حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعُ بْنُ الْجَرَّاحِ، حَدَّثَنَا زَكَرِيَّا بْنُ إِسْحَاقَ الْمَكِّيُّ، عَنْ يَحْيَى بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ صَيْفِيٍّ، عَنْ أَبِي مَعْبَدٍ، مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ بَعَثَ مُعَاذًا إِلَى الْيَمَنِ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّكَ تَأْتِي قَوْمًا أَهْلَ كِتَابٍ فَادْعُهُمْ إِلَى شَهَادَةِ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَنِّي رَسُولُ اللَّهِ فَإِنْ هُمْ أَطَاعُوا لِذَلِكَ فَأَعْلِمْهُمْ أَنَّ اللَّهَ افْتَرَضَ عَلَيْهِمْ خَمْسَ صَلَوَاتٍ فِي كُلِّ يَوْمٍ وَلَيْلَةٍ فَإِنْ هُمْ أَطَاعُوا لِذَلِكَ فَأَعْلِمْهُمْ أَنَّ اللَّهَ افْتَرَضَ عَلَيْهِمْ صَدَقَةً فِي أَمْوَالِهِمْ تُؤْخَذُ مِنْ أَغْنِيَائِهِمْ فَتُرَدُّ فِي فُقَرَائِهِمْ فَإِنْ هُمْ أَطَاعُوا لِذَلِكَ فَإِيَّاكَ وَكَرَائِمَ أَمْوَالِهِمْ وَاتَّقِ دَعْوَةَ الْمَظْلُومِ فَإِنَّهَا لَيْسَ بَيْنَهَا وَبَيْنَ اللَّهِ حِجَابٌ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Muozni Yamanga yuborar ekan, unga: «Sen ahli kitob boʻlgan bir qavm oldiga borasan. Ularni Allohdan boshqa iloh yoʻqligiga va meni Allohning Rasuli ekanligimga guvohlik berishga daʼvat qilgin. Agar ular bunga itoat qilsalar, Alloh ularga har kecha-kunduzda besh vaqt namozni farz qilganini bildir. Agar ular bunga itoat qilsalar, Alloh ularga mollaridan sadaqa (zakot) farz qilganini, u ularning boylaridan olinib, kambagʻallariga qaytarilishini bildir. Agar ular bunga itoat qilsalar, ularning mollarining eng yaxshilarini olishdan ehtiyot boʻl. Mazlumning duosidan ham saqlangin, chunki u bilan Allohning orasida hech qanday toʻsiq yoʻqdir», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Муозни Яманга юборар экан, унга: «Сен аҳли китоб бўлган бир қавм олдига борасан. Уларни Аллоҳдан бошқа илоҳ йўқлигига ва мени Аллоҳнинг Расули эканлигимга гувоҳлик беришга даъват қилгин. Агар улар бунга итоат қилсалар, Аллоҳ уларга ҳар кеча-кундузда беш вақт намозни фарз қилганини билдир. Агар улар бунга итоат қилсалар, Аллоҳ уларга молларидан садақа (закот) фарз қилганини, у уларнинг бойларидан олиниб, камбағалларига қайтарилишини билдир. Агар улар бунга итоат қилсалар, уларнинг молларининг энг яхшиларини олишдан эҳтиёт бўл. Мазлумнинг дуосидан ҳам сақлангин, чунки у билан Аллоҳнинг орасида ҳеч қандай тўсиқ йўқдир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي عُمَرَ الْعَدَنِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَعْيَنَ، وَجَامِعِ بْنِ أَبِي رَاشِدٍ، سَمِعَا شَقِيقَ بْنَ سَلَمَةَ، يُخْبِرُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ مَا مِنْ أَحَدٍ لاَ يُؤَدِّي زَكَاةَ مَالِهِ إِلاَّ مُثِّلَ لَهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ شُجَاعًا أَقْرَعَ حَتَّى يُطَوِّقَ عُنُقَهُ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَرَأَ عَلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ مِصْدَاقَهُ مِنْ كِتَابِ اللَّهِ تَعَالَى ‏(‏وَلاَ يَحْسَبَنَّ الَّذِينَ يَبْخَلُونَ بِمَا آتَاهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ}‏ الآيَةَ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Moliga zakot bermaydigan har bir kimsaga qiyomat kuni moli boshi yalongʻoch ilon boʻlib koʻrinadi va uning boʻyniga oʻralib oladi», dedilar. Soʻng Rasululloh ﷺ bizga Alloh taoloning Kitobidan bunga dalil boʻlgan ushbu oyatni tilovat qildilar: {Alloh oʻz fazlidan bergan narsaga bahillik qilganlar buni oʻzlari uchun yaxshi deb hisoblamasinlar} (Oli Imron 180).Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Молига закот бермайдиган ҳар бир кимсага қиёмат куни моли боши ялонғоч илон бўлиб кўринади ва унинг бўйнига ўралиб олади», дедилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ бизга Аллоҳ таолонинг Китобидан бунга далил бўлган ушбу оятни тиловат қилдилар: {Аллоҳ ўз фазлидан берган нарсага баҳиллик қилганлар буни ўзлари учун яхши деб ҳисобламасинлар} (Оли Имрон 180).

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنِ الْمَعْرُورِ بْنِ سُوَيْدٍ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ مَا مِنْ صَاحِبِ إِبِلٍ وَلاَ غَنَمٍ وَلاَ بَقَرٍ لاَ يُؤَدِّي زَكَاتَهَا إِلاَّ جَاءَتْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ أَعْظَمَ مَا كَانَتْ وَأَسْمَنَهُ تَنْطَحُهُ بِقُرُونِهَا وَتَطَؤُهُ بِأَخْفَافِهَا كُلَّمَا نَفِدَتْ أُخْرَاهَا عَادَتْ عَلَيْهِ أُولاَهَا ‏.‏ حَتَّى يُقْضَى بَيْنَ النَّاسِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Zar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Tuya, qoʻy yoki mol (qoramol) egasi boʻlib, ularning zakotini bermaydigan har bir kimsaning oldiga qiyomat kuni ular eng katta va eng semiz holida kelib, shohlari bilan uni suzadilar va tuyoqlari bilan uni bosadilar. Har qachon ularning oxirgisi oʻtib boʻlsa, birinchisi yana qaytadi. Bu odamlar orasida hukm chiqarilgunicha davom etadi», dedilar.Абу Зар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Туя, қўй ёки мол (қорамол) эгаси бўлиб, уларнинг закотини бермайдиган ҳар бир кимсанинг олдига қиёмат куни улар энг катта ва энг семиз ҳолида келиб, шоҳлари билан уни сузадилар ва туёқлари билан уни босадилар. Ҳар қачон уларнинг охиргиси ўтиб бўлса, биринчиси яна қайтади. Бу одамлар орасида ҳукм чиқарилгунича давом этади», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو مَرْوَانَ، مُحَمَّدُ بْنُ عُثْمَانَ الْعُثْمَانِيُّ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبِي حَازِمٍ، عَنِ الْعَلاَءِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ تَأْتِي الإِبِلُ الَّتِي لَمْ تُعْطِ الْحَقَّ مِنْهَا تَطَأُ صَاحِبَهَا بِأَخْفَافِهَا وَتَأْتِي الْبَقَرُ وَالْغَنَمُ تَطَأُ صَاحِبَهَا بِأَظْلاَفِهَا وَتَنْطَحُهُ بِقُرُونِهَا وَيَأْتِي الْكَنْزُ شُجَاعًا أَقْرَعَ فَيَلْقَى صَاحِبَهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَيَفِرُّ مِنْهُ صَاحِبُهُ مَرَّتَيْنِ ثُمَّ يَسْتَقْبِلُهُ فَيَفِرُّ صَاحِبُهُ فَيَقُولُ مَالِي وَلَكَ ‏.‏ فَيَقُولُ أَنَا كَنْزُكَ أَنَا كَنْزُكَ ‏.‏ فَيَتَّقِيهِ بِيَدِهِ فَيَلْقَمُهَا ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Haqi (zakoti) berilmagan tuyalar kelib, egasini tuyoqlari bilan bosadilar. Qoramol va qoʻylar kelib, egasini tuyoqlari bilan bosib, shohlari bilan suzadilar. Xazina esa boshi yalongʻoch ilon boʻlib kelib, qiyomat kuni egasini uchratadi. Egasi undan ikki marta qochadi, soʻng u egasiga roʻbaroʻ boʻladi, egasi yana qochadi. Egasi: ‹Sendan menga nima keradi?›, deydi. U: ‹Men sening xazinangman, men sening xazinangman›, deydi. Egasi qoʻli bilan undan himoyalanmoqchi boʻladi, u esa qoʻlini yamlab yutadi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳақи (закоти) берилмаган туялар келиб, эгасини туёқлари билан босадилар. Қорамол ва қўйлар келиб, эгасини туёқлари билан босиб, шоҳлари билан сузадилар. Хазина эса боши ялонғоч илон бўлиб келиб, қиёмат куни эгасини учратади. Эгаси ундан икки марта қочади, сўнг у эгасига рўбарў бўлади, эгаси яна қочади. Эгаси: ‹Сендан менга нима керади?›, дейди. У: ‹Мен сенинг хазинангман, мен сенинг хазинангман›, дейди. Эгаси қўли билан ундан ҳимояланмоқчи бўлади, у эса қўлини ямлаб ютади», дедилар.

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ سَوَّادٍ الْمِصْرِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، عَنِ ابْنِ لَهِيعَةَ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، حَدَّثَنِي خَالِدُ بْنُ أَسْلَمَ، مَوْلَى عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ قَالَ خَرَجْتُ مَعَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ فَلَحِقَهُ أَعْرَابِيٌّ فَقَالَ لَهُ قَوْلُ اللَّهِ ‏{وَالَّذِينَ يَكْنِزُونَ الذَّهَبَ وَالْفِضَّةَ وَلاَ يُنْفِقُونَهَا فِي سَبِيلِ اللَّهِ}‏ قَالَ لَهُ ابْنُ عُمَرَ مَنْ كَنَزَهَا فَلَمْ يُؤَدِّ زَكَاتَهَا فَوَيْلٌ لَهُ إِنَّمَا كَانَ هَذَا قَبْلَ أَنْ تُنْزَلَ الزَّكَاةُ فَلَمَّا أُنْزِلَتْ جَعَلَهَا اللَّهُ طَهُورًا لِلأَمْوَالِ ‏.‏ ثُمَّ الْتَفَتَ فَقَالَ مَا أُبَالِي لَوْ كَانَ لِي أُحُدٌ ذَهَبًا أَعْلَمُ عَدَدَهُ وَأُزَكِّيهِ وَأَعْمَلُ فِيهِ بِطَاعَةِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir aʼrobiy unga yetib olib: {Oltin va kumushni xazina qilib yigʻib, uni Alloh yoʻlida sarflamaydiganlar} (Tavba 34) oyatini oʻqidi. Ibn Umar unga: «Kim uni xazina qilib, zakotini bermasa, unga voy boʻlsin. Bu zakot nozil boʻlishidan oldin edi. Zakot nozil boʻlgach, Alloh uni mollar uchun poklovchi qildi», dedi. Soʻng oʻgirilib: «Agar menda Uhud togʻicha oltin boʻlib, uning sonini bilib, zakotini bersam va uni Alloh azza va jallaga itoat qilib ishlatsam, buning menga hech zarari yoʻq», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир аъробий унга етиб олиб: {Олтин ва кумушни хазина қилиб йиғиб, уни Аллоҳ йўлида сарфламайдиганлар} (Тавба 34) оятини ўқиди. Ибн Умар унга: «Ким уни хазина қилиб, закотини бермаса, унга вой бўлсин. Бу закот нозил бўлишидан олдин эди. Закот нозил бўлгач, Аллоҳ уни моллар учун покловчи қилди», деди. Сўнг ўгирилиб: «Агар менда Уҳуд тоғича олтин бўлиб, унинг сонини билиб, закотини берсам ва уни Аллоҳ азза ва жаллага итоат қилиб ишлатсам, бунинг менга ҳеч зарари йўқ», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ، حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ أَعْيَنَ، حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ، عَنْ دَرَّاجٍ أَبِي السَّمْحِ، عَنِ ابْنِ حُجَيْرَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ إِذَا أَدَّيْتَ زَكَاةَ مَالِكَ فَقَدْ قَضَيْتَ مَا عَلَيْكَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Moling zakotini bersang, sening zimmangdagi narsani ado etgan boʻlasan», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Молинг закотини берсанг, сенинг зиммангдаги нарсани адо этган бўласан», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، عَنْ شَرِيكٍ، عَنْ أَبِي حَمْزَةَ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ قَيْسٍ، أَنَّهَا سَمِعَتْهُ - تَعْنِي النَّبِيَّ، ـ صلى الله عليه وسلم ـ - يَقُولُ ‏"‏ لَيْسَ فِي الْمَالِ حَقٌّ سِوَى الزَّكَاةِ ‏"‏ ‏.‏

Fotima bint Qays (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, u Nabiy ﷺdan: «Molda zakotdan boshqa haq yoʻqdir», deganlarini eshitgan.Фотима бинт Қайс (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, у Набий ﷺдан: «Молда закотдан бошқа ҳақ йўқдир», деганларини эшитган.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْحَارِثِ، عَنْ عَلِيٍّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ إِنِّي قَدْ عَفَوْتُ لَكُمْ عَنْ صَدَقَةِ الْخَيْلِ وَالرَّقِيقِ وَلَكِنْ هَاتُوا رُبُعَ الْعُشُورِ مِنْ كُلِّ أَرْبَعِينَ دِرْهَمًا دِرْهَمًا ‏"‏ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Men sizlarga ot va qullarning zakotini kechdim, lekin har qirq dirhamdan bir dirham, oʻndan bir chorak (zakot) beringlar», dedilar.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мен сизларга от ва қулларнинг закотини кечдим, лекин ҳар қирқ дирҳамдан бир дирҳам, ўндан бир чорак (закот) беринглар», дедилар.

حَدَّثَنَا بَكْرُ بْنُ خَلَفٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، قَالاَ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى، أَنْبَأَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ وَاقِدٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، وَعَائِشَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ كَانَ يَأْخُذُ مِنْ كُلِّ عِشْرِينَ دِينَارًا فَصَاعِدًا نِصْفَ دِينَارٍ وَمِنَ الأَرْبَعِينَ دِينَارًا دِينَارًا ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ har yigirma dinor va undan yuqorisidan yarim dinor, qirq dinordan esa bir dinor olardilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ ҳар йигирма динор ва ундан юқорисидан ярим динор, қирқ динордан эса бир динор олардилар.

حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ الْجَهْضَمِيُّ، حَدَّثَنَا شُجَاعُ بْنُ الْوَلِيدِ، حَدَّثَنَا حَارِثَةُ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَمْرَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقُولُ ‏"‏ لاَ زَكَاةَ فِي مَالٍ حَتَّى يَحُولَ عَلَيْهِ الْحَوْلُ ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Molga bir yil (hovl) oʻtmaguncha, unda zakot yoʻqdir», deganlarini eshitdim.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Молга бир йил (ҳовл) ўтмагунча, унда закот йўқдир», деганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، حَدَّثَنِي الْوَلِيدُ بْنُ كَثِيرٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي صَعْصَعَةَ، عَنْ يَحْيَى بْنِ عُمَارَةَ، وَعَبَّادِ بْنِ تَمِيمٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، أَنَّهُ سَمِعَ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقُولُ ‏"‏ لاَ صَدَقَةَ فِيمَا دُونَ خَمْسَةِ أَوْسَاقٍ مِنَ التَّمْرِ وَلاَ فِيمَا دُونَ خَمْسِ أَوَاقٍ وَلاَ فِيمَا دُونَ خَمْسٍ مِنَ الإِبِلِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U Nabiy ﷺdan: «Besh vasqdan kam xurmoda zakot yoʻqdir, besh oʻqiyadan kam kumushda ham, besh (bosh) tuyadan kamda ham zakot yoʻqdir», deganlarini eshitdi.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У Набий ﷺдан: «Беш васқдан кам хурмода закот йўқдир, беш ўқиядан кам кумушда ҳам, беш (бош) туядан камда ҳам закот йўқдир», деганларини эшитди.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ لَيْسَ فِيمَا دُونَ خَمْسِ ذَوْدٍ صَدَقَةٌ وَلَيْسَ فِيمَا دُونَ خَمْسِ أَوَاقٍ صَدَقَةٌ وَلَيْسَ فِيمَا دُونَ خَمْسَةِ أَوْسَاقٍ صَدَقَةٌ ‏"‏ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Besh (bosh) tuyadan kamda zakot yoʻqdir, besh oʻqiyadan kamda zakot yoʻqdir, besh vasqdan kamda zakot yoʻqdir», dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Беш (бош) туядан камда закот йўқдир, беш ўқиядан камда закот йўқдир, беш васқдан камда закот йўқдир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ مَنْصُورٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ زَكَرِيَّا، عَنْ حَجَّاجِ بْنِ دِينَارٍ، عَنِ الْحَكَمِ، عَنْ حُجَيَّةَ بْنِ عَدِيٍّ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، أَنَّ الْعَبَّاسَ، سَأَلَ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فِي تَعْجِيلِ صَدَقَتِهِ قَبْلَ أَنْ تَحِلَّ فَرَخَّصَ لَهُ فِي ذَلِكَ ‏.‏

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abbos Nabiy ﷺdan sadaqasini muddati kelishidan oldin berish haqida soʻradi, u zot esa bunga unga ruxsat berdilar.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аббос Набий ﷺдан садақасини муддати келишидан олдин бериш ҳақида сўради, у зот эса бунга унга рухсат бердилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ أَبِي أَوْفَى، يَقُولُ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ إِذَا أَتَاهُ الرَّجُلُ بِصَدَقَةِ مَالِهِ صَلَّى عَلَيْهِ فَأَتَيْتُهُ بِصَدَقَةِ مَالِي فَقَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى آلِ أَبِي أَوْفَى ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Abu Avfo (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ oldilariga bir kishi moli sadaqasini keltirsa, unga duo qilardilar. Men u zotga molim sadaqasini keltirdim, shunda ular: «Allohumma, Abu Avfo oilasiga salavot ayla», dedilar.Абдуллоҳ ибн Абу Авфо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ олдиларига бир киши моли садақасини келтирса, унга дуо қилардилар. Мен у зотга молим садақасини келтирдим, шунда улар: «Аллоҳумма, Абу Авфо оиласига салавот айла», дедилар.

حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، عَنِ الْبَخْتَرِيِّ بْنِ عُبَيْدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ إِذَا أَعْطَيْتُمُ الزَّكَاةَ فَلاَ تَنْسَوْا ثَوَابَهَا أَنْ تَقُولُوا اللَّهُمَّ اجْعَلْهَا مَغْنَمًا وَلاَ تَجْعَلْهَا مَغْرَمًا ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Zakot berganingizda uning savobini unutmang, balki: ‹Allohumma, buni gʻanimat qilgin, uni gʻaramat (zarar) qilmagin› (Ey Alloh, buni foyda qilgin, zarar qilmagin), deb ayting», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Закот берганингизда унинг савобини унутманг, балки: ‹Аллоҳумма, буни ғанимат қилгин, уни ғарамат (зарар) қилмагин› (Эй Аллоҳ, буни фойда қилгин, зарар қилмагин), деб айтинг», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بِشْرٍ، بَكْرُ بْنُ خَلَفٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ كَثِيرٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ شِهَابٍ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ أَقْرَأَنِي سَالِمٌ كِتَابًا كَتَبَهُ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فِي الصَّدَقَاتِ قَبْلَ أَنْ يَتَوَفَّاهُ اللَّهُ فَوَجَدْتُ فِيهِ ‏"‏ فِي خَمْسٍ مِنَ الإِبِلِ شَاةٌ وَفِي عَشْرٍ شَاتَانِ وَفِي خَمْسَ عَشْرَةَ ثَلاَثُ شِيَاهٍ وَفِي عِشْرِينَ أَرْبَعُ شِيَاهٍ وَفِي خَمْسٍ وَعِشْرِينَ بِنْتُ مَخَاضٍ إِلَى خَمْسٍ وَثَلاَثِينَ فَإِنْ لَمْ تُوجَدْ بِنْتُ مَخَاضٍ فَابْنُ لَبُونٍ ذَكَرٌ فَإِنْ زَادَتْ عَلَى خَمْسٍ وَثَلاَثِينَ وَاحِدَةً فَفِيهَا بِنْتُ لَبُونٍ إِلَى خَمْسَةٍ وَأَرْبَعِينَ فَإِنْ زَادَتْ عَلَى خَمْسٍ وَأَرْبَعِينَ وَاحِدَةً فَفِيهَا حِقَّةٌ إِلَى سِتِّينَ فَإِنْ زَادَتْ عَلَى سِتِّينَ وَاحِدَةً فَفِيهَا جَذَعَةٌ إِلَى خَمْسٍ وَسَبْعِينَ فَإِنْ زَادَتْ عَلَى خَمْسٍ وَسَبْعِينَ وَاحِدَةً فَفِيهَا ابْنَتَا لَبُونٍ إِلَى تِسْعِينَ فَإِنْ زَادَتْ عَلَى تِسْعِينَ وَاحِدَةً فَفِيهَا حِقَّتَانِ إِلَى عِشْرِينَ وَمِائَةٍ فَإِذَا كَثُرَتْ فَفِي كُلِّ خَمْسِينَ حِقَّةٌ وَفِي كُلِّ أَرْبَعِينَ بِنْتُ لَبُونٍ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Solim menga Rasululloh ﷺ Alloh u zotni vafot ettirishidan avval sadaqalar (zakot) haqida yozgan xatni oʻqib berdi. Men unda shularni topdim: «Besh tuyada bitta qoʻy, oʻn tuyada ikki qoʻy, oʻn beshta tuyada uch qoʻy, yigirmata tuyada toʻrt qoʻy, yigirma beshtadan oʻttiz beshtagacha bir yashar urgʻochi tuya (bintu maxod) bor. Agar bir yashar urgʻochi tuya topilmasa, ikki yashar erkak tuya (ibnu labun) beriladi. Agar oʻttiz beshtadan bittaga oshsa, unda qirq beshtagacha ikki yashar urgʻochi tuya (bintu labun) bor. Agar qirq beshtadan bittaga oshsa, unda oltmishtagacha uch yashar urgʻochi tuya (hiqqa) bor. Agar oltmishdan bittaga oshsa, unda etmish beshtagacha toʻrt yashar urgʻochi tuya (jazaa) bor. Agar etmish beshdan bittaga oshsa, unda toʻqsontagacha ikkita ikki yashar urgʻochi tuya (bintu labun) bor. Agar toʻqsondan bittaga oshsa, unda bir yuz yigirmatagacha ikkita uch yashar urgʻochi tuya (hiqqa) bor. Agar (soni) koʻpaysa, har ellik tuyada bir uch yashar urgʻochi tuya (hiqqa), har qirq tuyada bir ikki yashar urgʻochi tuya (bintu labun) beriladi».Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Солим менга Расулуллоҳ ﷺ Аллоҳ у зотни вафот эттиришидан аввал садақалар (закот) ҳақида ёзган хатни ўқиб берди. Мен унда шуларни топдим: «Беш туяда битта қўй, ўн туяда икки қўй, ўн бешта туяда уч қўй, йигирмата туяда тўрт қўй, йигирма бештадан ўттиз бештагача бир яшар урғочи туя (бинту маход) бор. Агар бир яшар урғочи туя топилмаса, икки яшар эркак туя (ибну лабун) берилади. Агар ўттиз бештадан биттага ошса, унда қирқ бештагача икки яшар урғочи туя (бинту лабун) бор. Агар қирқ бештадан биттага ошса, унда олтмиштагача уч яшар урғочи туя (ҳиққа) бор. Агар олтмишдан биттага ошса, унда этмиш бештагача тўрт яшар урғочи туя (жазаа) бор. Агар этмиш бешдан биттага ошса, унда тўқсонтагача иккита икки яшар урғочи туя (бинту лабун) бор. Агар тўқсондан биттага ошса, унда бир юз йигирматагача иккита уч яшар урғочи туя (ҳиққа) бор. Агар (сони) кўпайса, ҳар эллик туяда бир уч яшар урғочи туя (ҳиққа), ҳар қирқ туяда бир икки яшар урғочи туя (бинту лабун) берилади».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَقِيلِ بْنِ خُوَيْلِدٍ النَّيْسَابُورِيُّ، حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ السُّلَمِيُّ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ طَهْمَانَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ يَحْيَى بْنِ عُمَارَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ لَيْسَ فِيمَا دُونَ خَمْسٍ مِنَ الإِبِلِ صَدَقَةٌ وَلَيْسَ فِي الأَرْبَعِ شَىْءٌ فَإِذَا بَلَغَتْ خَمْسًا فَفِيهَا شَاةٌ إِلَى أَنْ تَبْلُغَ تِسْعًا فَإِذَا بَلَغَتْ عَشْرًا فَفِيهَا شَاتَانِ إِلَى أَنْ تَبْلُغَ أَرْبَعَ عَشْرَةَ فَإِذَا بَلَغَتْ خَمْسَ عَشْرَةَ فَفِيهَا ثَلاَثُ شِيَاهٍ إِلَى أَنْ تَبْلُغَ تِسْعَ عَشْرَةَ فَإِذَا بَلَغَتْ عِشْرِينَ فَفِيهَا أَرْبَعُ شِيَاهٍ إِلَى أَنْ تَبْلُغَ أَرْبَعًا وَعِشْرِينَ فَإِذَا بَلَغَتْ خَمْسًا وَعِشْرِينَ فَفِيهَا بِنْتُ مَخَاضٍ إِلَى خَمْسٍ وَثَلاَثِينَ فَإِذَا لَمْ تَكُنْ بِنْتُ مَخَاضٍ فَابْنُ لَبُونٍ ذَكَرٌ فَإِنْ زَادَتْ بَعِيرًا فَفِيهَا بِنْتُ لَبُونٍ إِلَى أَنْ تَبْلُغَ خَمْسًا وَأَرْبَعِينَ فَإِنْ زَادَتْ بَعِيرًا فَفِيهَا حِقَّةٌ إِلَى أَنْ تَبْلُغَ سِتِّينَ فَإِنْ زَادَتْ بَعِيرًا فَفِيهَا جَذَعَةٌ إِلَى أَنْ تَبْلُغَ خَمْسًا وَسَبْعِينَ فَإِنْ زَادَتْ بَعِيرًا فَفِيهَا بِنْتَا لَبُونٍ إِلَى أَنْ تَبْلُغَ تِسْعِينَ فَإِنْ زَادَتْ بَعِيرًا فَفِيهَا حِقَّتَانِ إِلَى أَنْ تَبْلُغَ عِشْرِينَ وَمِائَةً ثُمَّ فِي كُلِّ خَمْسِينَ حِقَّةٌ وَفِي كُلِّ أَرْبَعِينَ بِنْتُ لَبُونٍ ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Besh tuyadan kam boʻlganida sadaqa (zakot) yoʻq va toʻrt tuyada ham hech narsa yoʻq. Agar beshtaga etsa, unda toʻqqiztagacha bir qoʻy bor. Agar oʻntaga etsa, unda oʻn toʻrttagacha ikki qoʻy bor. Agar oʻn beshtaga etsa, unda oʻn toʻqqiztagacha uch qoʻy bor. Agar yigirmataga etsa, unda yigirma toʻrttagacha toʻrt qoʻy bor. Agar yigirma beshtaga etsa, unda oʻttiz beshtagacha bir yashar urgʻochi tuya (bintu maxod) bor. Agar bir yashar urgʻochi tuya boʻlmasa, ikki yashar erkak tuya (ibnu labun) beriladi. Agar bir tuyaga oshsa, unda qirq beshtaga etgunicha ikki yashar urgʻochi tuya (bintu labun) bor. Agar bir tuyaga oshsa, unda oltmishtaga etgunicha uch yashar urgʻochi tuya (hiqqa) bor. Agar bir tuyaga oshsa, unda etmish beshtaga etgunicha toʻrt yashar urgʻochi tuya (jazaa) bor. Agar bir tuyaga oshsa, unda toʻqsontaga etgunicha ikkita ikki yashar urgʻochi tuya (bintu labun) bor. Agar bir tuyaga oshsa, unda bir yuz yigirmataga etgunicha ikkita uch yashar urgʻochi tuya (hiqqa) bor. Soʻng har ellik tuyada bir uch yashar urgʻochi tuya (hiqqa), har qirq tuyada bir ikki yashar urgʻochi tuya (bintu labun) beriladi», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Беш туядан кам бўлганида садақа (закот) йўқ ва тўрт туяда ҳам ҳеч нарса йўқ. Агар бештага этса, унда тўққизтагача бир қўй бор. Агар ўнтага этса, унда ўн тўрттагача икки қўй бор. Агар ўн бештага этса, унда ўн тўққизтагача уч қўй бор. Агар йигирматага этса, унда йигирма тўрттагача тўрт қўй бор. Агар йигирма бештага этса, унда ўттиз бештагача бир яшар урғочи туя (бинту маход) бор. Агар бир яшар урғочи туя бўлмаса, икки яшар эркак туя (ибну лабун) берилади. Агар бир туяга ошса, унда қирқ бештага этгунича икки яшар урғочи туя (бинту лабун) бор. Агар бир туяга ошса, унда олтмиштага этгунича уч яшар урғочи туя (ҳиққа) бор. Агар бир туяга ошса, унда этмиш бештага этгунича тўрт яшар урғочи туя (жазаа) бор. Агар бир туяга ошса, унда тўқсонтага этгунича иккита икки яшар урғочи туя (бинту лабун) бор. Агар бир туяга ошса, унда бир юз йигирматага этгунича иккита уч яшар урғочи туя (ҳиққа) бор. Сўнг ҳар эллик туяда бир уч яшар урғочи туя (ҳиққа), ҳар қирқ туяда бир икки яшар урғочи туя (бинту лабун) берилади», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، وَمُحَمَّدُ بْنُ مَرْزُوقٍ، قَالُوا حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ ثُمَامَةَ، حَدَّثَنِي أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ، أَنَّ أَبَا بَكْرٍ الصِّدِّيقَ، كَتَبَ لَهُ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ ‏.‏ هَذِهِ فَرِيضَةُ الصَّدَقَةِ الَّتِي فَرَضَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ عَلَى الْمُسْلِمِينَ الَّتِي أَمَرَ اللَّهُ بِهَا رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَإِنَّ مِنْ أَسْنَانِ الإِبِلِ فِي فَرَائِضِ الْغَنَمِ مَنْ بَلَغَتْ عِنْدَهُ مِنَ الإِبِلِ صَدَقَةُ الْجَذَعَةِ وَلَيْسَ عِنْدَهُ جَذَعَةٌ وَعِنْدَهُ حِقَّةٌ فَإِنَّهَا تُقْبَلُ مِنْهُ الْحِقَّةُ وَيَجْعَلُ مَكَانَهَا شَاتَيْنِ إِنِ اسْتَيْسَرَتَا أَوْ عِشْرِينَ دِرْهَمًا وَمَنْ بَلَغَتْ عِنْدَهُ صَدَقَةُ الْحِقَّةِ وَلَيْسَتْ عِنْدَهُ إِلاَّ بِنْتُ لَبُونٍ فَإِنَّهَا تُقْبَلُ مِنْهُ بِنْتُ لَبُونٍ وَيُعْطِي مَعَهَا شَاتَيْنِ أَوْ عِشْرِينَ دِرْهَمًا وَمَنْ بَلَغَتْ صَدَقَتُهُ بِنْتَ لَبُونٍ وَلَيْسَتْ عِنْدَهُ وَعِنْدَهُ حِقَّةٌ فَإِنَّهَا تُقْبَلُ مِنْهُ الْحِقَّةُ وَيُعْطِيهِ الْمُصَدِّقُ عِشْرِينَ دِرْهَمًا أَوْ شَاتَيْنِ وَمَنْ بَلَغَتْ صَدَقَتُهُ بِنْتَ لَبُونٍ وَلَيْسَتْ عِنْدَهُ وَعِنْدَهُ بِنْتُ مَخَاضٍ فَإِنَّهَا تُقْبَلُ مِنْهُ ابْنَةُ مَخَاضٍ وَيُعْطِي مَعَهَا عِشْرِينَ دِرْهَمًا أَوْ شَاتَيْنِ ‏.‏ وَمَنْ بَلَغَتْ صَدَقَتُهُ بِنْتَ مَخَاضٍ وَلَيْسَتْ عِنْدَهُ وَعِنْدَهُ ابْنَةُ لَبُونٍ فَإِنَّهَا تُقْبَلُ مِنْهُ بِنْتُ لَبُونٍ وَيُعْطِيهِ الْمُصَدِّقُ عِشْرِينَ دِرْهَمًا أَوْ شَاتَيْنِ فَمَنْ لَمْ يَكُنْ عِنْدَهُ ابْنَةُ مَخَاضٍ عَلَى وَجْهِهَا وَعِنْدَهُ ابْنُ لَبُونٍ ذَكَرٌ فَإِنَّهُ يُقْبَلُ مِنْهُ وَلَيْسَ مَعَهُ شَىْءٌ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Abu Bakr as-Siddiq (roziyallohu anhu) unga (zakot amili qilib joʻnatganida) shunday yozib berdi: «Bismillahir rohmanir rohiym. Bu Rasululloh ﷺ Alloh oʻz Rasuliga buyurgan holda musulmonlarga farz qilgan sadaqa (zakot) miqdoridir. Kimning tuyalari orasidan jazaa (toʻrt yashar urgʻochi tuya) sadaqasi vojib boʻlgan boʻlsa-yu, unda jazaa boʻlmay, hiqqa (uch yashar urgʻochi tuya) boʻlsa, undan hiqqa qabul qilinadi va uning oʻrniga oson boʻlsa ikki qoʻy yoki yigirma dirham (qoʻshib) beradi. Kimning hiqqa sadaqasi vojib boʻlgan boʻlsa-yu, unda bintu labun (ikki yashar urgʻochi tuya)dan boshqa boʻlmasa, undan bintu labun qabul qilinadi va u bilan birga ikki qoʻy yoki yigirma dirham beradi. Kimning sadaqasi bintu labun boʻlsa-yu, unda u boʻlmay, hiqqa boʻlsa, undan hiqqa qabul qilinadi va zakot amili unga yigirma dirham yoki ikki qoʻy beradi. Kimning sadaqasi bintu labun boʻlsa-yu, unda u boʻlmay, bintu maxod (bir yashar urgʻochi tuya) boʻlsa, undan bintu maxod qabul qilinadi va u bilan birga yigirma dirham yoki ikki qoʻy beradi. Kimning sadaqasi bintu maxod boʻlsa-yu, unda u boʻlmay, bintu labun boʻlsa, undan bintu labun qabul qilinadi va zakot amili unga yigirma dirham yoki ikki qoʻy beradi. Kimda bintu maxod boʻlmay, ibnu labun (ikki yashar erkak tuya) boʻlsa, undan u qabul qilinadi va u bilan birga hech narsa (qoʻshib) berilmaydi».Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Абу Бакр ас-Сиддиқ (розияллоҳу анҳу) унга (закот амили қилиб жўнатганида) шундай ёзиб берди: «Бисмиллаҳир роҳманир роҳийм. Бу Расулуллоҳ ﷺ Аллоҳ ўз Расулига буюрган ҳолда мусулмонларга фарз қилган садақа (закот) миқдоридир. Кимнинг туялари орасидан жазаа (тўрт яшар урғочи туя) садақаси вожиб бўлган бўлса-ю, унда жазаа бўлмай, ҳиққа (уч яшар урғочи туя) бўлса, ундан ҳиққа қабул қилинади ва унинг ўрнига осон бўлса икки қўй ёки йигирма дирҳам (қўшиб) беради. Кимнинг ҳиққа садақаси вожиб бўлган бўлса-ю, унда бинту лабун (икки яшар урғочи туя)дан бошқа бўлмаса, ундан бинту лабун қабул қилинади ва у билан бирга икки қўй ёки йигирма дирҳам беради. Кимнинг садақаси бинту лабун бўлса-ю, унда у бўлмай, ҳиққа бўлса, ундан ҳиққа қабул қилинади ва закот амили унга йигирма дирҳам ёки икки қўй беради. Кимнинг садақаси бинту лабун бўлса-ю, унда у бўлмай, бинту маход (бир яшар урғочи туя) бўлса, ундан бинту маход қабул қилинади ва у билан бирга йигирма дирҳам ёки икки қўй беради. Кимнинг садақаси бинту маход бўлса-ю, унда у бўлмай, бинту лабун бўлса, ундан бинту лабун қабул қилинади ва закот амили унга йигирма дирҳам ёки икки қўй беради. Кимда бинту маход бўлмай, ибну лабун (икки яшар эркак туя) бўлса, ундан у қабул қилинади ва у билан бирга ҳеч нарса (қўшиб) берилмайди».

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا شَرِيكٌ، عَنْ عُثْمَانَ الثَّقَفِيِّ، عَنْ أَبِي لَيْلَى الْكِنْدِيِّ، عَنْ سُوَيْدِ بْنِ غَفَلَةَ، قَالَ جَاءَنَا مُصَدِّقُ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَأَخَذْتُ بِيَدِهِ وَقَرَأْتُ فِي عَهْدِهِ لاَ يُجْمَعُ بَيْنَ مُتَفَرِّقٍ وَلاَ يُفَرَّقُ بَيْنَ مُجْتَمِعٍ خَشْيَةَ الصَّدَقَةِ ‏.‏ فَأَتَاهُ رَجُلٌ بِنَاقَةٍ عَظِيمَةٍ مُلَمْلَمَةٍ فَأَبَى أَنْ يَأْخُذَهَا فَأَتَاهُ بِأُخْرَى دُونَهَا فَأَخَذَهَا وَقَالَ أَىُّ أَرْضٍ تُقِلُّنِي وَأَىُّ سَمَاءٍ تُظِلُّنِي إِذَا أَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ وَقَدْ أَخَذْتُ خِيَارَ إِبِلِ رَجُلٍ مُسْلِمٍ ‏.‏

Suvayd ibn Gʻafala (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Bizga Paygʻambar ﷺning zakot amili keldi. Men uning qoʻlidan tutdim va uning farmonida shuni oʻqidim: «Sadaqadan (zakotdan) qochish uchun ajralganlar birlashtirilmaydi va birlashganlar ajratilmaydi». Bir kishi unga katta, semiz urgʻochi tuya olib keldi, u esa uni olishdan bosh tortdi. Soʻng u boshqa, undan pastroq (tuya) olib keldi va u zot uni oldi hamda: «Qaysi er meni koʻtaradi va qaysi osmon meni soyalaydi, agar men musulmon kishining tuyalarining yaxshisini olgan holda Rasululloh ﷺning huzuriga borsam?!» dedi.Сувайд ибн Ғафала (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Бизга Пайғамбар ﷺнинг закот амили келди. Мен унинг қўлидан тутдим ва унинг фармонида шуни ўқидим: «Садақадан (закотдан) қочиш учун ажралганлар бирлаштирилмайди ва бирлашганлар ажратилмайди». Бир киши унга катта, семиз урғочи туя олиб келди, у эса уни олишдан бош тортди. Сўнг у бошқа, ундан пастроқ (туя) олиб келди ва у зот уни олди ҳамда: «Қайси эр мени кўтаради ва қайси осмон мени соялайди, агар мен мусулмон кишининг туяларининг яхшисини олган ҳолда Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурига борсам?!» деди.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ إِسْرَائِيلَ، عَنْ جَابِرٍ، عَنْ عَامِرٍ، عَنْ جَرِيرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ لاَ يَرْجِعُ الْمُصَدِّقُ إِلاَّ عَنْ رِضًا ‏"‏ ‏.‏

Jarir ibn Abdulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Zakot amili faqat (odamlar) rozi boʻlgan holdagina qaytadi», dedilar.Жарир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Закот амили фақат (одамлар) рози бўлган ҳолдагина қайтади», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ عِيسَى الرَّمْلِيُّ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ شَقِيقٍ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ، قَالَ بَعَثَنِي رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ إِلَى الْيَمَنِ وَأَمَرَنِي أَنْ آخُذَ مِنَ الْبَقَرِ مِنْ كُلِّ أَرْبَعِينَ مُسِنَّةً وَمِنْ كُلِّ ثَلاَثِينَ تَبِيعًا أَوْ تَبِيعَةً ‏.‏

Muoz ibn Jabal (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ meni Yamanga joʻnatdilar va menga sigirlardan har qirqtasidan bir musinna (ikki yashar sigir), har oʻttiztasidan bir tabiʼ yoki tabiʼa (bir yashar buzoq) olishga buyurdilar.Муоз ибн Жабал (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ мени Яманга жўнатдилар ва менга сигирлардан ҳар қирқтасидан бир мусинна (икки яшар сигир), ҳар ўттизтасидан бир табиъ ёки табиъа (бир яшар бузоқ) олишга буюрдилар.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ وَكِيعٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ السَّلاَمِ بْنُ حَرْبٍ، عَنْ خُصَيْفٍ، عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ فِي ثَلاَثِينَ مِنَ الْبَقَرِ تَبِيعٌ أَوْ تَبِيعَةٌ وَفِي أَرْبَعِينَ مُسِنَّةٌ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Oʻttizta sigirda bir tabiʼ yoki tabiʼa (bir yashar buzoq), qirqta sigirda bir musinna (ikki yashar sigir) bor», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Ўттизта сигирда бир табиъ ёки табиъа (бир яшар бузоқ), қирқта сигирда бир мусинна (икки яшар сигир) бор», дедилар.

حَدَّثَنَا بَكْرُ بْنُ خَلَفٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ كَثِيرٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ شِهَابٍ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ أَقْرَأَنِي سَالِمٌ كِتَابًا كَتَبَهُ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فِي الصَّدَقَاتِ قَبْلَ أَنْ يَتَوَفَّاهُ اللَّهُ فَوَجَدْتُ فِيهِ ‏"‏ فِي أَرْبَعِينَ شَاةً شَاةٌ إِلَى عِشْرِينَ وَمِائَةٍ فَإِذَا زَادَتْ وَاحِدَةً فَفِيهَا شَاتَانِ إِلَى مِائَتَيْنِ فَإِذَا زَادَتْ وَاحِدَةً فَفِيهَا ثَلاَثُ شِيَاهٍ إِلَى ثَلاَثِمِائَةٍ فَإِذَا كَثُرَتْ فَفِي كُلِّ مِائَةٍ شَاةٌ ‏"‏ ‏.‏ وَوَجَدْتُ فِيهِ ‏"‏ لاَ يُجْمَعُ بَيْنَ مَتَفَرِّقٍ وَلاَ يُفَرَّقُ بَيْنَ مُجْتَمِعٍ ‏"‏ ‏.‏ وَوَجَدْتُ فِيهِ ‏"‏ لاَ يُؤْخَذُ فِي الصَّدَقَةِ تَيْسٌ وَلاَ هَرِمَةٌ وَلاَ ذَاتُ عَوَارٍ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Solim menga Rasululloh ﷺ Alloh u zotni vafot ettirishidan avval sadaqalar (zakot) haqida yozgan xatni oʻqib berdi. Men unda shularni topdim: «Qirqta qoʻyda bir yuz yigirmatagacha bir qoʻy bor. Agar bittaga oshsa, unda ikki yuztagacha ikki qoʻy bor. Agar bittaga oshsa, unda uch yuztagacha uch qoʻy bor. Agar (soni) koʻpaysa, har yuztasida bir qoʻy bor». Yana unda shuni topdim: «Ajralganlar birlashtirilmaydi va birlashganlar ajratilmaydi». Yana unda shuni topdim: «Sadaqa (zakot)ga taka ham, qari (hayvon) ham, nuqsonli (hayvon) ham olinmaydi».Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Солим менга Расулуллоҳ ﷺ Аллоҳ у зотни вафот эттиришидан аввал садақалар (закот) ҳақида ёзган хатни ўқиб берди. Мен унда шуларни топдим: «Қирқта қўйда бир юз йигирматагача бир қўй бор. Агар биттага ошса, унда икки юзтагача икки қўй бор. Агар биттага ошса, унда уч юзтагача уч қўй бор. Агар (сони) кўпайса, ҳар юзтасида бир қўй бор». Яна унда шуни топдим: «Ажралганлар бирлаштирилмайди ва бирлашганлар ажратилмайди». Яна унда шуни топдим: «Садақа (закот)га така ҳам, қари (ҳайвон) ҳам, нуқсонли (ҳайвон) ҳам олинмайди».

حَدَّثَنَا أَبُو بَدْرٍ، عَبَّادُ بْنُ الْوَلِيدِ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْفَضْلِ، حَدَّثَنَا ابْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ تُؤْخَذُ صَدَقَاتُ الْمُسْلِمِينَ عَلَى مِيَاهِهِمْ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Musulmonlarning sadaqalari (zakotlari) ularning suv (ichar) joylarida olinadi», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мусулмонларнинг садақалари (закотлари) уларнинг сув (ичар) жойларида олинади», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عُثْمَانَ بْنِ حَكِيمٍ الأَوْدِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ السَّلاَمِ بْنُ حَرْبٍ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي هِنْدٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ فِي أَرْبَعِينَ شَاةً شَاةٌ إِلَى عِشْرِينَ وَمِائَةٍ فَإِذَا زَادَتْ وَاحِدَةً فَفِيهَا شَاتَانِ إِلَى مِائَتَيْنِ فَإِذَا زَادَتْ وَاحِدَةً فَفِيهَا ثَلاَثُ شِيَاهٍ إِلَى ثَلاَثِمِائَةٍ فَإِذَا زَادَتْ فَفِي كُلِّ مِائَةٍ شَاةٌ لاَ يُفَرَّقُ بَيْنَ مُجْتَمِعٍ وَلاَ يُجْمَعُ بَيْنَ مُتَفَرِّقٍ خَشْيَةَ الصَّدَقَةِ وَكُلُّ خَلِيطَيْنِ يَتَرَاجَعَانِ بِالسَّوِيَّةِ وَلَيْسَ لِلْمُصَدِّقِ هَرِمَةٌ وَلاَ ذَاتُ عَوَارٍ وَلاَ تَيْسٌ إِلاَّ أَنْ يَشَاءَ الْمُصَّدِّقُ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Qirqta qoʻyda bir yuz yigirmatagacha bir qoʻy bor. Agar bittaga oshsa, unda ikki yuztagacha ikki qoʻy bor. Agar bittaga oshsa, unda uch yuztagacha uch qoʻy bor. Agar oshsa, har yuztasida bir qoʻy bor. Sadaqa (zakot)dan qochish uchun birlashganlar ajratilmaydi va ajralganlar birlashtirilmaydi. Ikki sherik oʻrtalarida teng ravishda hisob-kitob qiladilar. Zakot amiliga qari (hayvon) ham, nuqsonli (hayvon) ham, taka ham (berilmaydi), magar amilning oʻzi xohlasagina (boshqa gap)», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Қирқта қўйда бир юз йигирматагача бир қўй бор. Агар биттага ошса, унда икки юзтагача икки қўй бор. Агар биттага ошса, унда уч юзтагача уч қўй бор. Агар ошса, ҳар юзтасида бир қўй бор. Садақа (закот)дан қочиш учун бирлашганлар ажратилмайди ва ажралганлар бирлаштирилмайди. Икки шерик ўрталарида тенг равишда ҳисоб-китоб қиладилар. Закот амилига қари (ҳайвон) ҳам, нуқсонли (ҳайвон) ҳам, така ҳам (берилмайди), магар амилнинг ўзи хоҳласагина (бошқа гап)», дедилар.

حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ حَمَّادٍ الْمِصْرِيُّ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ، عَنْ سَعْدِ بْنِ سِنَانٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ الْمُعْتَدِي فِي الصَّدَقَةِ كَمَانِعِهَا ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sadaqa (zakot)da haddan oshgan kishi uni bermay olib qolgan kishi kabidir», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Садақа (закот)да ҳаддан ошган киши уни бермай олиб қолган киши кабидир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ، وَمُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ، وَيُونُسُ بْنُ بُكَيْرٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ عُمَرَ بْنِ قَتَادَةَ، عَنْ مَحْمُودِ بْنِ لَبِيدٍ، عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقُولُ ‏"‏ الْعَامِلُ عَلَى الصَّدَقَةِ بِالْحَقِّ كَالْغَازِي فِي سَبِيلِ اللَّهِ حَتَّى يَرْجِعَ إِلَى بَيْتِهِ ‏"‏ ‏.‏

Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺning: «Sadaqa (zakot)ni haqqoniy tarzda yigʻuvchi amil xuddi Alloh yoʻlida gʻoziy (jangchi) kabidir, toki u uyiga qaytgunicha», deganlarini eshitdim.Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Садақа (закот)ни ҳаққоний тарзда йиғувчи амил худди Аллоҳ йўлида ғозий (жангчи) кабидир, токи у уйига қайтгунича», деганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ سَوَّادٍ الْمِصْرِيُّ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ، أَنَّ مُوسَى بْنَ جُبَيْرٍ، حَدَّثَهُ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحُبَابِ الأَنْصَارِيَّ حَدَّثَهُ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ أُنَيْسٍ حَدَّثَهُ أَنَّهُ، تَذَاكَرَ هُوَ وَعُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ يَوْمًا الصَّدَقَةَ فَقَالَ عُمَرُ أَلَمْ تَسْمَعْ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ حِينَ يَذْكُرُ غُلُولَ الصَّدَقَةِ ‏"‏ أَنَّهُ مَنْ غَلَّ مِنْهَا بَعِيرًا أَوْ شَاةً أُتِيَ بِهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ يَحْمِلُهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أُنَيْسٍ بَلَى ‏.‏

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kuni u va Abdulloh ibn Unays sadaqa (zakot) haqida suhbatlashib qoldilar. Shunda Umar (roziyallohu anhu): «Rasululloh ﷺning sadaqadan xiyonat qilish (gʻulul) haqida: ‹Kimki undan bir tuya yoki bir qoʻyni yashirib olsa (oʻzlashtirsa), qiyomat kuni uni koʻtargan holda keltiriladi›, deganlarini eshitmaganmiding?» dedi. Abdulloh ibn Unays: «Ha (eshitganman)», dedi.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир куни у ва Абдуллоҳ ибн Унайс садақа (закот) ҳақида суҳбатлашиб қолдилар. Шунда Умар (розияллоҳу анҳу): «Расулуллоҳ ﷺнинг садақадан хиёнат қилиш (ғулул) ҳақида: ‹Кимки ундан бир туя ёки бир қўйни яшириб олса (ўзлаштирса), қиёмат куни уни кўтарган ҳолда келтирилади›, деганларини эшитмаганмидинг?» деди. Абдуллоҳ ибн Унайс: «Ҳа (эшитганман)», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَدْرٍ، عَبَّادُ بْنُ الْوَلِيدِ حَدَّثَنَا أَبُو عَتَّابٍ، حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ عَطَاءٍ، مَوْلَى عِمْرَانَ حَدَّثَنِي أَبِي أَنَّ عِمْرَانَ بْنَ الْحُصَيْنِ، اسْتُعْمِلَ عَلَى الصَّدَقَةِ فَلَمَّا رَجَعَ قِيلَ لَهُ أَيْنَ الْمَالُ قَالَ وَلِلْمَالِ أَرْسَلْتَنِي أَخَذْنَاهُ مِنْ حَيْثُ كُنَّا نَأْخُذُهُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ وَوَضَعْنَاهُ حَيْثُ كُنَّا نَضَعُهُ ‏.‏

Imron ibn Husayn (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U zot sadaqa yigʻishga tayinlangan edi. Qaytib kelganida unga: «Mol qani?» deyildi. U: «Meni mol uchun yuborganmiding? Biz uni Rasululloh ﷺ zamonlarida olgan joyimizdan oldik va qoʻygan joyimizga qoʻydik», dedi.Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У зот садақа йиғишга тайинланган эди. Қайтиб келганида унга: «Мол қани?» дейилди. У: «Мени мол учун юборганмидинг? Биз уни Расулуллоҳ ﷺ замонларида олган жойимиздан олдик ва қўйган жойимизга қўйдик», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ عِرَاكِ بْنِ مَالِكٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ لَيْسَ عَلَى الْمُسْلِمِ فِي عَبْدِهِ وَلاَ فِي فَرَسِهِ صَدَقَةٌ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Musulmon kishiga oʻz quli va oti uchun sadaqa (zakot) yoʻq», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мусулмон кишига ўз қули ва оти учун садақа (закот) йўқ», дедилар.

حَدَّثَنَا سَهْلُ بْنُ أَبِي سَهْلٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْحَارِثِ، عَنْ عَلِيٍّ، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ تَجَوَّزْتُ لَكُمْ عَنْ صَدَقَةِ الْخَيْلِ وَالرَّقِيقِ ‏"‏ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Men sizlarga ot va qullar sadaqasini kechib yubordim», dedilar.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Мен сизларга от ва қуллар садақасини кечиб юбордим», дедилар.

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ سَوَّادٍ الْمِصْرِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي سُلَيْمَانُ بْنُ بِلاَلٍ، عَنْ شَرِيكِ بْنِ أَبِي نَمِرٍ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ بَعَثَهُ إِلَى الْيَمَنِ وَقَالَ لَهُ ‏"‏ خُذِ الْحَبَّ مِنَ الْحَبِّ وَالشَّاةَ مِنَ الْغَنَمِ وَالْبَعِيرَ مِنَ الإِبِلِ وَالْبَقَرَةَ مِنَ الْبَقَرِ ‏"‏ ‏.‏

Muoz ibn Jabal (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ uni Yamanga yuborayotib, unga: «Dondan don, qoʻydan qoʻy, tuyadan tuya va molhaydan mol ol», dedilar.Муоз ибн Жабал (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ уни Яманга юбораётиб, унга: «Дондан дон, қўйдан қўй, туядан туя ва молҳайдан мол ол», дедилар.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، قَالَ إِنَّمَا سَنَّ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ الزَّكَاةَ فِي هَذِهِ الْخَمْسَةِ فِي الْحِنْطَةِ وَالشَّعِيرِ وَالتَّمْرِ وَالزَّبِيبِ وَالذُّرَةِ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ zakotni faqat mana shu beshtasida: bugʻdoy, arpa, xurmo, mayiz va joʻxorida joriy qildilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ закотни фақат мана шу бештасида: буғдой, арпа, хурмо, майиз ва жўхорида жорий қилдилар.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مُوسَى أَبُو مُوسَى الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنَا عَاصِمُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ عَاصِمٍ، حَدَّثَنَا الْحَارِثُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَعْدِ بْنِ أَبِي ذُبَابٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ يَسَارٍ، وَعَنْ بُسْرِ بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ فِيمَا سَقَتِ السَّمَاءُ وَالْعُيُونُ الْعُشْرُ وَفِيمَا سُقِيَ بِالنَّضْحِ نِصْفُ الْعُشْرِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Osmon (yomgʻir) va buloqlar sugʻorgan narsada ushr (oʻndan bir), suv tashib sugʻorilgan narsada esa ushrning yarmi (bor)», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Осмон (ёмғир) ва булоқлар суғорган нарсада ушр (ўндан бир), сув ташиб суғорилган нарсада эса ушрнинг ярми (бор)», дедилар.

حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ سَعِيدٍ الْمِصْرِيُّ أَبُو جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقُولُ ‏"‏ فِيمَا سَقَتِ السَّمَاءُ وَالأَنْهَارُ وَالْعُيُونُ أَوْ كَانَ بَعْلاً الْعُشْرُ وَفِيمَا سُقِيَ بِالسَّوَانِي نِصْفُ الْعُشْرِ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ: «Osmon, daryolar va buloqlar sugʻorgan yoki ildizi bilan namlik oladigan narsada ushr, hayvon bilan sugʻorilgan narsada esa ushrning yarmi (bor)», deb aytayotganlarini eshitdim.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ: «Осмон, дарёлар ва булоқлар суғорган ёки илдизи билан намлик оладиган нарсада ушр, ҳайвон билан суғорилган нарсада эса ушрнинг ярми (бор)», деб айтаётганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ عَفَّانَ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَيَّاشٍ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ أَبِي النَّجُودِ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ، قَالَ بَعَثَنِي رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ إِلَى الْيَمَنِ وَأَمَرَنِي أَنْ آخُذَ مِمَّا سَقَتِ السَّمَاءُ أَوْ سُقِيَ بَعْلاً الْعُشْرَ وَمَا سُقِيَ بِالدَّوَالِي نِصْفَ الْعُشْرِ ‏.‏ قَالَ يَحْيَى بْنُ آدَمَ الْبَعْلُ وَالْعَثَرِيُّ وَالْعَذْىُ هُوَ الَّذِي يُسْقَى بِمَاءِ السَّمَاءِ ‏.‏ وَالْعَثَرِيُّ مَا يُزْرَعُ لِلسَّحَابِ وَلِلْمَطَرِ خَاصَّةً لَيْسَ يُصِيبُهُ إِلاَّ مَاءُ الْمَطَرِ ‏.‏ وَالْبَعْلُ مَا كَانَ مِنَ الْكُرُومِ قَدْ ذَهَبَتْ عُرُوقُهُ فِي الأَرْضِ إِلَى الْمَاءِ فَلاَ يَحْتَاجُ إِلَى السَّقْىِ الْخَمْسَ سِنِينَ أَوِ السِّتَّ يَحْتَمِلُ تَرْكَ السَّقْىِ فَهَذَا الْبَعْلُ ‏.‏ وَالسَّيْلُ مَاءُ الْوَادِي إِذَا سَالَ ‏.‏ وَالْغَيْلُ سَيْلٌ دُونَ سَيْلٍ ‏.‏

Muoz ibn Jabal (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ meni Yamanga yuborib, osmon sugʻorgan yoki oʻz ildizi bilan namlik oladigan narsadan ushr, chelaklar bilan sugʻorilgan narsadan esa ushrning yarmini olishimni buyurdilar.Муоз ибн Жабал (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ мени Яманга юбориб, осмон суғорган ёки ўз илдизи билан намлик оладиган нарсадан ушр, челаклар билан суғорилган нарсадан эса ушрнинг ярмини олишимни буюрдилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الدِّمَشْقِيُّ، وَالزُّبَيْرُ بْنُ بَكَّارٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا ابْنُ نَافِعٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ صَالِحٍ التَّمَّارُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ عَتَّابِ بْنِ أَسِيدٍ، أَنَّ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ كَانَ يَبْعَثُ عَلَى النَّاسِ مَنْ يَخْرُصُ عَلَيْهِمْ كُرُومَهُمْ وَثِمَارَهُمْ ‏.‏

Attob ibn Asid (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ odamlarga ularning uzumzorlari va mevalarini chamalab baholaydigan kishini yuborar edilar.Аттоб ибн Асид (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ одамларга уларнинг узумзорлари ва меваларини чамалаб баҳолайдиган кишини юборар эдилар.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ مَرْوَانَ الرَّقِّيُّ، حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ أَيُّوبَ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ بُرْقَانَ، عَنْ مَيْمُونِ بْنِ مِهْرَانَ، عَنْ مِقْسَمٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ حِينَ افْتَتَحَ خَيْبَرَ اشْتَرَطَ عَلَيْهِمْ أَنَّ لَهُ الأَرْضَ وَكُلَّ صَفْرَاءَ وَبَيْضَاءَ ‏.‏ يَعْنِي الذَّهَبَ وَالْفِضَّةَ ‏.‏ وَقَالَ لَهُ أَهْلُ خَيْبَرَ نَحْنُ أَعْلَمُ بِالأَرْضِ فَأَعْطِنَاهَا عَلَى أَنْ نَعْمَلَهَا وَيَكُونَ لَنَا نِصْفُ الثَّمَرَةِ وَلَكُمْ نِصْفُهَا ‏.‏ فَزَعَمَ أَنَّهُ أَعْطَاهُمْ عَلَى ذَلِكَ فَلَمَّا كَانَ حِينَ يُصْرَمُ النَّخْلُ بَعَثَ إِلَيْهِمُ ابْنَ رَوَاحَةَ فَحَزَرَ النَّخْلَ وَهُوَ الَّذِي يَدْعُونَهُ أَهْلُ الْمَدِينَةِ الْخَرْصَ فَقَالَ فِي ذَا كَذَا وَكَذَا ‏.‏ فَقَالُوا أَكْثَرْتَ عَلَيْنَا يَا ابْنَ رَوَاحَةَ ‏.‏ فَقَالَ فَأَنَا أَحْزُرُ النَّخْلَ وَأُعْطِيكُمْ نِصْفَ الَّذِي قُلْتُ ‏.‏ قَالَ فَقَالُوا هَذَا الْحَقُّ وَبِهِ تَقُومُ السَّمَاءُ وَالأَرْضُ ‏.‏ فَقَالُوا قَدْ رَضِينَا أَنْ نَأْخُذَ بِالَّذِي قُلْتَ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Xaybarni fath qilganlarida ular bilan yer va har bir sariq hamda oq narsa, yaʼni oltin va kumush ularga (Rasulullohga) tegishli boʻlishini shart qilishdilar. Xaybar ahli u zotga: «Biz yerni yaxshiroq bilamiz, uni bizga bering, biz unda ishlaymiz, hosilning yarmi bizga, yarmi sizga boʻladi», dedilar. U zot ularga shu asosda berdilar. Xurmo terish vaqti kelganda ularga Ibn Ravohani yubordilar. U xurmoni chamalab baholadi — buni madinaliklar «xars» deb ataydilar — va: «Bunisida shuncha-shuncha (bor)», dedi. Ular: «Ey Ibn Ravoha, bizga koʻp qoʻyding», dedilar. U: «Unda men xurmoni chamalab, sizlarga aytganimning yarmini beraman», dedi. Ular: «Bu haqdir, osmon va yer shu bilan turadi», deb: «Sen aytgan narsani olishga rozi boʻldik», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Хайбарни фатҳ қилганларида улар билан ер ва ҳар бир сариқ ҳамда оқ нарса, яъни олтин ва кумуш уларга (Расулуллоҳга) тегишли бўлишини шарт қилишдилар. Хайбар аҳли у зотга: «Биз ерни яхшироқ биламиз, уни бизга беринг, биз унда ишлаймиз, ҳосилнинг ярми бизга, ярми сизга бўлади», дедилар. У зот уларга шу асосда бердилар. Хурмо териш вақти келганда уларга Ибн Равоҳани юбордилар. У хурмони чамалаб баҳолади — буни мадиналиклар «харс» деб атайдилар — ва: «Бунисида шунча-шунча (бор)», деди. Улар: «Эй Ибн Равоҳа, бизга кўп қўйдинг», дедилар. У: «Унда мен хурмони чамалаб, сизларга айтганимнинг ярмини бераман», деди. Улар: «Бу ҳақдир, осмон ва ер шу билан туради», деб: «Сен айтган нарсани олишга рози бўлдик», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بِشْرٍ، بَكْرُ بْنُ خَلَفٍ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ عَبْدِ الْحَمِيدِ بْنِ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنِي صَالِحُ بْنُ أَبِي عَرِيبٍ، عَنْ كَثِيرِ بْنِ مُرَّةَ الْحَضْرَمِيِّ، عَنْ عَوْفِ بْنِ مَالِكٍ الأَشْجَعِيِّ، قَالَ خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ وَقَدْ عَلَّقَ رَجُلٌ قِنَاءً أَوْ قِنْوًا وَبِيَدِهِ عَصًا فَجَعَلَ يَطْعَنُ بِذَلِكَ يُدَقْدِقُ فِي ذَلِكَ الْقِنْوِ وَيَقُولُ ‏"‏ لَوْ شَاءَ رَبُّ هَذِهِ الصَّدَقَةِ تَصَدَّقَ بِأَطْيَبَ مِنْهَا إِنَّ رَبَّ هَذِهِ الصَّدَقَةِ يَأْكُلُ الْحَشَفَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ‏"‏ ‏.‏

Avf ibn Molik al-Ashjaiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ chiqdilar, bir kishi (sadaqa uchun) bir yoki bir necha shingil xurmo osib qoʻygan edi. U zotning qoʻllarida hassa bor edi, u bilan haligi shingilni turtib, koʻchira boshladilar va: «Bu sadaqaning egasi xohlaganida undan yaxshiroqni sadaqa qilardi. Bu sadaqaning egasi Qiyomat kunida yomon, quruq xurmo yeydi», dedilar.Авф ибн Молик ал-Ашжаий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ чиқдилар, бир киши (садақа учун) бир ёки бир неча шингил хурмо осиб қўйган эди. У зотнинг қўлларида ҳасса бор эди, у билан ҳалиги шингилни туртиб, кўчира бошладилар ва: «Бу садақанинг эгаси хоҳлаганида ундан яхшироқни садақа қиларди. Бу садақанинг эгаси Қиёмат кунида ёмон, қуруқ хурмо ейди», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ الْقَطَّانُ، حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ مُحَمَّدٍ الْعَنْقَزِيُّ، حَدَّثَنَا أَسْبَاطُ بْنُ نَصْرٍ، عَنِ السُّدِّيِّ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ ثَابِتٍ، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ، فِي قَوْلِهِ سُبْحَانَهُ ‏{‏وَمِمَّا أَخْرَجْنَا لَكُمْ مِنَ الأَرْضِ وَلاَ تَيَمَّمُوا الْخَبِيثَ مِنْهُ تُنْفِقُونَ}‏ ‏.‏ قَالَ نَزَلَتْ فِي الأَنْصَارِ كَانَتِ الأَنْصَارُ تُخْرِجُ إِذَا كَانَ جِدَادُ النَّخْلِ مِنْ حِيطَانِهَا أَقْنَاءَ الْبُسْرِ فَيُعَلِّقُونَهُ عَلَى حَبْلٍ بَيْنَ أُسْطُوَانَتَيْنِ فِي مَسْجِدِ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَيَأْكُلُ مِنْهُ فُقَرَاءُ الْمُهَاجِرِينَ فَيَعْمِدُ أَحَدُهُمْ فَيُدْخِلُ قِنْوَ الْحَشَفِ يَظُنُّ أَنَّهُ جَائِزٌ فِي كَثْرَةِ مَا يُوضَعُ مِنَ الأَقْنَاءِ فَنَزَلَ فِيمَنْ فَعَلَ ذَلِكَ ‏{وَلاَ تَيَمَّمُوا الْخَبِيثَ مِنْهُ تُنْفِقُونَ}‏ ‏.‏ يَقُولُ لاَ تَعْمِدُوا لِلْحَشَفِ مِنْهُ تُنْفِقُونَ ‏.‏ ‏{وَلَسْتُمْ بِآخِذِيهِ إِلاَّ أَنْ تُغْمِضُوا فِيهِ }‏ يَقُولُ لَوْ أُهْدِيَ لَكُمْ مَا قَبِلْتُمُوهُ إِلاَّ عَلَى اسْتِحْيَاءٍ مِنْ صَاحِبِهِ غَيْظًا أَنَّهُ بَعَثَ إِلَيْكُمْ مَا لَمْ يَكُنْ لَكُمْ فِيهِ حَاجَةٌ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ غَنِيٌّ عَنْ صَدَقَاتِكُمْ ‏.‏

Baro ibn Ozib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U {Va sizlar uchun yerdan chiqargan narsalarimizdan (infoq qilinglar). Uning yomonini infoq qilishga qasd qilmanglar} (Baqara 267) oyati haqida shunday dedi: «Bu oyat ansorlar haqida nozil boʻlgan. Ansorlar xurmo terimi payti bogʻlaridan xom-pishgan xurmo shingillarini olib chiqib, Rasululloh ﷺ ning masjidida ikki ustun orasidagi arqonga osib qoʻyar, muhojirlarning kambagʻallari undan yer edilar. Ulardan biri esa, osilgan shingillar koʻp boʻlgani uchun joizdir deb oʻylab, atay yomon, quruq xurmo shingilini kiritib qoʻyar edi. Shunday qilgan kishi haqida {Uning yomonini infoq qilishga qasd qilmanglar} oyati nozil boʻldi, yaʼni: undan quruq, yomonini infoq qilishga qasd qilmanglar. {Oʻzingiz esa koʻz yumib turmaguningizcha uni olmagan boʻlar edingiz} — yaʼni agar bu sizga hadya qilinsa, egasidan uyalgan holdagina, sizga hojatingiz boʻlmagan narsani yuborganidan gʻazablangan holda olardingiz. Va bilingki, Alloh sizlarning sadaqalaringizdan behojatdir».Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У {Ва сизлар учун ердан чиқарган нарсаларимиздан (инфоқ қилинглар). Унинг ёмонини инфоқ қилишга қасд қилманглар} (Бақара 267) ояти ҳақида шундай деди: «Бу оят ансорлар ҳақида нозил бўлган. Ансорлар хурмо терими пайти боғларидан хом-пишган хурмо шингилларини олиб чиқиб, Расулуллоҳ ﷺ нинг масжидида икки устун орасидаги арқонга осиб қўяр, муҳожирларнинг камбағаллари ундан ер эдилар. Улардан бири эса, осилган шингиллар кўп бўлгани учун жоиздир деб ўйлаб, атай ёмон, қуруқ хурмо шингилини киритиб қўяр эди. Шундай қилган киши ҳақида {Унинг ёмонини инфоқ қилишга қасд қилманглар} ояти нозил бўлди, яъни: ундан қуруқ, ёмонини инфоқ қилишга қасд қилманглар. {Ўзингиз эса кўз юмиб турмагунингизча уни олмаган бўлар эдингиз} — яъни агар бу сизга ҳадя қилинса, эгасидан уялган ҳолдагина, сизга ҳожатингиз бўлмаган нарсани юборганидан ғазабланган ҳолда олардингиз. Ва билингки, Аллоҳ сизларнинг садақаларингиздан беҳожатдир».

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَعَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ مُوسَى، عَنْ أَبِي سَيَّارَةَ الْمُتَعِيِّ، قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ لِي نَحْلاً ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَدِّ الْعُشْرَ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ احْمِهَا لِي ‏.‏ فَحَمَاهَا لِي ‏.‏

Abu Sayyora al-Mutaiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men: «Ey Allohning Rasuli, mening asalarilarim bor», dedim. U zot: «Ushr (oʻndan bir) ber», dedilar. Men: «Ey Allohning Rasuli, uni men uchun himoya qiling», dedim. Bas, u zot uni men uchun himoya qildilar.Абу Сайёра ал-Мутаий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, менинг асалариларим бор», дедим. У зот: «Ушр (ўндан бир) бер», дедилар. Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, уни мен учун ҳимоя қилинг», дедим. Бас, у зот уни мен учун ҳимоя қилдилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا نُعَيْمُ بْنُ حَمَّادٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ الْمُبَارَكِ، حَدَّثَنَا أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ أَنَّهُ أَخَذَ مِنَ الْعَسَلِ الْعُشْرَ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ asaldan ushr (oʻndan bir) olganlar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ асалдан ушр (ўндан бир) олганлар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رُمْحٍ الْمِصْرِيُّ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ أَمَرَ بِزَكَاةِ الْفِطْرِ صَاعًا مِنْ تَمْرٍ أَوْ صَاعًا مِنْ شَعِيرٍ ‏.‏ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ فَجَعَلَ النَّاسُ عِدْلَهُ مُدَّيْنِ مِنْ حِنْطَةٍ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ fitr zakotini bir soʻ xurmo yoki bir soʻ arpadan berishga buyurdilar. Abdulloh aytdi: «Soʻng odamlar uning oʻrniga ikki mud bugʻdoyni teng deb hisoblab qildilar».Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ фитр закотини бир сў хурмо ёки бир сў арпадан беришга буюрдилар. Абдуллоҳ айтди: «Сўнг одамлар унинг ўрнига икки муд буғдойни тенг деб ҳисоблаб қилдилар».

حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عَمْرٍو، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ فَرَضَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ صَدَقَةَ الْفِطْرِ صَاعًا مِنْ شَعِيرٍ أَوْ صَاعًا مِنْ تَمْرٍ عَلَى كُلِّ حُرٍّ أَوْ عَبْدٍ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثَى مِنَ الْمُسْلِمِينَ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ musulmonlardan har bir hur yoki qul, erkak yoki ayolga bir soʻ arpa yoki bir soʻ xurmodan sadaqai fitrni farz qildilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ мусулмонлардан ҳар бир ҳур ёки қул, эркак ёки аёлга бир сў арпа ёки бир сў хурмодан садақаи фитрни фарз қилдилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ بَشِيرِ بْنِ ذَكْوَانَ، وَأَحْمَدُ بْنُ الأَزْهَرِ، قَالاَ حَدَّثَنَا مَرْوَانُ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو يَزِيدَ الْخَوْلاَنِيُّ، عَنْ سَيَّارِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الصَّدَفِيِّ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ فَرَضَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ زَكَاةَ الْفِطْرِ طُهْرَةً لِلصَّائِمِ مِنَ اللَّغْوِ وَالرَّفَثِ وَطُعْمَةً لِلْمَسَاكِينِ فَمَنْ أَدَّاهَا قَبْلَ الصَّلاَةِ فَهِيَ زَكَاةٌ مَقْبُولَةٌ وَمَنْ أَدَّاهَا بَعْدَ الصَّلاَةِ فَهِيَ صَدَقَةٌ مِنَ الصَّدَقَاتِ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ zakoti fitrni roʻza tutuvchini behuda va qoʻpol soʻzlardan poklovchi hamda miskinlarga taom sifatida farz qildilar. Kim uni namozdan oldin ado etsa, bu qabul qilingan zakotdir, kim uni namozdan keyin ado etsa, bu sadaqalardan bir sadaqadir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ закоти фитрни рўза тутувчини беҳуда ва қўпол сўзлардан покловчи ҳамда мискинларга таом сифатида фарз қилдилар. Ким уни намоздан олдин адо этса, бу қабул қилинган закотдир, ким уни намоздан кейин адо этса, бу садақалардан бир садақадир.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ سَلَمَةَ بْنِ كُهَيْلٍ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُخَيْمِرَةَ، عَنْ أَبِي عَمَّارٍ، عَنْ قَيْسِ بْنِ سَعْدٍ، قَالَ أَمَرَنَا رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ بِصَدَقَةِ الْفِطْرِ قَبْلَ أَنْ تُنْزَلَ الزَّكَاةُ فَلَمَّا نَزَلَتِ الزَّكَاةُ لَمْ يَأْمُرْنَا وَلَمْ يَنْهَنَا وَنَحْنُ نَفْعَلُهُ ‏.‏

Qays ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bizni zakot nozil boʻlishidan oldin sadaqai fitrga buyurdilar. Zakot nozil boʻlgach, bizni na buyurdilar, na qaytardilar, biz esa uni ado etaverar edik.Қайс ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бизни закот нозил бўлишидан олдин садақаи фитрга буюрдилар. Закот нозил бўлгач, бизни на буюрдилар, на қайтардилар, биз эса уни адо этаверар эдик.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ دَاوُدَ بْنِ قَيْسٍ الْفَرَّاءِ، عَنْ عِيَاضِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي سَرْحٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ كُنَّا نُخْرِجُ زَكَاةَ الْفِطْرِ إِذْ كَانَ فِينَا رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ صَاعًا مِنْ طَعَامٍ صَاعًا مِنْ تَمْرٍ صَاعًا مِنْ شَعِيرٍ صَاعًا مِنْ أَقِطٍ صَاعًا مِنْ زَبِيبٍ فَلَمْ نَزَلْ كَذَلِكَ حَتَّى قَدِمَ عَلَيْنَا مُعَاوِيَةُ الْمَدِينَةَ فَكَانَ فِيمَا كَلَّمَ بِهِ النَّاسَ أَنْ قَالَ لاَ أُرَى مُدَّيْنِ مِنْ سَمْرَاءِ الشَّامِ إِلاَّ تَعْدِلُ صَاعًا مِنْ هَذَا ‏.‏ فَأَخَذَ النَّاسُ بِذَلِكَ ‏.‏ قَالَ أَبُو سَعِيدٍ لاَ أَزَالُ أُخْرِجُهُ كَمَا كُنْتُ أُخْرِجُهُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ أَبَدًا مَا عِشْتُ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ oramizda ekanlar, biz zakoti fitrni bir soʻ taom, bir soʻ xurmo, bir soʻ arpa, bir soʻ quritilgan pishloq yoki bir soʻ mayizdan chiqarar edik. Toki Muoviya bizga Madinaga kelguncha shu holatda davom etdik. U odamlarga aytgan gaplaridan biri: «Shom bugʻdoyidan ikki mud shundan bir soʻga teng deb bilaman», degani boʻldi. Shunda odamlar shunga amal qildilar. Abu Said aytdi: «Men esa umrim boricha, Rasululloh ﷺ davrida qanday chiqargan boʻlsam, doimo shundayligicha chiqaraveraman».Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ орамизда эканлар, биз закоти фитрни бир сў таом, бир сў хурмо, бир сў арпа, бир сў қуритилган пишлоқ ёки бир сў майиздан чиқарар эдик. Токи Муовия бизга Мадинага келгунча шу ҳолатда давом этдик. У одамларга айтган гапларидан бири: «Шом буғдойидан икки муд шундан бир сўга тенг деб биламан», дегани бўлди. Шунда одамлар шунга амал қилдилар. Абу Саид айтди: «Мен эса умрим борича, Расулуллоҳ ﷺ даврида қандай чиқарган бўлсам, доимо шундайлигича чиқаравераман».

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ سَعْدِ بْنِ عَمَّارٍ الْمُؤَذِّنِ، حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ حَفْصٍ، عَنْ عَمَّارِ بْنِ سَعْدٍ، مُؤَذِّنِ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ أَمَرَ بِصَدَقَةِ الْفِطْرِ صَاعًا مِنْ تَمْرٍ أَوْ صَاعًا مِنْ شَعِيرٍ أَوْ صَاعًا مِنْ سُلْتٍ ‏.‏

Rasululloh ﷺning muazzinlari Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ sadaqai fitrni bir soʻ xurmo yoki bir soʻ arpa yoki bir soʻ poʻstsiz arpadan berishga buyurdilar.Расулуллоҳ ﷺнинг муаззинлари Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ садақаи фитрни бир сў хурмо ёки бир сў арпа ёки бир сў пўстсиз арпадан беришга буюрдилар.

حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ جُنَيْدٍ الدَّامَغَانِيُّ، حَدَّثَنَا عَتَّابُ بْنُ زِيَادٍ الْمَرْوَزِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو حَمْزَةَ، قَالَ سَمِعْتُ مُغِيرَةَ الأَزْدِيَّ، يُحَدِّثُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ زَيْدٍ، عَنْ حَيَّانَ الأَعْرَجِ، عَنِ الْعَلاَءِ بْنِ الْحَضْرَمِيِّ، قَالَ بَعَثَنِي رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ إِلَى الْبَحْرَيْنِ - أَوْ إِلَى هَجَرَ - فَكُنْتُ آتِي الْحَائِطَ يَكُونُ بَيْنَ الإِخْوَةِ يُسْلِمُ أَحَدُهُمْ فَآخُذُ مِنَ الْمُسْلِمِ الْعُشْرَ وَمِنَ الْمُشْرِكِ الْخَرَاجَ ‏.‏

Alo ibn al-Hazramiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ meni Bahraynga — yoki Hajarga — yubordilar. Men aka-ukalar oʻrtasida umumiy boʻlgan bogʻga borardim, ulardan biri musulmon boʻlgan boʻlardi. Men musulmondan ushr, mushrikdan xiroj olardim.Ало ибн ал-Ҳазрамий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ мени Баҳрайнга — ёки Ҳажарга — юбордилар. Мен ака-укалар ўртасида умумий бўлган боғга борардим, улардан бири мусулмон бўлган бўларди. Мен мусулмондан ушр, мушрикдан хирож олардим.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ الْكِنْدِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ الطَّنَافِسِيُّ، عَنْ إِدْرِيسَ الأَوْدِيِّ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، عَنْ أَبِي الْبَخْتَرِيِّ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، رَفَعَهُ إِلَى النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ الْوَسْقُ سِتُّونَ صَاعًا ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Bir vasq oltmish soʻdir», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Бир васқ олтмиш сўдир», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْمُنْذِرِ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ أَبِي رَبَاحٍ، وَأَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ الْوَسْقُ سِتُّونَ صَاعًا ‏"‏ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bir vasq oltmish soʻdir», dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бир васқ олтмиш сўдир», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ شَقِيقٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ الْحَارِثِ بْنِ الْمُصْطَلِقِ ابْنِ أَخِي، زَيْنَبَ امْرَأَةِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ زَيْنَبَ، امْرَأَةِ عَبْدِ اللَّهِ قَالَتْ سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ أَيُجْزِئُ عَنِّي مِنَ الصَّدَقَةِ النَّفَقَةُ عَلَى زَوْجِي وَأَيْتَامٍ فِي حِجْرِي قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ لَهَا أَجْرَانِ أَجْرُ الصَّدَقَةِ وَأَجْرُ الْقَرَابَةِ ‏"‏ ‏.‏ حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ الصَّبَّاحِ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ شَقِيقٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ الْحَارِثِ ابْنِ أَخِي، زَيْنَبَ عَنْ زَيْنَبَ، امْرَأَةِ عَبْدِ اللَّهِ عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ نَحْوَهُ ‏.‏

Abdullohning ayoli Zaynab (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺdan: «Erimga va tarbiyamdagi yetimlarga qilgan nafaqam sadaqa oʻrnida menga kifoya qiladimi?» deb soʻradim. Rasululloh ﷺ: «Unga ikki ajr bordir: sadaqa ajri va qarindoshlik ajri», dedilar.Абдуллоҳнинг аёли Зайнаб (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺдан: «Эримга ва тарбиямдаги етимларга қилган нафақам садақа ўрнида менга кифоя қиладими?» деб сўрадим. Расулуллоҳ ﷺ: «Унга икки ажр бордир: садақа ажри ва қариндошлик ажри», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ زَيْنَبَ بِنْتِ أُمِّ سَلَمَةَ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، قَالَتْ أَمَرَنَا رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ بِالصَّدَقَةِ ‏.‏ فَقَالَتْ زَيْنَبُ امْرَأَةُ عَبْدِ اللَّهِ أَيُجْزِينِي مِنَ الصَّدَقَةِ أَنْ أَتَصَدَّقَ عَلَى زَوْجِي وَهُوَ فَقِيرٌ وَبَنِي أَخٍ لِي أَيْتَامٍ وَأَنَا أُنْفِقُ عَلَيْهِمْ هَكَذَا وَهَكَذَا وَعَلَى كُلِّ حَالٍ قَالَ ‏"‏ نَعَمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَكَانَتْ صَنَاعَ الْيَدَيْنِ ‏.‏

Umm Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bizni sadaqaga buyurdilar. Shunda Abdullohning ayoli Zaynab: «Kambagʻal boʻlgan erimga va oʻzim shunday va shunday, har holatda nafaqa qilib turadigan yetim jiyanlarimga sadaqa qilsam, bu menga sadaqa oʻrnida kifoya qiladimi?» dedi. U zot: «Ha», dedilar. Roviy aytdi: «U (Zaynab) qoʻli hunarli ayol edi».Умм Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бизни садақага буюрдилар. Шунда Абдуллоҳнинг аёли Зайнаб: «Камбағал бўлган эримга ва ўзим шундай ва шундай, ҳар ҳолатда нафақа қилиб турадиган етим жиянларимга садақа қилсам, бу менга садақа ўрнида кифоя қиладими?» деди. У зот: «Ҳа», дедилар. Ровий айтди: «У (Зайнаб) қўли ҳунарли аёл эди».

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، وَعَمْرُو بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الأَوْدِيُّ، قَالاَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ لأَنْ يَأْخُذَ أَحَدُكُمْ أَحْبُلَهُ فَيَأْتِيَ الْجَبَلَ فَيَجِيءَ بِحُزْمَةِ حَطَبٍ عَلَى ظَهْرِهِ فَيَبِيعَهَا فَيَسْتَغْنِيَ بِثَمَنِهَا خَيْرٌ لَهُ مِنْ أَنْ يَسْأَلَ النَّاسَ أَعْطَوْهُ أَوْ مَنَعُوهُ ‏"‏ ‏.‏

Zubayr ibn Avvom (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Biringiz arqonlarini olib, togʻga borib, orqasida bir bogʻ oʻtin koʻtarib kelib, uni sotib, uning puli bilan behojat boʻlishi, odamlardan tilashidan — ular bersinmi yoki bermasinmi — u uchun yaxshiroqdir», dedilar.Зубайр ибн Аввом (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингиз арқонларини олиб, тоғга бориб, орқасида бир боғ ўтин кўтариб келиб, уни сотиб, унинг пули билан беҳожат бўлиши, одамлардан тилашидан — улар берсинми ёки бермасинми — у учун яхшироқдир», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنِ ابْنِ أَبِي ذِئْبٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ قَيْسٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ ثَوْبَانَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ مَنْ يَتَقَبَّلُ لِي بِوَاحِدَةٍ وَأَتَقَبَّلُ لَهُ بِالْجَنَّةِ ‏"‏ قُلْتُ أَنَا ‏.‏ قَالَ ‏"‏ لاَ تَسْأَلِ النَّاسَ شَيْئًا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَكَانَ ثَوْبَانُ يَقَعُ سَوْطُهُ وَهُوَ رَاكِبٌ فَلاَ يَقُولُ لأَحَدٍ نَاوِلْنِيهِ حَتَّى يَنْزِلَ فَيَأْخُذَهُ ‏.‏

Savbon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim menga bir narsani boʻyniga oladi, men unga jannatni kafolat qilaman?» dedilar. Men: «Men», dedim. U zot: «Odamlardan hech narsa soʻrama», dedilar. Savbon minib ketayotganida qamchisi tushib qolsa, toki oʻzi tushib olmaguncha, hech kimga: «Buni menga uzatib ber», demasdi.Савбон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким менга бир нарсани бўйнига олади, мен унга жаннатни кафолат қиламан?» дедилар. Мен: «Мен», дедим. У зот: «Одамлардан ҳеч нарса сўрама», дедилар. Савбон миниб кетаётганида қамчиси тушиб қолса, токи ўзи тушиб олмагунча, ҳеч кимга: «Буни менга узатиб бер», демасди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ، عَنْ عُمَارَةَ بْنِ الْقَعْقَاعِ، عَنْ أَبِي زُرْعَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ مَنْ سَأَلَ النَّاسَ أَمْوَالَهُمْ تَكَثُّرًا فَإِنَّمَا يَسْأَلُ جَمْرَ جَهَنَّمَ فَلْيَسْتَقِلَّ مِنْهُ أَوْ لِيُكْثِرْ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim molini koʻpaytirish uchun odamlardan ularning mollarini soʻrasa, u faqat jahannam choʻgʻini soʻragan boʻladi. Bas, uni ozaytirsin yoki koʻpaytirsin», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким молини кўпайтириш учун одамлардан уларнинг молларини сўраса, у фақат жаҳаннам чўғини сўраган бўлади. Бас, уни озайтирсин ёки кўпайтирсин», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الصَّبَّاحِ، أَنْبَأَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَيَّاشٍ، عَنْ أَبِي حُصَيْنٍ، عَنْ سَالِمِ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ لاَ تَحِلُّ الصَّدَقَةُ لِغَنِيٍّ وَلاَ لِذِي مِرَّةٍ سَوِيٍّ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Boy kishiga va sogʻlom, baquvvat kishiga sadaqa (olish) halol emas», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бой кишига ва соғлом, бақувват кишига садақа (олиш) ҳалол эмас», дедилар.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَلاَّلُ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ حَكِيمِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ مَنْ سَأَلَ وَلَهُ مَا يُغْنِيهِ جَاءَتْ مَسْأَلَتُهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ خُدُوشًا أَوْ خُمُوشًا أَوْ كُدُوحًا فِي وَجْهِهِ ‏"‏ ‏.‏ قِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَمَا يُغْنِيهِ قَالَ ‏"‏ خَمْسُونَ دِرْهَمًا أَوْ قِيمَتُهَا مِنَ الذَّهَبِ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ رَجُلٌ لِسُفْيَانَ إِنَّ شُعْبَةَ لاَ يُحَدِّثُ عَنْ حَكِيمِ بْنِ جُبَيْرٍ ‏.‏ فَقَالَ سُفْيَانُ قَدْ حَدَّثَنَاهُ زُبَيْدٌ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kimki oʻzini boy qiladigan narsasi boʻla turib soʻrasa, uning soʻrashi qiyomat kuni yuzidagi tirnalgan yaralar boʻlib keladi», dedilar. «Ey Rasululloh, uni boy qiladigan narsa nima?» deb soʻraldi. U zot: «Ellik dirham yoki uning oltindan boʻlgan qiymati», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кимки ўзини бой қиладиган нарсаси бўла туриб сўраса, унинг сўраши қиёмат куни юзидаги тирналган яралар бўлиб келади», дедилар. «Эй Расулуллоҳ, уни бой қиладиган нарса нима?» деб сўралди. У зот: «Эллик дирҳам ёки унинг олтиндан бўлган қиймати», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَنْبَأَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ لاَ تَحِلُّ الصَّدَقَةُ لِغَنِيٍّ إِلاَّ لِخَمْسَةٍ لِعَامِلٍ عَلَيْهَا أَوْ لِغَازٍ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَوْ لِغَنِيٍّ اشْتَرَاهَا بِمَالِهِ أَوْ فَقِيرٍ تُصُدِّقَ عَلَيْهِ فَأَهْدَاهَا لِغَنِيٍّ أَوْ غَارِمٍ ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Boy kishiga sadaqa halol emas, faqat besh kishiga (halol): uni yigʻib oluvchi amaldorga, Alloh yoʻlida jang qiluvchi gʻoziyga, uni oʻz moli bilan sotib olgan boyga, oʻziga sadaqa qilingan, soʻng uni boyga hadya qilgan faqirga va qarzdorga», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бой кишига садақа ҳалол эмас, фақат беш кишига (ҳалол): уни йиғиб олувчи амалдорга, Аллоҳ йўлида жанг қилувчи ғозийга, уни ўз моли билан сотиб олган бойга, ўзига садақа қилинган, сўнг уни бойга ҳадя қилган фақирга ва қарздорга», дедилар.

حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ حَمَّادٍ الْمِصْرِيُّ، أَنْبَأَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ يَسَارٍ، ‏.‏ أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ مَا تَصَدَّقَ أَحَدٌ بِصَدَقَةٍ مِنْ طَيِّبٍ وَلاَ يَقْبَلُ اللَّهُ إِلاَّ الطَّيِّبَ إِلاَّ أَخَذَهَا الرَّحْمَنُ بِيَمِينِهِ وَإِنْ كَانَتْ تَمْرَةً فَتَرْبُو فِي كَفِّ الرَّحْمَنِ حَتَّى تَكُونَ أَعْظَمَ مِنَ الْجَبَلِ وَيُرَبِّيهَا لَهُ كَمَا يُرَبِّي أَحَدُكُمْ فَلُوَّهُ أَوْ فَصِيلَهُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kimda-kim halol (moldan) bir sadaqa qilsa — Alloh faqat halol narsanigina qabul qiladi — albatta Rahmon uni oʻng qoʻli bilan oladi, garchi u bir dona xurmo boʻlsa ham. Soʻng u Rahmonning kaftida oʻsib, togʻdan ham kattaroq boʻlgunga qadar ulgʻayadi. Uni xuddi biringiz oʻzining toychogʻini yoki bota tuyasini boqib katta qilgani kabi ulgʻaytiradi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кимда-ким ҳалол (молдан) бир садақа қилса — Аллоҳ фақат ҳалол нарсанигина қабул қилади — албатта Раҳмон уни ўнг қўли билан олади, гарчи у бир дона хурмо бўлса ҳам. Сўнг у Раҳмоннинг кафтида ўсиб, тоғдан ҳам каттароқ бўлгунга қадар улғаяди. Уни худди бирингиз ўзининг тойчоғини ёки бота туясини боқиб катта қилгани каби улғайтиради», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ خَيْثَمَةَ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ مَا مِنْكُمْ مِنْ أَحَدٍ إِلاَّ سَيُكَلِّمُهُ رَبُّهُ لَيْسَ بَيْنَهُ وَبَيْنَهُ تَرْجُمَانٌ فَيَنْظُرُ أَمَامَهُ فَتَسْتَقْبِلُهُ النَّارُ وَيَنْظُرُ عَنْ أَيْمَنَ مِنْهُ فَلاَ يَرَى إِلاَّ شَيْئًا قَدَّمَهُ وَيَنْظُرُ عَنْ أَشْأَمَ مِنْهُ فَلاَ يَرَى إِلاَّ شَيْئًا قَدَّمَهُ فَمَنِ اسْتَطَاعَ مِنْكُمْ أَنْ يَتَّقِيَ النَّارَ وَلَوْ بِشِقِّ تَمْرَةٍ فَلْيَفْعَلْ ‏"‏ ‏.‏

Adiy ibn Hotim (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sizlardan har biringiz bilan Robbi soʻzlashadi, u bilan uning orasida tarjimon boʻlmaydi. Shunda u oldiga qaraydi va oʻt uni qarshi oladi, oʻng tomoniga qaraydi va oʻzi ilgari yuborgan narsadan boshqa narsani koʻrmaydi, chap tomoniga qaraydi va oʻzi ilgari yuborgan narsadan boshqa narsani koʻrmaydi. Sizlardan kim yarim dona xurmo bilan boʻlsa ham oʻzini oʻtdan saqlashga qodir boʻlsa, shunday qilsin», dedilar.Адий ибн Ҳотим (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сизлардан ҳар бирингиз билан Робби сўзлашади, у билан унинг орасида таржимон бўлмайди. Шунда у олдига қарайди ва ўт уни қарши олади, ўнг томонига қарайди ва ўзи илгари юборган нарсадан бошқа нарсани кўрмайди, чап томонига қарайди ва ўзи илгари юборган нарсадан бошқа нарсани кўрмайди. Сизлардан ким ярим дона хурмо билан бўлса ҳам ўзини ўтдан сақлашга қодир бўлса, шундай қилсин», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَعَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنِ ابْنِ عَوْنٍ، عَنْ حَفْصَةَ بِنْتِ سِيرِينَ، عَنِ الرَّبَابِ أُمِّ الرَّائِحِ بِنْتِ صُلَيْعٍ، عَنْ سَلْمَانَ بْنِ عَامِرٍ الضَّبِّيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ الصَّدَقَةُ عَلَى الْمِسْكِينِ صَدَقَةٌ وَهِيَ عَلَى ذِي الْقَرَابَةِ اثْنَتَانِ صَدَقَةٌ وَصِلَةٌ ‏"‏ ‏.‏

Salmon ibn Omir az-Zabbiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Miskinga berilgan sadaqa (bir) sadaqadir, qarindoshga berilgani esa ikki narsa: sadaqa va silai rahmdir», dedilar.Салмон ибн Омир аз-Заббий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мискинга берилган садақа (бир) садақадир, қариндошга берилгани эса икки нарса: садақа ва силаи раҳмдир», дедилар.