عِيسَى بْنِ أَبِي حَيَّةَ , قَالا : نا إِسْحَاقُ بْنُ أَبِي إِسْرَائِيلَ , نا مُحَمَّدُ بْنُ جَابِرٍ , عَنْ حَمَّادٍ , عَنْ إِبْرَاهِيمَ , عَنْ عَلْقَمَةَ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ , قَالَ : " صَلَّيْتُ مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , وَمَعَ أَبِي بَكْرٍ , وَمَعَ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا , فَلَمْ يَرْفَعُوا أَيْدِيَهُمْ إِلا عِنْدَ التَّكْبِيرَةِ الأُولَى فِي افْتِتَاحِ الصَّلاةِ " . قَالَ إِسْحَاقُ : بِهِ نَأْخُذُ فِي الصَّلاةِ كُلِّهَا , تَفَرَّدَ بِهِ مُحَمَّدُ بْنُ جَابِرٍ وَكَانَ ضَعِيفًا , عَنْ حَمَّادٍ , عَنْ إِبْرَاهِيمَ , وَغَيْرُ حَمَّادٍ يَرْوِيهِ عَنْ إِبْرَاهِيمَ ، مُرْسَلا , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ مِنْ فِعْلِهِ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , وَهُوَ الصَّوَابُ

Abdulloh (ibn Masʼud) (roziyallohu anhu) aytdi: Nabiy ﷺ bilan, Abu Bakr bilan va Umar (roziyallohu anhumo) bilan namoz oʻqidim; ular namozni boshlashdagi birinchi takbirdan boshqa (paytda) qoʻllarini koʻtarmadilar. Ishoq aytdi: Biz butun namozda shunga amal qilamiz. Buni Hammoddan, u Ibrohimdan (deb) Muhammad ibn Jobir yolgʻiz rivoyat qilgan, u esa zaif edi. Hammoddan boshqalar esa buni Ibrohimdan mursal holda, Abdullohning oʻz amali sifatida Nabiy ﷺgacha (yetkazib) rivoyat qiladilar; toʻgʻrisi shudir.Абдуллоҳ (ибн Масъуд) (розияллоҳу анҳу) айтди: Набий ﷺ билан, Абу Бакр билан ва Умар (розияллоҳу анҳумо) билан намоз ўқидим; улар намозни бошлашдаги биринчи такбирдан бошқа (пайтда) қўлларини кўтармадилар. Ишоқ айтди: Биз бутун намозда шунга амал қиламиз. Буни Ҳаммоддан, у Иброҳимдан (деб) Муҳаммад ибн Жобир ёлғиз ривоят қилган, у эса заиф эди. Ҳаммоддан бошқалар эса буни Иброҳимдан мурсал ҳолда, Абдуллоҳнинг ўз амали сифатида Набий ﷺгача (етказиб) ривоят қиладилар; тўғриси шудир.

حَدَّثَنَا ابْنُ صَاعِدٍ , ثنا لُوَيْنٌ , ثنا صَالِحُ بْنُ عُمَرَ الْوَاسِطِيُّ , عَنْ عَاصِمِ بْنِ كُلَيْبٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ وَائِلِ بْنِ حُجْرٍ , قَالَ : " أَتَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لأَنْظُرَ كَيْفَ يُصَلِّي فَاسْتَقْبَلَ الْقِبْلَةَ فَكَبَّرَ فَرَفَعَ يَدَيْهِ حَتَّى حَاذَى أُذُنَيْهِ , فَلَمَّا رَكَعَ رَفَعَ يَدَيْهِ حَتَّى جَعَلَهُمَا بِذَلِكَ الْمَنْزِلِ , فَلَمَّا رَفَعَ رَأْسَهُ مِنَ الرُّكُوعِ رَفَعَ يَدَيْهِ حَتَّى جَعَلَهُمَا بِذَلِكَ الْمَنْزِلِ فَلَمَّا سَجَدَ وَضَعَ يَدَيْهِ مِنْ رَأْسِهِ بِذَلِكَ الْمَنْزِلِ " . حَدَّثَنَا ابْنُ صَاعِدٍ , ثنا لُوَيْنٌ , ثنا أَبُو الأَحْوَصِ ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ كُلَيْبٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ وَائِلِ بْنِ حُجْرٍ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , نَحْوَهُ إِلا أَنَّهُ لَمْ يَذْكُرِ السُّجُودَ

Voil ibn Hujr (roziyallohu anhu) aytdi: Nabiy ﷺning huzurlariga u zot qanday namoz oʻqishlarini koʻrish uchun keldim. U zot qiblaga yuzlanib takbir aytdilar va qoʻllarini quloqlari barobariga kelguncha koʻtardilar. Rukuʼ qilganlarida qoʻllarini koʻtarib, oʻsha oʻringa qoʻydilar. Boshlarini rukuʼdan koʻtarganlarida ham qoʻllarini koʻtarib, oʻsha oʻringa qoʻydilar. Sajda qilganlarida esa qoʻllarini boshlaridan oʻsha oʻrinda qoʻydilar. Abul-Ahvas ham Osim ibn Kulaybdan, u otasidan, u Voil ibn Hujrdan, u Nabiy ﷺdan shunga oʻxshash rivoyat qildi, faqat u sajdani zikr qilmadi.Воил ибн Ҳужр (розияллоҳу анҳу) айтди: Набий ﷺнинг ҳузурларига у зот қандай намоз ўқишларини кўриш учун келдим. У зот қиблага юзланиб такбир айтдилар ва қўлларини қулоқлари баробарига келгунча кўтардилар. Рукуъ қилганларида қўлларини кўтариб, ўша ўринга қўйдилар. Бошларини рукуъдан кўтарганларида ҳам қўлларини кўтариб, ўша ўринга қўйдилар. Сажда қилганларида эса қўлларини бошларидан ўша ўринда қўйдилар. Абул-Аҳвас ҳам Осим ибн Кулайбдан, у отасидан, у Воил ибн Ҳужрдан, у Набий ﷺдан шунга ўхшаш ривоят қилди, фақат у саждани зикр қилмади.

حَدَّثَنَا أَبُو الْقَاسِمِ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ ، ثنا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ , ثنا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَيَّاشِ أَبُو عُتْبَةَ , عَنْ صَالِحِ بْنِ كَيْسَانَ , عَنِ الأَعْرَجِ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ . وَعَنْ صَالِحِ بْنِ كَيْسَانَ ، عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , قَالَ : " كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا افْتَتَحَ الصَّلاةَ رَفَعَ يَدَيْهِ حَذْوَ مَنْكِبَيْهِ , وَإِذَا رَكَعَ وَإِذَا رَفَعَ رَأْسَهُ مِنَ الرُّكُوعِ "

Abu Hurayra va Ibn Umar (roziyallohu anhum) aytdilar: Rasululloh ﷺ namozni boshlaganlarida qoʻllarini yelkalari barobariga koʻtarar edilar; rukuʼ qilganlarida va boshlarini rukuʼdan koʻtarganlarida ham (shunday qilardilar).Абу Ҳурайра ва Ибн Умар (розияллоҳу анҳум) айтдилар: Расулуллоҳ ﷺ намозни бошлаганларида қўлларини елкалари баробарига кўтарар эдилар; рукуъ қилганларида ва бошларини рукуъдан кўтарганларида ҳам (шундай қилардилар).

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُبَشِّرٍ ، ثنا أَحْمَدُ بْنُ سِنَانٍ , نا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ , أنا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي سَلَمَةَ الْمَاجِشُونُ , ثنا الْمَاجِشُونُ بْنُ أَبِي سَلَمَةَ , عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الأَعْرَجِ , عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي رَافِعٍ , عَنْ عَلِيٍّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ , قَالَ : كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا افْتَتَحَ الصَّلاةَ كَبَّرَ , ثُمَّ قَالَ : " وَجَّهْتُ وَجْهِي لِلَّذِي فَطَرَ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضَ حَنِيفًا وَمَا أَنَا مِنُ الْمُشْرِكِينَ , إِنَّ صَلاتِي وَنُسُكِي وَمَحْيَايَ وَمَمَاتِي لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ لا شَرِيكَ لَهُ , وَبِذَلِكَ أُمِرْتُ وَأَنَا أَوَّلُ الْمُسْلِمِينَ اللَّهُمَّ أَنْتَ الْمَلِكُ لا إِلَهَ إِلا أَنْتَ رَبِّي وَأَنَا عَبْدُكَ ظَلَمْتُ نَفْسِي وَاعْتَرَفْتُ بِذَنْبِي فَاغْفِرْ لِي ذُنُوبِي جَمِيعًا إِنَّهُ لا يَغْفِرُ ?لذُّنُوبَ إِلا أَنْتَ , لَبَّيْكَ وَسَعْدَيْكَ , وَالْخَيْرُ كُلُّهُ فِي يَدَيْكَ وَالشَّرُّ لَيْسَ إِلَيْكَ تَبَارَكْتَ وَتَعَالَيْتَ أَسْتَغْفِرُكَ وَأَتُوبُ إِلَيْكَ " , وَإِذَا رَكَعَ قَالَ : " اللَّهُمَّ لَكَ رَكَعْتُ وَبِكَ آمَنْتُ وَلَكَ أَسْلَمْتُ خَشَعَ لَكَ سَمْعِي وَبَصَرِي وَمُخِّي وَعِظَامِي وَعَصَبِي " , وَإِذَا رَفَعَ رَأْسَهُ مِنَ الرُّكُوعِ , قَالَ : " سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ رَبَّنَا وَلَكَ الْحَمْدُ مِلْءَ السَّمَاوَاتِ وَمِلْءَ الأَرْضِ وَمَا بَيْنَهُمَا وَمِلْءَ مَا شِئْتَ مِنْ شَيْءٍ بَعْدُ " , فَإِذَا سَجَدَ قَالَ : " اللَّهُمَّ لَكَ سَجَدْتُ وَبِكَ آمَنْتُ وَلَكَ أَسْلَمْتُ سَجَدَ وَجْهِي لِلَّذِي خَلْقَهُ , وَصَوَّرَهُ فَأَحْسَنَ صُوَرَهُ , وَشَقَّ سَمْعَهُ وَبَصَرَهُ , تَبَارَكَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخَالِقِينَ " , وَإِذَا سَلَّمَ مِنَ الصَّلاةِ قَالَ : " اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِي مَا قَدَّمْتُ وَمَا أَخَّرْتُ وَمَا أَسْرَرْتُ وَمَا أَعْلَنْتُ وَمَا أَسْرَفْتُ وَمَا أَنْتَ أَعْلَمُ بِهِ مِنِّي , أَنْتَ الْمُقَدَّمُ وَأَنْتَ الْمُؤَخِّرُ لا إِلَهَ إِلا أَنْتَ "

Ali (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ namozni boshlaganlarida takbir aytar, soʻngra: «Men yuzimni osmonlar va yerni yaratgan Zotga, haqdan ogʻmagan holda qaratdim va men mushriklardan emasman. Albatta, namozim, qurbonligim, hayotim va oʻlimim olamlarning Robbi boʻlmish Allohnikidir. Uning sherigi yoʻq. Men shunga buyurilganman va men muslimlarning avvalimen. Ey Alloh! Sen Podshohsen, Sendan oʻzga iloh yoʻq, Sen mening Robbimsen, men esa Sening bandangmen. Men oʻzimga zulm qildim va gunohimni eʼtirof etdim; bas, gunohlarimni butunlay magʻfirat qilgin, chunki gunohlarni Sendan oʻzga magʻfirat qiladigan zot yoʻq. Labbayk va saʼdayk! Butun yaxshilik Sening qoʻlingdadir, yomonlik esa Senga (nisbat qilinmaydi). Sen barakotli va oliysen. Sendan magʻfirat soʻrayman va Senga tavba qilaman», der edilar. Rukuʼ qilganlarida: «Ey Alloh! Sen uchun rukuʼ qildim, Senga iymon keltirdim va Senga taslim boʻldim. Qulogʻim, koʻzim, miyam, suyaklarim va paylarim Senga boʻysundi», der edilar. Boshlarini rukuʼdan koʻtarganlarida: «Alloh Oʻziga hamd aytganni eshitdi. Ey Robbimiz! Osmonlar va yerni, ular orasidagi narsalarni va ulardan keyin Sen istagan har qanday narsani toʻldirguvchi hamd Senga boʻlsin», der edilar. Sajda qilganlarida: «Ey Alloh! Senga sajda qildim, Senga iymon keltirdim va Senga taslim boʻldim. Yuzim oʻzini yaratgan, suvratga solib suvratini goʻzal qilgan, unga quloq va koʻz ochib bergan Zotga sajda qildi. Yaratguvchilarning eng goʻzali boʻlmish Alloh barakotlidir», der edilar. Namozdan salom berganlarida: «Ey Alloh! Avval qilgan va keyin qilgan gunohlarimni, yashirin va oshkora qilganlarimni, isrof qilganlarimni va Sen mendan koʻra yaxshiroq biladigan narsalarimni magʻfirat qilgin. Sen muqaddimsen va Sen muaxxirsen. Sendan oʻzga iloh yoʻq», der edilar.Али (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ намозни бошлаганларида такбир айтар, сўнгра: «Мен юзимни осмонлар ва ерни яратган Зотга, ҳақдан оғмаган ҳолда қаратдим ва мен мушриклардан эмасман. Албатта, намозим, қурбонлигим, ҳаётим ва ўлимим оламларнинг Робби бўлмиш Аллоҳникидир. Унинг шериги йўқ. Мен шунга буюрилганман ва мен муслимларнинг аввалимен. Эй Аллоҳ! Сен Подшоҳсен, Сендан ўзга илоҳ йўқ, Сен менинг Роббимсен, мен эса Сенинг бандангмен. Мен ўзимга зулм қилдим ва гуноҳимни эътироф этдим; бас, гуноҳларимни бутунлай мағфират қилгин, чунки гуноҳларни Сендан ўзга мағфират қиладиган зот йўқ. Лаббайк ва саъдайк! Бутун яхшилик Сенинг қўлингдадир, ёмонлик эса Сенга (нисбат қилинмайди). Сен баракотли ва олийсен. Сендан мағфират сўрайман ва Сенга тавба қиламан», дер эдилар. Рукуъ қилганларида: «Эй Аллоҳ! Сен учун рукуъ қилдим, Сенга иймон келтирдим ва Сенга таслим бўлдим. Қулоғим, кўзим, миям, суякларим ва пайларим Сенга бўйсунди», дер эдилар. Бошларини рукуъдан кўтарганларида: «Аллоҳ Ўзига ҳамд айтганни эшитди. Эй Роббимиз! Осмонлар ва ерни, улар орасидаги нарсаларни ва улардан кейин Сен истаган ҳар қандай нарсани тўлдиргувчи ҳамд Сенга бўлсин», дер эдилар. Сажда қилганларида: «Эй Аллоҳ! Сенга сажда қилдим, Сенга иймон келтирдим ва Сенга таслим бўлдим. Юзим ўзини яратган, сувратга солиб сувратини гўзал қилган, унга қулоқ ва кўз очиб берган Зотга сажда қилди. Яратгувчиларнинг энг гўзали бўлмиш Аллоҳ баракотлидир», дер эдилар. Намоздан салом берганларида: «Эй Аллоҳ! Аввал қилган ва кейин қилган гуноҳларимни, яширин ва ошкора қилганларимни, исроф қилганларимни ва Сен мендан кўра яхшироқ биладиган нарсаларимни мағфират қилгин. Сен муқаддимсен ва Сен муаххирсен. Сендан ўзга илоҳ йўқ», дер эдилар.

وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، ثنا يُوسُفُ بْنُ سَعِيدٍ , ثنا حَجَّاجٌ , عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ , أَخْبَرَنِي مُوسَى بْنُ عُقْبَةَ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْفَضْلِ , عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الأَعْرَجِ , عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي رَافِعٍ , عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ , أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ إِذَا ابْتَدَأَ الصَّلاةَ الْمَكْتُوبَةَ , قَالَ : " وَجَّهْتُ وَجْهِي لِلَّذِي فَطَرَ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضَ حَنِيفًا مُسْلِمًا وَمَا أَنَا مِنُ الْمُشْرِكِينَ ، إِنَّ صَلاتِي وَنُسُكِي وَمَحْيَايَ وَمَمَاتِي لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ ، لا شَرِيكَ لَهُ وَبِذَلِكَ أُمِرْتُ وَأَنَا مِنَ الْمُسْلِمِينَ ، اللَّهُمَّ لَكَ الْحَمْدُ لا إِلَهَ إِلا أَنْتَ سُبْحَانَكَ وَبِحَمْدِكَ أَنْتَ رَبِّي وَأَنَا عَبْدُكَ ظَلَمْتُ نَفْسِي وَاعْتَرَفْتُ بِذَنْبِي فَاغْفِرْ لِي ذُنُوبِي جَمِيعًا لا يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلا أَنْتَ , وَاهْدِنِي لأَحْسَنِ الأَخْلاقِ لا يَهْدِينِي لأَحْسَنِهَا إِلا أَنْتَ , وَاصْرِفْ عَنِّي سَيِّئَهَا لا يَصْرِفُ عَنِّي سَيِّئَهَا إِلا أَنْتَ , لَبَّيْكَ وَسَعْدَيْكَ وَالْخَيْرُ بِيَدَيْكَ , وَالْمَهْدِيُّ مَنْ هَدَيْتَ وَأَنَا بِكَ وَإِلَيْكَ تَبَارَكْتَ وَتَعَالَيْتَ أَسْتَغْفِرُكَ وَأَتُوبُ إِلَيْكَ " . قَالَ : وَكَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا سَجَدَ فِي الصَّلاةِ الْمَكْتُوبَةِ ثُمَّ ذَكَرَ بَاقِيَ الْحَدِيثِ

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ farz namozni boshlaganlarida: «Men yuzimni osmonlar va yerni yaratgan Zotga, haqdan ogʻmay, muslim boʻlgan holda qaratdim va men mushriklardan emasman. Albatta, namozim, qurbonligim, hayotim va oʻlimim olamlarning Robbi boʻlmish Allohnikidir. Uning sherigi yoʻq. Men shunga buyurilganman va men muslimlardanman. Ey Alloh! Hamd Senga xosdir, Sendan oʻzga iloh yoʻq, Sen poksen va hamding bilandir, Sen mening Robbimsen, men esa Sening bandangmen. Men oʻzimga zulm qildim va gunohimni eʼtirof etdim; bas, gunohlarimni butunlay magʻfirat qilgin, gunohlarni Sendan oʻzga magʻfirat qiladigan zot yoʻq. Meni eng goʻzal axloqqa hidoyat qilgin, uning eng goʻzaliga Sendan oʻzga hidoyat qiladigan zot yoʻq. Uning yomonini mendan burgin, mendan uning yomonini Sendan oʻzga buradigan zot yoʻq. Labbayk va saʼdayk! Yaxshilik Sening qoʻlingdadir. Hidoyat topgan — Sen hidoyat qilgan kishidir. Men Sen bilanmen va Senga (qaytguvchimen). Sen barakotli va oliysen. Sendan magʻfirat soʻrayman va Senga tavba qilaman», der edilar. (Roviy) aytdi: Nabiy ﷺ farz namozda sajda qilganlarida... — soʻng hadisning qolganini zikr qildi.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ фарз намозни бошлаганларида: «Мен юзимни осмонлар ва ерни яратган Зотга, ҳақдан оғмай, муслим бўлган ҳолда қаратдим ва мен мушриклардан эмасман. Албатта, намозим, қурбонлигим, ҳаётим ва ўлимим оламларнинг Робби бўлмиш Аллоҳникидир. Унинг шериги йўқ. Мен шунга буюрилганман ва мен муслимларданман. Эй Аллоҳ! Ҳамд Сенга хосдир, Сендан ўзга илоҳ йўқ, Сен поксен ва ҳамдинг биландир, Сен менинг Роббимсен, мен эса Сенинг бандангмен. Мен ўзимга зулм қилдим ва гуноҳимни эътироф этдим; бас, гуноҳларимни бутунлай мағфират қилгин, гуноҳларни Сендан ўзга мағфират қиладиган зот йўқ. Мени энг гўзал ахлоққа ҳидоят қилгин, унинг энг гўзалига Сендан ўзга ҳидоят қиладиган зот йўқ. Унинг ёмонини мендан бургин, мендан унинг ёмонини Сендан ўзга бурадиган зот йўқ. Лаббайк ва саъдайк! Яхшилик Сенинг қўлингдадир. Ҳидоят топган — Сен ҳидоят қилган кишидир. Мен Сен биланмен ва Сенга (қайтгувчимен). Сен баракотли ва олийсен. Сендан мағфират сўрайман ва Сенга тавба қиламан», дер эдилар. (Ровий) айтди: Набий ﷺ фарз намозда сажда қилганларида... — сўнг ҳадиснинг қолганини зикр қилди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، ثنا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ , حَدَّثَنَا سَلْمٌ الْبَغْدَادِيُّ , ثنا أَبُو حَيْوَةَ ، ح وَحَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ زِيَادٍ الْقَطَّانُ , ثنا عَبْدُ الْكَرِيمِ بْنُ الْهَيْثَمِ , ثنا يَزِيدُ بْنُ عَبْدِ رَبِّهِ , ثنا شُرَيْحُ بْنُ يَزِيدَ أَبُو حَيْوَةَ , عَنْ شُعَيْبِ بْنِ أَبِي حَمْزَةَ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ , عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ , أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ إِذَا اسْتَفْتَحَ الصَّلاةَ , قَالَ : " إِنَّ صَلاتِي وَنُسُكِي وَمَحْيَايَ وَمَمَاتِي لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ لا شَرِيكَ لَهُ وَبِذَلِكَ أُمِرْتُ وَأَنَا أَوَّلُ الْمُسْلِمِينَ , اللَّهُمَّ اهْدِنِي لأَحْسَنِ الأَخْلاقِ وَأَحْسَنِ الأَعْمَالِ لا يَهْدِي لأَحْسَنِهَا إِلا أَنْتَ , وَقِنِي سِيِّئَ الأَخْلاقِ وَالأَعْمَالِ لا يَقِي سَيِّئَهَا إِلا أَنْتَ " . قَالَ شُعَيْبٌ : قَالَ لِي مُحَمَّدُ بْنُ الْمُنْكَدِرِ وَغَيْرُهُ مِنْ فُقَهَاءِ أَهْلِ الْمَدِينَةِ : إِنْ قُلْتَ أَنْتَ هَذَا الْقَوْلَ فَقُلْ : وَأَنَا مِنَ الْمُسْلِمِينَ , وَاللَّفْظُ لِعَبْدِ الْكَرِيمِ

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ namozni boshlaganlarida: «Albatta, namozim, qurbonligim, hayotim va oʻlimim olamlarning Robbi boʻlmish Allohnikidir. Uning sherigi yoʻq. Men shunga buyurilganman va men muslimlarning avvalimen. Ey Alloh! Meni eng goʻzal axloqqa va eng goʻzal amallarga hidoyat qilgin, ularning eng goʻzaliga Sendan oʻzga hidoyat qiladigan zot yoʻq. Meni yomon axloq va amallardan saqlagin, ularning yomonidan Sendan oʻzga saqlaydigan zot yoʻq», der edilar. Shuayb aytdi: Menga Muhammad ibn al-Munkadir va Madina ahlining boshqa fuqaholari: «Agar sen bu soʻzni aytsang, ‹va men muslimlardanman›, deb ayt», dedilar. Bu Abdulkarimning lafzi.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ намозни бошлаганларида: «Албатта, намозим, қурбонлигим, ҳаётим ва ўлимим оламларнинг Робби бўлмиш Аллоҳникидир. Унинг шериги йўқ. Мен шунга буюрилганман ва мен муслимларнинг аввалимен. Эй Аллоҳ! Мени энг гўзал ахлоққа ва энг гўзал амалларга ҳидоят қилгин, уларнинг энг гўзалига Сендан ўзга ҳидоят қиладиган зот йўқ. Мени ёмон ахлоқ ва амаллардан сақлагин, уларнинг ёмонидан Сендан ўзга сақлайдиган зот йўқ», дер эдилар. Шуайб айтди: Менга Муҳаммад ибн ал-Мункадир ва Мадина аҳлининг бошқа фуқаҳолари: «Агар сен бу сўзни айтсанг, ‹ва мен муслимларданман›, деб айт», дедилар. Бу Абдулкаримнинг лафзи.

حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ إِسْمَاعِيلُ بْنُ يُونُسَ بْنِ يَاسِينَ ، ثنا إِسْحَاقُ بْنُ أَبِي إِسْرَائِيلَ , ثنا جَعْفَرُ بْنُ سُلَيْمَانَ الضُّبَعِيُّ , ثنا عَلِيُّ بْنُ عَلِيٍّ الرِّفَاعِيُّ , ‏ قَالَ إِسْحَاقُ وَكَانَ يشبه بِالنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , عَنْ أَبِي الْمُتَوَكِّلِ ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ , قَالَ : كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا قَامَ مِنَ اللَّيْلِ اسْتَفْتَحَ صَلاتَهُ فَكَبَّرَ , قَالَ : " سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ وَبِحَمْدِكَ , رَبَّنَا وَتَبَارَكَ اسْمُكَ وَتَعَالَى جَدُّكَ وَلا إِلَهَ غَيْرُكَ - ثَلاثًا - , أَعُوذُ بِاللَّهِ السَّمِيعِ الْعَلِيمِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ مِنْ هَمْزِهِ وَنَفْثِهِ وَنَفْخِهِ " , قَالَ : ثُمَّ يَقْرَأُ

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ kechasi turganlarida namozlarini boshlab takbir aytar, soʻng: «Subhonaka-llohumma va bihamdika, Robbano va tabaroka-smuka va taolo jadduka va la ilaha gʻayruka» — uch marta — «Aʼuzu billahis-Samiʼil-Alimi minash-shaytonir-rojimi, min hamzihi va nafsihi va nafxihi», der edilar. (Roviy) aytdi: Soʻng qiroat qilardilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ кечаси турганларида намозларини бошлаб такбир айтар, сўнг: «Субҳонака-ллоҳумма ва биҳамдика, Роббано ва табарока-смука ва таоло жаддука ва ла илаҳа ғайрука» — уч марта — «Аъузу биллаҳис-Самиъил-Алими минаш-шайтонир-рожими, мин ҳамзиҳи ва нафсиҳи ва нафхиҳи», дер эдилар. (Ровий) айтди: Сўнг қироат қилардилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ مِرْدَاسٍ ، ثنا أَبُو دَاوُدَ ، ثنا الْحُسَيْنُ بْنُ عِيسَى , ثنا طَلْقُ بْنُ غَنَّامٍ , ثنا عَبْدُ السَّلامِ بْنُ حَرْبٍ الْمُلائِيُّ , عَنْ بُدَيْلِ بْنِ مَيْسَرَةَ , عَنْ أَبِي الْجَوْزَاءِ ، عَنْ عَائِشَةَ , قَالَتْ : كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا اسْتَفْتَحَ الصَّلاةَ , قَالَ : " سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ وَبِحَمْدِكَ وَتَبَارَكَ اسْمُكَ وَتَعَالَى جَدُّكَ وَلا إِلَهَ غَيْرُكَ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ : لَمْ يَرْوِهِ عَنْ عَبْدِ السَّلامِ غَيْرُ طَلْقِ بْنِ غَنَّامٍ , وَلَيْسَ هَذَا الْحَدِيثُ بِالْقَوِيِّ

Oisha (roziyallohu anho) aytdi: Rasululloh ﷺ namozni ochganlarida: «Subhonaka-llohumma va bihamdika va tabaroka-smuka va taolo jadduka va la ilaha gʻayruka», der edilar. Abu Dovud aytdi: Buni Abdussalomdan Talq ibn Gʻannomdan boshqa hech kim rivoyat qilmagan va bu hadis kuchli emas.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ намозни очганларида: «Субҳонака-ллоҳумма ва биҳамдика ва табарока-смука ва таоло жаддука ва ла илаҳа ғайрука», дер эдилар. Абу Довуд айтди: Буни Абдуссаломдан Талқ ибн Ғанномдан бошқа ҳеч ким ривоят қилмаган ва бу ҳадис кучли эмас.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ الأَحْوَلُ , حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ نَصْرٍ الْمَرْوَزِيُّ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ , ثنا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ شَبِيبٍ , حَدَّثَنِي إِسْحَاقُ بْنُ مُحَمَّدٍ , عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عُمَرَ بْنِ شَيْبَةَ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , عَنْ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ , قَالَ : كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا كَبَّرَ لِلصَّلاةِ , قَالَ : " سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ وَبِحَمْدِكَ وَتَبَارَكَ اسْمُكَ وَتَعَالَى جَدُّكَ وَلا إِلَهَ غَيْرُكَ " , وَإِذَا تَعَوَّذَ قَالَ : " أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنْ هَمْزِ الشَّيْطَانِ وَنَفْخِهِ وَنَفْثِهِ " . رَفَعَهُ هَذَا الشَّيْخُ عَنْ أَبِيهِ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , عَنْ عُمَرَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , وَالْمَحْفُوظُ , عَنْ عُمَرَ مِنْ قَوْلِهِ , كَذَلِكَ رَوَاهُ إِبْرَاهِيمُ 17 , عَنْ عَلْقَمَةَ , وَالأَسْوَدِ , عَنْ عُمَرَ , كَذَلِكَ رَوَاهُ يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ , عَنْ عُمَرَ بْنِ شَيْبَةَ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , عَنْ عُمَرَ مِنْ قَوْلِهِ , وَهُوَ الصَّوَابُ

Umar (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ namozga takbir aytganlarida: «Subhonaka-llohumma va bihamdika va tabaroka-smuka va taolo jadduka va la ilaha gʻayruka», der edilar. Taavvuz qilganlarida esa: «Aʼuzu billahi min hamzish-shaytoni va nafxihi va nafsihi», der edilar. Bu shayx buni otasidan, u Nofeʼdan, u Ibn Umardan, u Umardan, u Nabiy ﷺdan (deb) marfuʼ qildi. Mahfuz boʻlgani esa buning Umarning oʻz soʻzi ekanidir. Uni Ibrohim ham Alqama va Asvaddan, ular Umardan shunday rivoyat qilishgan. Yahyo ibn Ayyub ham buni Umar ibn Shaybadan, u Nofeʼdan, u Ibn Umardan, u Umardan uning oʻz soʻzi sifatida rivoyat qilgan; toʻgʻrisi shudir.Умар (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ намозга такбир айтганларида: «Субҳонака-ллоҳумма ва биҳамдика ва табарока-смука ва таоло жаддука ва ла илаҳа ғайрука», дер эдилар. Тааввуз қилганларида эса: «Аъузу биллаҳи мин ҳамзиш-шайтони ва нафхиҳи ва нафсиҳи», дер эдилар. Бу шайх буни отасидан, у Нофеъдан, у Ибн Умардан, у Умардан, у Набий ﷺдан (деб) марфуъ қилди. Маҳфуз бўлгани эса бунинг Умарнинг ўз сўзи эканидир. Уни Иброҳим ҳам Алқама ва Асваддан, улар Умардан шундай ривоят қилишган. Яҳё ибн Айюб ҳам буни Умар ибн Шайбадан, у Нофеъдан, у Ибн Умардан, у Умардан унинг ўз сўзи сифатида ривоят қилган; тўғриси шудир.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نا أَحْمَدُ بْنُ مَنْصُورٍ , نا ابْنُ أَبِي مَرْيَمَ , نا يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ , حَدَّثَنِي عُمَرُ بْنُ شَيْبَةَ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , عَنْ عُمَرَ , أَنَّهُ كَانَ إِذَا كَبَّرَ لِلصَّلاةِ , قَالَ : " سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ وَبِحَمْدِكَ وَتَبَارَكَ اسْمُكَ وَتَعَالَى جَدُّكَ وَلا إِلَهَ غَيْرُكَ " . هَذَا صَحِيحٌ عَنْ عُمَرَ قَوْلُهُ

Umar (roziyallohu anhu) namozga takbir aytganida: «Subhonaka-llohumma va bihamdika va tabaroka-smuka va taolo jadduka va la ilaha gʻayruka», der edi. Bu Umarning oʻz soʻzi sifatida sahihdir.Умар (розияллоҳу анҳу) намозга такбир айтганида: «Субҳонака-ллоҳумма ва биҳамдика ва табарока-смука ва таоло жаддука ва ла илаҳа ғайрука», дер эди. Бу Умарнинг ўз сўзи сифатида саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ غَيْلانَ ، ثنا الْحُسَيْنُ بْنُ الْجُنَيْدِ , ثنا أَبُو مُعَاوِيَةَ ، ثنا الأَعْمَشُ ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ , عَنِ الأَسْوَدِ , عَنْ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ , أَنَّهُ كَانَ إِذَا اسْتَفْتَحَ الصَّلاةَ , قَالَ : " سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ وَبِحَمْدِكَ وَتَبَارَكَ اسْمُكَ وَتَعَالَى جَدُّكَ وَلا إِلَهَ غَيْرُكَ "

Umar (roziyallohu anhu) namozni boshlaganida: «Subhonaka-llohumma va bihamdika va tabaroka-smuka va taolo jadduka va la ilaha gʻayruka», der edi.Умар (розияллоҳу анҳу) намозни бошлаганида: «Субҳонака-ллоҳумма ва биҳамдика ва табарока-смука ва таоло жаддука ва ла илаҳа ғайрука», дер эди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْوَكِيلُ , ثنا الْحَسَنُ بْنُ عَرَفَةَ , ثنا هُشَيْمٌ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَوْنٍ , عَنْ إِبْرَاهِيمَ , عَنْ عَلْقَمَةَ , أَنَّهُ انْطَلَقَ إِلَى عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ , قَالَ فَرَأَيْتُهُ قَالَ حِينَ افْتَتَحَ الصَّلاةَ : " سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ وَبِحَمْدِكَ وَتَبَارَكَ اسْمُكَ وَتَعَالَى جَدُّكَ وَلا إِلَهَ غَيْرُكَ " . حَدَّثَنَا أَحْمَدُ , ثنا الْحَسَنُ , ثنا هُشَيْمٌ , عَنْ حُصَيْنٍ , عَنْ أَبِي وَائِلٍ ، عَنِ الأَسْوَدِ بْنِ يَزِيدَ , قَالَ : رَأَيْتُ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ , حِينَ افْتَتَحَ الصَّلاةَ كَبَّرَ , ثُمَّ قَالَ : سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ , مِثْلَهُ . أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ نُوحٍ , ثنا هَارُونُ بْنُ إِسْحَاقَ , ثنا ابْنُ فُضَيْلٍ , عَنْ حُصَيْنٍ , بِهَذَا , وَزَادَ : ثُمَّ يَتَعَوَّذُ

Alqama Umar ibn al-Xattobning oldiga bordi va aytdi: Men uning namozni boshlaganda: «Subhonaka-llohumma va bihamdika va tabaroka-smuka va taolo jadduka va la ilaha gʻayruka», deganini koʻrdim. Asvad ibn Yazid aytdi: Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)ni namozni boshlaganida takbir aytib, soʻng: «Subhonaka-llohumma...», deganini koʻrdim — shuning misli. Ibn Fuzayl ham Husayndan shuni rivoyat qildi va: «Soʻng taavvuz qilar edi», deb ziyoda qildi.Алқама Умар ибн ал-Хаттобнинг олдига борди ва айтди: Мен унинг намозни бошлаганда: «Субҳонака-ллоҳумма ва биҳамдика ва табарока-смука ва таоло жаддука ва ла илаҳа ғайрука», деганини кўрдим. Асвад ибн Язид айтди: Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)ни намозни бошлаганида такбир айтиб, сўнг: «Субҳонака-ллоҳумма...», деганини кўрдим — шунинг мисли. Ибн Фузайл ҳам Ҳусайндан шуни ривоят қилди ва: «Сўнг тааввуз қилар эди», деб зиёда қилди.

نا أَبُو مُحَمَّدِ بْنُ صَاعِدٍ ، نا الْحُسَيْنُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ الأَسْوَدِ الْعِجْلِيِّ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ الصَّلْتِ , حَدَّثَنَا أَبُو خَالِدٍ الأَحْمَرُ ، عَنْ حُمَيْدٍ , عَنْ أَنَسٍ , قَالَ : كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا افْتَتَحَ الصَّلاةَ كَبَّرَ ثُمَّ رَفَعَ يَدَيْهِ حَتَّى يُحَاذِيَ إِبْهَامَيْهِ أُذُنَيْهِ , ثُمَّ يَقُولُ : " سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ وَبِحَمْدِكَ وَتَبَارَكَ اسْمُكَ وَتَعَالَى جَدُّكَ وَلا إِلَهَ غَيْرُكَ "

Anas (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ namozni boshlaganlarida takbir aytar, soʻng qoʻllarini bosh barmoqlari quloqlariga tenglashguncha koʻtarar, soʻng: «Subhonaka-llohumma va bihamdika va tabaroka-smuka va taolo jadduka va la ilaha gʻayruka», der edilar.Анас (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ намозни бошлаганларида такбир айтар, сўнг қўлларини бош бармоқлари қулоқларига тенглашгунча кўтарар, сўнг: «Субҳонака-ллоҳумма ва биҳамдика ва табарока-смука ва таоло жаддука ва ла илаҳа ғайрука», дер эдилар.

حَدَّثَنَا ابْنُ صَاعِدٍ , ثنا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى , ثنا أَبُو مُعَاوِيَةَ ، ح وَحَدَّثَنَا ابْنُ غَيْلانَ , ثنا الْحُسَيْنُ بْنُ الْجُنَيْدِ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ خَازِمٍ . ح وَحَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْوَكِيلُ , ثنا الْحَسَنُ بْنُ عَرَفَةَ , ثنا أَبُو مُعَاوِيَةَ الضَّرِيرُ ، عَنْ حَارِثَةَ بْنِ أَبِي الرِّجَالِ , عَنْ عَمْرَةَ , عَنْ عَائِشَةَ , أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ إِذَا افْتَتَحَ الصَّلاةَ , قَالَ : " سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ وَبِحَمْدِكَ وَتَبَارَكَ اسْمُكَ وَتَعَالَى جَدُّكَ وَلا إِلَهَ غَيْرُكَ " . حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ الْبَخْتَرِيِّ ، ثنا سَعْدَانُ بْنُ نَصْرٍ , ثنا أَبُو مُعَاوِيَةَ ، عَنْ حَارِثَةَ بْنِ مُحَمَّدٍ , مِثْلَهُ , وَزَادَ فِيهِ : وَرَفَعَ يَدَيْهِ حَذْوَ مَنْكِبَيْهِ , ثُمّ يَقُولُ : " سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ "

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ namozni boshlaganlarida: «Subhonaka-llohumma va bihamdika va tabaroka-smuka va taolo jadduka va la ilaha gʻayruka», der edilar. Saʼdon ibn Nasr ham Abu Muoviyadan, u Horisa ibn Muhammaddan shuning mislini rivoyat qildi va unda: qoʻllarini yelkalari barobariga koʻtarar, soʻng: «Subhonaka-llohumma...», der edilar, deb ziyoda qildi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ намозни бошлаганларида: «Субҳонака-ллоҳумма ва биҳамдика ва табарока-смука ва таоло жаддука ва ла илаҳа ғайрука», дер эдилар. Саъдон ибн Наср ҳам Абу Муовиядан, у Ҳориса ибн Муҳаммаддан шунинг мислини ривоят қилди ва унда: қўлларини елкалари баробарига кўтарар, сўнг: «Субҳонака-ллоҳумма...», дер эдилар, деб зиёда қилди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْفَارِسِيُّ , وَعُثْمَانُ بْنُ أَحْمَدَ الدَّقَّاقُ , قَالا : نا يَحْيَى بْنُ أَبِي طَالِبٍ , ثنا عَبْدُ الْوَهَّابِ , أنا سَعِيدٌ , عَنْ أَبِي مَعْشَرٍ ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ , عَنْ عَلْقَمَةَ , وَالأَسْوَدِ , أَنَّ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ لَمَّا كَبَّرَ قَالَ : " سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ وَبِحَمْدِكَ وَتَبَارَكَ اسْمُكَ وَتَعَالَى جَدُّكَ وَلا إِلَهَ غَيْرُكَ " . يَسْمَعُ ذَلِكَ مَنْ يَلِيهِ

Alqama va Asvad (rivoyat qilishlaricha), Umar (roziyallohu anhu) takbir aytganida: «Subhonaka-llohumma va bihamdika va tabaroka-smuka va taolo jadduka va la ilaha gʻayruka», der edi. Buni yonidagi kishilar eshitardi.Алқама ва Асвад (ривоят қилишларича), Умар (розияллоҳу анҳу) такбир айтганида: «Субҳонака-ллоҳумма ва биҳамдика ва табарока-смука ва таоло жаддука ва ла илаҳа ғайрука», дер эди. Буни ёнидаги кишилар эшитарди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ صَاعِدٍ ، ثنا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى , وَغَيْرُهُ , وَاللَّفْظُ لِيُوسُفَ . ح وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ , ثنا أَبُو الأَزْهَرِ ، قَالا : ثنا سَهْلُ بْنُ عَامِرٍ أَبُو عَامِرٍ الْبَجَلِيُّ , ثنا مَالِكُ بْنُ مِغْوَلٍ , عَنْ عَطَاءٍ , قَالَ : دَخَلْتُ أَنَا وَعُبَيْدُ بْنُ عُمَيْرٍ عَلَى عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا , فَسَأَلْتُهَا عَنِ افْتِتَاحِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ؟ فَقَالَتْ : كَانَ إِذَا كَبَّرَ قَالَ : سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ وَبِحَمْدِكَ وَتَبَارَكَ اسْمُكَ وَتَعَالَى جَدُّكَ , وَلا إِلَهَ غَيْرُكَ "

Ato aytdi: Men va Ubayd ibn Umayr Oisha (roziyallohu anho)ning huzurlariga kirdik va men undan Nabiy ﷺ namozni qanday boshlaganlari haqida soʻradim. U: «U zot takbir aytganlarida: ‹Subhonaka-llohumma va bihamdika va tabaroka-smuka va taolo jadduka va la ilaha gʻayruka›, der edilar», dedi.Ато айтди: Мен ва Убайд ибн Умайр Оиша (розияллоҳу анҳо)нинг ҳузурларига кирдик ва мен ундан Набий ﷺ намозни қандай бошлаганлари ҳақида сўрадим. У: «У зот такбир айтганларида: ‹Субҳонака-ллоҳумма ва биҳамдика ва табарока-смука ва таоло жаддука ва ла илаҳа ғайрука›, дер эдилар», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ نُوحٍ الْجُنْدِيسَابُورِيُّ , ثنا هَارُونُ بْنُ إِسْحَاقَ , ثنا ابْنُ فُضَيْلٍ , وَحَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ , عَنِ الأَعْمَشِ ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ , عَنِ الأَسْوَدِ , قَالَ : كَانَ عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ إِذَا افْتَتَحَ الصَّلاةَ , قَالَ : " سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ وَبِحَمْدِكَ وَتَبَارَكَ اسْمُكَ وَتَعَالَى جَدُّكَ , وَلا إِلَهَ غَيْرُكَ " . يُسْمِعُنَا ذَلِكَ وَيُعَلِّمُنَا

Asvad aytdi: Umar (roziyallohu anhu) namozni boshlaganida: «Subhonaka-llohumma va bihamdika va tabaroka-smuka va taolo jadduka va la ilaha gʻayruka», der edi. Buni bizga eshittirar va bizga oʻrgatar edi.Асвад айтди: Умар (розияллоҳу анҳу) намозни бошлаганида: «Субҳонака-ллоҳумма ва биҳамдика ва табарока-смука ва таоло жаддука ва ла илаҳа ғайрука», дер эди. Буни бизга эшиттирар ва бизга ўргатар эди.

حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْبَزَّازُ , ثنا الْحَسَنُ بْنُ عَرَفَةَ , ثنا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَيَّاشٍ ، عَنْ عَاصِمٍ , عَنْ أَبِي وَائِلٍ ، قَالَ : كَانَ عُثْمَانُ إِذَا افْتَتَحَ الصَّلاةَ , يَقُولُ : " سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ وَبِحَمْدِكَ وَتَبَارَكَ اسْمُكَ وَتَعَالَى جَدُّكَ , وَلا إِلَهَ غَيْرُكَ " . يُسْمِعُنَا ذَلِكَ

Abu Voil aytdi: Usmon namozni boshlaganida: «Subhonaka-llohumma va bihamdika va tabaroka-smuka va taolo jadduka va la ilaha gʻayruka», der edi. Buni bizga eshittirar edi.Абу Воил айтди: Усмон намозни бошлаганида: «Субҳонака-ллоҳумма ва биҳамдика ва табарока-смука ва таоло жаддука ва ла илаҳа ғайрука», дер эди. Буни бизга эшиттирар эди.

حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ إِبْرَاهِيمُ بْنُ حَمَّادِ بْنِ إِسْحَاقَ ، حَدَّثَنِي أَخِي مُحَمَّدُ بْنُ حَمَّادِ بْنِ إِسْحَاقَ , ثنا سُلَيْمَانُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ , ثنا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَسَنٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَدِّهِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ الْحَسَنِ , عَنْ أَبِيهِ , عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ , عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ , قَالَ : " كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقْرَأُ : بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ فِي صَلاتِهِ "

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu) aytdi: Nabiy ﷺ namozlarida {Bismillahir-Rohmanir-Rohiym}ni oʻqir edilar.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу) айтди: Набий ﷺ намозларида {Бисмиллаҳир-Роҳманир-Роҳийм}ни ўқир эдилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِيدٍ ، ثنا يَحْيَى بْنُ زَكَرِيَّا بْنِ شَيْبَانَ , نا مَحْفُوظُ بْنُ نَصْرٍ , ثنا عِيسَى بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عُمَرَ بْنِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ , قَالَ : حَدَّثَنِي أبِي , عَنْ أَبِيهِ , عَنِ جَدِّهِ , عَنْ عَلِيٍّ , قَالَ : " كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَجْهَرُ بِبِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ فِي السُّورَتَيْنِ جَمِيعًا "

Ali (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ ikkala surada ham {Bismillahir-Rohmanir-Rohiym}ni ovoz chiqarib oʻqir edilar.Али (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ иккала сурада ҳам {Бисмиллаҳир-Роҳманир-Роҳийм}ни овоз чиқариб ўқир эдилар.

ثنا أَبُو الْحَسَنِ عَلِيُّ بْنُ دَلِيلٍ الإِخْبَارِيُّ , ثنا أَحْمَدُ بْنُ الْحَسَنِ الْمُقْرِئُ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مُوسَى بْنِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ , حَدَّثَنِي عَمُّ أَبِي الْحُسَيْنِ بْنِ مُوسَى , حَدَّثَنِي أَبِي مُوسَى بْنُ جَعْفَرٍ ، عَنْ أَبِيهِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ , عَنْ أَبِيهِ مُحَمَّدٍ , عَنْ أَبِيهِ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ , عَنْ أَبِيهِ الْحُسَيْنِ , عَنْ أَبِيهِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ , قَالَ : قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " كَيْفَ تَقْرَأُ إِذْ قُمْتَ إِلَى الصَّلاةِ ؟ " قُلْتُ : الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ , فَقَالَ : " قُلْ : بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ "

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu) aytdi: Nabiy ﷺ: «Namozga turganingda qanday oʻqiysan?» dedilar. Men: «{Alhamdu lillahi robbil-olamiyn}», dedim. U zot: «{Bismillahir-Rohmanir-Rohiym} deb ayt», dedilar.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу) айтди: Набий ﷺ: «Намозга турганингда қандай ўқийсан?» дедилар. Мен: «{Алҳамду лиллаҳи роббил-оламийн}», дедим. У зот: «{Бисмиллаҳир-Роҳманир-Роҳийм} деб айт», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو الْقَاسِمِ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ ثَابِتٍ الْبَزَّازُ , ثنا الْقَاسِمُ بْنُ الْحَسَنِ الزُّبَيْدِيُّ , ثنا أُسَيْدُ بْنُ زَيْدٍ , ثنا عَمْرُو بْنُ شِمْرٍ , عَنْ جَابِرٍ , عَنْ أَبِي الطُّفَيْلِ ، عَنْ عَلِيٍّ , وَعَمَّارٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا , " أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَجْهَرُ فِي الْمَكْتُوبَاتِ بِ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ "

Abu Tufayl Ali va Ammor (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qiladi: Nabiy ﷺ farz namozlarda {Bismillahir-Rohmanir-Rohiym}ni ovoz chiqarib oʻqir edilar.Абу Туфайл Али ва Аммор (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилади: Набий ﷺ фарз намозларда {Бисмиллаҳир-Роҳманир-Роҳийм}ни овоз чиқариб ўқир эдилар.

وَحَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِيدٍ ، ثنا جَعْفَرُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ نَجِيحٍ , ثنا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْحَكَمِ بْنِ ظُهَيْرٍ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ حَسَّانَ السُّلَمِيُّ . ح وَحَدَّثَنَا أَبُو سَهْلِ بْنُ زِيَادٍ , نا مُحَمَّدُ بْنُ عُثْمَانَ الْعَبْسِيُّ , ثنا يَحْيَى بْنُ حَسَنِ بْنِ فُرَاتٍ , نا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْحَكَمِ بْنِ ظُهَيْرٍ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ حَسَّانَ الْعَبْدِيُّ , عَنْ جَابِرٍ , عَنْ أَبِي الطُّفَيْلِ ، قَالَ : سَمِعْتُ عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ , وَعَمَّارًا , يَقُولانِ : " إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَجْهَرُ بِ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ "

Abu Tufayl aytdi: Men Ali ibn Abu Tolib va Ammorning: «Rasululloh ﷺ {Bismillahir-Rohmanir-Rohiym}ni ovoz chiqarib oʻqir edilar», deyishlarini eshitdim.Абу Туфайл айтди: Мен Али ибн Абу Толиб ва Амморнинг: «Расулуллоҳ ﷺ {Бисмиллаҳир-Роҳманир-Роҳийм}ни овоз чиқариб ўқир эдилар», дейишларини эшитдим.

وَحَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، ثنا مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عَبْدِ الْحَمِيدِ الْحُلْوَانِيُّ , ثنا أَبُو الصَّلْتِ الْهَرَوِيُّ ، ثنا عَبَّادُ بْنُ الْعَوَّامِ , ثنا شَرِيكٌ , عَنْ سَالِمٍ , عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : " كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَجْهَرُ فِي الصَّلاةِ بِ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Nabiy ﷺ namozda {Bismillahir-Rohmanir-Rohiym}ni ovoz chiqarib oʻqir edilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Набий ﷺ намозда {Бисмиллаҳир-Роҳманир-Роҳийм}ни овоз чиқариб ўқир эдилар.

حَدَّثَنَا أَبُو عَبْدِ اللَّهِ عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الصَّمَدِ بْنِ الْمُهْتَدِي بِاللَّهِ , وَأَبُو هُرَيْرَةَ مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ حَمْزَةَ الأَنْطَاكِيُّ , وَأَبُو جَعْفَرٍ مُحَمَّدُ بْنُ الْحُسَيْنِ بْنِ سَعِيدٍ الْهَمْدَانِيُّ , وَأَبُو عَبْدِ اللَّهِ مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ إِسْمَاعِيلَ الأُبُلِّيُّ ، قَالُوا : حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى بْنِ حَمْزَةَ , ثنا أبِي , عَنْ أَبِيهِ , قَالَ : صَلَّى بِنَا أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ الْمَهْدِيُّ الْمَغْرِبَ فَجَهَرَ بِ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ , قَالَ : فَقُلْتُ : يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ , مَا هَذَا ؟ فَقَالَ حَدَّثَنِي أَبِي , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَدِّهِ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " جَهَرَ بِبِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ " . قَالَ : قُلْتُ : نُؤْثِرُهُ عَنْكَ ؟ قَالَ : نَعَمْ

(Yahyo ibn Hamzaning bobosi) aytdi: Amirul-moʻminin al-Mahdiy bizga shom namozini oʻqib berdi va {Bismillahir-Rohmanir-Rohiym}ni ovoz chiqarib oʻqidi. Men: «Ey amirul-moʻminin, bu nima?» dedim. U: «Menga otam, unga otasi, unga bobosi Ibn Abbosdan rivoyat qildi: Nabiy ﷺ {Bismillahir-Rohmanir-Rohiym}ni ovoz chiqarib oʻqiganlar», dedi. Men: «Buni sizdan rivoyat qilaylikmi?» dedim. U: «Ha», dedi.(Яҳё ибн Ҳамзанинг бобоси) айтди: Амирул-мўминин ал-Маҳдий бизга шом намозини ўқиб берди ва {Бисмиллаҳир-Роҳманир-Роҳийм}ни овоз чиқариб ўқиди. Мен: «Эй амирул-мўминин, бу нима?» дедим. У: «Менга отам, унга отаси, унга бобоси Ибн Аббосдан ривоят қилди: Набий ﷺ {Бисмиллаҳир-Роҳманир-Роҳийм}ни овоз чиқариб ўқиганлар», деди. Мен: «Буни сиздан ривоят қилайликми?» дедим. У: «Ҳа», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو الْحَسَنِ عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُبَشِّرٍ ، ثنا أَبُو الأَشْعَثِ أَحْمَدُ بْنُ الْمِقْدَامِ ، ثنا مُعْتَمِرُ بْنُ سُلَيْمَانَ , ثنا إِسْمَاعِيلُ بْنُ حَمَّادِ بْنِ أَبِي سُلَيْمَانَ , عَنْ أَبِي خَالِدٍ ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : " كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَفْتَتِحُ الصَّلاةَ بِ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ namozni {Bismillahir-Rohmanir-Rohiym} bilan boshlar edilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ намозни {Бисмиллаҳир-Роҳманир-Роҳийм} билан бошлар эдилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ الْبَزَّازُ , ثنا جَعْفَرُ بْنُ عَنْبَسَةَ بْنِ عَمْرٍو الْكُوفِيُّ , ثنا عُمَرُ بْنُ حَفْصٍ الْمَكِّيُّ , عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ , عَنْ عَطَاءٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , " أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَمْ يَزَلْ يَجْهَرُ فِي السُّورَتَيْنِ بِ : بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ , حَتَّى قُبِضَ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ vafot etgunlaricha ikkala surada {Bismillahir-Rohmanir-Rohiym}ni ovoz chiqarib oʻqishda davom etdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ вафот этгунларича иккала сурада {Бисмиллаҳир-Роҳманир-Роҳийм}ни овоз чиқариб ўқишда давом этдилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِيدٍ ، ثنا أَحْمَدُ بْنُ رُشْدِ بْنِ خُثَيْمٍ الْهِلالِيُّ , ثنا عَمِّي سَعِيدُ بْنُ خُثَيْمٍ , نا حَنْظَلَةُ بْنُ أَبِي سُفْيَانَ , عَنْ سَالِمٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , " أَنَّهُ كَانَ يَجْهَرُ بِ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ , وَذَكَرَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَجْهَرُ بِهَا "

Solim otasi Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qiladi: U {Bismillahir-Rohmanir-Rohiym}ni ovoz chiqarib oʻqir va Rasululloh ﷺ uni ovoz chiqarib oʻqiganlarini zikr qilar edi.Солим отаси Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилади: У {Бисмиллаҳир-Роҳманир-Роҳийм}ни овоз чиқариб ўқир ва Расулуллоҳ ﷺ уни овоз чиқариб ўқиганларини зикр қилар эди.

وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، ثنا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِسْحَاقَ , وَحَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ إِسْحَاقَ بْنِ وَهْبٍ ، وأَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ زِيَادٍ ، قَالا : نا أَحْمَدُ بْنُ يَحْيَى الْحُلْوَانِيُّ , قَالا : نا عُثْمَانُ بْنُ يَعْقُوبَ . ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ , نا حَمْزَةُ بْنُ الْعَبَّاسِ الْمَرْوَزِيُّ , ثنا عَتِيقُ بْنُ يَعْقُوبَ , ثنا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ , عَنْ أَبِيهِ , وَعَمِّهِ عُبَيْدِ اللَّهِ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , " أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ إِذَا افْتَتَحَ الصَّلاةَ يَبْدَأُ بِ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ " . وَقَالَ النَّيْسَابُورِيُّ : يَقْرَأُ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ namozni boshlaganlarida {Bismillahir-Rohmanir-Rohiym} bilan boshlar edilar. Naysoburiy esa: «oʻqir edilar», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ намозни бошлаганларида {Бисмиллаҳир-Роҳманир-Роҳийм} билан бошлар эдилар. Найсобурий эса: «ўқир эдилар», деди.