حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، وَوَكِيعٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ كُلُّ عَمَلِ ابْنِ آدَمَ يُضَاعَفُ الْحَسَنَةُ بِعَشْرِ أَمْثَالِهَا إِلَى سَبْعِمِائَةِ ضِعْفٍ إِلَى مَا شَاءَ اللَّهُ. يَقُولُ اللَّهُ: إِلاَّ الصَّوْمَ فَإِنَّهُ لِي وَأَنَا أَجْزِي بِهِ. يَدَعُ شَهْوَتَهُ وَطَعَامَهُ مِنْ أَجْلِي. لِلصَّائِمِ فَرْحَتَانِ: فَرْحَةٌ عِنْدَ فِطْرِهِ وَفَرْحَةٌ عِنْدَ لِقَاءِ رَبِّهِ. وَلَخُلُوفُ فَمِ الصَّائِمِ أَطْيَبُ عِنْدَ اللَّهِ مِنْ رِيحِ الْمِسْكِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Odam bolasining har bir amali koʻpaytiriladi: bir yaxshilik oʻn baravaridan yetti yuz baravarigacha, Alloh xohlaganicha koʻpaytiriladi. Alloh: ‹Roʻzadan boshqasi. Zero, u Men uchundir va uning mukofotini Oʻzim beraman. U shahvatini va taomini Men uchun tark etadi›, deydi. Roʻzador uchun ikkita xursandchilik bor: biri roʻzasini ochganidagi xursandchilik, ikkinchisi Robbi bilan uchrashganidagi xursandchilik. Roʻzadorning ogʻzi hidi Alloh huzurida misk hididan koʻra xushroqdir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Одам боласининг ҳар бир амали кўпайтирилади: бир яхшилик ўн бараваридан етти юз бараваригача, Аллоҳ хоҳлаганича кўпайтирилади. Аллоҳ: ‹Рўзадан бошқаси. Зеро, у Мен учундир ва унинг мукофотини Ўзим бераман. У шаҳватини ва таомини Мен учун тарк этади›, дейди. Рўзадор учун иккита хурсандчилик бор: бири рўзасини очганидаги хурсандчилик, иккинчиси Робби билан учрашганидаги хурсандчилик. Рўзадорнинг оғзи ҳиди Аллоҳ ҳузурида миск ҳидидан кўра хушроқдир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رُمْحٍ الْمِصْرِيُّ، أَنْبَأَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي هِنْدٍ، أَنَّ مُطَرِّفًا، مِنْ بَنِي عَامِرِ بْنِ صَعْصَعَةَ حَدَّثَهُ أَنَّ عُثْمَانَ بْنَ أَبِي الْعَاصِ الثَّقَفِيَّ دَعَا لَهُ بِلَبَنٍ يَسْقِيهِ فَقَالَ مُطَرِّفٌ: إِنِّي صَائِمٌ ‏.‏ فَقَالَ عُثْمَانُ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقُولُ: ‏"‏ الصِّيَامُ جُنَّةٌ مِنَ النَّارِ كَجُنَّةِ أَحَدِكُمْ مِنَ الْقِتَالِ ‏"‏ ‏.‏

Usmon ibn Abul-Os as-Saqafiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Roʻza otashdan saqlovchi qalqondir, xuddi biringizni jangda saqlovchi qalqon kabidir», deganlarini eshitdim.Усмон ибн Абул-Ос ас-Сақафий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Рўза оташдан сақловчи қалқондир, худди бирингизни жангда сақловчи қалқон кабидир», деганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الدِّمَشْقِيُّ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي فُدَيْكٍ، حَدَّثَنِي هِشَامُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ، أَنَّ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ: ‏"‏ إِنَّ فِي الْجَنَّةِ بَابًا يُقَالُ لَهُ الرَّيَّانُ يُدْعَى يَوْمَ الْقِيَامَةِ يُقَالُ: أَيْنَ الصَّائِمُونَ؟ فَمَنْ كَانَ مِنَ الصَّائِمِينَ دَخَلَهُ وَمَنْ دَخَلَهُ لَمْ يَظْمَأْ أَبَدًا ‏"‏ ‏.‏

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Albatta, jannatda Rayyon deb ataladigan bir eshik bor. Qiyomat kuni: ‹Roʻzadorlar qani?› deb chaqiriladi. Kim roʻzadorlardan boʻlgan boʻlsa, undan kiradi. Kim undan kirsa, hech qachon chanqamaydi», dedilar.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Албатта, жаннатда Райён деб аталадиган бир эшик бор. Қиёмат куни: ‹Рўзадорлар қани?› деб чақирилади. Ким рўзадорлардан бўлган бўлса, ундан киради. Ким ундан кирса, ҳеч қачон чанқамайди», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ مَنْ صَامَ رَمَضَانَ إِيمَانًا وَاحْتِسَابًا غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim iymon bilan va savobini Allohdan umid qilib Ramazon roʻzasini tutsa, uning oldingi gunohlari kechiriladi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким иймон билан ва савобини Аллоҳдан умид қилиб Рамазон рўзасини тутса, унинг олдинги гуноҳлари кечирилади», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَيَّاشٍ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ: ‏"‏ إِذَا كَانَتْ أَوَّلُ لَيْلَةٍ مِنْ رَمَضَانَ صُفِّدَتِ الشَّيَاطِينُ وَمَرَدَةُ الْجِنِّ وَغُلِّقَتْ أَبْوَابُ النَّارِ فَلَمْ يُفْتَحْ مِنْهَا بَابٌ. وَفُتِحَتْ أَبْوَابُ الْجَنَّةِ فَلَمْ يُغْلَقْ مِنْهَا بَابٌ. وَنَادَى مُنَادٍ: يَا بَاغِيَ الْخَيْرِ أَقْبِلْ. وَيَا بَاغِيَ الشَّرِّ أَقْصِرْ. وَلِلَّهِ عُتَقَاءُ مِنَ النَّارِ. وَذَلِكَ فِي كُلِّ لَيْلَةٍ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ramazonning birinchi kechasi boʻlganida, shaytonlar va jinlarning fitnachilari kishanlanadi, jahannam eshiklari yopiladi va undan biror eshik ochilmaydi. Jannat eshiklari ochiladi va undan biror eshik yopilmaydi. Bir chaqiruvchi: ‹Ey yaxshilikni istovchi, kel! Ey yomonlikni istovchi, toʻxta!› deb chaqiradi. Allohning otashdan ozod qiladigan bandalari boʻladi. Bu esa har kechada boʻladi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Рамазоннинг биринчи кечаси бўлганида, шайтонлар ва жинларнинг фитначилари кишанланади, жаҳаннам эшиклари ёпилади ва ундан бирор эшик очилмайди. Жаннат эшиклари очилади ва ундан бирор эшик ёпилмайди. Бир чақирувчи: ‹Эй яхшиликни истовчи, кел! Эй ёмонликни истовчи, тўхта!› деб чақиради. Аллоҳнинг оташдан озод қиладиган бандалари бўлади. Бу эса ҳар кечада бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَيَّاشٍ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي سُفْيَانَ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ إِنَّ لِلَّهِ عِنْدَ كُلِّ فِطْرٍ عُتَقَاءَ وَذَلِكَ فِي كُلِّ لَيْلَةٍ ‏"‏ ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, Allohning har bir iftorlik paytida otashdan ozod qiladigan bandalari boʻladi. Bu esa har kechada boʻladi», dedilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, Аллоҳнинг ҳар бир ифторлик пайтида оташдан озод қиладиган бандалари бўлади. Бу эса ҳар кечада бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَدْرٍ، عَبَّادُ بْنُ الْوَلِيدِ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بِلاَلٍ، حَدَّثَنَا عِمْرَانُ الْقَطَّانُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ: دَخَلَ رَمَضَانُ. فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ إِنَّ هَذَا الشَّهْرَ قَدْ حَضَرَكُمْ وَفِيهِ لَيْلَةٌ خَيْرٌ مِنْ أَلْفِ شَهْرٍ مَنْ حُرِمَهَا فَقَدْ حُرِمَ الْخَيْرَ كُلَّهُ وَلاَ يُحْرَمُ خَيْرَهَا إِلاَّ مَحْرُومٌ ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Ramazon kirdi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Albatta, bu oy sizlarga keldi. Unda ming oydan koʻra xayrliroq bir kecha bor. Kim undan mahrum boʻlsa, butun yaxshilikdan mahrum boʻlibdi. Uning yaxshiligidan faqat mahrum kishigina mahrum boʻladi», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Рамазон кирди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, бу ой сизларга келди. Унда минг ойдан кўра хайрлироқ бир кеча бор. Ким ундан маҳрум бўлса, бутун яхшиликдан маҳрум бўлибди. Унинг яхшилигидан фақат маҳрум кишигина маҳрум бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا أَبُو خَالِدٍ الأَحْمَرُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ قَيْسٍ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ صِلَةَ بْنِ زُفَرَ، قَالَ كُنَّا عِنْدَ عَمَّارٍ فِي الْيَوْمِ الَّذِي يُشَكُّ فِيهِ فَأُتِيَ بِشَاةٍ فَتَنَحَّى بَعْضُ الْقَوْمِ فَقَالَ عَمَّارٌ مَنْ صَامَ هَذَا الْيَوْمَ فَقَدْ عَصَى أَبَا الْقَاسِمِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏.‏

Sila ibn Zufardan rivoyat qilinadi: Biz shubhali kunda Ammor (roziyallohu anhu)ning huzurida edik. Shunda bir qoʻy keltirildi va odamlardan baʼzilari chetga surildi. Ammor (roziyallohu anhu): «Kim shu kunda roʻza tutsa, Abul-Qosim ﷺga osiylik qilibdi», dedi.Сила ибн Зуфардан ривоят қилинади: Биз шубҳали кунда Аммор (розияллоҳу анҳу)нинг ҳузурида эдик. Шунда бир қўй келтирилди ва одамлардан баъзилари четга сурилди. Аммор (розияллоҳу анҳу): «Ким шу кунда рўза тутса, Абул-Қосим ﷺга осийлик қилибди», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ جَدِّهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ عَنْ تَعْجِيلِ صَوْمِ يَوْمٍ قَبْلَ الرُّؤْيَةِ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ hilolni koʻrishdan oldin bir kun roʻzani oldindan tutishdan qaytardilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ҳилолни кўришдан олдин бир кун рўзани олдиндан тутишдан қайтардилар.

حَدَّثَنَا الْعَبَّاسُ بْنُ الْوَلِيدِ الدِّمَشْقِيُّ، حَدَّثَنَا مَرْوَانُ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا الْهَيْثَمُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا الْعَلاَءُ بْنُ الْحَارِثِ، عَنِ الْقَاسِمِ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَنَّهُ سَمِعَ مُعَاوِيَةَ بْنَ أَبِي سُفْيَانَ، عَلَى الْمِنْبَرِ يَقُولُ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقُولُ عَلَى الْمِنْبَرِ قَبْلَ شَهْرِ رَمَضَانَ ‏"‏ الصِّيَامُ يَوْمَ كَذَا وَكَذَا وَنَحْنُ مُتَقَدِّمُونَ فَمَنْ شَاءَ فَلْيَتَقَدَّمْ وَمَنْ شَاءَ فَلْيَتَأَخَّرْ ‏"‏ ‏.‏

Muoviya ibn Abu Sufyon (roziyallohu anhu) minbarda turib aytdi: Rasululloh ﷺ Ramazon oyidan oldin minbarda turib: «Roʻza falon-falon kuni boshlanadi, biz esa oldinroq tutamiz. Kim xohlasa, oldinroq tutsin. Kim xohlasa, keyinroq tutsin», der edilar.Муовия ибн Абу Суфён (розияллоҳу анҳу) минбарда туриб айтди: Расулуллоҳ ﷺ Рамазон ойидан олдин минбарда туриб: «Рўза фалон-фалон куни бошланади, биз эса олдинроқ тутамиз. Ким хоҳласа, олдинроқ тутсин. Ким хоҳласа, кейинроқ тутсин», дер эдилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ الْحُبَابِ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ سَالِمِ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَصِلُ شَعْبَانَ بِرَمَضَانَ ‏.‏

Ummu Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Shaʼbonni Ramazonga ulab roʻza tutar edilar.Умму Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Шаъбонни Рамазонга улаб рўза тутар эдилар.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَمْزَةَ، حَدَّثَنِي ثَوْرُ بْنُ يَزِيدَ، عَنْ خَالِدِ بْنِ مَعْدَانَ، عَنْ رَبِيعَةَ بْنِ الْغَازِ، أَنَّهُ سَأَلَ عَائِشَةَ عَنْ صِيَامِ، رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَقَالَتْ: كَانَ يَصُومُ شَعْبَانَ كُلَّهُ حَتَّى يَصِلَهُ بِرَمَضَانَ ‏.‏

Rabia ibn Gʻoz Oisha (roziyallohu anho)dan Rasululloh ﷺning roʻzalari haqida soʻradi. U: «U zot butun Shaʼbonda roʻza tutar, hatto uni Ramazonga ulab yuborar edilar», dedi.Рабиа ибн Ғоз Оиша (розияллоҳу анҳо)дан Расулуллоҳ ﷺнинг рўзалари ҳақида сўради. У: «У зот бутун Шаъбонда рўза тутар, ҳатто уни Рамазонга улаб юборар эдилар», деди.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْحَمِيدِ بْنُ حَبِيبٍ، وَالْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، عَنِ الأَوْزَاعِيِّ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ لاَ تَقَدَّمُوا صِيَامَ رَمَضَانَ بِيَوْمٍ وَلاَ بِيَوْمَيْنِ إِلاَّ رَجُلٌ كَانَ يَصُومُ صَوْمًا فَيَصُومُهُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ramazon roʻzasini bir kun yoki ikki kun oldin tutib, uni oldindan kutib olmangiz, faqat bir odam roʻza tutib yurgan boʻlsa, uni tutaversin», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Рамазон рўзасини бир кун ёки икки кун олдин тутиб, уни олдиндан кутиб олмангиз, фақат бир одам рўза тутиб юрган бўлса, уни тутаверсин», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، ح وَحَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ خَالِدٍ، قَال: حَدَّثَنَا الْعَلاَءُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ إِذَا كَانَ النِّصْفُ مِنْ شَعْبَانَ فَلاَ صَوْمَ حَتَّى يَجِيءَ رَمَضَانُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Shaʼbonning yarmi boʻlganida, toki Ramazon kelmaguncha roʻza yoʻq», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Шаъбоннинг ярми бўлганида, токи Рамазон келмагунча рўза йўқ», дедилар.

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الأَوْدِيُّ، وَمُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، حَدَّثَنَا زَائِدَةُ بْنُ قُدَامَةَ، حَدَّثَنَا سِمَاكُ بْنُ حَرْبٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ جَاءَ أَعْرَابِيٌّ إِلَى النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَقَالَ أَبْصَرْتُ الْهِلاَلَ اللَّيْلَةَ ‏.‏ فَقَالَ: ‏"‏ أَتَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ نَعَمْ ‏.‏ قَالَ: ‏"‏ قُمْ يَا بِلاَلُ فَأَذِّنْ فِي النَّاسِ أَنْ يَصُومُوا غَدًا ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir aʼrobiy Paygʻambar ﷺ huzurlariga kelib: «Bu kecha hilolni koʻrdim», dedi. U zot: «Allohdan boshqa iloh yoʻqligiga va Muhammad Allohning elchisi ekaniga guvohlik berasanmi?», dedilar. U: «Ha», dedi. U zot: «Ey Bilol, tur va odamlar orasida ertaga roʻza tutishlarini eʼlon qil», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир аъробий Пайғамбар ﷺ ҳузурларига келиб: «Бу кеча ҳилолни кўрдим», деди. У зот: «Аллоҳдан бошқа илоҳ йўқлигига ва Муҳаммад Аллоҳнинг элчиси эканига гувоҳлик берасанми?», дедилар. У: «Ҳа», деди. У зот: «Эй Билол, тур ва одамлар орасида эртага рўза тутишларини эълон қил», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، عَنْ أَبِي بِشْرٍ، عَنْ أَبِي عُمَيْرِ بْنِ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ حَدَّثَنِي عُمُومَتِي، مِنَ الأَنْصَارِ مِنْ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالُوا: أُغْمِيَ عَلَيْنَا هِلاَلُ شَوَّالٍ. فَأَصْبَحْنَا صِيَامًا. فَجَاءَ رَكْبٌ مِنْ آخِرِ النَّهَارِ فَشَهِدُوا عِنْدَ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ أَنَّهُمْ رَأَوُا الْهِلاَلَ بِالأَمْسِ. فَأَمَرَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ أَنْ يُفْطِرُوا وَأَنْ يَخْرُجُوا إِلَى عِيدِهِمْ مِنَ الْغَدِ ‏.‏

Abu Umayr ibn Anas (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Menga ansorlardan boʻlgan, Allohning Rasuli ﷺ sahobalaridan boʻlgan amakilarim aytib berdilar: «Bizga Shavvol hiloli bulut bilan toʻsilib qoldi, shuning uchun ertasi kuni roʻza tutdik. Soʻng kun oxirida bir necha otliqlar kelib, Paygʻambar ﷺ huzurlarida kecha hilolni koʻrganliklariga guvohlik berishdi. Shunda Allohning Rasuli ﷺ ularga roʻzani ochishni va ertasi kuni hayit namoziga chiqishni buyurdilar».Абу Умайр ибн Анас (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Менга ансорлардан бўлган, Аллоҳнинг Расули ﷺ саҳобаларидан бўлган амакиларим айтиб бердилар: «Бизга Шаввол ҳилоли булут билан тўсилиб қолди, шунинг учун эртаси куни рўза тутдик. Сўнг кун охирида бир неча отлиқлар келиб, Пайғамбар ﷺ ҳузурларида кеча ҳилолни кўрганликларига гувоҳлик беришди. Шунда Аллоҳнинг Расули ﷺ уларга рўзани очишни ва эртаси куни ҳайит намозига чиқишни буюрдилар».

حَدَّثَنَا أَبُو مَرْوَانَ، مُحَمَّدُ بْنُ عُثْمَانَ الْعُثْمَانِيُّ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ إِذَا رَأَيْتُمُ الْهِلاَلَ فَصُومُوا وَإِذَا رَأَيْتُمُوهُ فَأَفْطِرُوا ‏.‏ فَإِنْ غُمَّ عَلَيْكُمْ فَاقْدُرُوا لَهُ ‏"‏ ‏.‏ وَكَانَ ابْنُ عُمَرَ يَصُومُ قَبْلَ الْهِلاَلِ بِيَوْمٍ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Hilolni koʻrsangiz roʻza tuting, uni koʻrsangiz roʻzani oching. Agar bulut toʻsib qolsa, uni hisoblab qoʻying», dedilar. Ibn Umar hiloldan bir kun oldin roʻza tutar edi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Ҳилолни кўрсангиз рўза тутинг, уни кўрсангиз рўзани очинг. Агар булут тўсиб қолса, уни ҳисоблаб қўйинг», дедилар. Ибн Умар ҳилолдан бир кун олдин рўза тутар эди.

حَدَّثَنَا أَبُو مَرْوَانَ الْعُثْمَانِيُّ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ إِذَا رَأَيْتُمُ الْهِلاَلَ فَصُومُوا وَإِذَا رَأَيْتُمُوهُ فَأَفْطِرُوا فَإِنْ غُمَّ عَلَيْكُمْ فَصُومُوا ثَلاَثِينَ يَوْمًا ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Hilolni koʻrsangiz roʻza tuting, uni koʻrsangiz roʻzani oching. Agar bulut toʻsib qolsa, oʻttiz kun roʻza tuting», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Ҳилолни кўрсангиз рўза тутинг, уни кўрсангиз рўзани очинг. Агар булут тўсиб қолса, ўттиз кун рўза тутинг», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ كَمْ مَضَى مِنَ الشَّهْرِ؟ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ: قُلْنَا: اثْنَانِ وَعِشْرُونَ وَبَقِيَتْ ثَمَانٍ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ الشَّهْرُ هَكَذَا وَالشَّهْرُ هَكَذَا وَالشَّهْرُ هَكَذَا ‏"‏ ‏.‏ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ وَأَمْسَكَ وَاحِدَةً ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Oydan qancha oʻtdi?», dedilar. Biz: «Yigirma ikki kun oʻtdi, sakkiz kun qoldi», dedik. Shunda Allohning Rasuli ﷺ: «Oy mana bunday, oy mana bunday, oy mana bunday», deb uch marta aytdilar va oxirgisida bitta barmoqlarini yumib qoʻydilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Ойдан қанча ўтди?», дедилар. Биз: «Йигирма икки кун ўтди, саккиз кун қолди», дедик. Шунда Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Ой мана бундай, ой мана бундай, ой мана бундай», деб уч марта айтдилар ва охиргисида битта бармоқларини юмиб қўйдилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بِشْرٍ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أَبِي خَالِدٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ الشَّهْرُ هَكَذَا وَهَكَذَا وَهَكَذَا ‏"‏ ‏.‏ وَعَقَدَ تِسْعًا وَعِشْرِينَ فِي الثَّالِثَةِ ‏.‏

Saʼd ibn Abu Vaqqos (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Oy mana bunday, mana bunday va mana bunday boʻladi», dedilar va uchinchi martasida yigirma toʻqqizni koʻrsatib barmoqlarini bukdilar.Саъд ибн Абу Ваққос (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Ой мана бундай, мана бундай ва мана бундай бўлади», дедилар ва учинчи мартасида йигирма тўққизни кўрсатиб бармоқларини букдилар.

حَدَّثَنَا مُجَاهِدُ بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا الْقَاسِمُ بْنُ مَالِكٍ الْمُزَنِيُّ، حَدَّثَنَا الْجُرَيْرِيُّ، عَنْ أَبِي نَضْرَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ: مَا صُمْنَا عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ تِسْعًا وَعِشْرِينَ أَكْثَرُ مِمَّا صُمْنَا ثَلاَثِينَ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ zamonlarida biz oʻttiz kun roʻza tutganimizdan koʻra yigirma toʻqqiz kun roʻza tutganimiz koʻproq boʻlar edi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ замонларида биз ўттиз кун рўза тутганимиздан кўра йигирма тўққиз кун рўза тутганимиз кўпроқ бўлар эди.

حَدَّثَنَا حُمَيْدُ بْنُ مَسْعَدَةَ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، حَدَّثَنَا خَالِدٌ الْحَذَّاءُ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي بَكْرَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ: ‏"‏ شَهْرَا عِيدٍ لاَ يَنْقُصَانِ رَمَضَانُ وَذُو الْحِجَّةِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Bakra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Ikki hayit oyi bor, ular kamaymaydi: Ramazon va Zulhijja», dedilar.Абу Бакра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Икки ҳайит ойи бор, улар камаймайди: Рамазон ва Зулҳижжа», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُمَرَ بْنِ أَبِي عُمَرَ الْمُقْرِئُ، حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ عِيسَى، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ الْفِطْرُ يَوْمَ تُفْطِرُونَ وَالأَضْحَى يَوْمَ تُضَحُّونَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Fitr hayiti roʻzani ochadigan kuningizda, Azha hayiti qurbonlik soʻyadigan kuningizda boʻladi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Фитр ҳайити рўзани очадиган кунингизда, Азҳа ҳайити қурбонлик сўядиган кунингизда бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ صَامَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فِي السَّفَرِ وَأَفْطَرَ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ safarda ham roʻza tutdilar, ham roʻzani ochdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ сафарда ҳам рўза тутдилар, ҳам рўзани очдилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ: سَأَلَ حَمْزَةُ الأَسْلَمِيُّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَقَالَ: إِنِّي أَصُومُ أَفَأَصُومُ فِي السَّفَرِ؟ فَقَالَ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ إِنْ شِئْتَ فَصُمْ وَإِنْ شِئْتَ فَأَفْطِرْ ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Hamza al-Aslamiy Allohning Rasuli ﷺ dan: «Men roʻza tutaman, safarda ham roʻza tutaymi?», deb soʻradi. Shunda u zot ﷺ: «Xohlasang roʻza tut, xohlasang roʻzani och», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Ҳамза ал-Асламий Аллоҳнинг Расули ﷺ дан: «Мен рўза тутаман, сафарда ҳам рўза тутайми?», деб сўради. Шунда у зот ﷺ: «Хоҳласанг рўза тут, хоҳласанг рўзани оч», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ، ح وَحَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، وَهَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْحَمَّالُ، قَالاَ: حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي فُدَيْكٍ، جَمِيعًا عَنْ هِشَامِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ حَيَّانَ الدِّمَشْقِيِّ، حَدَّثَتْنِي أُمُّ الدَّرْدَاءِ، عَنْ أَبِي الدَّرْدَاءِ، أَنَّهُ قَالَ: لَقَدْ رَأَيْتُنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فِي بَعْضِ أَسْفَارِهِ فِي الْيَوْمِ الْحَارِّ.الشَّدِيدِ الْحَرِّ. وَإِنَّ الرَّجُلَ لَيَضَعُ يَدَهُ عَلَى رَأْسِهِ مِنْ شِدَّةِ الْحَرِّ. وَمَا فِي الْقَوْمِ أَحَدٌ صَائِمٌ إِلاَّ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ رَوَاحَةَ ‏.‏

Abu Dardo (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ bilan birga baʼzi safarlarida juda issiq bir kunda edik. Kishi issiqning qattiqligidan qoʻlini boshiga qoʻyar edi. Jamoat orasida Allohning Rasuli ﷺ va Abdulloh ibn Ravohadan boshqa roʻzador birov yoʻq edi.Абу Дардо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ билан бирга баъзи сафарларида жуда иссиқ бир кунда эдик. Киши иссиқнинг қаттиқлигидан қўлини бошига қўяр эди. Жамоат орасида Аллоҳнинг Расули ﷺ ва Абдуллоҳ ибн Равоҳадан бошқа рўзадор биров йўқ эди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الصَّبَّاحِ، قَالاَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ صَفْوَانَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أُمِّ الدَّرْدَاءِ، عَنْ كَعْبِ بْنِ عَاصِمٍ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ لَيْسَ مِنَ الْبِرِّ الصِّيَامُ فِي السَّفَرِ ‏"‏ ‏.‏

Kaʼb ibn Osim (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Safarda roʻza tutish yaxshilikdan emas», dedilar.Каъб ибн Осим (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Сафарда рўза тутиш яхшиликдан эмас», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُصَفَّى الْحِمْصِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَرْبٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ لَيْسَ مِنَ الْبِرِّ الصِّيَامُ فِي السَّفَرِ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Safarda roʻza tutish yaxshilikdan emas», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Сафарда рўза тутиш яхшиликдан эмас», дедилар.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُنْذِرِ الْحِزَامِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى التَّيْمِيُّ، عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِيهِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ صَائِمُ رَمَضَانَ فِي السَّفَرِ كَالْمُفْطِرِ فِي الْحَضَرِ ‏"‏ ‏.قالَ أَبُو إِسْحاقَ: هَذاالْحَديثُ لَيْسَ بِشَيْءٍ.

Abdurrahmon ibn Avf (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Safarda Ramazon roʻzasini tutgan kishi xuddi muqim turgan joyida roʻzasini ochgan kishiga oʻxshaydi», dedilar. Abu Ishoq: «Bu hadis unchalik ahamiyatga ega emas», dedi.Абдурраҳмон ибн Авф (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сафарда Рамазон рўзасини тутган киши худди муқим турган жойида рўзасини очган кишига ўхшайди», дедилар. Абу Ишоқ: «Бу ҳадис унчалик аҳамиятга эга эмас», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَعَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالاَ: حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ أَبِي هِلاَلٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَوَادَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، - رَجُلٌ مِنْ بَنِي عَبْدِ الأَشْهَلِ وَقَالَ: عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ مِنْ بَنِي عَبْدِ اللَّهِ بْنِ كَعْبٍ - قَالَ: أَغَارَتْ عَلَيْنَا خَيْلُ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَأَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ وَهُوَ يَتَغَدَّى فَقَالَ: ‏"‏ ادْنُ فَكُلْ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ: إِنِّي صَائِمٌ ‏.‏ قَالَ: ‏"‏ اجْلِسْ أُحَدِّثْكَ عَنِ الصَّوْمِ أَوِ الصِّيَامِ ‏.‏ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ وَضَعَ عَنِ الْمُسَافِرِ شَطْرَ الصَّلاَةِ وَعَنِ الْمُسَافِرِ وَالْحَامِلِ وَالْمُرْضِعِ الصَّوْمَ أَوِ الصِّيَامَ ‏"‏ ‏.‏ وَاللَّهِ لَقَدْ قَالَهُمَا النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ كِلْتَاهُمَا أَوْ إِحْدَاهُمَا فَيَا لَهْفَ نَفْسِي فَهَلاَّ كُنْتُ طَعِمْتُ مِنْ طَعَامِ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺning otliq qoʻshini bizga hujum qildi. Men Rasululloh ﷺning oldilariga keldim, u zot ovqatlanayotgan edilar. U zot: «Yaqin kel-da, ye», dedilar. Men: «Men roʻzadorman», dedim. U zot: «Oʻtir, senga roʻza haqida gapirib beray. Alloh azza va jalla musofirdan namozning yarmini, musofirdan, homiladordan va emizikli ayoldan roʻzani soqit qildi», dedilar. Alloh haqi, Nabiy ﷺ bu ikkisini yoki uning birortasini albatta aytdilar. Voh, afsuslar boʻlgʻur, nega men Rasululloh ﷺning taomlaridan tanovul qilmadim ekan!Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺнинг отлиқ қўшини бизга ҳужум қилди. Мен Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларига келдим, у зот овқатланаётган эдилар. У зот: «Яқин кел-да, е», дедилар. Мен: «Мен рўзадорман», дедим. У зот: «Ўтир, сенга рўза ҳақида гапириб берай. Аллоҳ азза ва жалла мусофирдан намознинг ярмини, мусофирдан, ҳомиладордан ва эмизикли аёлдан рўзани соқит қилди», дедилар. Аллоҳ ҳақи, Набий ﷺ бу иккисини ёки унинг бирортасини албатта айтдилар. Воҳ, афсуслар бўлғур, нега мен Расулуллоҳ ﷺнинг таомларидан тановул қилмадим экан!

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ الدِّمَشْقِيُّ، حَدَّثَنَا الرَّبِيعُ بْنُ بَدْرٍ، عَنِ الْجُرَيْرِيِّ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ رَخَّصَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ لِلْحُبْلَى الَّتِي تَخَافُ عَلَى نَفْسِهَا أَنْ تُفْطِرَ وَلِلْمُرْضِعِ الَّتِي تَخَافُ عَلَى وَلَدِهَا ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ oʻ ziga ziyon yetishidan qoʻrqqan homilador ayolga va bolasiga ziyon yetishidan qoʻrqqan emizikli ayolga roʻzasini ochishga ruxsat berdilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ў зига зиён етишидан қўрққан ҳомиладор аёлга ва боласига зиён етишидан қўрққан эмизикли аёлга рўзасини очишга рухсат бердилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْمُنْذِرِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، وَعَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، قَالَ: سَمِعْتُ عَائِشَةَ تَقُولُ: إِنْ كَانَ لَيَكُونُ عَلَىَّ الصِّيَامُ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ فَمَا أَقْضِيهِ حَتَّى يَجِيءَ شَعْبَانُ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Zimmamda Ramazon oyidan qazo roʻzalar boʻlar edi, men ularni faqat Shaʼbon oyi kelgandagina qazo qilar edim.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Зиммамда Рамазон ойидан қазо рўзалар бўлар эди, мен уларни фақат Шаъбон ойи келгандагина қазо қилар эдим.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ، عَنْ عُبَيْدَةَ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ: كُنَّا نَحِيضُ عِنْدَ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَيَأْمُرُنَا بِقَضَاءِ الصَّوْمِ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Biz Nabiy ﷺ zamonlarida hayz koʻrar edik, u zot bizga roʻzani qazo qilishni buyurar edilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Биз Набий ﷺ замонларида ҳайз кўрар эдик, у зот бизга рўзани қазо қилишни буюрар эдилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ: أَتَى النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ رَجُلٌ فَقَالَ هَلَكْتُ ‏.‏ قَالَ: ‏"‏ وَمَا أَهْلَكَكَ؟ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ: وَقَعْتُ عَلَى امْرَأَتِي فِي رَمَضَانَ ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ أَعْتِقْ رَقَبَةً ‏"‏ ‏.‏ قَالَ: لاَ أَجِدُهَا ‏.‏ قَالَ: ‏"‏ صُمْ شَهْرَيْنِ مُتَتَابِعَيْنِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ: لاَ أُطِيقُ ‏.‏ قَالَ: ‏"‏ أَطْعِمْ سِتِّينَ مِسْكِينًا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ: لاَ أَجِدُ ‏.‏ قَالَ: ‏"‏ اجْلِسْ ‏"‏ ‏.‏ فَجَلَسَ فَبَيْنَمَا هُوَ كَذَلِكَ إِذْ أُتِيَ بِمِكْتَلٍ يُدْعَى الْعَرَقَ فَقَالَ: ‏"‏ اذْهَبْ فَتَصَدَّقْ بِهِ ‏"‏ قَالَ: يَا رَسُولَ اللَّهِ وَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ مَا بَيْنَ لاَبَتَيْهَا أَهْلُ بَيْتٍ أَحْوَجُ إِلَيْهِ مِنَّا ‏.‏ قَالَ: ‏"‏ فَانْطَلِقْ فَأَطْعِمْهُ عِيَالَكَ ‏"‏ ‏.‏ حَدَّثَنَا حَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْجَبَّارِ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنِ ابْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ بِذَلِكَ فَقَالَ: ‏"‏ وَصُمْ يَوْمًا مَكَانَهُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺning oldilariga bir kishi kelib: «Halok boʻldim!» dedi. U zot: «Seni nima halok qildi?» dedilar. U: «Ramazonda ayolimga yaqinlashdim», dedi. Nabiy ﷺ: «Bir qul ozod qil», dedilar. U: «Topa olmayman», dedi. U zot: «Ikki oy ketma-ket roʻza tut», dedilar. U: «Kuchim yetmaydi», dedi. U zot: «Oltmish miskinni taomlantir», dedilar. U: «Topa olmayman», dedi. U zot: «Oʻtir», dedilar. U oʻtirdi. Shu holatda turganda, «araq» deb ataladigan bir savat xurmo keltirildi. U zot: «Buni olib borib, sadaqa qil», dedilar. U: «Ey Allohning Rasuli, sizni haq bilan yuborgan Zot haqi, ikki qir orasida bundan bizdan koʻ ra muhtojroq xonadon yoʻq», dedi. U zot: «Boru, buni oʻz oilangga yedir», dedilar. Yana bir rivoyatda: «Uning oʻrniga bir kun roʻza tut», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺнинг олдиларига бир киши келиб: «Ҳалок бўлдим!» деди. У зот: «Сени нима ҳалок қилди?» дедилар. У: «Рамазонда аёлимга яқинлашдим», деди. Набий ﷺ: «Бир қул озод қил», дедилар. У: «Топа олмайман», деди. У зот: «Икки ой кетма-кет рўза тут», дедилар. У: «Кучим етмайди», деди. У зот: «Олтмиш мискинни таомлантир», дедилар. У: «Топа олмайман», деди. У зот: «Ўтир», дедилар. У ўтирди. Шу ҳолатда турганда, «арақ» деб аталадиган бир сават хурмо келтирилди. У зот: «Буни олиб бориб, садақа қил», дедилар. У: «Эй Аллоҳнинг Расули, сизни ҳақ билан юборган Зот ҳақи, икки қир орасида бундан биздан кў ра муҳтожроқ хонадон йўқ», деди. У зот: «Бору, буни ўз оилангга едир», дедилар. Яна бир ривоятда: «Унинг ўрнига бир кун рўза тут», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَعَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ، عَنِ ابْنِ الْمُطَوِّسِ، عَنْ أَبِيهِ الْمُطَوِّسِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ مَنْ أَفْطَرَ يَوْمًا مِنْ رَمَضَانَ مِنْ غَيْرِ رُخْصَةٍ لَمْ يُجْزِهِ صِيَامُ الدَّهْرِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim Ramazonda hech qanday ruxsatsiz bir kun roʻzasini ochsa, umr boʻyi roʻza tutsa ham uning oʻrnini toʻldira olmaydi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким Рамазонда ҳеч қандай рухсатсиз бир кун рўзасини очса, умр бўйи рўза тутса ҳам унинг ўрнини тўлдира олмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ عَوْفٍ، عَنْ خِلاَسٍ، وَمُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ مَنْ أَكَلَ نَاسِيًا وَهُوَ صَائِمٌ فَلْيُتِمَّ صَوْمَهُ فَإِنَّمَا أَطْعَمَهُ اللَّهُ وَسَقَاهُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim roʻzador holida unutib yeb yoki ichib qoʻysa, roʻzasini toʻldirib tutaversin. Chunki uni Alloh yedirdi va ichirdi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким рўзадор ҳолида унутиб еб ёки ичиб қўйса, рўзасини тўлдириб тутаверсин. Чунки уни Аллоҳ едирди ва ичирди», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَعَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ الْمُنْذِرِ، عَنْ أَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍ، قَالَتْ: أَفْطَرْنَا عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فِي يَوْمِ غَيْمٍ ثُمَّ طَلَعَتِ الشَّمْسُ ‏.‏ قُلْتُ لِهِشَامٍ: أُمِرُوا بِالْقَضَاءِ؟ قَالَ: لاَ بُدَّ مِنْ ذَلِكَ ‏.‏

Asmo bint Abu Bakr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Biz Rasululloh ﷺ zamonlarida bulutli bir kunda roʻzamizni ochdik, soʻng quyosh chiqib qoldi. Men Hishomga: «Ular qazo qilishga buyurildimi?» dedim. U: «Buni qazo qilish shart edi», dedi.Асмо бинт Абу Бакр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Биз Расулуллоҳ ﷺ замонларида булутли бир кунда рўзамизни очдик, сўнг қуёш чиқиб қолди. Мен Ҳишомга: «Улар қазо қилишга буюрилдими?» дедим. У: «Буни қазо қилиш шарт эди», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا يَعْلَى، وَمُحَمَّدُ، ابْنَا عُبَيْدٍ الطَّنَافِسِيِّ قَالاَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ، عَنْ أَبِي مَرْزُوقٍ، قَالَ: سَمِعْتُ فَضَالَةَ بْنَ عُبَيْدٍ الأَنْصَارِيَّ، يُحَدِّثُ أَنَّ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ خَرَجَ عَلَيْهِمْ فِي يَوْمٍ كَانَ يَصُومُهُ فَدَعَا بِإِنَاءٍ فَشَرِبَ فَقُلْنَا: يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ هَذَا يَوْمٌ كُنْتَ تَصُومُهُ ‏.‏ قَالَ: ‏"‏ أَجَلْ. وَلَكِنِّي قِئْتُ ‏"‏ ‏.‏

Fazola ibn Ubayd al-Ansoriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ oʻzlari roʻza tutadigan bir kunda bizning oldimizga chiqdilar. Soʻng bir idish soʻrab ichdilar. Biz: «Ey Allohning Rasuli, bu siz roʻza tutadigan kun-ku», dedik. U zot: «Ha, lekin men qusib qoʻ ydim», dedilar.Фазола ибн Убайд ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ ўзлари рўза тутадиган бир кунда бизнинг олдимизга чиқдилар. Сўнг бир идиш сўраб ичдилар. Биз: «Эй Аллоҳнинг Расули, бу сиз рўза тутадиган кун-ку», дедик. У зот: «Ҳа, лекин мен қусиб қў йдим», дедилар.

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الْكَرِيمِ، حَدَّثَنَا الْحَكَمُ بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، ح وَحَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْحَسَنِ بْنِ سُلَيْمَانَ أَبُو الشَّعْثَاءِ، حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ، جَمِيعًا عَنْ هِشَامٍ، عَنِ ابْنِ سِيرِينَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ: ‏"‏ مَنْ ذَرَعَهُ الْقَىْءُ فَلاَ قَضَاءَ عَلَيْهِ وَمَنِ اسْتَقَاءَ فَعَلَيْهِ الْقَضَاءُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Kimni beixtiyor qusiq tutsa, unga qazo yoʻq. Kim ataylab qussa, unga qazo bor», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Кимни беихтиёр қусиқ тутса, унга қазо йўқ. Ким атайлаб қусса, унга қазо бор», дедилар.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو إِسْمَاعِيلَ الْمُؤَدِّبُ، عَنْ مُجَالِدٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ مِنْ خَيْرِ خِصَالِ الصَّائِمِ السِّوَاكُ ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Roʻzador kishining eng yaxshi xislatlaridan biri misvokdir», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Рўзадор кишининг энг яхши хислатларидан бири мисвокдир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو التَّقِيِّ، هِشَامُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ الْحِمْصِيُّ حَدَّثَنَا بَقِيَّةُ، حَدَّثَنَا الزُّبَيْدِيُّ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتِ: اكْتَحَلَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ وَهُوَ صَائِمٌ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ roʻzador hollarida surma tortdilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ рўзадор ҳолларида сурма тортдилар.

حَدَّثَنَا أَيُّوبُ بْنُ مُحَمَّدٍ الرَّقِّيُّ، وَدَاوُدُ بْنُ رُشَيْدٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا مُعَمَّرُ بْنُ سُلَيْمَانَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بِشْرٍ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ أَفْطَرَ الْحَاجِمُ وَالْمَحْجُومُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qon oluvchi ham, qon oldiruvchi ham roʻzasini ochdi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қон олувчи ҳам, қон олдирувчи ҳам рўзасини очди», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُوسُفَ السُّلَمِيُّ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، أَنْبَأَنَا شَيْبَانُ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، حَدَّثَنِي أَبُو قِلاَبَةَ، أَنَّ أَبَا أَسْمَاءَ، حَدَّثَهُ عَنْ ثَوْبَانَ، قَالَ: سَمِعْتُ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقُولُ: ‏"‏ أَفْطَرَ الْحَاجِمُ وَالْمَحْجُومُ ‏"‏ ‏.‏

Savbon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Paygʻambar ﷺ: «Qon oluvchi ham, qon oldiruvchi ham roʻzasini buzdi», deganlarini eshitdim.Савбон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Пайғамбар ﷺ: «Қон олувчи ҳам, қон олдирувчи ҳам рўзасини бузди», деганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُوسُفَ السُّلَمِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، قَالَ أَنْبَأَنَا شَيْبَانُ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، أَنَّهُ أَخْبَرَهُ أَنَّ شَدَّادَ بْنَ أَوْسٍ بَيْنَمَا هُوَ يَمْشِي مَعَ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ بِالْبَقِيعِ. فَمَرَّ عَلَى رَجُلٍ يَحْتَجِمُ بَعْدَ مَا مَضَى مِنَ الشَّهْرِ ثَمَانِي عَشْرَةَ لَيْلَةً. فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ أَفْطَرَ الْحَاجِمُ وَالْمَحْجُومُ ‏"‏ ‏.‏

Shaddod ibn Avs (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u Rasululloh ﷺ bilan Baqiʼda ketayotgan edilar. Oydan oʻn sakkiz kecha oʻtgach, qon oldirayotgan bir kishining yonidan oʻtdilar. Shunda Rasululloh ﷺ: «Qon oluvchi ham, qon oldiruvchi ham roʻzasini buzdi», dedilar.Шаддод ибн Авс (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у Расулуллоҳ ﷺ билан Бақиъда кетаётган эдилар. Ойдан ўн саккиз кеча ўтгач, қон олдираётган бир кишининг ёнидан ўтдилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Қон олувчи ҳам, қон олдирувчи ҳам рўзасини бузди», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي زِيَادٍ، عَنْ مِقْسَمٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ: احْتَجَمَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ وَهُوَ صَائِمٌ مُحْرِمٌ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ roʻzador va ehromda boʻlgan holatlarida qon oldirdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ рўзадор ва эҳромда бўлган ҳолатларида қон олдирдилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْجَرَّاحِ، قَالاَ: حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنْ زِيَادِ بْنِ عِلاَقَةَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مَيْمُونٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ: كَانَ النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يُقَبِّلُ فِي شَهْرِ الصَّوْمِ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ roʻza oyida oʻpar edilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ рўза ойида ўпар эдилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُسْهِرٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنِ الْقَاسِمِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ: كَانَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يُقَبِّلُ وَهُوَ صَائِمٌ. وَأَيُّكُمْ يَمْلِكُ إِرْبَهُ كَمَا كَانَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَمْلِكُ إِرْبَهُ؟

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ roʻzador holatlarida oʻpar edilar. Sizlardan qay biringiz Rasululloh ﷺ oʻz nafsini idora qilganlaridek oʻz nafsini idora qila oladi?Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ рўзадор ҳолатларида ўпар эдилар. Сизлардан қай бирингиз Расулуллоҳ ﷺ ўз нафсини идора қилганларидек ўз нафсини идора қила олади?

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَعَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ مُسْلِمٍ، عَنْ شُتَيْرِ بْنِ شَكَلٍ، عَنْ حَفْصَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ كَانَ يُقَبِّلُ وَهُوَ صَائِمٌ ‏.‏

Hafsa (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ roʻzador holatlarida oʻpar edilar.Ҳафса (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ рўзадор ҳолатларида ўпар эдилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ دُكَيْنٍ، عَنْ إِسْرَائِيلَ، عَنْ زَيْدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنْ أَبِي يَزِيدَ الضِّنِّيِّ، عَنْ مَيْمُونَةَ، مَوْلاَةِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَتْ: سُئِلَ النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ عَنْ رَجُلٍ قَبَّلَ امْرَأَتَهُ وَهُمَا صَائِمَانِ قَالَ: ‏"‏ قَدْ أَفْطَرَا ‏"‏ ‏.‏

Maymuna (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺdan xotinini oʻpgan, ikkovi ham roʻzador boʻlgan kishi haqida soʻralganda, u zot: «Ular roʻzalarini buzdilar», dedilar.Маймуна (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺдан хотинини ўпган, иккови ҳам рўзадор бўлган киши ҳақида сўралганда, у зот: «Улар рўзаларини буздилар», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ ابْنُ عُلَيَّةَ، عَنِ ابْنِ عَوْنٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ دَخَلَ الأَسْوَدُ وَمَسْرُوقٌ عَلَى عَائِشَةَ فَقَالاَ أَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يُبَاشِرُ وَهُوَ صَائِمٌ قَالَتْ كَانَ يَفْعَلُ وَكَانَ أَمْلَكَكُمْ لإِرْبِهِ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: undan «Rasululloh ﷺ roʻzador holatlarida xotinlariga tegar edilarmi?» deb soʻralganda, u: «Ha, qilar edilar, u zot orangizda oʻz nafsini eng koʻp idora qila oladiganingiz edilar», dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: ундан «Расулуллоҳ ﷺ рўзадор ҳолатларида хотинларига тегар эдиларми?» деб сўралганда, у: «Ҳа, қилар эдилар, у зот орангизда ўз нафсини энг кўп идора қила оладиганингиз эдилар», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ خَالِدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْوَاسِطِيُّ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ: رُخِّصَ لِلْكَبِيرِ الصَّائِمِ فِي الْمُبَاشَرَةِ وَكُرِهَ لِلشَّابِّ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Roʻzador keksa kishiga xotiniga tegishga ruxsat berildi, yosh kishiga esa makruh qilindi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Рўзадор кекса кишига хотинига тегишга рухсат берилди, ёш кишига эса макруҳ қилинди.

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ رَافِعٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، عَنِ ابْنِ أَبِي ذِئْبٍ، عَنْ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ مَنْ لَمْ يَدَعْ قَوْلَ الزُّورِ، وَالْجَهْلَ، وَالْعَمَلَ بِهِ، فَلاَ حَاجَةَ لِلَّهِ فِي أَنْ يَدَعَ طَعَامَهُ وَشَرَابَهُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim yolgʻon soʻzni, nodonlikni va unga amal qilishni tark etmasa, uning taomu ichimligini tark etishida Allohga hech qanday hojat yoʻq», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким ёлғон сўзни, нодонликни ва унга амал қилишни тарк этмаса, унинг таому ичимлигини тарк этишида Аллоҳга ҳеч қандай ҳожат йўқ», дедилар.

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ رَافِعٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ، عَنْ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ رُبَّ صَائِمٍ لَيْسَ لَهُ مِنْ صِيَامِهِ إِلاَّ الْجُوعُ. وَرُبَّ قَائِمٍ لَيْسَ لَهُ مِنْ قِيَامِهِ إِلاَّ السَّهَرُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Nechatadan roʻzador borki, oʻz roʻzasidan ochlikdan boshqa nasibasi yoʻq. Va nechatadan tunda ibodat qiluvchi borki, oʻz qiyomidan uyqusizlikdan boshqa nasibasi yoʻq», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Нечатадан рўзадор борки, ўз рўзасидан очликдан бошқа насибаси йўқ. Ва нечатадан тунда ибодат қилувчи борки, ўз қиёмидан уйқусизликдан бошқа насибаси йўқ», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الصَّبَّاحِ، أَنْبَأَنَا جَرِيرٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ إِذَا كَانَ يَوْمُ صَوْمِ أَحَدِكُمْ فَلاَ يَرْفُثْ وَلاَ يَجْهَلْ. فَإِنْ جَهِلَ عَلَيْهِ أَحَدٌ، فَلْيَقُلْ: إِنِّي امْرُؤٌ صَائِمٌ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Biringizning roʻza kuni boʻlsa, u yomon soʻz aytmasin va nodonlik qilmasin. Agar birov unga nodonlik qilsa, ‹Men roʻzador kishiman› desin», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингизнинг рўза куни бўлса, у ёмон сўз айтмасин ва нодонлик қилмасин. Агар биров унга нодонлик қилса, ‹Мен рўзадор кишиман› десин», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ، أَنْبَأَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ صُهَيْبٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ تَسَحَّرُوا فَإِنَّ فِي السَّحُورِ بَرَكَةً ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Saharlik qilinglar, chunki saharlikda baraka bordir», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Саҳарлик қилинглар, чунки саҳарликда барака бордир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ، حَدَّثَنَا زَمْعَةُ بْنُ صَالِحٍ، عَنْ سَلَمَةَ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ: ‏"‏ اسْتَعِينُوا بِطَعَامِ السَّحَرِ عَلَى صِيَامِ النَّهَارِ وَبِالْقَيْلُولَةِ عَلَى قِيَامِ اللَّيْلِ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Kunduzgi roʻzaga saharlik taomi bilan, tungi qiyomga qaylula (tushlik uyqusi) bilan yordam soʻranglar», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Кундузги рўзага саҳарлик таоми билан, тунги қиёмга қайлула (тушлик уйқуси) билан ёрдам сўранглар», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ هِشَامٍ الدَّسْتَوَائِيِّ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ، قَالَ: تَسَحَّرْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ثُمَّ قُمْنَا إِلَى الصَّلاَةِ ‏.‏ قُلْتُ كَمْ بَيْنَهُمَا؟ قَالَ: قَدْرُ قِرَاءَةِ خَمْسِينَ آيَةً ‏.‏

Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Biz Rasululloh ﷺ bilan saharlik yedik, soʻng namozga turdik», dedi. «Ular orasida qancha vaqt bor edi?» deb soʻradim. U: «Ellik oyat oʻqiladigan miqdorda», dedi.Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Биз Расулуллоҳ ﷺ билан саҳарлик едик, сўнг намозга турдик», деди. «Улар орасида қанча вақт бор эди?» деб сўрадим. У: «Эллик оят ўқиладиган миқдорда», деди.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَيَّاشٍ، عَنْ عَاصِمٍ، عَنْ زِرٍّ، عَنْ حُذَيْفَةَ، قَالَ: تَسَحَّرْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ هُوَ النَّهَارُ إِلاَّ أَنَّ الشَّمْسَ لَمْ تَطْلُعْ ‏.[ قالَ ابُو إسحاق: حديث حُذَيْفَةَ مَنْسوخٌ لَيْسَ بشَيْء.]‏

Huzayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Men Rasululloh ﷺ bilan saharlik yedim, u kunduz edi, faqat quyosh hali chiqmagan edi», dedi.Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Мен Расулуллоҳ ﷺ билан саҳарлик едим, у кундуз эди, фақат қуёш ҳали чиқмаган эди», деди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَكِيمٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، وَابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ سُلَيْمَانَ التَّيْمِيِّ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ النَّهْدِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ: ‏"‏ لاَ يَمْنَعَنَّ أَحَدَكُمْ أَذَانُ بِلاَلٍ مِنْ سُحُورِهِ. فَإِنَّهُ يُؤَذِّنُ لِيَنْتَبِهَ نَائِمُكُمْ، وَلِيَرْجِعَ قَائِمُكُمْ. وَلَيْسَ الْفَجْرُ أَنْ يَقُولَ هَكَذَا. وَلَكِنْ هَكَذَا، يَعْتَرِضُ فِي أُفُقِ السَّمَاءِ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bilolning azoni biringizni saharligidan qaytarmasin. Chunki u uxlab yotganingizni uygʻotish va namoz oʻqiyotganingizni qaytarish uchun azon aytadi. Fajr mana bunday emas, balki mana bunday, u osmon ufqi boʻylab koʻndalang boʻlib yoyiladi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Билолнинг азони бирингизни саҳарлигидан қайтармасин. Чунки у ухлаб ётганингизни уйғотиш ва намоз ўқиётганингизни қайтариш учун азон айтади. Фажр мана бундай эмас, балки мана бундай, у осмон уфқи бўйлаб кўндаланг бўлиб ёйилади», дедилар.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الصَّبَّاحِ، قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ، أَنَّ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ: ‏"‏ لاَ يَزَالُ النَّاسُ بِخَيْرٍ مَا عَجَّلُوا الْإِفْطارَ ‏"‏ ‏.‏

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Odamlar iftorni tezlatishda davom etar ekan, yaxshilik ustida boʻlaveradilar», dedilar.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Одамлар ифторни тезлатишда давом этар экан, яхшилик устида бўлаверадилар», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بِشْرٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ لاَ يَزَالُ النَّاسُ بِخَيْرٍ مَا عَجَّلُوا الْفِطْرَ. عَجِّلُوا الْفِطْرَ، فَإِنَّ الْيَهُودَ يُؤَخِّرُونَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Odamlar iftorni tezlatishda davom etar ekan, yaxshilik ustida boʻlaveradilar. Iftorni tezlatinglar, chunki yahudiylar uni kechiktiradilar», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Одамлар ифторни тезлатишда давом этар экан, яхшилик устида бўлаверадилар. Ифторни тезлатинглар, чунки яҳудийлар уни кечиктирадилар», дедилар.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحِيمِ بْنُ سُلَيْمَانَ، وَمُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ، ح وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ، عَنْ عَاصِمٍ الأَحْوَلِ، عَنْ حَفْصَةَ بِنْتِ سِيرِينَ، عَنِ الرَّبَابِ أُمِّ الرَّائِحِ بِنْتِ صُلَيْعٍ، عَنْ عَمِّهَا، سَلْمَانَ بْنِ عَامِرٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ إِذَا أَفْطَرَ أَحَدُكُمْ، فَلْيُفْطِرْ عَلَى تَمْرَةٍ. فَإِنْ لَمْ يَجِدْ، فَلْيُفْطِرْ عَلَى الْمَاءِ. فَإِنَّهُ طَهُورٌ ‏"‏ ‏.‏

Salmon ibn Omir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Biringiz iftor qilsa, xurmo bilan iftor qilsin. Agar topmasa, suv bilan iftor qilsin, chunki u pokdir», dedilar.Салмон ибн Омир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингиз ифтор қилса, хурмо билан ифтор қилсин. Агар топмаса, сув билан ифтор қилсин, чунки у покдир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ مَخْلَدٍ الْقَطَوَانِيُّ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ حَازِمٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بَكْرِ بْنِ عَمْرِو بْنِ حَزْمٍ، عَنْ سَالِمٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنْ حَفْصَةَ، قَالَتْ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ لاَ صِيَامَ لِمَنْ لَمْ يَفْرِضْهُ مِنَ اللَّيْلِ ‏"‏ ‏.‏

Hafsa (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Roʻzani kechasidan niyat qilib olmagan kishining roʻzasi yoʻqdir», dedilar.Ҳафса (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Рўзани кечасидан ният қилиб олмаган кишининг рўзаси йўқдир», дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا شَرِيكٌ، عَنْ طَلْحَةَ بْنِ يَحْيَى، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ دَخَلَ عَلَىَّ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَقَالَ: ‏"‏ هَلْ عِنْدَكُمْ شَىْءٌ؟ ‏"‏ ‏.‏ فَنَقُولُ: لاَ ‏.‏ فَيَقُولُ: ‏"‏ إِنِّي صَائِمٌ ‏"‏ ‏.‏ فَيُقِيمُ عَلَى صَوْمِهِ ثُمَّ يُهْدَى لَنَا شَىْءٌ فَيُفْطِرُ ‏.‏ قَالَتْ: وَرُبَّمَا صَامَ وَأَفْطَرَ ‏.‏ قُلْتُ: كَيْفَ ذَا؟ قَالَتْ: إِنَّمَا مَثَلُ هَذَا مَثَلُ الَّذِي يَخْرُجُ بِصَدَقَةٍ فَيُعْطِي بَعْضَهَا وَيُمْسِكُ بَعْضًا ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ mening oldimga kirib: ‹Sizlarda biror narsa bormi?› deb soʻrardilar. Biz: ‹Yoʻq›, desak, u zot: ‹Unda men roʻzadorman›, derdilar va roʻzalarida davom etardilar. Soʻng bizga biror narsa hadya qilinsa, iftor qilardilar», dedi. U yana: «Baʼzan roʻza tutar, baʼzan roʻzasini ochar edilar», dedi. Men: «Bu qanday boʻladi?» dedim. U: «Bunday kishining misoli xuddi sadaqa bilan chiqib, uning bir qismini berib, bir qismini ushlab qoladigan kishining misoli kabidir», dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ менинг олдимга кириб: ‹Сизларда бирор нарса борми?› деб сўрардилар. Биз: ‹Йўқ›, десак, у зот: ‹Унда мен рўзадорман›, дердилар ва рўзаларида давом этардилар. Сўнг бизга бирор нарса ҳадя қилинса, ифтор қилардилар», деди. У яна: «Баъзан рўза тутар, баъзан рўзасини очар эдилар», деди. Мен: «Бу қандай бўлади?» дедим. У: «Бундай кишининг мисоли худди садақа билан чиқиб, унинг бир қисмини бериб, бир қисмини ушлаб қоладиган кишининг мисоли кабидир», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الصَّبَّاحِ، قَالاَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ جَعْدَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو الْقَارِيِّ، قَالَ: سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ، يَقُولُ لاَ وَرَبِّ الْكَعْبَةِ مَا أَنَا قُلْتُ: ‏"‏ مَنْ أَصْبَحَ وَهُوَ جُنُبٌ فَلْيُفْطِرْ ‏"‏ ‏.‏ مُحَمَّدٌ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَهُ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Kaʼba Robbiga qasamki, ‹Kim junub holida tongni qarshilasa, roʻza tutmasin› deganlar men emas. Buni Muhammad ﷺ aytganlar», dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Каъба Роббига қасамки, ‹Ким жунуб ҳолида тонгни қаршиласа, рўза тутмасин› деганлар мен эмас. Буни Муҳаммад ﷺ айтганлар», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ، عَنْ مُطَرِّفٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ: كَانَ النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَبِيتُ جُنُبًا. فَيَأْتِيهِ بِلاَلٌ، فَيُؤْذِنُهُ بِالصَّلاَةِ فَيَقُومُ فَيَغْتَسِلُ. فَأَنْظُرُ إِلَى تَحَدُّرِ الْمَاءِ مِنْ رَأْسِهِ. ثُمَّ يَخْرُجُ فَأَسْمَعُ صَوْتَهُ فِي صَلاَةِ الْفَجْرِ ‏.‏ قَالَ مُطَرِّفٌ: فَقُلْتُ لِعامِرٍأفِي رَمَضَانَ؟ قَالَ رَمَضَانُ وَغَيْرُهُ سَوَاءٌ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Nabiy ﷺ junub holida tunni oʻtkazardilar. Soʻng Bilol kelib, u zotga namoz vaqtini bildirar edi. U zot turib, gʻusl qilardilar, men esa suvning boshlaridan oqib tushishiga qarab turardim. Soʻng u zot chiqar edilar, men esa bomdod namozida ovozlarini eshitardim», dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Набий ﷺ жунуб ҳолида тунни ўтказардилар. Сўнг Билол келиб, у зотга намоз вақтини билдирар эди. У зот туриб, ғусл қилардилар, мен эса сувнинг бошларидан оқиб тушишига қараб турардим. Сўнг у зот чиқар эдилар, мен эса бомдод намозида овозларини эшитардим», деди.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، قَالَ سَأَلْتُ أُمَّ سَلَمَةَ عَنِ الرَّجُلِ، يُصْبِحُ، وَهُوَ جُنُبٌ، يُرِيدُ الصَّوْمَ؟ قَالَتْ: كَانَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يُصْبِحُ جُنُبًا مِنَ الْوِقَاعِ، لاَ مِنِ احْتِلاَمٍ، ثُمَّ يَغْتَسِلُ وَيُتِمُّ صَوْمَهُ ‏.‏

Umm Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ehtilomdan emas, balki jimoʻdan junub boʻlgan holda tong ottirar, soʻng gʻusl qilib, roʻzalarini tamomlar edilar.Умм Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ эҳтиломдан эмас, балки жимўдан жунуб бўлган ҳолда тонг оттирар, сўнг ғусл қилиб, рўзаларини тамомлар эдилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ بْنُ سَعِيدٍ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، وَأَبُو دَاوُدَ قَالُوا حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ مُطَرِّفِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الشِّخِّيرِ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ: قَالَ النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ مَنْ صَامَ الأَبَدَ، فَلاَ صَامَ وَلاَ أَفْطَرَ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn ash-Shixxiyr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Kim abadiy roʻza tutsa, na roʻza tutgan va na iftor qilgan boʻladi», dedilar.Абдуллоҳ ибн аш-Шиххийр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Ким абадий рўза тутса, на рўза тутган ва на ифтор қилган бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ مِسْعَرٍ، وَسُفْيَانَ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ، عَنْ أَبِي الْعَبَّاسِ الْمَكِّيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ لاَ صَامَ مَنْ صَامَ الأَبَدَ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Abadiy roʻza tutgan kishi roʻza tutgan boʻlmaydi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Абадий рўза тутган киши рўза тутган бўлмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، أَنْبَأَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَنَسِ بْنِ سِيرِينَ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ الْمِنْهَالِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ أَنَّهُ كَانَ يَأْمُرُ بِصِيَامِ الْبِيضِ ثَلاَثَ عَشْرَةَ وَأَرْبَعَ عَشْرَةَ وَخَمْسَ عَشْرَةَ وَيَقُولُ: ‏"‏ هُوَ كَصَوْمِ الدَّهْرِ أَوْ كَهَيْئَةِ صَوْمِ الدَّهْرِ ‏"‏ ‏.‏ حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، أَنْبَأَنَا حَبَّانُ بْنُ هِلاَلٍ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، عَنْ أَنَسِ بْنِ سِيرِينَ، حَدَّثَنِي عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ قَتَادَةَ بْنِ مِلْحَانَ الْقَيْسِيُّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ نَحْوَهُ ‏.‏ قَالَ: ابْنُ مَاجَهْ أَخْطَأَ شُعْبَةُ وَأَصَابَ هَمَّامٌ ‏.‏

Qatoda ibn Milhon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ oq kunlarda, yaʼni oyning oʻn uch, oʻn toʻrt va oʻn beshinchi kunlarida roʻza tutishga buyurar va: «U dahr roʻzasi kabidir yoki dahr roʻzasi shaklidadir», der edilar.Қатода ибн Милҳон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ оқ кунларда, яъни ойнинг ўн уч, ўн тўрт ва ўн бешинчи кунларида рўза тутишга буюрар ва: «У даҳр рўзаси кабидир ёки даҳр рўзаси шаклидадир», дер эдилар.

حَدَّثَنَا سَهْلُ بْنُ أَبِي سَهْلٍ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنْ عَاصِمٍ الأَحْوَلِ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ مَنْ صَامَ ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ مِنْ كُلِّ شَهْرٍ فَذَلِكَ صَوْمُ الدَّهْرِ ‏"‏ ‏.‏ فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ تَصْدِيقَ ذَلِكَ فِي كِتَابِهِ ‏{مَنْ جَاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثَالِهَا}‏ فَالْيَوْمُ بِعَشْرَةِ أَيَّامٍ ‏.‏

Abu Zar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim har oyda uch kun roʻza tutsa, bu butun umr roʻza tutgan kabidir», dedilar. Alloh azza va jalla buni tasdiqlab, oʻz Kitobida: {Kim yaxshilik ila kelsa, unga oʻshaning oʻn baravari boʻlur} (Anʼom 160) oyatini nozil qildi. Shunday qilib, bir kun oʻn kunga teng boʻldi.Абу Зар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким ҳар ойда уч кун рўза тутса, бу бутун умр рўза тутган кабидир», дедилар. Аллоҳ азза ва жалла буни тасдиқлаб, ўз Китобида: {Ким яхшилик ила келса, унга ўшанинг ўн баравари бўлур} (Анъом 160) оятини нозил қилди. Шундай қилиб, бир кун ўн кунга тенг бўлди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ يَزِيدَ الرِّشْكِ، عَنْ مُعَاذَةَ الْعَدَوِيَّةِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّهَا قَالَتْ: كَانَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَصُومُ ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ مِنْ كُلِّ شَهْرٍ ‏.‏ قُلْتُ مِنْ أَيِّهِ؟ قَالَتْ: لَمْ يَكُنْ يُبَالِي مِنْ أَيِّهِ كَانَ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ har oyda uch kun roʻza tutar edilar. Men: «Qaysi kunlarda?» deb soʻradim. U: «Qaysi kunlar boʻlishiga parvo qilmas edilar», dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ҳар ойда уч кун рўза тутар эдилар. Мен: «Қайси кунларда?» деб сўрадим. У: «Қайси кунлар бўлишига парво қилмас эдилар», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ ابْنِ أَبِي لَبِيدٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، قَالَ: سَأَلْتُ عَائِشَةَ عَنْ صِيَامِ النَّبِيِّ، ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَقَالَتْ: كَانَ يَصُومُ حَتَّى نَقُولَ قَدْ صَامَ ‏.‏ وَيُفْطِرُ حَتَّى نَقُولَ: قَدْ أَفْطَرَ. وَلَمْ أَرَهُ صَامَ مِنْ شَهْرٍ قَطُّ أَكْثَرَ مِنْ صِيَامِهِ مِنْ شَعْبَانَ. كَانَ يَصُومُ شَعْبَانَ كُلَّهُ. كَانَ يَصُومُ شَعْبَانَ إِلاَّ قَلِيلاً ‏.‏

Abu Salama (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Men Oisha (roziyallohu anho)dan Nabiy ﷺning roʻzalari haqida soʻradim. U: «U zot shu qadar roʻza tutar edilarki, biz: ‹Endi doim roʻza tutadilar›, der edik. Yana shu qadar roʻza tutmas edilarki, biz: ‹Endi roʻza tutmaydilar›, der edik. Men u zotning hech qaysi oyda Shaʼbon oyidagidan koʻproq roʻza tutganlarini koʻrmaganman. U zot butun Shaʼbonni roʻza tutar edilar. U zot ozgina qismidan boshqa butun Shaʼbonni roʻza tutar edilar», dedi.Абу Салама (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Мен Оиша (розияллоҳу анҳо)дан Набий ﷺнинг рўзалари ҳақида сўрадим. У: «У зот шу қадар рўза тутар эдиларки, биз: ‹Энди доим рўза тутадилар›, дер эдик. Яна шу қадар рўза тутмас эдиларки, биз: ‹Энди рўза тутмайдилар›, дер эдик. Мен у зотнинг ҳеч қайси ойда Шаъбон ойидагидан кўпроқ рўза тутганларини кўрмаганман. У зот бутун Шаъбонни рўза тутар эдилар. У зот озгина қисмидан бошқа бутун Шаъбонни рўза тутар эдилар», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي بِشْرٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ: كَانَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَصُومُ حَتَّى نَقُولَ: لاَ يُفْطِرُ. وَيُفْطِرُ حَتَّى نَقُولَ: لاَ يَصُومُ ‏.‏ وَمَا صَامَ شَهْرًا مُتَتَابِعًا إِلاَّ رَمَضَانَ، مُنْذُ قَدِمَ الْمَدِينَةَ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shu qadar roʻza tutar edilarki, biz: «Roʻzani boʻlmaydilar», der edik. Yana shu qadar roʻza tutmas edilarki, biz: «Roʻza tutmaydilar», der edik. U zot Madinaga kelganlaridan beri Ramazondan boshqa hech bir oyni ketma-ket roʻza tutmadilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шу қадар рўза тутар эдиларки, биз: «Рўзани бўлмайдилар», дер эдик. Яна шу қадар рўза тутмас эдиларки, биз: «Рўза тутмайдилар», дер эдик. У зот Мадинага келганларидан бери Рамазондан бошқа ҳеч бир ойни кетма-кет рўза тутмадилар.

حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ الشَّافِعِيُّ، إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ الْعَبَّاسِ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، قَالَ: سَمِعْتُ عَمْرَو بْنَ أَوْسٍ قَالَ: سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرٍو يَقُولُ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ أَحَبُّ الصِّيَامِ إِلَى اللَّهِ صِيَامُ دَاوُدَ. كَانَ يَصُومُ يَوْمًا وَيُفْطِرُ يَوْمًا. وَأَحَبُّ الصَّلاَةِ إِلَى اللَّهِ صَلاَةُ دَاوُدَ. كَانَ يَنَامُ نِصْفَ اللَّيْلِ وَيُصَلِّي ثُلُثَهُ وَيَنَامُ سُدُسَهُ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh nazdida roʻzalarning eng suyuklisi Dovud (alayhissalom)ning roʻzasidir. U bir kun roʻza tutib, bir kun roʻza tutmas edi. Alloh nazdida namozlarning eng suyuklisi Dovud (alayhissalom)ning namozidir. U kechaning yarmida uxlar, uchdan birida namoz oʻqir va oltidan birida yana uxlar edi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ наздида рўзаларнинг энг суюклиси Довуд (алайҳиссалом)нинг рўзасидир. У бир кун рўза тутиб, бир кун рўза тутмас эди. Аллоҳ наздида намозларнинг энг суюклиси Довуд (алайҳиссалом)нинг намозидир. У кечанинг ярмида ухлар, учдан бирида намоз ўқир ва олтидан бирида яна ухлар эди», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، حَدَّثَنَا غَيْلاَنُ بْنُ جَرِيرٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَعْبَدٍ الزِّمَّانِيِّ، عَنْ أَبِي قَتَادَةَ، قَالَ: قَالَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ: يَا رَسُولَ اللَّهِ! كَيْفَ بِمَنْ يَصُومُ يَوْمَيْنِ وَيُفْطِرُ يَوْمًا؟ قَالَ: ‏"‏ وَيُطِيقُ ذَلِكَ أَحَدٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ: يَا رَسُولَ اللَّهِ! كَيْفَ بِمَنْ يَصُومُ يَوْمًا وَيُفْطِرُ يَوْمًا؟ قَالَ: ‏"‏ ذَلِكَ صَوْمُ دَاوُدَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ: كَيْفَ بِمَنْ يَصُومُ يَوْمًا وَيُفْطِرُ يَوْمَيْنِ؟ قَالَ: ‏"‏ وَدِدْتُ أَنِّي طُوِّقْتُ ذَلِكَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Qatoda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu): «Yo Rasululloh! Ikki kun roʻza tutib, bir kun roʻza tutmaydigan kishi haqida nima deysiz?» dedi. U zot: «Buni birov qila oladimi?» dedilar. U: «Yo Rasululloh! Bir kun roʻza tutib, bir kun roʻza tutmaydigan kishi haqida-chi?» dedi. U zot: «Bu Dovudning roʻzasidir», dedilar. U: «Bir kun roʻza tutib, ikki kun roʻza tutmaydigan kishi haqida-chi?» dedi. U zot: «Menga ham shunday qilish nasib etilishini juda istardim», dedilar.Абу Қатода (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу): «Ё Расулуллоҳ! Икки кун рўза тутиб, бир кун рўза тутмайдиган киши ҳақида нима дейсиз?» деди. У зот: «Буни биров қила оладими?» дедилар. У: «Ё Расулуллоҳ! Бир кун рўза тутиб, бир кун рўза тутмайдиган киши ҳақида-чи?» деди. У зот: «Бу Довуднинг рўзасидир», дедилар. У: «Бир кун рўза тутиб, икки кун рўза тутмайдиган киши ҳақида-чи?» деди. У зот: «Менга ҳам шундай қилиш насиб этилишини жуда истардим», дедилар.

حَدَّثَنَا سَهْلُ بْنُ أَبِي سَهْلٍ، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي مَرْيَمَ، عَنِ ابْنِ لَهِيعَةَ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ رَبِيعَةَ، عَنْ أَبِي فِرَاسٍ، أَنَّهُ سَمِعَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرٍو يَقُولُ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقُولُ: ‏"‏ صَامَ نُوحٌ الدَّهْرَ إِلاَّ يَوْمَ الْفِطْرِ وَيَوْمَ الأَضْحَى ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺning: «Nuh (alayhissalom) Fitr kuni va Azha kunidan boshqa butun umr roʻza tutdi», deganlarini eshitdim.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Нуҳ (алайҳиссалом) Фитр куни ва Азҳа кунидан бошқа бутун умр рўза тутди», деганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا بَقِيَّةُ، حَدَّثَنَا صَدَقَةُ بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ الْحَارِثِ الذِّمَارِيُّ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا أَسْمَاءَ الرَّحَبِيَّ، عَنْ ثَوْبَانَ، مَوْلَى رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ أَنَّهُ قَالَ: ‏"‏ مَنْ صَامَ سِتَّةَ أَيَّامٍ بَعْدَ الْفِطْرِ كَانَ تَمَامَ السَّنَةِ ‏{مَنْ جَاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثَالِهَا}‏ ‏"‏ ‏.‏

Savbon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim Fitrdan keyin olti kun roʻza tutsa, bu bir yilni toʻldirgan boʻladi, chunki {Kim yaxshilik ila kelsa, unga oʻshaning oʻn baravari boʻlur} (Anʼom 160)», dedilar.Савбон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким Фитрдан кейин олти кун рўза тутса, бу бир йилни тўлдирган бўлади, чунки {Ким яхшилик ила келса, унга ўшанинг ўн баравари бўлур} (Анъом 160)», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ، عَنْ سَعْدِ بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ عُمَرَ بْنِ ثَابِتٍ، عَنْ أَبِي أَيُّوبَ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ مَنْ صَامَ رَمَضَانَ ثُمَّ أَتْبَعَهُ بِسِتٍّ مِنْ شَوَّالٍ، كَانَ كَصَوْمِ الدَّهْرِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Ayyub (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim Ramazon roʻzasini tutib, soʻng uning ketidan Shavvoldan olti kun roʻza tutsa, bu butun umr roʻza tutgan kabidir», dedilar.Абу Айюб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким Рамазон рўзасини тутиб, сўнг унинг кетидан Шавволдан олти кун рўза тутса, бу бутун умр рўза тутган кабидир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رُمْحِ بْنِ الْمُهَاجِرِ، أَنْبَأَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، عَنِ ابْنِ الْهَادِ، عَنْ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ، عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ أَبِي عَيَّاشٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ مَنْ صَامَ يَوْمًا فِي سَبِيلِ اللَّهِ، بَاعَدَ اللَّهُ، بِذَلِكَ الْيَوْمِ، النَّارَ عَنْ وَجْهِهِ سَبْعِينَ خَرِيفًا ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim Alloh yoʻlida bir kun roʻza tutsa, Alloh oʻsha kun sababli uning yuzidan doʻzaxni yetmish yil narigacha uzoqlashtiradi», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким Аллоҳ йўлида бир кун рўза тутса, Аллоҳ ўша кун сабабли унинг юзидан дўзахни етмиш йил наригача узоқлаштиради», дедилар.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا أَنَسُ بْنُ عِيَاضٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ اللَّيْثِيُّ، عَنِ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ مَنْ صَامَ يَوْمًا فِي سَبِيلِ اللَّهِ، زَحْزَحَ اللَّهُ وَجْهَهُ عَنِ النَّارِ سَبْعِينَ خَرِيفًا ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim Alloh yoʻlida bir kun roʻza tutsa, Alloh uning yuzini doʻzaxdan yetmish yil narigacha uzoqlashtiradi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким Аллоҳ йўлида бир кун рўза тутса, Аллоҳ унинг юзини дўзахдан етмиш йил наригача узоқлаштиради», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحِيمِ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ أَيَّامُ مِنًى، أَيَّامُ أَكْلٍ وَشُرْبٍ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Mino kunlari yeb-ichish kunlaridir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мино кунлари еб-ичиш кунларидир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَعَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ، عَنْ نَافِعِ بْنِ جُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ، عَنْ بِشْرِ بْنِ سُحَيْمٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ خَطَبَ أَيَّامَ التَّشْرِيقِ فَقَالَ: ‏"‏ لاَ يَدْخُلُ الْجَنَّةَ إِلاَّ نَفْسٌ مُسْلِمَةٌ. وَإِنَّ هَذِهِ الأَيَّامَ أَيَّامُ أَكْلٍ وَشُرْبٍ ‏"‏ ‏.‏

Bishr ibn Suhaym (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Tashriq kunlarida xutba oʻqib: «Jannatga faqat musulmon jongina kiradi. Albatta, bu kunlar yeb-ichish kunlaridir», dedilar.Бишр ибн Суҳайм (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Ташриқ кунларида хутба ўқиб: «Жаннатга фақат мусулмон жонгина киради. Албатта, бу кунлар еб-ичиш кунларидир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَعْلَى التَّيْمِيُّ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُمَيْرٍ، عَنْ قَزَعَةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ أَنَّهُ نَهَى عَنْ صَوْمِ يَوْمِ الْفِطْرِ وَيَوْمِ الأَضْحَى ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Fitr kuni va Azha kuni roʻza tutishni taqiqladilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Фитр куни ва Азҳа куни рўза тутишни тақиқладилар.

حَدَّثَنَا سَهْلُ بْنُ أَبِي سَهْلٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي عُبَيْدٍ، قَالَ شَهِدْتُ الْعِيدَ مَعَ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ فَبَدَأَ بِالصَّلاَةِ قَبْلَ الْخُطْبَةِ فَقَالَ: إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ نَهَى عَنْ صِيَامِ هَذَيْنِ الْيَوْمَيْنِ، يَوْمِ الْفِطْرِ وَيَوْمِ الأَضْحَى. أَمَّا يَوْمُ الْفِطْرِ، فَيَوْمُ فِطْرِكُمْ مِنْ صِيَامِكُمْ. وَيَوْمُ الأَضْحَى تَأْكُلُونَ فِيهِ مِنْ لَحْمِ نُسُكِكُمْ ‏.‏

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ mana bu ikki kunda, Fitr kuni va Azho kunida roʻza tutishdan qaytardilar. Fitr kuniga kelsak, u sizlar roʻzalaringizni ochadigan kundir. Azho kunida esa qurbonliklaringiz goʻshtidan yeysizlar», dedilar.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ мана бу икки кунда, Фитр куни ва Азҳо кунида рўза тутишдан қайтардилар. Фитр кунига келсак, у сизлар рўзаларингизни очадиган кундир. Азҳо кунида эса қурбонликларингиз гўштидан ейсизлар», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، وَحَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ: نَهَى رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ عَنْ صَوْمِ يَوْمِ الْجُمُعَةِ إِلاَّ بِيَوْمٍ قَبْلَهُ، أَوْ يَوْمٍ بَعْدَهُ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ, undan oldingi kun yoki undan keyingi kunni ham qoʻshib tutmasa, juma kunini yolgʻiz roʻza tutishdan qaytardilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ, ундан олдинги кун ёки ундан кейинги кунни ҳам қўшиб тутмаса, жума кунини ёлғиз рўза тутишдан қайтардилар.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ عَبْدِ الْحَمِيدِ بْنِ جُبَيْرِ بْنِ شَيْبَةَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبَّادِ بْنِ جَعْفَرٍ، قَالَ: سَأَلْتُ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ وَأَنَا أَطُوفُ، بِالْبَيْتِ: أَنَهَى النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ عَنْ صِيَامِ يَوْمِ الْجُمُعَةِ؟ قَالَ: نَعَمْ وَرَبِّ هَذَا الْبَيْتِ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, undan: «Nabiy ﷺ juma kuni roʻza tutishdan qaytardilarmi?» deb soʻralganda, u: «Ha, mana shu Baytning Robbiga qasamki, aynan shunday», dedi.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, ундан: «Набий ﷺ жума куни рўза тутишдан қайтардиларми?» деб сўралганда, у: «Ҳа, мана шу Байтнинг Роббига қасамки, айнан шундай», деди.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، أَنْبَأَنَا أَبُو دَاوُدَ، حَدَّثَنَا شَيْبَانُ، عَنْ عَاصِمٍ، عَنْ زِرٍّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ: قَلَّمَا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يُفْطِرُ يَوْمَ الْجُمُعَةِ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺni juma kuni roʻza tutmagan holda koʻrishim juda kam boʻlardi», dedi.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺни жума куни рўза тутмаган ҳолда кўришим жуда кам бўларди», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، عَنْ ثَوْرِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ خَالِدِ بْنِ مَعْدَانَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُسْرٍ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ لاَ تَصُومُوا يَوْمَ السَّبْتِ إِلاَّ فِيمَا افْتُرِضَ عَلَيْكُمْ. فَإِنْ لَمْ يَجِدْ أَحَدُكُمْ إِلاَّ عُودَ عِنَبٍ، أَوْ لِحَاءَ شَجَرَةٍ، فَلْيَمُصَّهُ ‏"‏ ‏.‏ حَدَّثَنَا حُمَيْدُ بْنُ مَسْعَدَةَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ حَبِيبٍ، عَنْ ثَوْرِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ خَالِدِ بْنِ مَعْدَانَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُسْرٍ، عَنْ أُخْتِهِ، قَالَتْ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَذَكَرَ نَحْوَهُ ‏.‏

Abdulloh ibn Busr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sizga farz qilingan roʻzadan boshqa shanba kuni roʻza tutmanglar. Agar biringiz uzum tokining shoxi yoki daraxt poʻstlogʻidan boshqa narsa topa olmasa, oʻshani soʻrsin», dedilar.Абдуллоҳ ибн Буср (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сизга фарз қилинган рўзадан бошқа шанба куни рўза тутманглар. Агар бирингиз узум токининг шохи ёки дарахт пўстлоғидан бошқа нарса топа олмаса, ўшани сўрсин», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ مُسْلِمٍ الْبَطِينِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ مَا مِنْ أَيَّامٍ الْعَمَلُ الصَّالِحُ فِيهَا أَحَبُّ إِلَى اللَّهِ مِنْ هَذِهِ الأَيَّامِ ‏"‏ ‏.‏ يَعْنِي الْعَشْرَ ‏.‏ قَالُوا: يَا رَسُولَ اللَّهِ! وَلاَ الْجِهَادُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ قَالَ: ‏"‏ وَلاَ الْجِهَادُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ. إِلاَّ رَجُلٌ خَرَجَ بِنَفْسِهِ وَمَالِهِ فَلَمْ يَرْجِعْ مِنْ ذَلِكَ بِشَىْءٍ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Solih amal Allohga mana bu kunlardan, yaʼni oʻn kundan koʻra suyukliroq boʻlgan biror kunlar yoʻqdir», dedilar. Ular: «Ey Rasululloh! Alloh yoʻlidagi jihod ham-a?» dedilar. U zot: «Alloh yoʻlidagi jihod ham. Faqat oʻzi va moli bilan chiqib, ulardan hech narsa bilan qaytmagan kishigina bundan mustasno», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Солиҳ амал Аллоҳга мана бу кунлардан, яъни ўн кундан кўра суюклироқ бўлган бирор кунлар йўқдир», дедилар. Улар: «Эй Расулуллоҳ! Аллоҳ йўлидаги жиҳод ҳам-а?» дедилар. У зот: «Аллоҳ йўлидаги жиҳод ҳам. Фақат ўзи ва моли билан чиқиб, улардан ҳеч нарса билан қайтмаган кишигина бундан мустасно», дедилар.

حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ شَبَّةَ بْنِ عَبِيدَةَ، حَدَّثَنَا مَسْعُودُ بْنُ وَاصِلٍ، عَنِ النَّهَّاسِ بْنِ قَهْمٍ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ مَا مِنْ أَيَّامِ الدُّنْيَا أَيَّامٌ، أَحَبُّ إِلَى اللَّهِ سُبْحَانَهُ أَنْ يُتَعَبَّدَ لَهُ فِيهَا، مِنْ أَيَّامِ الْعَشْرِ. وَإِنَّ صِيَامَ يَوْمٍ فِيهَا لَيَعْدِلُ صِيَامَ سَنَةٍ، وَلَيْلَةٍ فِيهَا بِلَيْلَةِ الْقَدْرِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Dunyoning kunlaridan Alloh subhanahuga oʻsha kunlarda ibodat qilinishi oʻn kunning kunlaridan koʻra suyukliroq boʻlgan kunlar yoʻqdir. Darhaqiqat, ulardan bir kunning roʻzasi bir yilning roʻzasiga, ulardan bir kecha esa Qadr kechasiga teng keladi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Дунёнинг кунларидан Аллоҳ субҳанаҳуга ўша кунларда ибодат қилиниши ўн куннинг кунларидан кўра суюклироқ бўлган кунлар йўқдир. Дарҳақиқат, улардан бир куннинг рўзаси бир йилнинг рўзасига, улардан бир кеча эса Қадр кечасига тенг келади», дедилар.

حَدَّثَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ: مَا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ صَامَ الْعَشْرَ قَطُّ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺni oʻn kunda roʻza tutgan holda hech qachon koʻrmadim», dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺни ўн кунда рўза тутган ҳолда ҳеч қачон кўрмадим», деди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ، أَنْبَأَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، حَدَّثَنَا غَيْلاَنُ بْنُ جَرِيرٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَعْبَدٍ الزِّمَّانِيِّ، عَنْ أَبِي قَتَادَةَ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ صِيَامُ يَوْمِ عَرَفَةَ، إِنِّي أَحْتَسِبُ عَلَى اللَّهِ أَنْ يُكَفِّرَ السَّنَةَ الَّتِي قَبْلَهُ وَالَّتِي بَعْدَهُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Qatoda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Arafa kuni roʻza tutish, men Allohdan undan oldingi va undan keyingi yilning gunohlariga kafforat boʻlishini umid qilaman», dedilar.Абу Қатода (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Арафа куни рўза тутиш, мен Аллоҳдан ундан олдинги ва ундан кейинги йилнинг гуноҳларига каффорат бўлишини умид қиламан», дедилар.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَمْزَةَ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ عِيَاضِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، عَنْ قَتَادَةَ بْنِ النُّعْمَانِ، قَالَ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقُولُ: ‏"‏ مَنْ صَامَ يَوْمَ عَرَفَةَ، غُفِرَ لَهُ سَنَةٌ أَمَامَهُ وَسَنَةٌ بَعْدَهُ ‏"‏ ‏.‏

Qatoda ibn an-Nuʼmon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺning: ‹Kim Arafa kuni roʻza tutsa, undan oldingi bir yil va undan keyingi bir yil gunohi kechiriladi›, deganlarini eshitdim», dedi.Қатода ибн ан-Нуъмон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Ким Арафа куни рўза тутса, ундан олдинги бир йил ва ундан кейинги бир йил гуноҳи кечирилади›, деганларини эшитдим», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَعَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنِي حَوْشَبُ بْنُ عَقِيلٍ، حَدَّثَنِي مَهْدِيٌّ الْعَبْدِيُّ، عَنْ عِكْرِمَةَ، قَالَ: دَخَلْتُ عَلَى أَبِي هُرَيْرَةَ فِي بَيْتِهِ فَسَأَلْتُهُ عَنْ صَوْمِ يَوْمِ عَرَفَةَ بِعَرَفَاتٍ؟ فَقَالَ: أَبُو هُرَيْرَةَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ عَنْ صَوْمِ يَوْمِ عَرَفَةَ بِعَرَفَاتٍ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Arafotda Arafa kuni roʻza tutishdan qaytardilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Арафотда Арафа куни рўза тутишдан қайтардилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، عَنِ ابْنِ أَبِي ذِئْبٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ: كَانَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَصُومُ عَاشُورَاءَ، وَيَأْمُرُ بِصِيَامِهِ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ Oshuro kuni roʻza tutar va uni tutishga buyurar edilar», dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ Ошуро куни рўза тутар ва уни тутишга буюрар эдилар», деди.

حَدَّثَنَا سَهْلُ بْنُ أَبِي سَهْلٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ: قَدِمَ النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ الْمَدِينَةَ فَوَجَدَ الْيَهُودَ صُيَّامًا. فَقَالَ: ‏"‏ مَا هَذَا؟ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا: هَذَا يَوْمٌ أَنْجَى اللَّهُ فِيهِ مُوسَى، وَأَغْرَقَ فِيهِ فِرْعَوْنَ، فَصَامَهُ مُوسَى شُكْرًا ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ نَحْنُ أَحَقُّ بِمُوسَى مِنْكُمْ ‏"‏ ‏.‏ فَصَامَهُ، وَأَمَرَ بِصِيَامِهِ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Madinaga kelib, yahudiylarni roʻza tutayotgan holda topdilar va: «Bu nima?» dedilar. Ular: «Bu Alloh Musoni najot bergan va Firʼavnni gʻarq qilgan kundir, shu sababdan Muso shukr uchun bu kunni roʻza tutgan», dedilar. Shunda Rasululloh ﷺ: «Biz Musoga sizlardan koʻra haqliroqmiz», dedilar. Soʻng u zot uni roʻza tutdilar va uni tutishga buyurdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Мадинага келиб, яҳудийларни рўза тутаётган ҳолда топдилар ва: «Бу нима?» дедилар. Улар: «Бу Аллоҳ Мусони нажот берган ва Фиръавнни ғарқ қилган кундир, шу сабабдан Мусо шукр учун бу кунни рўза тутган», дедилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Биз Мусога сизлардан кўра ҳақлироқмиз», дедилар. Сўнг у зот уни рўза тутдилар ва уни тутишга буюрдилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ، عَنْ حُصَيْنٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ صَيْفِيٍّ، قَالَ: قَالَ لَنَا رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَوْمَ عَاشُورَاءَ: ‏"‏ مِنْكُمْ أَحَدٌ طَعِمَ الْيَوْمَ؟ ‏"‏ ‏.‏ قُلْنَا: مِنَّا طَعِمَ وَمِنَّا مَنْ لَمْ يَطْعَمْ ‏.‏ قَالَ: ‏"‏ فَأَتِمُّوا بَقِيَّةَ يَوْمِكُمْ. مَنْ كَانَ طَعِمَ وَمَنْ لَمْ يَطْعَمْ. فَأَرْسِلُوا إِلَى أَهْلِ الْعَرُوضِ فَلْيُتِمُّوا بَقِيَّةَ يَوْمِهِمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ يَعْنِي أَهْلَ الْعَرُوضِ حَوْلَ الْمَدِينَةِ ‏.‏

Muhammad ibn Sayfiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Oshuro kuni bizga: «Sizlardan bugun biror narsa tanovul qilgan kishi bormi?» dedilar. Biz: «Bizdan tanovul qilgani ham, tanovul qilmagani ham bor», dedik. U zot: «Tanovul qilgan ham, qilmagan ham kunining qolgan qismini toʻldiringlar. Aruz ahliga ham xabar yuboringlar, ular ham kunlarining qolgan qismini toʻldirsinlar», dedilar. Rovi: «Aruz ahli, deb Madina atrofidagilarni koʻzda tutdi», dedi.Муҳаммад ибн Сайфий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Ошуро куни бизга: «Сизлардан бугун бирор нарса тановул қилган киши борми?» дедилар. Биз: «Биздан тановул қилгани ҳам, тановул қилмагани ҳам бор», дедик. У зот: «Тановул қилган ҳам, қилмаган ҳам кунининг қолган қисмини тўлдиринглар. Аруз аҳлига ҳам хабар юборинглар, улар ҳам кунларининг қолган қисмини тўлдирсинлар», дедилар. Рови: «Аруз аҳли, деб Мадина атрофидагиларни кўзда тутди», деди.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنِ ابْنِ أَبِي ذِئْبٍ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ عَبَّاسِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَيْرٍ، مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ لَئِنْ بَقِيتُ إِلَى قَابِلٍ لأَصُومَنَّ الْيَوْمَ التَّاسِعَ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Agar kelasi yilgacha yashab qolsam, albatta toqqizinchi kunni ham roza tutaman», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Агар келаси йилгача яшаб қолсам, албатта тоққизинчи кунни ҳам роза тутаман», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رُمْحٍ، أَنْبَأَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّهُ ذُكِرَ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَوْمُ عَاشُورَاءَ فَقَالَ: رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ كَانَ يَوْمًا يَصُومُهُ أَهْلُ الْجَاهِلِيَّةِ. فَمَنْ أَحَبَّ مِنْكُمْ أَنْ يَصُومَهُ فَلْيَصُمْهُ، وَمَنْ كَرِهَهُ فَلْيَدَعْهُ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ huzurlarida Oshuro kuni haqida gap ochilganda, u zot ﷺ: «U johiliyat ahli roza tutadigan kun edi. Bas, sizlardan kim uni roza tutishni istasa, roza tutsin; kim uni yoqtirmasa, tark qilsin», dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларида Ошуро куни ҳақида гап очилганда, у зот ﷺ: «У жоҳилият аҳли роза тутадиган кун эди. Бас, сизлардан ким уни роза тутишни истаса, роза тутсин; ким уни ёқтирмаса, тарк қилсин», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ، أَنْبَأَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، حَدَّثَنَا غَيْلاَنُ بْنُ جَرِيرٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَعْبَدٍ الزِّمَّانِيِّ، عَنْ أَبِي قَتَادَةَ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ صِيَامُ يَوْمِ عَاشُورَاءَ إِنِّي أَحْتَسِبُ عَلَى اللَّهِ أَنْ يُكَفِّرَ السَّنَةَ الَّتِي قَبْلَهُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Qatoda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Oshuro kuni rozasi, men Allohdan undan oldingi yilning gunohlarini kechirishini umid qilaman», dedilar.Абу Қатода (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ошуро куни розаси, мен Аллоҳдан ундан олдинги йилнинг гуноҳларини кечиришини умид қиламан», дедилар.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَمْزَةَ، حَدَّثَنِي ثَوْرُ بْنُ يَزِيدَ، عَنْ خَالِدِ بْنِ مَعْدَانَ، عَنْ رَبِيعَةَ بْنِ الْغَازِ، أَنَّهُ سَأَلَ عَائِشَةَ عَنْ صِيَامِ، رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَقَالَتْ كَانَ يَتَحَرَّى صِيَامَ الاِثْنَيْنِ وَالْخَمِيسِ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U kishidan Rasululloh ﷺning rozalari haqida soʻralganda, u ayol: «U zot dushanba va payshanba kunlari roza tutishga harakat qilar edilar», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У кишидан Расулуллоҳ ﷺнинг розалари ҳақида сўралганда, у аёл: «У зот душанба ва пайшанба кунлари роза тутишга ҳаракат қилар эдилар», дедилар.

حَدَّثَنَا الْعَبَّاسُ بْنُ عَبْدِ الْعَظِيمِ الْعَنْبَرِيُّ، حَدَّثَنَا الضَّحَّاكُ بْنُ مَخْلَدٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ رِفَاعَةَ، عَنْ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ كَانَ يَصُومُ الاِثْنَيْنِ وَالْخَمِيسَ ‏.‏ فَقِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّكَ تَصُومُ يَوْمَ الاِثْنَيْنِ وَالْخَمِيسِ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّ يَوْمَ الاِثْنَيْنِ وَالْخَمِيسِ يَغْفِرُ اللَّهُ فِيهِمَا لِكُلِّ مُسْلِمٍ إِلاَّ مُهْتَجِرَيْنِ يَقُولُ دَعْهُمَا حَتَّى يَصْطَلِحَا ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ dushanba va payshanba kunlari roza tutar edilar. «Ey Allohning Rasuli, siz dushanba va payshanba kunlari roza tutasiz», deyilganda, u zot ﷺ: «Dushanba va payshanba kunlarida Alloh har bir musulmonni magʻfirat qiladi, faqat bir-biriga qahr qilib yuz oʻgirgan ikki kishini bundan mustasno qiladi. U: ‹Toki ular yarashguncha bu ikkisini qoldiringlar›, deydi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ душанба ва пайшанба кунлари роза тутар эдилар. «Эй Аллоҳнинг Расули, сиз душанба ва пайшанба кунлари роза тутасиз», дейилганда, у зот ﷺ: «Душанба ва пайшанба кунларида Аллоҳ ҳар бир мусулмонни мағфират қилади, фақат бир-бирига қаҳр қилиб юз ўгирган икки кишини бундан мустасно қилади. У: ‹Токи улар ярашгунча бу иккисини қолдиринглар›, дейди», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنِ الْجُرَيْرِيِّ، عَنْ أَبِي السَّلِيلِ، عَنْ أَبِي مُجِيبَةَ الْبَاهِلِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، أَوْ عَنْ عَمِّهِ، قَالَ أَتَيْتُ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَقُلْتُ يَا نَبِيَّ اللَّهِ أَنَا الرَّجُلُ الَّذِي أَتَيْتُكَ عَامَ الأَوَّلِ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَمَا لِي أَرَى جِسْمَكَ نَاحِلاً ‏"‏ ‏.‏ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا أَكَلْتُ طَعَامًا بِالنَّهَارِ مَا أَكَلْتُهُ إِلاَّ بِاللَّيْلِ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ مَنْ أَمَرَكَ أَنْ تُعَذِّبَ نَفْسَكَ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي أَقْوَى ‏.‏ قَالَ ‏"‏ صُمْ شَهْرَ الصَّبْرِ وَيَوْمًا بَعْدَهُ ‏.‏ قُلْتُ إِنِّي أَقْوَى ‏.‏ قَالَ ‏"‏ صُمْ شَهْرَ الصَّبْرِ وَيَوْمَيْنِ بَعْدَهُ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ إِنِّي أَقْوَى ‏.‏ قَالَ ‏"‏ صُمْ شَهْرَ الصَّبْرِ وَثَلاَثَةَ أَيَّامٍ بَعْدَهُ وَصُمْ أَشْهُرَ الْحُرُمِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Mujiba al-Bohiliy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Men Nabiy ﷺ huzurlariga keldim va: ‹Ey Allohning Nabiysi, men oʻtgan yili sizning huzuringizga kelgan kishiman›, dedim. U zot: ‹Nega men badaningni ozgan koʻryapman?›, dedilar. Men: ‹Ey Allohning Rasuli, men kunduzi taom yemadim, uni faqat kechasi yedim›, dedim. U zot: ‹Kim senga oʻzingni azoblashni buyurdi?›, dedilar. Men: ‹Ey Allohning Rasuli, men kuchliman›, dedim. U zot: ‹Sabr oyini va undan keyin bir kunni roza tut›, dedilar. Men: ‹Men kuchliman›, dedim. U zot: ‹Sabr oyini va undan keyin ikki kunni roza tut›, dedilar. Men: ‹Men kuchliman›, dedim. U zot: ‹Sabr oyini va undan keyin uch kunni roza tut, hamda harom oylarni roza tut›, dedilar.»Абу Мужиба ал-Боҳилий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Мен Набий ﷺ ҳузурларига келдим ва: ‹Эй Аллоҳнинг Набийси, мен ўтган йили сизнинг ҳузурингизга келган кишиман›, дедим. У зот: ‹Нега мен баданингни озган кўряпман?›, дедилар. Мен: ‹Эй Аллоҳнинг Расули, мен кундузи таом емадим, уни фақат кечаси едим›, дедим. У зот: ‹Ким сенга ўзингни азоблашни буюрди?›, дедилар. Мен: ‹Эй Аллоҳнинг Расули, мен кучлиман›, дедим. У зот: ‹Сабр ойини ва ундан кейин бир кунни роза тут›, дедилар. Мен: ‹Мен кучлиман›, дедим. У зот: ‹Сабр ойини ва ундан кейин икки кунни роза тут›, дедилар. Мен: ‹Мен кучлиман›, дедим. У зот: ‹Сабр ойини ва ундан кейин уч кунни роза тут, ҳамда ҳаром ойларни роза тут›, дедилар.»

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ عَلِيٍّ، عَنْ زَائِدَةَ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُمَيْرٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْتَشِرِ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْحِمْيَرِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَقَالَ أَىُّ الصِّيَامِ أَفْضَلُ بَعْدَ شَهْرِ رَمَضَانَ قَالَ ‏"‏ شَهْرُ اللَّهِ الَّذِي تَدْعُونَهُ الْمُحَرَّمَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Nabiy ﷺ huzurlariga kelib: «Ramazon oyidan keyin qaysi roza afzalroq?», dedi. U zot ﷺ: «Sizlar Muharram deb ataydigan Allohning oyi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши Набий ﷺ ҳузурларига келиб: «Рамазон ойидан кейин қайси роза афзалроқ?», деди. У зот ﷺ: «Сизлар Муҳаррам деб атайдиган Аллоҳнинг ойи», дедилар.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُنْذِرِ الْحِزَامِيُّ، حَدَّثَنَا دَاوُدُ بْنُ عَطَاءٍ، حَدَّثَنِي زَيْدُ بْنُ عَبْدِ الْحَمِيدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ زَيْدِ بْنِ الْخَطَّابِ، عَنْ سُلَيْمَانَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ نَهَى عَنْ صِيَامِ رَجَبٍ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Rajab oyida roza tutishdan qaytardilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Ражаб ойида роза тутишдан қайтардилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الصَّبَّاحِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ الدَّرَاوَرْدِيُّ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أُسَامَةَ بْنِ الْهَادِ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، أَنَّ أُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ، كَانَ يَصُومُ أَشْهُرَ الْحُرُمِ ‏.‏ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ صُمْ شَوَّالاً ‏"‏ ‏.‏ فَتَرَكَ أَشْهُرَ الْحُرُمِ ثُمَّ لَمْ يَزَلْ يَصُومُ شَوَّالاً حَتَّى مَاتَ ‏.‏

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U harom oylarni roza tutar edi. Bas, Rasululloh ﷺ unga: «Shavvolni roza tut», dedilar. Shunda u harom oylarni tark qildi va soʻng toki vafot etguncha Shavvolni roza tutishda davom etdi.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У ҳаром ойларни роза тутар эди. Бас, Расулуллоҳ ﷺ унга: «Шавволни роза тут», дедилар. Шунда у ҳаром ойларни тарк қилди ва сўнг токи вафот этгунча Шавволни роза тутишда давом этди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، ح وَحَدَّثَنَا مُحْرِزُ بْنُ سَلَمَةَ الْعَدَنِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، جَمِيعًا عَنْ مُوسَى بْنِ عُبَيْدَةَ، عَنْ جُمْهَانَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ لِكُلِّ شَىْءٍ زَكَاةٌ وَزَكَاةُ الْجَسَدِ الصَّوْمُ ‏"‏ ‏.‏ زَادَ مُحْرِزٌ فِي حَدِيثِهِ وَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ الصِّيَامُ نِصْفُ الصَّبْرِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Har bir narsaning zakoti bordir, badanning zakoti esa rozadir», dedilar. Muhriz oʻz rivoyatida shuni qoʻshimcha qildi: Va Rasululloh ﷺ: «Roza sabrning yarmidir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳар бир нарсанинг закоти бордир, баданнинг закоти эса розадир», дедилар. Муҳриз ўз ривоятида шуни қўшимча қилди: Ва Расулуллоҳ ﷺ: «Роза сабрнинг ярмидир», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنِ ابْنِ أَبِي لَيْلَى، وَخَالِي، يَعْلَى عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ، وَأَبُو مُعَاوِيَةَ عَنْ حَجَّاجٍ، كُلُّهُمْ عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ الْجُهَنِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ مَنْ فَطَّرَ صَائِمًا كَانَ لَهُ مِثْلُ أَجْرِهِمْ مِنْ غَيْرِ أَنْ يَنْقُصَ مِنْ أُجُورِهِمْ شَيْئًا ‏"‏ ‏.‏

Zayd ibn Xolid al-Juhaniy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim bir rozadorga iftorlik bersa, ularning ajridan hech narsa kamaymagan holda unga ular kabi ajr boʻladi», dedilar.Зайд ибн Холид ал-Жуҳаний (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким бир розадорга ифторлик берса, уларнинг ажридан ҳеч нарса камаймаган ҳолда унга улар каби ажр бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ يَحْيَى اللَّخْمِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو، عَنْ مُصْعَبِ بْنِ ثَابِتٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ، قَالَ أَفْطَرَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ عِنْدَ سَعْدِ بْنِ مُعَاذٍ فَقَالَ ‏"‏ أَفْطَرَ عِنْدَكُمُ الصَّائِمُونَ وَأَكَلَ طَعَامَكُمُ الأَبْرَارُ وَصَلَّتْ عَلَيْكُمُ الْمَلاَئِكَةُ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Zubayr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Saʼd ibn Muoz huzurida iftor qildilar va: «Huzuringizda rozadorlar iftor qildi, taomingizni yaxshilar yedi va sizlarga farishtalar salovot aytdi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Зубайр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Саъд ибн Муоз ҳузурида ифтор қилдилар ва: «Ҳузурингизда розадорлар ифтор қилди, таомингизни яхшилар еди ва сизларга фаришталар саловот айтди», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَعَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، وَسَهْلٌ، قَالُوا حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ زَيْدٍ الأَنْصَارِيِّ، عَنِ امْرَأَةٍ، يُقَالُ لَهَا لَيْلَى عَنْ أُمِّ عُمَارَةَ، قَالَتْ أَتَانَا رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَقَرَّبْنَا إِلَيْهِ طَعَامًا فَكَانَ بَعْضُ مَنْ عِنْدَهُ صَائِمًا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ الصَّائِمُ إِذَا أُكِلَ عِنْدَهُ الطَّعَامُ صَلَّتْ عَلَيْهِ الْمَلاَئِكَةُ ‏"‏ ‏.‏

Ummu Umora (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ bizning oldimizga keldilar va biz u zotga taom keltirdik. Huzurlarida boʻlganlardan baʼzilari rozador edi. Shunda Rasululloh ﷺ: ‹Rozadorning huzurida taom yeyilsa, unga farishtalar salovot aytadi›, dedilar.»Умму Умора (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ бизнинг олдимизга келдилар ва биз у зотга таом келтирдик. Ҳузурларида бўлганлардан баъзилари розадор эди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: ‹Розадорнинг ҳузурида таом ейилса, унга фаришталар саловот айтади›, дедилар.»

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُصَفَّى، حَدَّثَنَا بَقِيَّةُ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ لِبِلاَلٍ ‏"‏ الْغَدَاءُ يَا بِلاَلُ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ إِنِّي صَائِمٌ ‏.‏ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ نَأْكُلُ أَرْزَاقَنَا وَفَضْلُ رِزْقِ بِلاَلٍ فِي الْجَنَّةِ أَشَعَرْتَ يَا بِلاَلُ أَنَّ الصَّائِمَ تُسَبِّحُ عِظَامُهُ وَتَسْتَغْفِرُ لَهُ الْمَلاَئِكَةُ مَا أُكِلَ عِنْدَهُ ‏"‏ ‏.‏

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Bilolga: «Taom yegin, ey Bilol», dedilar. U: «Men rozadorman», dedi. Rasululloh ﷺ: «Biz oʻz rizqimizni yeymiz, Bilolning rizqidan ortiqchasi esa jannatdadir. Bilasanmi, ey Bilol, rozadorning suyaklari tasbeh aytadi va uning huzurida taom yeyilgunicha farishtalar unga magʻfirat soʻrab turadi», dedilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Билолга: «Таом егин, эй Билол», дедилар. У: «Мен розадорман», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Биз ўз ризқимизни еймиз, Билолнинг ризқидан ортиқчаси эса жаннатдадир. Биласанми, эй Билол, розадорнинг суяклари тасбеҳ айтади ва унинг ҳузурида таом ейилгунича фаришталар унга мағфират сўраб туради», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الصَّبَّاحِ، قَالاَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ إِذَا دُعِيَ أَحَدُكُمْ إِلَى طَعَامٍ وَهُوَ صَائِمٌ فَلْيَقُلْ إِنِّي صَائِمٌ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Biringiz roʻza tutgan holida taomga taklif qilinsa, ‹Men roʻzadorman›, desin», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Бирингиз рўза тутган ҳолида таомга таклиф қилинса, ‹Мен рўзадорман›, десин», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُوسُفَ السُّلَمِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، أَنْبَأَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ مَنْ دُعِيَ إِلَى طَعَامٍ وَهُوَ صَائِمٌ فَلْيُجِبْ فَإِنْ شَاءَ طَعِمَ وَإِنْ شَاءَ تَرَكَ ‏"‏ ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim roʻza tutgan holida taomga taklif qilinsa, taklifni qabul qilsin. Xohlasa, taomdan yesin, xohlasa, tark qilsin», dedilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким рўза тутган ҳолида таомга таклиф қилинса, таклифни қабул қилсин. Хоҳласа, таомдан есин, хоҳласа, тарк қилсин», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سَعْدَانَ الْجُهَنِيِّ، عَنْ سَعْدٍ أَبِي مُجَاهِدٍ الطَّائِيِّ، - وَكَانَ ثِقَةً - عَنْ أَبِي مُدِلَّةَ، - وَكَانَ ثِقَةً - عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ ثَلاَثَةٌ لاَ تُرَدُّ دَعْوَتُهُمُ الإِمَامُ الْعَادِلُ وَالصَّائِمُ حَتَّى يُفْطِرَ وَدَعْوَةُ الْمَظْلُومِ يَرْفَعُهَا اللَّهُ دُونَ الْغَمَامِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَتُفْتَحُ لَهَا أَبْوَابُ السَّمَاءِ وَيَقُولُ بِعِزَّتِي لأَنْصُرَنَّكِ وَلَوْ بَعْدَ حِينٍ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Uch kishining duosi rad qilinmaydi: odil imom, roʻza ochguncha roʻzador va mazlumning duosi. Alloh uni qiyomat kuni bulutlardan yuqoriga koʻtaradi va unga osmon eshiklari ochiladi, hamda: ‹Izzatimga qasamki, garchi bir muddatdan soʻng boʻlsa-da, seni albatta nusrat beraman›, deydi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Уч кишининг дуоси рад қилинмайди: одил имом, рўза очгунча рўзадор ва мазлумнинг дуоси. Аллоҳ уни қиёмат куни булутлардан юқорига кўтаради ва унга осмон эшиклари очилади, ҳамда: ‹Иззатимга қасамки, гарчи бир муддатдан сўнг бўлса-да, сени албатта нусрат бераман›, дейди», дедилар.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ الْمَدَنِيُّ، قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ أَبِي مُلَيْكَةَ، يَقُولُ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ إِنَّ لِلصَّائِمِ عِنْدَ فِطْرِهِ لَدَعْوَةً مَا تُرَدُّ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ابْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرٍو يَقُولُ إِذَا أَفْطَرَ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ بِرَحْمَتِكَ الَّتِي وَسِعَتْ كُلَّ شَىْءٍ أَنْ تَغْفِرَ لِي ‏.‏

Abdulloh ibn Amr ibn al-Os (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, roʻzador uchun roʻza ochish paytida rad qilinmaydigan bir duo bordir», dedilar. Ibn Abu Mulayka aytadi: «Abdulloh ibn Amrni roʻza ochganida shunday deganini eshitdim: ‹Allohim, Sendan har narsani qamrab olgan rahmating bilan meni magʻfirat qilishingni soʻrayman›.»Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, рўзадор учун рўза очиш пайтида рад қилинмайдиган бир дуо бордир», дедилар. Ибн Абу Мулайка айтади: «Абдуллоҳ ибн Амрни рўза очганида шундай деганини эшитдим: ‹Аллоҳим, Сендан ҳар нарсани қамраб олган раҳматинг билан мени мағфират қилишингни сўрайман›.»

حَدَّثَنَا جُبَارَةُ بْنُ الْمُغَلِّسِ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ لاَ يَخْرُجُ يَوْمَ الْفِطْرِ حَتَّى يَطْعَمَ تَمَرَاتٍ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ Fitr kuni bir necha dona xurmo yemaguncha chiqmas edilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ Фитр куни бир неча дона хурмо емагунча чиқмас эдилар.

حَدَّثَنَا جُبَارَةُ بْنُ الْمُغَلِّسِ، حَدَّثَنَا مِنْدَلُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ صُهْبَانَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ لاَ يَغْدُو يَوْمَ الْفِطْرِ حَتَّى يُغَدِّيَ أَصْحَابَهُ مِنْ صَدَقَةِ الْفِطْرِ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ Fitr kuni sahobalariga fitr sadaqasidan yedirmaguncha chiqmas edilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ Фитр куни саҳобаларига фитр садақасидан едирмагунча чиқмас эдилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، حَدَّثَنَا ثَوَابُ بْنُ عُتْبَةَ الْمَهْرِيُّ، عَنِ ابْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ كَانَ لاَ يَخْرُجُ يَوْمَ الْفِطْرِ حَتَّى يَأْكُلَ وَكَانَ لاَ يَأْكُلُ يَوْمَ النَّحْرِ حَتَّى يَرْجِعَ ‏.‏

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Fitr kuni yemaguncha chiqmas edilar va Nahr kuni qaytmaguncha yemas edilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Фитр куни емагунча чиқмас эдилар ва Наҳр куни қайтмагунча емас эдилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا عَبْثَرٌ، عَنْ أَشْعَثَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ مَنْ مَاتَ وَعَلَيْهِ صِيَامُ شَهْرٍ فَلْيُطْعَمْ عَنْهُ مَكَانَ كُلِّ يَوْمٍ مِسْكِينٌ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim zimmasida bir oy roʻzasi bor holida vafot etsa, uning nomidan har bir kun uchun bir miskin taomlantirilsin», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким зиммасида бир ой рўзаси бор ҳолида вафот этса, унинг номидан ҳар бир кун учун бир мискин таомлантирилсин», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو خَالِدٍ الأَحْمَرُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ مُسْلِمٍ الْبَطِينِ، وَالْحَكَمِ، وَسَلَمَةَ بْنِ كُهَيْلٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، وَعَطَاءٍ، وَمُجَاهِدٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ جَاءَتِ امْرَأَةٌ إِلَى النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ أُخْتِي مَاتَتْ وَعَلَيْهَا صِيَامُ شَهْرَيْنِ مُتَتَابِعَيْنِ قَالَ ‏"‏ أَرَأَيْتِ لَوْ كَانَ عَلَى أُخْتِكِ دَيْنٌ أَكُنْتِ تَقْضِينَهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ بَلَى ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَحَقُّ اللَّهِ أَحَقُّ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir ayol Paygʻambar ﷺ huzurlariga kelib: «Ey Allohning Rasuli, opam zimmasida ikki oy ketma-ket roʻza qarzi bor holida vafot etdi», dedi. U zot: «Aytchi, agar opangning zimmasida qarz boʻlganida, uni ado etarmiding?» dedilar. Ayol: «Ha», dedi. U zot: «Allohning haqqi ado etilishga haqliroqdir», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир аёл Пайғамбар ﷺ ҳузурларига келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, опам зиммасида икки ой кетма-кет рўза қарзи бор ҳолида вафот этди», деди. У зот: «Айтчи, агар опангнинг зиммасида қарз бўлганида, уни адо этармидинг?» дедилар. Аёл: «Ҳа», деди. У зот: «Аллоҳнинг ҳаққи адо этилишга ҳақлироқдир», дедилар.

حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَطَاءٍ، عَنِ ابْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ جَاءَتِ امْرَأَةٌ إِلَى النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ أُمِّي مَاتَتْ وَعَلَيْهَا صَوْمٌ أَفَأَصُومُ عَنْهَا قَالَ ‏"‏ نَعَمْ ‏"‏ ‏.‏

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir ayol Paygʻambar ﷺ huzurlariga kelib: «Ey Allohning Rasuli, onam zimmasida roʻza qarzi bor holida vafot etdi. Uning nomidan roʻza tutaymi?» dedi. U zot: «Ha», dedilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир аёл Пайғамбар ﷺ ҳузурларига келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, онам зиммасида рўза қарзи бор ҳолида вафот этди. Унинг номидан рўза тутайми?» деди. У зот: «Ҳа», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ خَالِدٍ الْوَهْبِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ، عَنْ عِيسَى بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَالِكٍ، عَنْ عَطِيَّةَ بْنِ سُفْيَانَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ رَبِيعَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا وَفْدُنَا الَّذِينَ، قَدِمُوا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ بِإِسْلاَمِ ثَقِيفٍ ‏.‏ قَالَ وَقَدِمُوا عَلَيْهِ فِي رَمَضَانَ وَضَرَبَ عَلَيْهِمْ قُبَّةً فِي الْمَسْجِدِ فَلَمَّا أَسْلَمُوا صَامُوا مَا بَقِيَ عَلَيْهِمْ مِنَ الشَّهْرِ ‏.‏

Atiyya ibn Sufyon ibn Abdulloh ibn Rabia (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ huzurlariga Saqif qabilasining islomini eʼlon qilish uchun borgan elchilarimiz bizga soʻzlab berishdicha, ular u zotning huzurlariga Ramazonda kelishgan. U zot ular uchun masjidda chodir tikib berdilar. Ular musulmon boʻlgach, oyning qolgan kunlarini roʻza tutishdi.Атийя ибн Суфён ибн Абдуллоҳ ибн Рабиа (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига Сақиф қабиласининг исломини эълон қилиш учун борган элчиларимиз бизга сўзлаб беришдича, улар у зотнинг ҳузурларига Рамазонда келишган. У зот улар учун масжидда чодир тикиб бердилар. Улар мусулмон бўлгач, ойнинг қолган кунларини рўза тутишди.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ لاَ تَصُومُ الْمَرْأَةُ وَزَوْجُهَا شَاهِدٌ يَوْمًا مِنْ غَيْرِ شَهْرِ رَمَضَانَ إِلاَّ بِإِذْنِهِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Eri huzurida boʻlgan ayol Ramazon oyidan boshqa vaqtda uning iznisiz bir kun ham roʻza tutmasin», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Эри ҳузурида бўлган аёл Рамазон ойидан бошқа вақтда унинг изнисиз бир кун ҳам рўза тутмасин», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَمَّادٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ سُلَيْمَانَ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ النِّسَاءَ أَنْ يَصُمْنَ إِلاَّ بِإِذْنِ أَزْوَاجِهِنَّ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ayollarni erlarining izisiz roʻza tutishdan qaytardilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ аёлларни эрларининг изисиз рўза тутишдан қайтардилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى الأَزْدِيُّ، حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ دَاوُدَ، وَخَالِدُ بْنُ أَبِي يَزِيدَ، قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ الْمَدَنِيُّ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ إِذَا نَزَلَ الرَّجُلُ بِقَوْمٍ فَلاَ يَصُومُ إِلاَّ بِإِذْنِهِمْ ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Kishi bir qavmning huzuriga tushsa, ularning izisiz roʻza tutmasin», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Киши бир қавмнинг ҳузурига тушса, уларнинг изисиз рўза тутмасин», дедилар.

حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ حُمَيْدِ بْنِ كَاسِبٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَعْنٍ، عَنْ أَبِيهِ، وَعَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الأُمَوِيِّ، عَنْ مَعْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ حَنْظَلَةَ بْنِ عَلِيٍّ الأَسْلَمِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ أَنَّهُ قَالَ ‏"‏ الطَّاعِمُ الشَّاكِرُ بِمَنْزِلَةِ الصَّائِمِ الصَّابِرِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Shukr qilib yeydigan kishi sabr qilib roʻza tutuvchi kabidir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Шукр қилиб ейдиган киши сабр қилиб рўза тутувчи кабидир», дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الرَّقِّيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي حُرَّةَ، عَنْ عَمِّهِ، حَكِيمِ بْنِ أَبِي حُرَّةَ عَنْ سِنَانِ بْنِ سَنَّةَ الأَسْلَمِيِّ، صَاحِبِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ الطَّاعِمُ الشَّاكِرُ لَهُ مِثْلُ أَجْرِ الصَّائِمِ الصَّابِرِ ‏"‏ ‏.‏

Nabiy ﷺning sahobalaridan boʻlmish Sinon ibn Sanna al-Aslamiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Shukr qilib yeydigan kishiga sabr qilib roʻza tutuvchining ajriga oʻxshash ajr boʻladi», dedilar.Набий ﷺнинг саҳобаларидан бўлмиш Синон ибн Санна ал-Асламий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Шукр қилиб ейдиган кишига сабр қилиб рўза тутувчининг ажрига ўхшаш ажр бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ ابْنُ عُلَيَّةَ، عَنْ هِشَامٍ الدَّسْتَوَائِيِّ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ اعْتَكَفْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ الْعَشْرَ الأَوْسَطَ مِنْ رَمَضَانَ فَقَالَ ‏"‏ إِنِّي أُرِيتُ لَيْلَةَ الْقَدْرِ فَأُنْسِيتُهَا فَالْتَمِسُوهَا فِي الْعَشْرِ الأَوَاخِرِ فِي الْوَتْرِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Ramazonning oʻrtadagi oʻn kunida Rasululloh ﷺ bilan birga eʼtikofda boʻldik. U zot: «Menga Laylatul qadr koʻrsatildi, soʻng u menga unutdirildi. Bas, uni oxirgi oʻn kunda, toq kechalarda izlanglar», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Рамазоннинг ўртадаги ўн кунида Расулуллоҳ ﷺ билан бирга эътикофда бўлдик. У зот: «Менга Лайлатул қадр кўрсатилди, сўнг у менга унутдирилди. Бас, уни охирги ўн кунда, тоқ кечаларда изланглар», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي الشَّوَارِبِ، وَأَبُو إِسْحَاقَ الْهَرَوِيُّ إِبْرَاهِيمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَاتِمٍ قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ بْنُ زِيَادٍ، حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ النَّخَعِيِّ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَجْتَهِدُ فِي الْعَشْرِ الأَوَاخِرِ مَا لاَ يَجْتَهِدُ فِي غَيْرِهِ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ oxirgi oʻn kunda boshqa paytda qilmagan darajada ibodatga tirishar edilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ охирги ўн кунда бошқа пайтда қилмаган даражада ибодатга тиришар эдилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ الزُّهْرِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ ابْنِ عُبَيْدِ بْنِ نِسْطَاسٍ، عَنْ أَبِي الضُّحَى، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ إِذَا دَخَلَتِ الْعَشْرُ أَحْيَا اللَّيْلَ وَشَدَّ الْمِئْزَرَ وَأَيْقَظَ أَهْلَهُ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ oxirgi oʻn kun kirganda kechani tirik oʻtkazar, belni mahkam bogʻlar va ahlini uygʻotar edilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ охирги ўн кун кирганда кечани тирик ўтказар, белни маҳкам боғлар ва аҳлини уйғотар эдилар.

حَدَّثَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَيَّاشٍ، عَنْ أَبِي حُصَيْنٍ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَعْتَكِفُ كُلَّ عَامٍ عَشْرَةَ أَيَّامٍ فَلَمَّا كَانَ الْعَامُ الَّذِي قُبِضَ فِيهِ اعْتَكَفَ عِشْرِينَ يَوْمًا وَكَانَ يُعْرَضُ عَلَيْهِ الْقُرْآنُ فِي كُلِّ عَامٍ مَرَّةً فَلَمَّا كَانَ الْعَامُ الَّذِي قُبِضَ فِيهِ عُرِضَ عَلَيْهِ مَرَّتَيْنِ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ har yili oʻn kun eʼtikofda oʻtirar edilar. Vafot etgan yillarida esa yigirma kun eʼtikofda oʻtirdilar. Har yili Qurʼon u zotga bir marta oʻqib berilar edi, vafot etgan yillarida esa ikki marta oʻqib berildi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ ҳар йили ўн кун эътикофда ўтирар эдилар. Вафот этган йилларида эса йигирма кун эътикофда ўтирдилар. Ҳар йили Қуръон у зотга бир марта ўқиб берилар эди, вафот этган йилларида эса икки марта ўқиб берилди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، عَنْ حَمَّادِ بْنِ سَلَمَةَ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَبِي رَافِعٍ، عَنْ أُبَىِّ بْنِ كَعْبٍ، أَنَّ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ كَانَ يَعْتَكِفُ الْعَشْرَ الأَوَاخِرَ مِنْ رَمَضَانَ فَسَافَرَ عَامًا فَلَمَّا كَانَ مِنَ الْعَامِ الْمُقْبِلِ اعْتَكَفَ عِشْرِينَ يَوْمًا ‏.‏

Ubayy ibn Kaʼb (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Ramazonning oxirgi oʻn kunida eʼtikofda oʻtirar edilar. Bir yili safarda boʻldilar. Bas, keyingi yili yigirma kun eʼtikofda oʻtirdilar.Убайй ибн Каъб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Рамазоннинг охирги ўн кунида эътикофда ўтирар эдилар. Бир йили сафарда бўлдилар. Бас, кейинги йили йигирма кун эътикофда ўтирдилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا يَعْلَى بْنُ عُبَيْدٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ عَمْرَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ إِذَا أَرَادَ أَنْ يَعْتَكِفَ صَلَّى الصُّبْحَ ثُمَّ دَخَلَ الْمَكَانَ الَّذِي يُرِيدُ أَنْ يَعْتَكِفَ فِيهِ فَأَرَادَ أَنْ يَعْتَكِفَ الْعَشْرَ الأَوَاخِرَ مِنْ رَمَضَانَ فَأَمَرَ فَضُرِبَ لَهُ خِبَاءٌ فَأَمَرَتْ عَائِشَةُ بِخِبَاءٍ فَضُرِبَ لَهَا وَأَمَرَتْ حَفْصَةُ بِخِبَاءٍ فَضُرِبَ لَهَا فَلَمَّا رَأَتْ زَيْنَبُ خِبَاءَهُمَا أَمَرَتْ بِخِبَاءٍ فَضُرِبَ لَهَا فَلَمَّا رَأَى ذَلِكَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ آلْبِرَّ تُرِدْنَ ‏"‏ ‏.‏ فَلَمْ يَعْتَكِفْ فِي رَمَضَانَ وَاعْتَكَفَ عَشْرًا مِنْ شَوَّالٍ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ eʼtikofga oʻtirmoqchi boʻlsalar, bomdodni oʻqir, soʻng eʼtikofda oʻtirmoqchi boʻlgan joyga kirar edilar. U zot Ramazonning oxirgi oʻn kunida eʼtikofda oʻtirmoqchi boʻldilar va oʻzlariga chodir tikilishini buyurdilar. Oisha ham chodir tikilishini buyurdi, unga chodir tikildi. Hafsa ham chodir tikilishini buyurdi, unga chodir tikildi. Zaynab ularning ikki chodirini koʻrgach, oʻzi ham chodir tikilishini buyurdi, unga chodir tikildi. Rasululloh ﷺ buni koʻrgach: «Yaxshilikni istayapsizlarmi?», dedilar. Bas, Ramazonda eʼtikofda oʻtirmadilar va Shavvoldan oʻn kun eʼtikofda oʻtirdilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ эътикофга ўтирмоқчи бўлсалар, бомдодни ўқир, сўнг эътикофда ўтирмоқчи бўлган жойга кирар эдилар. У зот Рамазоннинг охирги ўн кунида эътикофда ўтирмоқчи бўлдилар ва ўзларига чодир тикилишини буюрдилар. Оиша ҳам чодир тикилишини буюрди, унга чодир тикилди. Ҳафса ҳам чодир тикилишини буюрди, унга чодир тикилди. Зайнаб уларнинг икки чодирини кўргач, ўзи ҳам чодир тикилишини буюрди, унга чодир тикилди. Расулуллоҳ ﷺ буни кўргач: «Яхшиликни истаяпсизларми?», дедилар. Бас, Рамазонда эътикофда ўтирмадилар ва Шавволдан ўн кун эътикофда ўтирдилар.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مُوسَى الْخَطْمِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنْ عُمَرَ، أَنَّهُ كَانَ عَلَيْهِ نَذْرُ لَيْلَةٍ فِي الْجَاهِلِيَّةِ يَعْتَكِفُهَا فَسَأَلَ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَأَمَرَهُ أَنْ يَعْتَكِفَ ‏.‏

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Uning zimmasida johiliyat davrida qilgan bir kecha eʼtikofda oʻtirish nazri bor edi. U Nabiy ﷺdan bu haqda soʻradi. Bas, u zot unga eʼtikofda oʻtirishni buyurdilar.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Унинг зиммасида жоҳилият даврида қилган бир кеча эътикофда ўтириш назри бор эди. У Набий ﷺдан бу ҳақда сўради. Бас, у зот унга эътикофда ўтиришни буюрдилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ السَّرْحِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، أَنْبَأَنَا يُونُسُ، أَنَّ نَافِعًا، حَدَّثَهُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ كَانَ يَعْتَكِفُ الْعَشْرَ الأَوَاخِرَ مِنْ رَمَضَانَ ‏.‏ قَالَ نَافِعٌ وَقَدْ أَرَانِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ الْمَكَانَ الَّذِي كَانَ يَعْتَكِفُ فِيهِ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Ramazonning oxirgi oʻn kunida eʼtikofda oʻtirar edilar. Nofeʼ aytdi: «Abdulloh ibn Umar menga Rasululloh ﷺ eʼtikofda oʻtiradigan joyni koʻrsatdi».Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Рамазоннинг охирги ўн кунида эътикофда ўтирар эдилар. Нофеъ айтди: «Абдуллоҳ ибн Умар менга Расулуллоҳ ﷺ эътикофда ўтирадиган жойни кўрсатди».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا نُعَيْمُ بْنُ حَمَّادٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ عِيسَى بْنِ عُمَرَ بْنِ مُوسَى، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ أَنَّهُ كَانَ إِذَا اعْتَكَفَ طُرِحَ لَهُ فِرَاشُهُ - أَوْ يُوضَعُ لَهُ سَرِيرُهُ وَرَاءَ أُصْطُوَانَةِ التَّوْبَةِ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan, Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadi: U zot eʼtikofga oʻtirsalar, oʻzlariga toʻshaklari toʻshalar yoki karavotlari tavba ustuni ortiga qoʻyilar edi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан, Набий ﷺдан ривоят қилинади: У зот эътикофга ўтирсалар, ўзларига тўшаклари тўшалар ёки каравотлари тавба устуни ортига қўйилар эди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى الصَّنْعَانِيُّ، حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ بْنُ سُلَيْمَانَ، حَدَّثَنِي عُمَارَةُ بْنُ غَزِيَّةَ، قَالَ سَمِعْتُ مُحَمَّدَ بْنَ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ اعْتَكَفَ فِي قُبَّةٍ تُرْكِيَّةٍ عَلَى سُدَّتِهَا قِطْعَةُ حَصِيرٍ ‏.‏ قَالَ فَأَخَذَ الْحَصِيرَ بِيَدِهِ فَنَحَّاهَا فِي نَاحِيَةِ الْقُبَّةِ ثُمَّ أَطْلَعَ رَأْسَهُ فَكَلَّمَ النَّاسَ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ eshigida boʻyra parchasi osilgan turkona chodirda eʼtikofda oʻtirdilar. U zot boʻyrani qoʻllari bilan olib, chodirning bir chetiga surib qoʻydilar, soʻng boshlarini chiqarib, odamlarga gapirdilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ эшигида бўйра парчаси осилган туркона чодирда эътикофда ўтирдилар. У зот бўйрани қўллари билан олиб, чодирнинг бир четига суриб қўйдилар, сўнг бошларини чиқариб, одамларга гапирдилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رُمْحٍ، أَنْبَأَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، وَعَمْرَةَ بِنْتِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَنَّ عَائِشَةَ، قَالَتْ إِنْ كُنْتُ لأَدْخُلُ الْبَيْتَ لِلْحَاجَةِ وَالْمَرِيضُ فِيهِ فَمَا أَسْأَلُ عَنْهُ إِلاَّ وَأَنَا مَارَّةٌ ‏.‏ قَالَتْ وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ لاَ يَدْخُلُ الْبَيْتَ إِلاَّ لِحَاجَةٍ إِذَا كَانُوا مُعْتَكِفِينَ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Men hojat uchun uyga kirar edim, unda kasal boʻlsa ham, faqat oʻtib ketayotib undan hol soʻrar edim». U yana aytdi: «Rasululloh ﷺ eʼtikofda boʻlganlarida uyga faqat hojat uchungina kirar edilar».Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Мен ҳожат учун уйга кирар эдим, унда касал бўлса ҳам, фақат ўтиб кетаётиб ундан ҳол сўрар эдим». У яна айтди: «Расулуллоҳ ﷺ эътикофда бўлганларида уйга фақат ҳожат учунгина кирар эдилар».

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنْصُورٍ أَبُو بَكْرٍ، حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا الْهَيَّاجُ الْخُرَاسَانِيُّ، حَدَّثَنَا عَنْبَسَةُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ عَبْدِ الْخَالِقِ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ الْمُعْتَكِفُ يَتْبَعُ الْجِنَازَةَ وَيَعُودُ الْمَرِيضَ ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Eʼtikofda oʻtirgan kishi janozaga ergashadi va kasal koʻradi», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Эътикофда ўтирган киши жанозага эргашади ва касал кўради», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يُدْنِي إِلَىَّ رَأْسَهُ وَهُوَ مُجَاوِرٌ فَأَغْسِلُهُ وَأُرَجِّلُهُ وَأَنَا فِي حُجْرَتِي وَأَنَا حَائِضٌ وَهُوَ فِي الْمَسْجِدِ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ iʼtikofda boʻlganlarida boshlarini menga yaqinlashtirar edilar, men esa hujramda hayzli holatimda ekanligimda uni yuvib, sochlarini tarab qoʻyar edim, u zot masjidda edilar», dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ иътикофда бўлганларида бошларини менга яқинлаштирар эдилар, мен эса ҳужрамда ҳайзли ҳолатимда эканлигимда уни ювиб, сочларини тараб қўяр эдим, у зот масжидда эдилар», деди.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُنْذِرِ الْحِزَامِيُّ، حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ عُثْمَانَ بْنِ عُمَرَ بْنِ مُوسَى بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ مَعْمَرٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَخْبَرَنِي عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ، عَنْ صَفِيَّةَ بِنْتِ حُيَىٍّ، زَوْجِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ أَنَّهَا جَاءَتْ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ تَزُورُهُ وَهُوَ مُعْتَكِفٌ فِي الْمَسْجِدِ فِي الْعَشْرِ الأَوَاخِرِ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ فَتَحَدَّثَتْ عِنْدَهُ سَاعَةً مِنَ الْعِشَاءِ ثُمَّ قَامَتْ تَنْقَلِبُ فَقَامَ مَعَهَا رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقْلِبُهَا حَتَّى إِذَا بَلَغَتْ بَابَ الْمَسْجِدِ الَّذِي كَانَ عِنْدَ مَسْكَنِ أُمِّ سَلَمَةَ زَوْجِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ مَرَّ بِهِمَا رَجُلاَنِ مِنَ الأَنْصَارِ فَسَلَّمَا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ثُمَّ نَفَذَا فَقَالَ لَهُمَا رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ عَلَى رِسْلِكُمَا إِنَّهَا صَفِيَّةُ بِنْتُ حُيَىٍّ ‏"‏ ‏.‏ قَالاَ سُبْحَانَ اللَّهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَكَبُرَ عَلَيْهِمَا ذَلِكَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ إِنَّ الشَّيْطَانَ يَجْرِي مِنِ ابْنِ آدَمَ مَجْرَى الدَّمِ وَإِنِّي خَشِيتُ أَنْ يَقْذِفَ فِي قُلُوبِكُمَا شَيْئًا ‏"‏ ‏.‏

Safiyya bint Huyay (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, u Rasululloh ﷺni ziyorat qilgani keldi. U zot Ramazon oyining oxirgi oʻn kunligida masjidda iʼtikofda edilar. U xufton vaqtida u zotning huzurlarida bir muddat suhbatlashdi, soʻng qaytish uchun turdi. Rasululloh ﷺ ham uni kuzatib qoʻyish uchun u bilan turdilar. U ayol Umms Salama (roziyallohu anho)ning turar joyi yonidagi masjid eshigiga yetganda, ular ikkovining oldidan ansorlardan ikki kishi oʻtib qoldi. Ular Rasululloh ﷺga salom berib, oʻtib ketdilar. Shunda Rasululloh ﷺ ularga: «Shoshilmang, bu Safiyya bint Huyaydir», dedilar. Ular: «Subhanalloh, ey Rasululloh!» dedilar va bu ularga ogʻir botdi. Rasululloh ﷺ: «Shayton inson ichida qon yurgani kabi yuradi. Men u ikkovingizning qalblaringizga biror narsa solib qoʻyishidan qoʻrqdim», dedilar.Сафийя бинт Ҳуяй (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, у Расулуллоҳ ﷺни зиёрат қилгани келди. У зот Рамазон ойининг охирги ўн кунлигида масжидда иътикофда эдилар. У хуфтон вақтида у зотнинг ҳузурларида бир муддат суҳбатлашди, сўнг қайтиш учун турди. Расулуллоҳ ﷺ ҳам уни кузатиб қўйиш учун у билан турдилар. У аёл Уммс Салама (розияллоҳу анҳо)нинг турар жойи ёнидаги масжид эшигига етганда, улар икковининг олдидан ансорлардан икки киши ўтиб қолди. Улар Расулуллоҳ ﷺга салом бериб, ўтиб кетдилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ уларга: «Шошилманг, бу Сафийя бинт Ҳуяйдир», дедилар. Улар: «Субҳаналлоҳ, эй Расулуллоҳ!» дедилар ва бу уларга оғир ботди. Расулуллоҳ ﷺ: «Шайтон инсон ичида қон юргани каби юради. Мен у икковингизнинг қалбларингизга бирор нарса солиб қўйишидан қўрқдим», дедилар.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ الصَّبَّاحِ، حَدَّثَنَا عَفَّانُ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، عَنْ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ، عَنْ عِكْرِمَةَ، قَالَ قَالَتْ عَائِشَةُ اعْتَكَفَتْ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ امْرَأَةٌ مِنْ نِسَائِهِ فَكَانَتْ تَرَى الْحُمْرَةَ وَالصُّفْرَةَ فَرُبَّمَا وَضَعَتْ تَحْتَهَا الطَّسْتَ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho) dedi: «Rasululloh ﷺning ayollaridan biri u zot bilan birga iʼtikof qildi. U ayol qizil va sargʻish rangdagi qonni koʻrar edi, baʼzan ostiga tos qoʻyib olar edi».Оиша (розияллоҳу анҳо) деди: «Расулуллоҳ ﷺнинг аёлларидан бири у зот билан бирга иътикоф қилди. У аёл қизил ва сарғиш рангдаги қонни кўрар эди, баъзан остига тос қўйиб олар эди».

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الْكَرِيمِ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أُمَيَّةَ، حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ مُوسَى الْبُخَارِيُّ، عَنْ عَبِيدَةَ الْعَمِّيِّ، عَنْ فَرْقَدٍ السَّبَخِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ فِي الْمُعْتَكِفِ ‏"‏ هُوَ يَعْكِفُ الذُّنُوبَ وَيُجْرَى لَهُ مِنَ الْحَسَنَاتِ كَعَامِلِ الْحَسَنَاتِ كُلِّهَا ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ iʼtikofdagi kishi haqida: «U gunohlardan tiyilib turadi va unga barcha yaxshiliklarni qilgan kishiday savob yoziladi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ иътикофдаги киши ҳақида: «У гуноҳлардан тийилиб туради ва унга барча яхшиликларни қилган кишидай савоб ёзилади», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ الْمَرَّارُ بْنُ حَمُّويَهْ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُصَفَّى، حَدَّثَنَا بَقِيَّةُ بْنُ الْوَلِيدِ، عَنْ ثَوْرِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ خَالِدِ بْنِ مَعْدَانَ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ مَنْ قَامَ لَيْلَتَىِ الْعِيدَيْنِ لِلَّهِ مُحْتَسِبًا لَمْ يَمُتْ قَلْبُهُ يَوْمَ تَمُوتُ الْقُلُوبُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Umoma (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Kim ikki hayit kechasini Alloh uchun savobini umid qilgan holda ibodat bilan oʻtkazsa, qalblar oʻladigan kunda uning qalbi oʻlmaydi», dedilar.Абу Умома (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Ким икки ҳайит кечасини Аллоҳ учун савобини умид қилган ҳолда ибодат билан ўтказса, қалблар ўладиган кунда унинг қалби ўлмайди», дедилар.