حَدَّثَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْحَارِثِ، عَنْ عَلِيٍّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ لِلْمُسْلِمِ عَلَى الْمُسْلِمِ سِتَّةٌ بِالْمَعْرُوفِ يُسَلِّمُ عَلَيْهِ إِذَا لَقِيَهُ وَيُجِيبُهُ إِذَا دَعَاهُ وَيُشَمِّتُهُ إِذَا عَطَسَ وَيَعُودُهُ إِذَا مَرِضَ وَيَتْبَعُ جِنَازَتَهُ إِذَا مَاتَ وَيُحِبُّ لَهُ مَا يُحِبُّ لِنَفْسِهِ ‏"‏ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Musulmonning musulmon ustidagi olti haqqi bor: uni uchratganda salom beradi, uni chaqirsa ijobat qiladi, aksa urib Allohga hamd aytsa unga tashmit qiladi, kasal boʻlsa uni yoʻqlab boradi, vafot etsa janozasiga ergashadi va oʻziga ravo koʻrgan narsani unga ham ravo koʻradi», dedilar.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мусулмоннинг мусулмон устидаги олти ҳаққи бор: уни учратганда салом беради, уни чақирса ижобат қилади, акса уриб Аллоҳга ҳамд айтса унга ташмит қилади, касал бўлса уни йўқлаб боради, вафот этса жанозасига эргашади ва ўзига раво кўрган нарсани унга ҳам раво кўради», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بِشْرٍ، بَكْرُ بْنُ خَلَفٍ وَمُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ قَالاَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْحَمِيدِ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ حَكِيمِ بْنِ أَفْلَحَ، عَنْ أَبِي مَسْعُودٍ، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ لِلْمُسْلِمِ عَلَى الْمُسْلِمِ أَرْبَعُ خِلاَلٍ يُشَمِّتُهُ إِذَا عَطَسَ وَيُجِيبُهُ إِذَا دَعَاهُ وَيَشْهَدُهُ إِذَا مَاتَ وَيَعُودُهُ إِذَا مَرِضَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Musulmonning musulmon ustidagi toʻrtta haqqi bor: aksa urib Allohga hamd aytsa unga tashmit qiladi, uni chaqirsa ijobat qiladi, vafot etsa janozasida hozir boʻladi va kasal boʻlsa uni yoʻqlab boradi», dedilar.Абу Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Мусулмоннинг мусулмон устидаги тўртта ҳаққи бор: акса уриб Аллоҳга ҳамд айтса унга ташмит қилади, уни чақирса ижобат қилади, вафот этса жанозасида ҳозир бўлади ва касал бўлса уни йўқлаб боради», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بِشْرٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ خَمْسٌ مِنْ حَقِّ الْمُسْلِمِ عَلَى الْمُسْلِمِ رَدُّ التَّحِيَّةِ وَإِجَابَةُ الدَّعْوَةِ وَشُهُودُ الْجِنَازَةِ وَعِيَادَةُ الْمَرِيضِ وَتَشْمِيتُ الْعَاطِسِ إِذَا حَمِدَ اللَّهَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Musulmonning musulmon ustidagi haqqidan beshtasi: salomiga alik olish, chaqiriqni ijobat qilish, janozada hozir boʻlish, kasalni yoʻqlash va aksa urgan kishi Allohga hamd aytsa unga tashmit qilish», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мусулмоннинг мусулмон устидаги ҳаққидан бештаси: саломига алик олиш, чақириқни ижобат қилиш, жанозада ҳозир бўлиш, касални йўқлаш ва акса урган киши Аллоҳга ҳамд айтса унга ташмит қилиш», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى الصَّنْعَانِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ سَمِعْتُ مُحَمَّدَ بْنَ الْمُنْكَدِرِ، يَقُولُ سَمِعْتُ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، يَقُولُ عَادَنِي رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ مَاشِيًا وَأَبُو بَكْرٍ وَأَنَا فِي بَنِي سَلِمَةَ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: men Banu Salima orasida ekanimda Rasululloh ﷺ Abu Bakr bilan piyoda yurib meni yoʻqlab keldilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: мен Бану Салима орасида эканимда Расулуллоҳ ﷺ Абу Бакр билан пиёда юриб мени йўқлаб келдилар.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا مَسْلَمَةُ بْنُ عُلَىٍّ، حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، عَنْ حُمَيْدٍ الطَّوِيلِ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ لاَ يَعُودُ مَرِيضًا إِلاَّ بَعْدَ ثَلاَثٍ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ kasalni faqat uch kundan keyin yoʻqlar edilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ касални фақат уч кундан кейин йўқлар эдилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عُقْبَةُ بْنُ خَالِدٍ السَّكُونِيُّ، عَنْ مُوسَى بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ إِذَا دَخَلْتُمْ عَلَى الْمَرِيضِ فَنَفِّسُوا لَهُ فِي الأَجَلِ فَإِنَّ ذَلِكَ لاَ يَرُدُّ شَيْئًا وَهُوَ يَطِيبُ بِنَفْسِ الْمَرِيضِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kasalning oldiga kirsangiz, unga uzoq umr tilab koʻnglini koʻtaringlar. Zero, bu narsa hech nimani qaytarmaydi, lekin kasalning koʻnglini xush qiladi», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Касалнинг олдига кирсангиз, унга узоқ умр тилаб кўнглини кўтаринглар. Зеро, бу нарса ҳеч нимани қайтармайди, лекин касалнинг кўнглини хуш қилади», дедилар.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَلاَّلُ، حَدَّثَنَا صَفْوَانُ بْنُ هُبَيْرَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو مَكِينٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ عَادَ رَجُلاً فَقَالَ ‏"‏ مَا تَشْتَهِي ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَشْتَهِي خُبْزَ بُرٍّ ‏.‏ قَالَ النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ مَنْ كَانَ عِنْدَهُ خُبْزُ بُرٍّ فَلْيَبْعَثْ إِلَى أَخِيهِ ‏"‏ ثُمَّ قَالَ النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ إِذَا اشْتَهَى مَرِيضُ أَحَدِكُمْ شَيْئًا فَلْيُطْعِمْهُ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ bir kishini yoʻqlab: «Nimani istaysan?» deb soʻradilar. U: «Bugʻdoy nonini istayman», dedi. Nabiy ﷺ: «Kimda bugʻdoy noni boʻlsa, birodariga yuborsin», dedilar. Soʻng Nabiy ﷺ: «Biringizning kasalingiz biror narsani istasa, unga taomlantirsin», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ бир кишини йўқлаб: «Нимани истайсан?» деб сўрадилар. У: «Буғдой нонини истайман», деди. Набий ﷺ: «Кимда буғдой нони бўлса, биродарига юборсин», дедилар. Сўнг Набий ﷺ: «Бирингизнинг касалингиз бирор нарсани истаса, унга таомлантирсин», дедилар.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ وَكِيعٍ، حَدَّثَنَا أَبُو يَحْيَى الْحِمَّانِيُّ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ يَزِيدَ الرَّقَاشِيِّ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ دَخَلَ النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ عَلَى مَرِيضٍ يَعُودُهُ فَقَالَ ‏"‏ أَتَشْتَهِي شَيْئًا أَتَشْتَهِي كَعْكًا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ نَعَمْ ‏.‏ فَطَلَبُوا لَهُ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ bir kasalning oldiga uni yoʻqlash uchun kirdilar va: «Biror narsani istaysanmi? Kaʼk istaysanmi?» dedilar. U: «Ha», dedi. Shunda uning uchun kaʼk topib berishdi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ бир касалнинг олдига уни йўқлаш учун кирдилар ва: «Бирор нарсани истайсанми? Каък истайсанми?» дедилар. У: «Ҳа», деди. Шунда унинг учун каък топиб беришди.

حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ مُسَافِرٍ، حَدَّثَنِي كَثِيرُ بْنُ هِشَامٍ، حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ بُرْقَانَ، عَنْ مَيْمُونِ بْنِ مِهْرَانَ، عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ، قَالَ قَالَ لِي النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ إِذَا دَخَلْتَ عَلَى مَرِيضٍ فَمُرْهُ أَنْ يَدْعُوَ لَكَ فَإِنَّ دُعَاءَهُ كَدُعَاءِ الْمَلاَئِكَةِ ‏"‏ ‏.‏

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ menga: «Kasalning oldiga kirsang, undan senga duo qilishini soʻra. Zero, uning duosi farishtalarning duosi kabidir», dedilar.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ менга: «Касалнинг олдига кирсанг, ундан сенга дуо қилишини сўра. Зеро, унинг дуоси фаришталарнинг дуоси кабидир», дедилар.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنِ الْحَكَمِ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنْ عَلِيٍّ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقُولُ ‏"‏ مَنْ أَتَى أَخَاهُ الْمُسْلِمَ عَائِدًا مَشَى فِي خِرَافَةِ الْجَنَّةِ حَتَّى يَجْلِسَ فَإِذَا جَلَسَ غَمَرَتْهُ الرَّحْمَةُ فَإِنْ كَانَ غُدْوَةً صَلَّى عَلَيْهِ سَبْعُونَ أَلْفَ مَلَكٍ حَتَّى يُمْسِيَ وَإِنْ كَانَ مَسَاءً صَلَّى عَلَيْهِ سَبْعُونَ أَلْفَ مَلَكٍ حَتَّى يُصْبِحَ ‏"‏ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: men Rasululloh ﷺ: «Kim musulmon birodarini yoʻqlash uchun kelsa, oʻtirmagunicha jannat mevalari orasida yuradi. Oʻtirgan chogʻida rahmat uni oʻrab oladi. Agar bu ertalab boʻlsa, kechgacha unga yetmish ming farishta salovot aytadi, agar kechqurun boʻlsa, tonggacha unga yetmish ming farishta salovot aytadi», deyayotganlarini eshitdim.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: мен Расулуллоҳ ﷺ: «Ким мусулмон биродарини йўқлаш учун келса, ўтирмагунича жаннат мевалари орасида юради. Ўтирган чоғида раҳмат уни ўраб олади. Агар бу эрталаб бўлса, кечгача унга етмиш минг фаришта саловот айтади, агар кечқурун бўлса, тонггача унга етмиш минг фаришта саловот айтади», деяётганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ يَعْقُوبَ، حَدَّثَنَا أَبُو سِنَانٍ الْقَسْمَلِيُّ، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ أَبِي سَوْدَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ مَنْ عَادَ مَرِيضًا نَادَى مُنَادٍ مِنَ السَّمَاءِ طِبْتَ وَطَابَ مَمْشَاكَ وَتَبَوَّأْتَ مِنَ الْجَنَّةِ مَنْزِلاً ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim bir kasalni yoʻqlasa, osmondan bir nido qiluvchi nido qiladi: ‹Sen pok boʻlding, yurishing muborak boʻldi va jannatdan bir manzil egallading›», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким бир касални йўқласа, осмондан бир нидо қилувчи нидо қилади: ‹Сен пок бўлдинг, юришинг муборак бўлди ва жаннатдан бир манзил эгалладинг›», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو خَالِدٍ الأَحْمَرُ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ كَيْسَانَ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ لَقِّنُوا مَوْتَاكُمْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Oʻlim toʻshagidagilaringizga ‹La ilaha illalloh›ni talqin qilinglar», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ўлим тўшагидагиларингизга ‹Ла илаҳа иллаллоҳ›ни талқин қилинглар», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بِلاَلٍ، عَنْ عُمَارَةَ بْنِ غَزِيَّةَ، عَنْ يَحْيَى بْنِ عُمَارَةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ لَقِّنُوا مَوْتَاكُمْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Oʻlim toʻshagidagilaringizga ‹La ilaha illalloh›ni talqin qilinglar», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ўлим тўшагидагиларингизга ‹Ла илаҳа иллаллоҳ›ни талқин қилинглар», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ، حَدَّثَنَا كَثِيرُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ لَقِّنُوا مَوْتَاكُمْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ الْحَلِيمُ الْكَرِيمُ سُبْحَانَ اللَّهِ رَبِّ الْعَرْشِ الْعَظِيمِ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ كَيْفَ لِلأَحْيَاءِ قَالَ ‏"‏ أَجْوَدُ وَأَجْوَدُ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Jaʼfar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Oʻlim toʻshagidagilaringizga ‹La ilaha illallohul-Halimul-Karim, subhanallohi Rabbil-Arshil-Azim, alhamdu lillahi Rabbil-olamin›ni talqin qilinglar», dedilar. Ular: «Ey Allohning Rasuli, tiriklar uchun qanday?» dedilar. U zot: «Yanada afzalroq, yanada afzalroq», dedilar.Абдуллоҳ ибн Жаъфар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ўлим тўшагидагиларингизга ‹Ла илаҳа иллаллоҳул-Ҳалимул-Карим, субҳаналлоҳи Раббил-Аршил-Азим, алҳамду лиллаҳи Раббил-оламин›ни талқин қилинглар», дедилар. Улар: «Эй Аллоҳнинг Расули, тириклар учун қандай?» дедилар. У зот: «Янада афзалроқ, янада афзалроқ», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَعَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ شَقِيقٍ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ إِذَا حَضَرْتُمُ الْمَرِيضَ أَوِ الْمَيِّتَ فَقُولُوا خَيْرًا فَإِنَّ الْمَلاَئِكَةَ يُؤَمِّنُونَ عَلَى مَا تَقُولُونَ ‏"‏ ‏.‏ فَلَمَّا مَاتَ أَبُو سَلَمَةَ أَتَيْتُ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ أَبَا سَلَمَةَ قَدْ مَاتَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ قُولِي اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِي وَلَهُ وَأَعْقِبْنِي مِنْهُ عُقْبَى حَسَنَةً ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ فَفَعَلْتُ فَأَعْقَبَنِي اللَّهُ مَنْ هُوَ خَيْرٌ مِنْهُ ‏.‏ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏.‏

Ummu Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bemor yoki mayyit yonida boʻlsangiz, yaxshi soʻz aytinglar, chunki farishtalar siz aytgan soʻzga omin deydilar», dedilar. Abu Salama vafot etganda, men Paygʻambar ﷺ huzurlariga borib: «Yo Rasululloh, Abu Salama vafot etdi», dedim. U zot: «Aytgin: ‹Allohumma-gʻfir lii va lahu va aʼqibnii minhu uqbaa hasana (Ey Alloh, meni va uni magʻfirat qilgin va menga undan yaxshiroq oʻrin bergin)›», dedilar. Men shuni aytdim, Alloh menga undan yaxshiroq zotni — Muhammad Rasululloh ﷺni oʻrin qilib berdi.Умму Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бемор ёки маййит ёнида бўлсангиз, яхши сўз айтинглар, чунки фаришталар сиз айтган сўзга омин дейдилар», дедилар. Абу Салама вафот этганда, мен Пайғамбар ﷺ ҳузурларига бориб: «Ё Расулуллоҳ, Абу Салама вафот этди», дедим. У зот: «Айтгин: ‹Аллоҳумма-ғфир лии ва лаҳу ва аъқибнии минҳу уқбаа ҳасана (Эй Аллоҳ, мени ва уни мағфират қилгин ва менга ундан яхшироқ ўрин бергин)›», дедилар. Мен шуни айтдим, Аллоҳ менга ундан яхшироқ зотни — Муҳаммад Расулуллоҳ ﷺни ўрин қилиб берди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْحَسَنِ بْنِ شَقِيقٍ، عَنِ ابْنِ الْمُبَارَكِ، عَنْ سُلَيْمَانَ التَّيْمِيِّ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ، - وَلَيْسَ بِالنَّهْدِيِّ - عَنْ أَبِيهِ، عَنْ مَعْقِلِ بْنِ يَسَارٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ اقْرَءُوهَا عِنْدَ مَوْتَاكُمْ ‏"‏ ‏.‏ يَعْنِي ‏{يس}‏ ‏.‏

Maʼqil ibn Yasor (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Oʻlim toʻshagidagilaringiz oldida uni oʻqinglar», dedilar. Yaʼni Yosinni.Маъқил ибн Ясор (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ўлим тўшагидагиларингиз олдида уни ўқинглар», дедилар. Яъни Ёсинни.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا الْمُحَارِبِيُّ، جَمِيعًا عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنِ الْحَارِثِ بْنِ فُضَيْلٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ لَمَّا حَضَرَتْ كَعْبًا الْوَفَاةُ أَتَتْهُ أُمُّ بِشْرٍ بِنْتُ الْبَرَاءِ بْنِ مَعْرُورٍ فَقَالَتْ يَا أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ إِنْ لَقِيتَ فُلاَنًا فَاقْرَأْ عَلَيْهِ مِنِّي السَّلاَمَ ‏.‏ قَالَ غَفَرَ اللَّهُ لَكِ يَا أُمَّ بِشْرٍ نَحْنُ أَشْغَلُ مِنْ ذَلِكِ ‏.‏ قَالَتْ يَا أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَمَا سَمِعْتَ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقُولُ ‏"‏ إِنَّ أَرْوَاحَ الْمُؤْمِنِينَ فِي طَيْرٍ خُضْرٍ تَعْلُقُ فِي شَجَرِ الْجَنَّةِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ بَلَى ‏.‏ قَالَتْ فَهُوَ ذَاكَ ‏.‏

Kaʼb ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Kaʼbga oʻlim yaqinlashganda, Ummu Bishr binti Baroʻ ibn Maʼrur uning huzuriga kelib: «Ey Abu Abdurrahmon, agar falonchini uchratsang, unga mendan salom yetkazgin», dedi. U: «Alloh seni magʻfirat qilsin, ey Ummu Bishr, biz bundan koʻra mashgʻulroqmiz», dedi. U ayol: «Ey Abu Abdurrahmon, Rasululloh ﷺ: ‹Albatta, moʻminlarning ruhlari yashil qushlar ichida boʻlib, jannat daraxtlaridan yeydilar›, deganlarini eshitmaganmiding?» dedi. U: «Ha», dedi. Ayol: «Mana shuni aytmoqchiman», dedi.Каъб ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Каъбга ўлим яқинлашганда, Умму Бишр бинти Барў ибн Маърур унинг ҳузурига келиб: «Эй Абу Абдурраҳмон, агар фалончини учратсанг, унга мендан салом етказгин», деди. У: «Аллоҳ сени мағфират қилсин, эй Умму Бишр, биз бундан кўра машғулроқмиз», деди. У аёл: «Эй Абу Абдурраҳмон, Расулуллоҳ ﷺ: ‹Албатта, мўминларнинг руҳлари яшил қушлар ичида бўлиб, жаннат дарахтларидан ейдилар›, деганларини эшитмаганмидинг?» деди. У: «Ҳа», деди. Аёл: «Мана шуни айтмоқчиман», деди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ الأَزْهَرِ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عِيسَى، حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ الْمَاجِشُونِ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُنْكَدِرِ، قَالَ دَخَلْتُ عَلَى جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ وَهُوَ يَمُوتُ فَقُلْتُ اقْرَأْ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ السَّلاَمَ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Muhammad ibn Munkadir aytadi: Men Jobir ibn Abdulloh oʻlim toʻshagida yotgan chogʻida uning huzuriga kirdim va: «Rasululloh ﷺga mendan salom yetkazgin», dedim.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Муҳаммад ибн Мункадир айтади: Мен Жобир ибн Абдуллоҳ ўлим тўшагида ётган чоғида унинг ҳузурига кирдим ва: «Расулуллоҳ ﷺга мендан салом етказгин», дедим.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ دَخَلَ عَلَيْهَا وَعِنْدَهَا حَمِيمٌ لَهَا يَخْنُقُهُ الْمَوْتُ فَلَمَّا رَأَى النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ مَا بِهَا قَالَ لَهَا ‏"‏ لاَ تَبْتَئِسِي عَلَى حَمِيمِكِ فَإِنَّ ذَلِكَ مِنْ حَسَنَاتِهِ ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ uning huzuriga kirdilar, uning yonida oʻlim boʻgʻib turgan bir yaqin qarindoshi bor edi. Paygʻambar ﷺ uning ahvolini koʻrganlarida, unga: «Qarindoshing uchun qaygʻurmagin, chunki bu uning yaxshiliklaridandir», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ унинг ҳузурига кирдилар, унинг ёнида ўлим бўғиб турган бир яқин қариндоши бор эди. Пайғамбар ﷺ унинг аҳволини кўрганларида, унга: «Қариндошинг учун қайғурмагин, чунки бу унинг яхшиликларидандир», дедилар.

حَدَّثَنَا بَكْرُ بْنُ خَلَفٍ أَبُو بِشْرٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنِ الْمُثَنَّى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنِ ابْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ الْمُؤْمِنُ يَمُوتُ بِعَرَقِ الْجَبِينِ ‏"‏ ‏.‏

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Moʻmin peshanasi terlab vafot etadi», dedilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Мўмин пешанаси терлаб вафот этади», дедилар.

حَدَّثَنَا رَوْحُ بْنُ الْفَرَجِ، حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ حَمَّادٍ، حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ كَرْدَمٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ قَيْسٍ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى، قَالَ سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ مَتَى تَنْقَطِعُ مَعْرِفَةُ الْعَبْدِ مِنَ النَّاسِ قَالَ ‏"‏ إِذَا عَايَنَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺdan: «Banda odamlarni qachon tanimay qoladi?» deb soʻradim. U zot: «Koʻzi ochiq holda (narigi olamni) koʻrgan paytida», dedilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺдан: «Банда одамларни қачон танимай қолади?» деб сўрадим. У зот: «Кўзи очиқ ҳолда (нариги оламни) кўрган пайтида», дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَسَدٍ، حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ عَمْرٍو، حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ الْفَزَارِيُّ، عَنْ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ قَبِيصَةَ بْنِ ذُؤَيْبٍ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، قَالَتْ دَخَلَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ عَلَى أَبِي سَلَمَةَ وَقَدْ شَقَّ بَصَرُهُ فَأَغْمَضَهُ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ إِنَّ الرُّوحَ إِذَا قُبِضَ تَبِعَهُ الْبَصَرُ ‏"‏ ‏.‏

Ummu Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Abu Salamaning huzuriga kirdilar, uning koʻzi ochilib qolgan edi. U zot uning koʻzini yumdirdilar, soʻng: «Ruh olinganda, koʻz uning ketidan ergashadi», dedilar.Умму Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Абу Саламанинг ҳузурига кирдилар, унинг кўзи очилиб қолган эди. У зот унинг кўзини юмдирдилар, сўнг: «Руҳ олинганда, кўз унинг кетидан эргашади», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، سُلَيْمَانُ بْنُ تَوْبَةَ حَدَّثَنَا عَاصِمُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا قَزَعَةُ بْنُ سُوَيْدٍ، عَنْ حُمَيْدٍ الأَعْرَجِ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ مَحْمُودِ بْنِ لَبِيدٍ، عَنْ شَدَّادِ بْنِ أَوْسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ إِذَا حَضَرْتُمْ مَوْتَاكُمْ فَأَغْمِضُوا الْبَصَرَ فَإِنَّ الْبَصَرَ يَتْبَعُ الرُّوحَ وَقُولُوا خَيْرًا فَإِنَّ الْمَلاَئِكَةَ تُؤَمِّنُ عَلَى مَا قَالَ أَهْلُ الْبَيْتِ ‏"‏ ‏.‏

Shaddod ibn Avs (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Oʻlgan kishilaringiz yonida boʻlsangiz, koʻzini yumdiringlar, chunki koʻz ruhning ketidan ergashadi. Va yaxshi soʻz aytinglar, chunki farishtalar uy ahli aytgan soʻzga omin deydilar», dedilar.Шаддод ибн Авс (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ўлган кишиларингиз ёнида бўлсангиз, кўзини юмдиринглар, чунки кўз руҳнинг кетидан эргашади. Ва яхши сўз айтинглар, чунки фаришталар уй аҳли айтган сўзга омин дейдилар», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَعَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قَبَّلَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ عُثْمَانَ بْنَ مَظْعُونٍ وَهُوَ مَيِّتٌ فَكَأَنِّي أَنْظُرُ إِلَى دُمُوعِهِ تَسِيلُ عَلَى خَدَّيْهِ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Usmon ibn Mazʼunni vafot etgan holida oʻpdilar. Uning koʻz yoshlari yuzlaridan oqib tushganini hozir ham koʻrib turgandekman.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Усмон ибн Мазъунни вафот этган ҳолида ўпдилар. Унинг кўз ёшлари юзларидан оқиб тушганини ҳозир ҳам кўриб тургандекман.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ سِنَانٍ، وَالْعَبَّاسُ بْنُ عَبْدِ الْعَظِيمِ، وَسَهْلُ بْنُ أَبِي سَهْلٍ، قَالُوا حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ مُوسَى بْنِ أَبِي عَائِشَةَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، وَعَائِشَةَ، أَنَّ أَبَا بَكْرٍ، قَبَّلَ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ وَهُوَ مَيِّتٌ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Abu Bakr Paygʻambar ﷺni vafot etgan holida oʻpdi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Абу Бакр Пайғамбар ﷺни вафот этган ҳолида ўпди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ، عَنْ أُمِّ عَطِيَّةَ، قَالَتْ دَخَلَ عَلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ وَنَحْنُ نُغَسِّلُ ابْنَتَهُ أُمَّ كُلْثُومٍ فَقَالَ ‏"‏ اغْسِلْنَهَا ثَلاَثًا أَوْ خَمْسًا أَوْ أَكْثَرَ مِنْ ذَلِكِ إِنْ رَأَيْتُنَّ ذَلِكِ بِمَاءٍ وَسِدْرٍ وَاجْعَلْنَ فِي الآخِرَةِ كَافُورًا أَوْ شَيْئًا مِنْ كَافُورٍ فَإِذَا فَرَغْتُنَّ فَآذِنَّنِي ‏"‏ ‏.‏ فَلَمَّا فَرَغْنَا آذَنَّاهُ فَأَلْقَى إِلَيْنَا حَقْوَهُ ‏.‏ وَقَالَ ‏"‏ أَشْعِرْنَهَا إِيَّاهُ ‏"‏ ‏.‏

Ummu Atiyya (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Biz Rasululloh ﷺning qizlari Ummu Kulsumni yuvayotganimizda, u zot huzurimizga kirib: «Uni uch marta yoki besh marta, agar zarur deb bilsangiz, undan ham koʻproq marta suv va sidr bilan yuvinglar, oxirgisida kofur yoki bir oz kofur qoʻshinglar. Yuvib boʻlgach, menga xabar beringlar», dedilar. Yuvib boʻlganimizda, u zotga xabar berdik. U zot bizga izorlarini berib: «Uni shu bilan oʻranglar», dedilar.Умму Атийя (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Биз Расулуллоҳ ﷺнинг қизлари Умму Кулсумни юваётганимизда, у зот ҳузуримизга кириб: «Уни уч марта ёки беш марта, агар зарур деб билсангиз, ундан ҳам кўпроқ марта сув ва сидр билан ювинглар, охиргисида кофур ёки бир оз кофур қўшинглар. Ювиб бўлгач, менга хабар беринглар», дедилар. Ювиб бўлганимизда, у зотга хабар бердик. У зот бизга изорларини бериб: «Уни шу билан ўранглар», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ، عَنْ أَيُّوبَ، حَدَّثَتْنِي حَفْصَةُ، عَنْ أُمِّ عَطِيَّةَ، بِمِثْلِ حَدِيثِ مُحَمَّدٍ وَكَانَ فِي حَدِيثِ حَفْصَةَ ‏"‏ اغْسِلْنَهَا وِتْرًا ‏"‏ ‏.‏ وَكَانَ فِيهِ ‏"‏ اغْسِلْنَهَا ثَلاَثًا أَوْ خَمْسًا ‏"‏ ‏.‏ وَكَانَ فِيهِ ‏"‏ ابْدَءُوا بِمَيَامِنِهَا وَمَوَاضِعِ الْوُضُوءِ مِنْهَا ‏"‏ ‏.‏ وَكَانَ فِيهِ أَنَّ أُمَّ عَطِيَّةَ قَالَتْ وَامْشِطْنَهَا ثَلاَثَةَ قُرُونٍ ‏.‏

Ummu Atiyya (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: (bu Muhammadning hadisiga oʻxshash boʻlib, unda) «Uni toq marta yuvinglar», deyilgan. Yana unda: «Uni uch yoki besh marta yuvinglar», deyilgan. Yana unda: «Oʻng tomonlaridan va taharatda yuviladigan aʼzolaridan boshlanglar», deyilgan. Yana unda Ummu Atiyya: «Sochlarini uch oʻrim qilib oʻrdik», degan.Умму Атийя (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: (бу Муҳаммаднинг ҳадисига ўхшаш бўлиб, унда) «Уни тоқ марта ювинглар», дейилган. Яна унда: «Уни уч ёки беш марта ювинглар», дейилган. Яна унда: «Ўнг томонларидан ва таҳаратда ювиладиган аъзоларидан бошланглар», дейилган. Яна унда Умму Атийя: «Сочларини уч ўрим қилиб ўрдик», деган.

حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ آدَمَ، حَدَّثَنَا رَوْحُ بْنُ عُبَادَةَ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ ضَمْرَةَ، عَنْ عَلِيٍّ، قَالَ قَالَ لِي النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ لاَ تُبْرِزْ فَخِذَكَ وَلاَ تَنْظُرْ إِلَى فَخِذِ حَىٍّ وَلاَ مَيِّتٍ ‏"‏ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ menga: «Soningni ochib qoʻymagin va tirikning ham, oʻlikning ham soniga qaramagin», dedilar.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ менга: «Сонингни очиб қўймагин ва тирикнинг ҳам, ўликнинг ҳам сонига қарамагин», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُصَفَّى الْحِمْصِيُّ، حَدَّثَنَا بَقِيَّةُ بْنُ الْوَلِيدِ، عَنْ مُبَشِّرِ بْنِ عُبَيْدٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ لِيُغَسِّلْ مَوْتَاكُمُ الْمَأْمُونُونَ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Oʻliklaringizni ishonchli kishilar yuvsin», dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ўликларингизни ишончли кишилар ювсин», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ الْمُحَارِبِيُّ، حَدَّثَنَا عَبَّادُ بْنُ كَثِيرٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ خَالِدٍ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ ضَمْرَةَ، عَنْ عَلِيٍّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ مَنْ غَسَّلَ مَيِّتًا وَكَفَّنَهُ وَحَنَّطَهُ وَحَمَلَهُ وَصَلَّى عَلَيْهِ وَلَمْ يُفْشِ عَلَيْهِ مَا رَأَى خَرَجَ مِنْ خَطِيئَتِهِ مِثْلَ يَوْمِ وَلَدَتْهُ أُمُّهُ ‏"‏ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kimki bir mayyitni yuvsa, uni kafanlasa, unga hanut surtsa, uni koʻtarsa, unga janoza namozini oʻqisa va koʻrgan narsasini oshkor qilmasa, u onasi tuqqan kunidagidek gunohlaridan chiqadi», dedilar.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кимки бир маййитни ювса, уни кафанласа, унга ҳанут суртса, уни кўтарса, унга жаноза намозини ўқиса ва кўрган нарсасини ошкор қилмаса, у онаси туққан кунидагидек гуноҳларидан чиқади», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي الشَّوَارِبِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ الْمُخْتَارِ، عَنْ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ مَنْ غَسَّلَ مَيِّتًا فَلْيَغْتَسِلْ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kimki bir mayyitni yuvsa, gʻusl qilsin», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кимки бир маййитни ювса, ғусл қилсин», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ خَالِدٍ الْوَهْبِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ، عَنْ يَحْيَى بْنِ عَبَّادِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ لَوْ كُنْتُ اسْتَقْبَلْتُ مِنَ الأَمْرِ مَا اسْتَدْبَرْتُ مَا غَسَّلَ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ غَيْرُ نِسَائِهِ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho) aytadilar: «Agar men hozir bilgan narsani oldindan bilganimda edi, Nabiy ﷺni ayollaridan boshqa hech kim yuvmagan boʻlardi».Оиша (розияллоҳу анҳо) айтадилар: «Агар мен ҳозир билган нарсани олдиндан билганимда эди, Набий ﷺни аёлларидан бошқа ҳеч ким ювмаган бўларди».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ يَعْقُوبَ بْنِ عُتْبَةَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ رَجَعَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ مِنَ الْبَقِيعِ فَوَجَدَنِي وَأَنَا أَجِدُ صُدَاعًا فِي رَأْسِي وَأَنَا أَقُولُ وَارَأْسَاهُ فَقَالَ ‏"‏ بَلْ أَنَا يَا عَائِشَةُ وَارَأْسَاهُ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ مَا ضَرَّكِ لَوْ مِتِّ قَبْلِي فَقُمْتُ عَلَيْكِ فَغَسَّلْتُكِ وَكَفَّنْتُكِ وَصَلَّيْتُ عَلَيْكِ وَدَفَنْتُكِ ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho) aytadilar: Rasululloh ﷺ Baqiʼdan qaytdilar va boshimda ogʻriq bilan «Voy boshim!» deb turganimni koʻrdilar. Shunda u zot: «Yoʻq, ey Oisha, voy boshim men-ku!», dedilar. Soʻng: «Mendan oldin oʻlib qolsang senga nima ziyon boʻlardi? Men senga qarab, seni yuvib, kafanlab, senga namoz oʻqib, seni dafn qilardim», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтадилар: Расулуллоҳ ﷺ Бақиъдан қайтдилар ва бошимда оғриқ билан «Вой бошим!» деб турганимни кўрдилар. Шунда у зот: «Йўқ, эй Оиша, вой бошим мен-ку!», дедилар. Сўнг: «Мендан олдин ўлиб қолсанг сенга нима зиён бўларди? Мен сенга қараб, сени ювиб, кафанлаб, сенга намоз ўқиб, сени дафн қилардим», дедилар.

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ الأَزْهَرِ الْوَاسِطِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو بُرْدَةَ، عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ مَرْثَدٍ، عَنِ ابْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ لَمَّا أَخَذُوا فِي غُسْلِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ نَادَاهُمْ مُنَادٍ مِنَ الدَّاخِلِ لاَ تَنْزِعُوا عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَمِيصَهُ ‏.‏

Burayda (roziyallohu anhu) aytadilar: Nabiy ﷺni yuvishga kirishganlarida, ichkaridan bir nido qiluvchi ularga: «Rasululloh ﷺning koʻylagini yechmanglar», deb nido qildi.Бурайда (розияллоҳу анҳу) айтадилар: Набий ﷺни ювишга киришганларида, ичкаридан бир нидо қилувчи уларга: «Расулуллоҳ ﷺнинг кўйлагини ечманглар», деб нидо қилди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ خِذَامٍ، حَدَّثَنَا صَفْوَانُ بْنُ عِيسَى، أَنْبَأَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، قَالَ لَمَّا غَسَّلَ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ذَهَبَ يَلْتَمِسُ مِنْهُ مَا يَلْتَمِسُ مِنَ الْمَيِّتِ فَلَمْ يَجِدْهُ ‏.‏ فَقَالَ بِأَبِي الطَّيِّبُ طِبْتَ حَيًّا وَطِبْتَ مَيِّتًا ‏.‏

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu) aytadilar: Nabiy ﷺni yuvganida, mayyitdan izlanadigan narsani izladi, ammo uni topmadi. Shunda u: «Otam senga fido boʻlsin, ey pok zot! Sen tirikligingda ham pok eding, oʻlganingda ham poksan», dedi.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу) айтадилар: Набий ﷺни ювганида, маййитдан изланадиган нарсани излади, аммо уни топмади. Шунда у: «Отам сенга фидо бўлсин, эй пок зот! Сен тириклигингда ҳам пок эдинг, ўлганингда ҳам поксан», деди.

حَدَّثَنَا عَبَّادُ بْنُ يَعْقُوبَ، حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ زَيْدِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ بْنِ عَلِيٍّ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَلِيٍّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ إِذَا أَنَا مُتُّ فَاغْسِلْنِي بِسَبْعِ قِرَبٍ مِنْ بِئْرِي بِئْرِ غَرْسٍ ‏"‏ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Men oʻlsam, meni oʻz qudugʻimdan, Gʻars qudugʻidan yetti meshda suv olib yuvinglar», dedilar.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мен ўлсам, мени ўз қудуғимдан, Ғарс қудуғидан етти мешда сув олиб ювинглар», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ كُفِّنَ فِي ثَلاَثَةِ أَثْوَابٍ بِيضٍ يَمَانِيَةٍ لَيْسَ فِيهَا قَمِيصٌ وَلاَ عِمَامَةٌ فَقِيلَ لِعَائِشَةَ إِنَّهُمْ كَانُوا يَزْعُمُونَ أَنَّهُ قَدْ كَانَ كُفِّنَ فِي حِبَرَةٍ ‏.‏ فَقَالَتْ عَائِشَةُ قَدْ جَاءُوا بِبُرْدِ حِبَرَةٍ فَلَمْ يُكَفِّنُوهُ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ uchta oq yamaniy matoda kafanlandilar, ularning orasida na koʻylak, na salla bor edi. Oishaga: «Ular u zot yoʻl-yoʻl Hibara matosida kafanlangan deb daʼvo qilishardi», deyildi. Oisha: «Ular Hibara burdini olib kelishgan edi, lekin uni u zotga kafan qilishmadi», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ учта оқ яманий матода кафанландилар, уларнинг орасида на кўйлак, на салла бор эди. Оишага: «Улар у зот йўл-йўл Ҳибара матосида кафанланган деб даъво қилишарди», дейилди. Оиша: «Улар Ҳибара бурдини олиб келишган эди, лекин уни у зотга кафан қилишмади», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ خَلَفٍ الْعَسْقَلاَنِيُّ، حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ أَبِي سَلَمَةَ، قَالَ هَذَا مَا سَمِعْتُ مِنْ أَبِي مُعَيْدٍ، حَفْصِ بْنِ غَيْلاَنَ عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ مُوسَى، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، قَالَ كُفِّنَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فِي ثَلاَثِ رِيَاطٍ بِيضٍ سَحُولِيَّةٍ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytadilar: Rasululloh ﷺ uchta oq, nozik Sahuliy matoda kafanlandilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтадилар: Расулуллоҳ ﷺ учта оқ, нозик Саҳулий матода кафанландилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِدْرِيسَ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي زِيَادٍ، عَنِ الْحَكَمِ، عَنْ مِقْسَمٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ كُفِّنَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فِي ثَلاَثَةِ أَثْوَابٍ قَمِيصُهُ الَّذِي قُبِضَ فِيهِ وَحُلَّةٌ نَجْرَانِيَّةٌ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytadilar: Rasululloh ﷺ uchta matoda kafanlandilar: oʻzlari vafot etgan koʻylaklari va najroniy hulla.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтадилар: Расулуллоҳ ﷺ учта матода кафанландилар: ўзлари вафот этган кўйлаклари ва нажроний ҳулла.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الصَّبَّاحِ، أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ رَجَاءٍ الْمَكِّيُّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُثْمَانَ بْنِ خُثَيْمٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ خَيْرُ ثِيَابِكُمُ الْبَيَاضُ فَكَفِّنُوا فِيهَا مَوْتَاكُمْ وَالْبَسُوهَا ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kiyimlaringizning eng yaxshisi oq kiyimdir. Bas, oʻliklaringizni oʻshanda kafanlanglar va oʻzlaringiz ham kiyinglar», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кийимларингизнинг энг яхшиси оқ кийимдир. Бас, ўликларингизни ўшанда кафанланглар ва ўзларингиз ҳам кийинглар», дедилар.

حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَنْبَأَنَا هِشَامُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ حَاتِمِ بْنِ أَبِي نَصْرٍ، عَنْ عُبَادَةَ بْنِ نُسَىٍّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ خَيْرُ الْكَفَنِ الْحُلَّةُ ‏"‏ ‏.‏

Ubada ibn Somit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kafanning eng yaxshisi hulladir», dedilar.Убада ибн Сомит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кафаннинг энг яхшиси ҳулладир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا عِكْرِمَةُ بْنُ عَمَّارٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ حَسَّانٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ، عَنْ أَبِي قَتَادَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ إِذَا وَلِيَ أَحَدُكُمْ أَخَاهُ فَلْيُحْسِنْ كَفَنَهُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Qatoda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Biringiz oʻz birodarining ishini boshqarsa, uning kafanini chiroyli qilsin», dedilar.Абу Қатода (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингиз ўз биродарининг ишини бошқарса, унинг кафанини чиройли қилсин», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ بْنِ سَمُرَةَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ، حَدَّثَنَا أَبُو شَيْبَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ لَمَّا قُبِضَ إِبْرَاهِيمُ ابْنُ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ لَهُمُ النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ لاَ تُدْرِجُوهُ فِي أَكْفَانِهِ حَتَّى أَنْظُرَ إِلَيْهِ ‏"‏ ‏.‏ فَأَتَاهُ فَانْكَبَّ عَلَيْهِ وَبَكَى ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺning oʻgʻillari Ibrohim vafot etganida, Nabiy ﷺ ularga: «Men unga qaramagunimcha uni kafanlariga oʻramanglar», dedilar. Soʻng u zot uning oldiga kelib, unga engashdilar va yigʻladilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺнинг ўғиллари Иброҳим вафот этганида, Набий ﷺ уларга: «Мен унга қарамагунимча уни кафанларига ўраманглар», дедилар. Сўнг у зот унинг олдига келиб, унга энгашдилар ва йиғладилар.

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ رَافِعٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ سُلَيْمٍ، عَنْ بِلاَلِ بْنِ يَحْيَى، قَالَ كَانَ حُذَيْفَةُ إِذَا مَاتَ لَهُ الْمَيِّتُ قَالَ لاَ تُؤْذِنُوا بِهِ أَحَدًا إِنِّي أَخَافُ أَنْ يَكُونَ نَعْيًا إِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ بِأُذُنَىَّ هَاتَيْنِ يَنْهَى عَنِ النَّعْىِ ‏.‏

Huzayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U kishining bir qarindoshi vafot etganida: «Buni hech kimga bildirmanglar, chunki men bu nash chaqirmoq (oʻlim eʼloni) boʻlib qolishidan qoʻrqaman. Men Rasululloh ﷺdan mana shu ikki qulogʻim bilan nash chaqirishdan qaytarganlarini eshitganman», derdi.Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У кишининг бир қариндоши вафот этганида: «Буни ҳеч кимга билдирманглар, чунки мен бу наш чақирмоқ (ўлим эълони) бўлиб қолишидан қўрқаман. Мен Расулуллоҳ ﷺдан мана шу икки қулоғим билан наш чақиришдан қайтарганларини эшитганман», дерди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَهِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ أَسْرِعُوا بِالْجِنَازَةِ فَإِنْ تَكُنْ صَالِحَةً فَخَيْرٌ تُقَدِّمُونَهَا إِلَيْهِ وَإِنْ تَكُنْ غَيْرَ ذَلِكَ فَشَرٌّ تَضَعُونَهُ عَنْ رِقَابِكُمْ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Janozani tez olib boringlar. Agar u solih boʻlsa, uni yaxshilikka yaqinlashtirgan boʻlasiz; agar boshqacha boʻlsa, uni yelkangizdan olib tashlagan yomonlikdir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Жанозани тез олиб боринглар. Агар у солиҳ бўлса, уни яхшиликка яқинлаштирган бўласиз; агар бошқача бўлса, уни елкангиздан олиб ташлаган ёмонликдир», дедилар.

حَدَّثَنَا حُمَيْدُ بْنُ مَسْعَدَةَ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ عُبَيْدِ بْنِ نِسْطَاسٍ، عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ، قَالَ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْعُودٍ مَنِ اتَّبَعَ جِنَازَةً فَلْيَحْمِلْ بِجِوَانِبِ السَّرِيرِ كُلِّهَا فَإِنَّهُ مِنَ السُّنَّةِ ثُمَّ إِنْ شَاءَ فَلْيَتَطَوَّعْ وَإِنْ شَاءَ فَلْيَدَعْ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U kishi: «Kim janozaga ergashsa, tobutning barcha tomonlaridan koʻtarsin, chunki bu sunnatdandir. Soʻng xohlasa, ixtiyoriy ravishda koʻtarsin, xohlasa qoʻysin», dedi.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У киши: «Ким жанозага эргашса, тобутнинг барча томонларидан кўтарсин, чунки бу суннатдандир. Сўнг хоҳласа, ихтиёрий равишда кўтарсин, хоҳласа қўйсин», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدِ بْنِ عَقِيلٍ، حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ ثَابِتٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ لَيْثٍ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ أَنَّهُ رَأَى جِنَازَةً يُسْرِعُونَ بِهَا قَالَ ‏"‏ لِتَكُنْ عَلَيْكُمُ السَّكِينَةُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ odamlar shoshilib olib borayotgan bir janozani koʻrdilar va: «Sizlarga sokinlik lozim», dedilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ одамлар шошилиб олиб бораётган бир жанозани кўрдилар ва: «Сизларга сокинлик лозим», дедилар.

حَدَّثَنَا كَثِيرُ بْنُ عُبَيْدٍ الْحِمْصِيُّ، حَدَّثَنَا بَقِيَّةُ بْنُ الْوَلِيدِ، عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ أَبِي مَرْيَمَ، عَنْ رَاشِدِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ ثَوْبَانَ، مَوْلَى رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ رَأَى رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ نَاسًا رُكْبَانًا عَلَى دَوَابِّهِمْ فِي جِنَازَةٍ فَقَالَ ‏"‏ أَلاَ تَسْتَحْيُونَ أَنَّ مَلاَئِكَةَ اللَّهِ يَمْشُونَ عَلَى أَقْدَامِهِمْ وَأَنْتُمْ رُكْبَانٌ ‏"‏ ‏.‏

Sawban (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ janozada ulovlariga minib olgan baʼzi odamlarni koʻrdilar va: «Allohning farishtalari oyoqda yurib, sizlar minib borishga uyalmaysizlarmi?» dedilar.Саwбан (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ жанозада уловларига миниб олган баъзи одамларни кўрдилар ва: «Аллоҳнинг фаришталари оёқда юриб, сизлар миниб боришга уялмайсизларми?» дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا رَوْحُ بْنُ عُبَادَةَ، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ جُبَيْرِ بْنِ حَيَّةَ، حَدَّثَنِي زِيَادُ بْنُ جُبَيْرِ بْنِ حَيَّةَ، سَمِعَ الْمُغِيرَةَ بْنَ شُعْبَةَ، يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقُولُ ‏"‏ الرَّاكِبُ خَلْفَ الْجِنَازَةِ وَالْمَاشِي مِنْهَا حَيْثُ شَاءَ ‏"‏ ‏.‏

Mugʻiyra ibn Shuʼba (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺning: «Otliq janozaning orqasidan yursin, piyoda esa xohlagan joyidan yuraveradi», deganlarini eshitdim.Муғийра ибн Шуъба (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Отлиқ жанозанинг орқасидан юрсин, пиёда эса хоҳлаган жойидан юраверади», деганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، وَهِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، وَسَهْلُ بْنُ أَبِي سَهْلٍ، قَالُوا حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ رَأَيْتُ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ وَأَبَا بَكْرٍ وَعُمَرَ يَمْشُونَ أَمَامَ الْجِنَازَةِ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Nabiy ﷺni, Abu Bakr va Umarni janozaning oldida yurib borayotganlarini koʻrdim.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Набий ﷺни, Абу Бакр ва Умарни жанозанинг олдида юриб бораётганларини кўрдим.

حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ الْجَهْضَمِيُّ، وَهَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْحَمَّالُ، قَالاَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَكْرٍ الْبُرْسَانِيُّ، أَنْبَأَنَا يُونُسُ بْنُ يَزِيدَ الأَيْلِيُّ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ وَأَبُو بَكْرٍ وَ عُمَرُ وَعُثْمَانُ يَمْشُونَ أَمَامَ الْجِنَازَةِ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ, Abu Bakr, Umar va Usmon janozaning oldida yurib borar edilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ, Абу Бакр, Умар ва Усмон жанозанинг олдида юриб борар эдилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ، أَنْبَأَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ بْنُ زِيَادٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ عَبْدِ اللَّهِ التَّيْمِيِّ، عَنْ أَبِي مَاجِدَةَ الْحَنَفِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ الْجِنَازَةُ مَتْبُوعَةٌ وَلَيْسَتْ بِتَابِعَةٍ لَيْسَ مِنْهَا مَنْ تَقَدَّمَهَا ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Janozaga ergashiladi, u ergashmaydi. Uning oldida yuruvchi undan (uning ahlidan) emasdir», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Жанозага эргашилади, у эргашмайди. Унинг олдида юрувчи ундан (унинг аҳлидан) эмасдир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ، أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ النُّعْمَانِ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْحَزَوَّرِ، عَنْ نُفَيْعٍ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ الْحُصَيْنِ، وَأَبِي، بَرْزَةَ قَالاَ خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فِي جِنَازَةٍ فَرَأَى قَوْمًا قَدْ طَرَحُوا أَرْدِيَتَهُمْ يَمْشُونَ فِي قُمُصٍ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ أَبِفِعْلِ الْجَاهِلِيَّةِ تَأْخُذُونَ - أَوْ بِصُنْعِ الْجَاهِلِيَّةِ تَشَبَّهُونَ - لَقَدْ هَمَمْتُ أَنْ أَدْعُوَ عَلَيْكُمْ دَعْوَةً تَرْجِعُونَ فِي غَيْرِ صُوَرِكُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَأَخَذُوا أَرْدِيَتَهُمْ وَلَمْ يَعُودُوا لِذَلِكَ ‏.‏

Imron ibn al-Husayn (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Rasululloh ﷺ bilan bir janozaga chiqdik. U zot ridolarini tashlab, faqat koʻylakda yurib borayotgan bir qavmni koʻrib qoldilar. Shunda Rasululloh ﷺ: «Johiliyat ishini qilyapsizlarmi yoki johiliyat amaliga oʻxshamoqchimisizlar? Men sizlarni surating oʻzgargan holda qaytadigan bir qargʻish bilan qargʻamoqchi boʻlib turgan edim», dedilar. Soʻng ular ridolarini kiyib olishdi va boshqa bunday qilmadilar.Имрон ибн ал-Ҳусайн (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бир жанозага чиқдик. У зот ридоларини ташлаб, фақат кўйлакда юриб бораётган бир қавмни кўриб қолдилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Жоҳилият ишини қиляпсизларми ёки жоҳилият амалига ўхшамоқчимисизлар? Мен сизларни суратинг ўзгарган ҳолда қайтадиган бир қарғиш билан қарғамоқчи бўлиб турган эдим», дедилар. Сўнг улар ридоларини кийиб олишди ва бошқа бундай қилмадилар.

حَدَّثَنَا حَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْجُهَنِيُّ، أَنَّ مُحَمَّدَ بْنَ عُمَرَ بْنِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، حَدَّثَهُ عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ لاَ تُؤَخِّرُوا الْجِنَازَةَ إِذَا حَضَرَتْ ‏"‏ ‏.‏

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Janoza hozir boʻlganda uni kechiktirmanglar», dedilar.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Жаноза ҳозир бўлганда уни кечиктирманглар», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى الصَّنْعَانِيُّ، أَنْبَأَنَا مُعْتَمِرُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ قَرَأْتُ عَلَى الْفُضَيْلِ بْنِ مَيْسَرَةَ عَنْ أَبِي حَرِيزٍ، أَنَّ أَبَا بُرْدَةَ، حَدَّثَهُ قَالَ أَوْصَى أَبُو مُوسَى الأَشْعَرِيُّ حِينَ حَضَرَهُ الْمَوْتُ فَقَالَ لاَ تُتْبِعُونِي بِمِجْمَرٍ ‏.‏ قَالُوا لَهُ أَوَ سَمِعْتَ فِيهِ شَيْئًا قَالَ نَعَمْ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏.‏

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U kishi vafot arafasida turganda: «Mening ortimdan tutatgich (idishi) bilan ergashmanglar», deb vasiyat qildi. Unga: «Bu haqda biror narsa eshitganmisiz?» deyishdi. U: «Ha, Rasululloh ﷺdan», dedi.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У киши вафот арафасида турганда: «Менинг ортимдан тутатгич (идиши) билан эргашманглар», деб васият қилди. Унга: «Бу ҳақда бирор нарса эшитганмисиз?» дейишди. У: «Ҳа, Расулуллоҳ ﷺдан», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، أَنْبَأَنَا شَيْبَانُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ مَنْ صَلَّى عَلَيْهِ مِائَةٌ مِنَ الْمُسْلِمِينَ غُفِرَ لَهُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Kimga musulmonlardan yuz kishi janoza namozi oʻqisa, u kishi magʻfirat qilinadi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Кимга мусулмонлардан юз киши жаноза намози ўқиса, у киши мағфират қилинади», дедилар.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُنْذِرِ الْحِزَامِيُّ، حَدَّثَنَا بَكْرُ بْنُ سُلَيْمٍ، حَدَّثَنِي حُمَيْدُ بْنُ زِيَادٍ الْخَرَّاطُ، عَنْ كُرَيْبٍ، مَوْلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ قَالَ هَلَكَ ابْنٌ لِعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ فَقَالَ لِي يَا كُرَيْبُ قُمْ فَانْظُرْ هَلِ اجْتَمَعَ لاِبْنِي أَحَدٌ فَقُلْتُ نَعَمْ ‏.‏ فَقَالَ وَيْحَكَ كَمْ تَرَاهُمْ؟ أَرْبَعِينَ؟ قُلْتُ: لاَ. بَلْ هُمْ أَكْثَرُ ‏.‏ قَالَ: فَاخْرُجُوا بِابْنِي فَأَشْهَدُ لَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقُولُ ‏"‏ مَا مِنْ أَرْبَعِينَ مِنْ مُؤْمِنٍ يَشْفَعُونَ لِمُؤْمِنٍ إِلاَّ شَفَّعَهُمُ اللَّهُ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Uning bir oʻgʻli vafot etdi. U menga: «Ey Kurayb, turgin-da, oʻgʻlimga (janoza oʻqishga) biror kishi toʻplandimi, qarab kel», dedi. Men: «Ha», dedim. U: «Voy, ularni nechta koʻryapsan? Qirqtami?» dedi. Men: «Yoʻq, balki ular koʻproq», dedim. U: «Oʻgʻlimni (janozaga) olib chiqinglar. Guvohlik beramanki, men Rasululloh ﷺ: ‹Qaysi bir moʻminga qirqta moʻmin (janoza oʻqib) shafoat qilsalar, Alloh ularning shafoatini albatta qabul qiladi›, deganlarini eshitganman», dedi.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Унинг бир ўғли вафот этди. У менга: «Эй Курайб, тургин-да, ўғлимга (жаноза ўқишга) бирор киши тўпландими, қараб кел», деди. Мен: «Ҳа», дедим. У: «Вой, уларни нечта кўряпсан? Қирқтами?» деди. Мен: «Йўқ, балки улар кўпроқ», дедим. У: «Ўғлимни (жанозага) олиб чиқинглар. Гувоҳлик бераманки, мен Расулуллоҳ ﷺ: ‹Қайси бир мўминга қирқта мўмин (жаноза ўқиб) шафоат қилсалар, Аллоҳ уларнинг шафоатини албатта қабул қилади›, деганларини эшитганман», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَعَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ، عَنْ مَرْثَدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْيَزَنِيِّ، عَنْ مَالِكِ بْنِ هُبَيْرَةَ الشَّامِيِّ، - وَكَانَتْ لَهُ صُحْبَةٌ - قَالَ كَانَ إِذَا أُتِيَ بِجِنَازَةٍ فَتَقَالَّ مَنْ تَبِعَهَا جَزَّأَهُمْ ثَلاَثَةَ صُفُوفٍ ثُمَّ صَلَّى عَلَيْهَا وَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ مَا صَفَّ صُفُوفٌ ثَلاَثَةٌ مِنَ الْمُسْلِمِينَ عَلَى مَيِّتٍ إِلاَّ أَوْجَبَ ‏"‏ ‏.‏

Molik ibn Hubayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Uning oldiga janoza keltirilib, unga ergashganlar oz koʻrinsa, u ularni uch safga taqsimlab, soʻng janoza oʻqir edi. Va u: «Albatta, Rasululloh ﷺ: ‹Musulmonlardan uch saf boʻlib bir mayyitga janoza oʻqisalar, (jannat) unga vojib boʻladi›, dedilar», dedi.Молик ибн Ҳубайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Унинг олдига жаноза келтирилиб, унга эргашганлар оз кўринса, у уларни уч сафга тақсимлаб, сўнг жаноза ўқир эди. Ва у: «Албатта, Расулуллоҳ ﷺ: ‹Мусулмонлардан уч саф бўлиб бир маййитга жаноза ўқисалар, (жаннат) унга вожиб бўлади›, дедилар», деди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ مُرَّ عَلَى النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ بِجِنَازَةٍ فَأُثْنِيَ عَلَيْهَا خَيْرًا فَقَالَ ‏"‏ وَجَبَتْ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ مُرَّ عَلَيْهِ بِجِنَازَةٍ فَأُثْنِيَ عَلَيْهَا شَرًّا فَقَالَ ‏"‏ وَجَبَتْ ‏"‏ ‏.‏ فَقِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قُلْتَ لِهَذِهِ وَجَبَتْ وَلِهَذِهِ وَجَبَتْ فَقَالَ ‏"‏ شَهَادَةُ الْقَوْمِ وَالْمُؤْمِنُونَ شُهُودُ اللَّهِ فِي الأَرْضِ ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ ning yonidan bir janoza oʻtkazilganda uni yaxshilikda maqtashdi. U zot: «Vojib boʻldi», dedilar. Soʻng u zotning yonidan yana bir janoza oʻtkazilib, uni yomonlikda tilga oldilar. U zot: «Vojib boʻldi», dedilar. «Ey Rallulloh, bunga vojib boʻldi va bunga vojib boʻldi, dedingiz», deyildi. U zot: «(Bu) qavmning guvohligidir. Moʻminlar yer yuzida Allohning guvohlaridir», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ нинг ёнидан бир жаноза ўтказилганда уни яхшиликда мақташди. У зот: «Вожиб бўлди», дедилар. Сўнг у зотнинг ёнидан яна бир жаноза ўтказилиб, уни ёмонликда тилга олдилар. У зот: «Вожиб бўлди», дедилар. «Эй Раллуллоҳ, бунга вожиб бўлди ва бунга вожиб бўлди, дедингиз», дейилди. У зот: «(Бу) қавмнинг гувоҳлигидир. Мўминлар ер юзида Аллоҳнинг гувоҳларидир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُسْهِرٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ مُرَّ عَلَى النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ بِجِنَازَةٍ - فَأُثْنِيَ عَلَيْهَا خَيْرًا فِي مَنَاقِبِ الْخَيْرِ فَقَالَ ‏"‏ وَجَبَتْ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ مَرُّوا عَلَيْهِ بِأُخْرَى فَأُثْنِيَ عَلَيْهَا شَرًّا فِي مَنَاقِبِ الشَّرِّ فَقَالَ ‏"‏ وَجَبَتْ إِنَّكُمْ شُهَدَاءُ اللَّهِ فِي الأَرْضِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ ning yonidan bir janoza oʻtkazilib, uni yaxshi fazilatlarda maqtab, yaxshilik bilan tilga oldilar. U zot: «Vojib boʻldi», dedilar. Soʻng ular u zotning yonidan boshqa bir janoza oʻtkazib, uni yomon fazilatlarda yomonlik bilan tilga oldilar. U zot: «Vojib boʻldi. Albatta, sizlar yer yuzida Allohning guvohlarisiz», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ нинг ёнидан бир жаноза ўтказилиб, уни яхши фазилатларда мақтаб, яхшилик билан тилга олдилар. У зот: «Вожиб бўлди», дедилар. Сўнг улар у зотнинг ёнидан бошқа бир жаноза ўтказиб, уни ёмон фазилатларда ёмонлик билан тилга олдилар. У зот: «Вожиб бўлди. Албатта, сизлар ер юзида Аллоҳнинг гувоҳларисиз», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، قَالَ الْحُسَيْنُ بْنُ ذَكْوَانَ أَخْبَرَنِي عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ الأَسْلَمِيِّ، عَنْ سَمُرَةَ بْنِ جُنْدُبٍ الْفَزَارِيِّ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ صَلَّى عَلَى امْرَأَةٍ مَاتَتْ فِي نِفَاسِهَا فَقَامَ وَسَطَهَا ‏.‏

Samura ibn Jundub (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ nifos holida vafot etgan bir ayolga janoza oʻqidilar va uning oʻrtasida (beliga toʻgʻri) turdilar.Самура ибн Жундуб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ нифос ҳолида вафот этган бир аёлга жаноза ўқидилар ва унинг ўртасида (белига тўғри) турдилар.

حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ الْجَهْضَمِيُّ، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عَامِرٍ، عَنْ هَمَّامٍ، عَنْ أَبِي غَالِبٍ، قَالَ رَأَيْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ صَلَّى عَلَى جِنَازَةِ رَجُلٍ فَقَامَ حِيَالَ رَأْسِهِ فَجِيءَ بِجِنَازَةٍ أُخْرَى بِامْرَأَةٍ فَقَالُوا يَا أَبَا حَمْزَةَ صَلِّ عَلَيْهَا ‏.‏ فَقَامَ حِيَالَ وَسَطِ السَّرِيرِ فَقَالَ لَهُ الْعَلاَءُ بْنُ زِيَادٍ يَا أَبَا حَمْزَةَ هَكَذَا رَأَيْتَ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَامَ مِنَ الْجِنَازَةِ مُقَامَكَ مِنَ الرَّجُلِ وَقَامَ مِنَ الْمَرْأَةِ مُقَامَكَ مِنَ الْمَرْأَةِ قَالَ نَعَمْ ‏.‏ فَأَقْبَلَ عَلَيْنَا فَقَالَ احْفَظُوا ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abu Gʻolib aytadi: Men Anas ibn Molik bir erkak kishining janozasiga janoza oʻqiganini koʻrdim, u boshi toʻgʻrisida turdi. Soʻng boshqa bir janoza, ayolning janozasi keltirildi. Ular: «Ey Abu Hamza, bunga janoza oʻqing», dedilar. U taxtaravon oʻrtasi toʻgʻrisida turdi. Alo ibn Ziyod unga: «Ey Abu Hamza, siz Rasululloh ﷺ ni erkak kishining janozasidan siz turgan oʻringa, ayolning janozasidan siz turgan oʻringa turganlarini shundoq koʻrganmisiz?» dedi. U: «Ha», dedi. Soʻng bizga yuzlanib: «Yodda saqlanglar», dedi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Абу Ғолиб айтади: Мен Анас ибн Молик бир эркак кишининг жанозасига жаноза ўқиганини кўрдим, у боши тўғрисида турди. Сўнг бошқа бир жаноза, аёлнинг жанозаси келтирилди. Улар: «Эй Абу Ҳамза, бунга жаноза ўқинг», дедилар. У тахтаравон ўртаси тўғрисида турди. Ало ибн Зиёд унга: «Эй Абу Ҳамза, сиз Расулуллоҳ ﷺ ни эркак кишининг жанозасидан сиз турган ўринга, аёлнинг жанозасидан сиз турган ўринга турганларини шундоқ кўрганмисиз?» деди. У: «Ҳа», деди. Сўнг бизга юзланиб: «Ёдда сақланглар», деди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ الْحُبَابِ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ عُثْمَانَ، عَنِ الْحَكَمِ، عَنْ مِقْسَمٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَرَأَ عَلَى الْجِنَازَةِ بِفَاتِحَةِ الْكِتَابِ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ janozada Fotihatul-kitobni (Fotiha surasini) oʻqidilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ жанозада Фотиҳатул-китобни (Фотиҳа сурасини) ўқидилар.

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ أَبِي عَاصِمٍ النَّبِيلُ، وَإِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُسْتَمِرِّ، قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ جَعْفَرٍ الْعَبْدِيُّ، حَدَّثَنِي شَهْرُ بْنُ حَوْشَبٍ، حَدَّثَتْنِي أُمُّ شَرِيكٍ الأَنْصَارِيَّةُ، قَالَتْ أَمَرَنَا رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ أَنْ نَقْرَأَ عَلَى الْجِنَازَةِ بِفَاتِحَةِ الْكِتَابِ ‏.‏

Ummu Sharik al-Ansoriya (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bizni janozada Fotihatul-kitobni (Fotiha surasini) oʻqishga buyurdilar.Умму Шарик ал-Ансория (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бизни жанозада Фотиҳатул-китобни (Фотиҳа сурасини) ўқишга буюрдилар.

حَدَّثَنَا أَبُو عُبَيْدٍ، مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدِ بْنِ مَيْمُونٍ الْمَدِينِيُّ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ الْحَرَّانِيُّ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ بْنِ الْحَارِثِ التَّيْمِيِّ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقُولُ ‏"‏ إِذَا صَلَّيْتُمْ عَلَى الْمَيِّتِ فَأَخْلِصُوا لَهُ الدُّعَاءَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ: «Mayyitga janoza oʻqiganingizda, unga ixlos bilan duo qilinglar», deganlarini eshitdim.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ: «Маййитга жаноза ўқиганингизда, унга ихлос билан дуо қилинглар», деганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُسْهِرٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ إِذَا صَلَّى عَلَى جِنَازَةٍ يَقُولُ ‏"‏ اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِحَيِّنَا وَمَيِّتِنَا وَشَاهِدِنَا وَغَائِبِنَا وَصَغِيرِنَا وَكَبِيرِنَا وَذَكَرِنَا وَأُنْثَانَا اللَّهُمَّ مَنْ أَحْيَيْتَهُ مِنَّا فَأَحْيِهِ عَلَى الإِسْلاَمِ وَمَنْ تَوَفَّيْتَهُ مِنَّا فَتَوَفَّهُ عَلَى الإِيمَانِ اللَّهُمَّ لاَ تَحْرِمْنَا أَجْرَهُ وَلاَ تُضِلَّنَا بَعْدَهُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ janoza oʻqiganlarida: «Allohumma, tirigimizni ham, oʻligimizni ham, hozirimizni ham, gʻoyibimizni ham, kichigimizni ham, kattamizni ham, erkagimizni ham, ayolimizni ham magʻfirat qilgin. Allohumma, bizdan kimni tiriltirsang, uni Islom uzra tiriltirgin, bizdan kimni vafot ettirsang, uni iymon uzra vafot ettirgin. Allohumma, bizni uning ajridan mahrum qilmagin va undan keyin bizni adashtirmagin», derdilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ жаноза ўқиганларида: «Аллоҳумма, тиригимизни ҳам, ўлигимизни ҳам, ҳозиримизни ҳам, ғойибимизни ҳам, кичигимизни ҳам, каттамизни ҳам, эркагимизни ҳам, аёлимизни ҳам мағфират қилгин. Аллоҳумма, биздан кимни тирилтирсанг, уни Ислом узра тирилтиргин, биздан кимни вафот эттирсанг, уни иймон узра вафот эттиргин. Аллоҳумма, бизни унинг ажридан маҳрум қилмагин ва ундан кейин бизни адаштирмагин», дердилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الدِّمَشْقِيُّ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنَا مَرْوَانُ بْنُ جَنَاحٍ، حَدَّثَنِي يُونُسُ بْنُ مَيْسَرَةَ بْنِ حَلْبَسٍ، عَنْ وَاثِلَةَ بْنِ الأَسْقَعِ، قَالَ: صَلَّى رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ عَلَى رَجُلٍ مِنَ الْمُسْلِمِينَ فَأَسْمَعُهُ يَقُولُ ‏"‏ اللَّهُمَّ إِنَّ فُلاَنَ بْنَ فُلاَنٍ فِي ذِمَّتِكَ وَحَبْلِ جِوَارِكَ فَقِهِ مِنْ فِتْنَةِ الْقَبْرِ وَعَذَابِ النَّارِ وَأَنْتَ أَهْلُ الْوَفَاءِ وَالْحَقِّ فَاغْفِرْ لَهُ وَارْحَمْهُ إِنَّكَ أَنْتَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ ‏"‏ ‏.‏

Vosila ibn al-Asqaʼ (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ musulmonlardan bir kishiga janoza oʻqidilar, men u zotning: «Allohumma, falon oʻgʻli falon Sening zimmangda va Sening himoyang ipidadir. Uni qabr fitnasidan va doʻzax azobidan saqlagin. Sen vafo va haq ahlisan. Uni magʻfirat qilgin va unga rahm qilgin. Albatta, Sen Magʻfiratli va Rahmlisan», deganlarini eshitdim.Восила ибн ал-Асқаъ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ мусулмонлардан бир кишига жаноза ўқидилар, мен у зотнинг: «Аллоҳумма, фалон ўғли фалон Сенинг зиммангда ва Сенинг ҳимоянг ипидадир. Уни қабр фитнасидан ва дўзах азобидан сақлагин. Сен вафо ва ҳақ аҳлисан. Уни мағфират қилгин ва унга раҳм қилгин. Албатта, Сен Мағфиратли ва Раҳмлисан», деганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَكِيمٍ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ الطَّيَالِسِيُّ، حَدَّثَنَا فَرَجُ بْنُ الْفَضَالَةِ، حَدَّثَنِي عِصْمَةُ بْنُ رَاشِدٍ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ عُبَيْدٍ، عَنْ عَوْفِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ شَهِدْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ صَلَّى عَلَى رَجُلٍ مِنَ الأَنْصَارِ فَسَمِعْتُهُ يَقُولُ ‏"‏ اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَيْهِ وَاغْفِرْ لَهُ وَارْحَمْهُ وَعَافِهِ وَاعْفُ عَنْهُ وَاغْسِلْهُ بِمَاءٍ وَثَلْجٍ وَبَرَدٍ وَنَقِّهِ مِنَ الذُّنُوبِ وَالْخَطَايَا كَمَا يُنَقَّى الثَّوْبُ الأَبْيَضُ مِنَ الدَّنَسِ وَأَبْدِلْهُ بِدَارِهِ دَارًا خَيْرًا مِنْ دَارِهِ وَأَهْلاً خَيْرًا مِنْ أَهْلِهِ وَقِهِ فِتْنَةَ الْقَبْرِ وَعَذَابَ النَّارِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ عَوْفٌ فَلَقَدْ رَأَيْتُنِي فِي مُقَامِي ذَلِكَ أَتَمَنَّى أَنْ أَكُونَ مَكَانَ ذَلِكَ الرَّجُلِ ‏.‏

Avf ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ ansorlardan bir kishiga janoza oʻqiganlarini koʻrdim, u zotning: «Allohumma, unga salot aytgin, uni magʻfirat qilgin, unga rahm qilgin, unga ofiyat bergin, uni afv etgin, uni suv, qor va doʻl bilan yuvgin, oq kiyim kirdan tozalanganidek uni gunohlar va xatolardan tozalagin, uning uyi oʻrniga undan yaxshiroq uy bergin, ahli oʻrniga undan yaxshiroq ahl bergin, uni qabr fitnasidan va doʻzax azobidan saqlagin», deganlarini eshitdim. Avf aytdi: Men oʻsha turgan oʻrnimda oʻsha kishining oʻrnida boʻlishni orzu qildim.Авф ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ ансорлардан бир кишига жаноза ўқиганларини кўрдим, у зотнинг: «Аллоҳумма, унга салот айтгин, уни мағфират қилгин, унга раҳм қилгин, унга офият бергин, уни афв этгин, уни сув, қор ва дўл билан ювгин, оқ кийим кирдан тозаланганидек уни гуноҳлар ва хатолардан тозалагин, унинг уйи ўрнига ундан яхшироқ уй бергин, аҳли ўрнига ундан яхшироқ аҳл бергин, уни қабр фитнасидан ва дўзах азобидан сақлагин», деганларини эшитдим. Авф айтди: Мен ўша турган ўрнимда ўша кишининг ўрнида бўлишни орзу қилдим.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ، عَنْ حَجَّاجٍ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ مَا أَبَاحَ لَنَا رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ وَلاَ أَبُو بَكْرٍ وَلاَ عُمَرُ فِي شَىْءٍ مَا أَبَاحُوا فِي الصَّلاَةِ عَلَى الْمَيِّتِ ‏.‏ يَعْنِي لَمْ يُوَقِّتْ ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ham, Abu Bakr ham, Umar ham bizga hech narsada mayyitga janoza oʻqishdagichalik keng yoʻl qoʻymadilar. Yaʼni (uni oʻqishga muayyan) vaqt belgilamadilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ҳам, Абу Бакр ҳам, Умар ҳам бизга ҳеч нарсада маййитга жаноза ўқишдагичалик кенг йўл қўймадилар. Яъни (уни ўқишга муайян) вақт белгиламадилар.

حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ حُمَيْدِ بْنِ كَاسِبٍ، حَدَّثَنَا الْمُغِيرَةُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ إِلْيَاسَ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ عَمْرِو بْنِ سَعِيدِ بْنِ الْعَاصِ، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَكَمِ بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عَفَّانَ، ‏.‏ أَنَّ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ صَلَّى عَلَى عُثْمَانَ بْنِ مَظْعُونٍ وَكَبَّرَ عَلَيْهِ أَرْبَعًا ‏.‏

Usmon ibn Affon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Usmon ibn Mazʼunga janoza oʻqidilar va unga toʻrt marta takbir aytdilar.Усмон ибн Аффон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Усмон ибн Мазъунга жаноза ўқидилар ва унга тўрт марта такбир айтдилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ الْمُحَارِبِيُّ، حَدَّثَنَا الْهَجَرِيُّ، قَالَ صَلَيْتُ مَعَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي أَوْفَى الأَسْلَمِيِّ صَاحِبِ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ عَلَى جِنَازَةِ ابْنَةٍ لَهُ فَكَبَّرَ عَلَيْهَا أَرْبَعًا فَمَكَثَ بَعْدَ الرَّابِعَةِ شَيْئًا ‏.‏ قَالَ فَسَمِعْتُ الْقَوْمَ يُسَبِّحُونَ بِهِ مِنْ نَوَاحِي الصُّفُوفِ فَسَلَّمَ ثُمَّ قَالَ أَكُنْتُمْ تُرَوْنَ أَنِّي مُكَبِّرٌ خَمْسًا قَالُوا تَخَوَّفْنَا ذَلِكَ ‏.‏ قَالَ لَمْ أَكُنْ لأَفْعَلَ ‏.‏ وَلَكِنْ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ كَانَ يُكَبِّرُ أَرْبَعًا ثُمَّ يَمْكُثُ سَاعَةً فَيَقُولُ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَقُولَ ثُمَّ يُسَلِّمُ ‏.‏

Abdulloh ibn Abu Avfo al-Aslamiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U kishi bir qizining janozasiga toʻrt marta takbir aytdi va toʻrtinchi takbirdan soʻng biroz jim turdi. Saflarning turli tomonidan odamlar unga «Subhanalloh» deyayotganini eshitdim. Soʻng u salom berib, dedi: «Meni besh marta takbir aytadi deb oʻyladingizmi?» Ular: «Shundan xavotir oldik», dedilar. U dedi: «Men bunday qilmasdim, lekin men Rasululloh ﷺni toʻrt marta takbir aytib, soʻng bir muddat jim turib, Alloh xohlagan narsani aytib, keyin salom berganlarini eshitganman».Абдуллоҳ ибн Абу Авфо ал-Асламий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У киши бир қизининг жанозасига тўрт марта такбир айтди ва тўртинчи такбирдан сўнг бироз жим турди. Сафларнинг турли томонидан одамлар унга «Субҳаналлоҳ» деяётганини эшитдим. Сўнг у салом бериб, деди: «Мени беш марта такбир айтади деб ўйладингизми?» Улар: «Шундан хавотир олдик», дедилар. У деди: «Мен бундай қилмасдим, лекин мен Расулуллоҳ ﷺни тўрт марта такбир айтиб, сўнг бир муддат жим туриб, Аллоҳ хоҳлаган нарсани айтиб, кейин салом берганларини эшитганман».

حَدَّثَنَا أَبُو هِشَامٍ الرِّفَاعِيُّ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الصَّبَّاحِ، وَأَبُو بَكْرِ بْنُ خَلاَّدٍ قَالُوا حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ الْيَمَانِ، عَنِ الْمِنْهَالِ بْنِ خَلِيفَةَ، عَنْ حَجَّاجٍ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ كَبَّرَ أَرْبَعًا ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ toʻrt marta takbir aytdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ тўрт марта такбир айтдилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، ح وَحَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَكِيمٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، وَأَبُو دَاوُدَ عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى، قَالَ كَانَ زَيْدُ بْنُ أَرْقَمَ يُكَبِّرُ عَلَى جَنَائِزِنَا أَرْبَعًا وَأَنَّهُ كَبَّرَ عَلَى جِنَازَةٍ خَمْسًا فَسَأَلْتُهُ فَقَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يُكَبِّرُهَا ‏.‏

Zayd ibn Arqam (roziyallohu anhu) bizning janozalarimizga toʻrt marta takbir aytar edi, biroq bir janozaga besh marta takbir aytdi. Men undan soʻrasam, u: «Rasululloh ﷺ shunday takbir aytar edilar», dedi.Зайд ибн Арқам (розияллоҳу анҳу) бизнинг жанозаларимизга тўрт марта такбир айтар эди, бироқ бир жанозага беш марта такбир айтди. Мен ундан сўрасам, у: «Расулуллоҳ ﷺ шундай такбир айтар эдилар», деди.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُنْذِرِ الْحِزَامِيُّ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ عَلِيٍّ الرَّافِعِيُّ، عَنْ كَثِيرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ كَبَّرَ خَمْسًا ‏.‏

Amr ibn Avf al-Muzaniy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ besh marta takbir aytdilar.Амр ибн Авф ал-Музаний (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ беш марта такбир айтдилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا رَوْحُ بْنُ عُبَادَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ جُبَيْرِ بْنِ حَيَّةَ، حَدَّثَنِي عَمِّي، زِيَادُ بْنُ جُبَيْرٍ حَدَّثَنِي أَبِي جُبَيْرُ بْنُ حَيَّةَ، أَنَّهُ سَمِعَ الْمُغِيرَةَ بْنَ شُعْبَةَ، يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقُولُ ‏"‏ الطِّفْلُ يُصَلَّى عَلَيْهِ ‏"‏ ‏.‏

Mugʻiyra ibn Shuʼba (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺning: «Chaqaloqqa janoza namozi oʻqiladi», deganlarini eshitdim.Муғийра ибн Шуъба (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺнинг: «Чақалоққа жаноза намози ўқилади», деганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا الرَّبِيعُ بْنُ بَدْرٍ، حَدَّثَنَا أَبُو الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ إِذَا اسْتَهَلَّ الصَّبِيُّ صُلِّيَ عَلَيْهِ وَوُرِثَ ‏"‏ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Chaqaloq (tugʻilgach) ovoz chiqarsa, unga janoza namozi oʻqiladi va u meros oluvchi boʻladi», dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Чақалоқ (туғилгач) овоз чиқарса, унга жаноза намози ўқилади ва у мерос олувчи бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا الْبَخْتَرِيُّ بْنُ عُبَيْدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ صَلُّوا عَلَى أَطْفَالِكُمْ فَإِنَّهُمْ مِنْ أَفْرَاطِكُمْ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Bolalaringizga janoza namozi oʻqinglar, chunki ular sizlarni (Jannatda) oldindan kutib turuvchilardir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Болаларингизга жаноза намози ўқинглар, чунки улар сизларни (Жаннатда) олдиндан кутиб турувчилардир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بِشْرٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبِي خَالِدٍ، قَالَ قُلْتُ لِعَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي أَوْفَى رَأَيْتَ إِبْرَاهِيمَ ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ مَاتَ وَهُوَ صَغِيرٌ وَلَوْ قُضِيَ أَنْ يَكُونَ بَعْدَ مُحَمَّدٍ ـ صلى الله عليه وسلم ـ نَبِيٌّ لَعَاشَ ابْنُهُ وَلَكِنْ لاَ نَبِيَّ بَعْدَهُ ‏.‏

Abdulloh ibn Abu Avfo (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Unga: «Sen Rasululloh ﷺning oʻgʻillari Ibrohimni koʻrganmisan?» deyilganda, u dedi: «U kichkinaligida vafot etdi. Agar Muhammad ﷺdan keyin biror Nabiy boʻlishi taqdir qilinganida, uning oʻgʻli yashagan boʻlar edi. Lekin undan keyin Nabiy yoʻq».Абдуллоҳ ибн Абу Авфо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Унга: «Сен Расулуллоҳ ﷺнинг ўғиллари Иброҳимни кўрганмисан?» дейилганда, у деди: «У кичкиналигида вафот этди. Агар Муҳаммад ﷺдан кейин бирор Набий бўлиши тақдир қилинганида, унинг ўғли яшаган бўлар эди. Лекин ундан кейин Набий йўқ».

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْقُدُّوسِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا دَاوُدُ بْنُ شَبِيبٍ الْبَاهِلِيُّ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ عُثْمَانَ، حَدَّثَنَا الْحَكَمُ بْنُ عُتَيْبَةَ، عَنْ مِقْسَمٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ لَمَّا مَاتَ إِبْرَاهِيمُ ابْنُ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ صَلَّى عَلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ وَقَالَ ‏"‏ إِنَّ لَهُ مُرْضِعًا فِي الْجَنَّةِ وَلَوْ عَاشَ لَكَانَ صِدِّيقًا نَبِيًّا ‏.‏ وَلَوْ عَاشَ لَعَتَقَتْ أَخْوَالُهُ الْقِبْطُ وَمَا اسْتُرِقَّ قِبْطِيٌّ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺning oʻgʻillari Ibrohim vafot etganda, Rasululloh ﷺ unga janoza namozi oʻqidilar va dedilar: «Uning Jannatda emizuvchisi bor. Agar u yashaganida, siddiq va nabiy boʻlar edi. Agar u yashaganida, uning togʻalari boʻlmish qibtlar ozod qilinar va hech bir qibt qul qilinmas edi».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺнинг ўғиллари Иброҳим вафот этганда, Расулуллоҳ ﷺ унга жаноза намози ўқидилар ва дедилар: «Унинг Жаннатда эмизувчиси бор. Агар у яшаганида, сиддиқ ва набий бўлар эди. Агар у яшаганида, унинг тоғалари бўлмиш қибтлар озод қилинар ва ҳеч бир қибт қул қилинмас эди».

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عِمْرَانَ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ أَبِي الْوَلِيدِ، عَنْ أُمِّهِ، عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ الْحُسَيْنِ، عَنْ أَبِيهَا الْحُسَيْنِ بْنِ عَلِيٍّ، قَالَ لَمَّا تُوُفِّيَ الْقَاسِمُ ابْنُ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَتْ خَدِيجَةُ يَا رَسُولَ اللَّهِ دَرَّتْ لُبَيْنَةُ الْقَاسِمِ فَلَوْ كَانَ اللَّهُ أَبْقَاهُ حَتَّى يَسْتَكْمِلَ رَضَاعَهُ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ إِنَّ تَمَامَ رَضَاعِهِ فِي الْجَنَّةِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ لَوْ أَعْلَمُ ذَلِكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ لَهَوَّنَ عَلَىَّ أَمْرَهُ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ إِنْ شِئْتِ دَعَوْتُ اللَّهَ تَعَالَى فَأَسْمَعَكِ صَوْتَهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ بَلْ أُصَدِّقُ اللَّهَ وَرَسُولَهُ ‏.‏

Husayn ibn Ali (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺning oʻgʻillari Qosim vafot etganda, Xadija: «Yo Rasululloh, Qosimning ozuqasi (suti) toʻlib toshdi. Qaniydi Alloh uni emishini toʻldirguncha tirik qoldirganda edi», dedi. Rasululloh ﷺ: «Uning emishi Jannatda toʻldiriladi», dedilar. U: «Buni bilsam edi, yo Rasululloh, uning ishi menga yengil boʻlar edi», dedi. Rasululloh ﷺ: «Xohlasang, Alloh taologa duo qilaman, U senga uning ovozini eshittiradi», dedilar. U: «Yo Rasululloh, yoʻq, men Alloh va Uning Rasulini tasdiqlayman», dedi.Ҳусайн ибн Али (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺнинг ўғиллари Қосим вафот этганда, Хадижа: «Ё Расулуллоҳ, Қосимнинг озуқаси (сути) тўлиб тошди. Қанийди Аллоҳ уни эмишини тўлдиргунча тирик қолдирганда эди», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Унинг эмиши Жаннатда тўлдирилади», дедилар. У: «Буни билсам эди, ё Расулуллоҳ, унинг иши менга енгил бўлар эди», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Хоҳласанг, Аллоҳ таолога дуо қиламан, У сенга унинг овозини эшиттиради», дедилар. У: «Ё Расулуллоҳ, йўқ, мен Аллоҳ ва Унинг Расулини тасдиқлайман», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَيَّاشٍ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي زِيَادٍ، عَنْ مِقْسَمٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ أُتِيَ بِهِمْ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَوْمَ أُحُدٍ فَجَعَلَ يُصَلِّي عَلَى عَشَرَةٍ عَشَرَةٍ وَحَمْزَةُ هُوَ كَمَا هُوَ يُرْفَعُونَ وَهُوَ كَمَا هُوَ مَوْضُوعٌ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Uhud kuni ular (shahidlar) Rasululloh ﷺga keltirildi. U zot oʻntadan-oʻntadan janoza namozi oʻqiy boshladilar. Hamza esa oʻz oʻrnida qoldirilar, boshqalar koʻtarib olib ketilar, u esa oʻrnida qoʻyilgancha qolaverar edi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Уҳуд куни улар (шаҳидлар) Расулуллоҳ ﷺга келтирилди. У зот ўнтадан-ўнтадан жаноза намози ўқий бошладилар. Ҳамза эса ўз ўрнида қолдирилар, бошқалар кўтариб олиб кетилар, у эса ўрнида қўйилганча қолаверар эди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رُمْحٍ، أَنْبَأَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ كَانَ يَجْمَعُ بَيْنَ الرَّجُلَيْنِ وَالثَّلاَثَةِ مِنْ قَتْلَى أُحُدٍ فِي ثَوْبٍ وَاحِدٍ ثُمَّ يَقُولُ ‏"‏ أَيُّهُمْ أَكْثَرُ أَخْذًا لِلْقُرْآنِ ‏"‏ ‏.‏ فَإِذَا أُشِيرَ لَهُ إِلَى أَحَدِهِمْ قَدَّمَهُ فِي اللَّحْدِ وَقَالَ ‏"‏ أَنَا شَهِيدٌ عَلَى هَؤُلاَءِ ‏"‏ ‏.‏ وَأَمَرَ بِدَفْنِهِمْ فِي دِمَائِهِمْ وَلَمْ يُصَلِّ عَلَيْهِمْ وَلَمْ يُغَسَّلُوا ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Uhud shahidlaridan ikki yoki uch kishini bitta kafanga jamlar edilar, soʻng: «Ulardan qaysi biri Qurʼonni koʻproq yod olgan edi?» deb soʻrar edilar. Ulardan biriga ishora qilinsa, uni lahadda oldinga qoʻyar va: «Men bularga guvohman», der edilar. U zot ularni qonlari bilan dafn etishga buyurdilar, ularga janoza namozi oʻqimadilar va ular gʻusl qildirilmadi.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Уҳуд шаҳидларидан икки ёки уч кишини битта кафанга жамлар эдилар, сўнг: «Улардан қайси бири Қуръонни кўпроқ ёд олган эди?» деб сўрар эдилар. Улардан бирига ишора қилинса, уни лаҳадда олдинга қўяр ва: «Мен буларга гувоҳман», дер эдилар. У зот уларни қонлари билан дафн этишга буюрдилар, уларга жаноза намози ўқимадилар ва улар ғусл қилдирилмади.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ زِيَادٍ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَاصِمٍ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ أَمَرَ بِقَتْلَى أُحُدٍ أَنْ يُنْزَعَ عَنْهُمُ الْحَدِيدُ وَالْجُلُودُ وَأَنْ يُدْفَنُوا فِي ثِيَابِهِمْ بِدِمَائِهِمْ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Uhud shahidlaridan temir va terilarni yechib olishga hamda ularni qonlariga belangan kiyimlarida dafn etishga buyurdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Уҳуд шаҳидларидан темир ва териларни ечиб олишга ҳамда уларни қонларига беланган кийимларида дафн этишга буюрдилар.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، وَسَهْلُ بْنُ أَبِي سَهْلٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ الأَسْوَدِ بْنِ قَيْسٍ، سَمِعَ نُبَيْحًا الْعَنَزِيَّ، يَقُولُ سَمِعْتُ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، يَقُولُ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ أَمَرَ بِقَتْلَى أُحُدٍ أَنْ يُرَدُّوا إِلَى مَصَارِعِهِمْ وَكَانُوا نُقِلُوا إِلَى الْمَدِينَةِ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Uhud shahidlarini oʻz halok boʻlgan joylariga qaytarishga buyurdilar, holbuki ular Madinaga koʻchirilgan edi.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Уҳуд шаҳидларини ўз ҳалок бўлган жойларига қайтаришга буюрдилар, ҳолбуки улар Мадинага кўчирилган эди.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنِ ابْنِ أَبِي ذِئْبٍ، عَنْ صَالِحٍ، مَوْلَى التَّوْأَمَةِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ مَنْ صَلَّى عَلَى جِنَازَةٍ فِي الْمَسْجِدِ فَلَيْسَ لَهُ شَىْءٌ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim masjidda janoza namozini oʻqisa, unga hech qanday (savob) boʻlmaydi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким масжидда жаноза намозини ўқиса, унга ҳеч қандай (савоб) бўлмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا فُلَيْحُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ صَالِحِ بْنِ عَجْلاَنَ، عَنْ عَبَّادِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ وَاللَّهِ مَا صَلَّى رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ عَلَى سُهَيْلِ ابْنِ بَيْضَاءَ إِلاَّ فِي الْمَسْجِدِ ‏.‏ قَالَ ابْنُ مَاجَهْ حَدِيثُ عَائِشَةَ أَقْوَى ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Alloh nomiga qasamki, Rasululloh ﷺ Suhayl ibn Bayzoʻning janoza namozini faqat masjidda oʻqidilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Аллоҳ номига қасамки, Расулуллоҳ ﷺ Суҳайл ибн Байзўнинг жаноза намозини фақат масжидда ўқидилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، ح وَحَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ رَافِعٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، جَمِيعًا عَنْ مُوسَى بْنِ عُلَىِّ بْنِ رَبَاحٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَبِي يَقُولُ، سَمِعْتُ عُقْبَةَ بْنَ عَامِرٍ الْجُهَنِيَّ، يَقُولُ: ثَلاَثُ سَاعَاتٍ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَنْهَانَا أَنْ نُصَلِّيَ فِيهِنَّ أَوْ نَقْبِرَ فِيهِنَّ مَوْتَانَا حِينَ تَطْلُعُ الشَّمْسُ بَازِغَةً، وَحِينَ يَقُومُ قَائِمُ الظَّهِيرَةِ حَتَّى تَمِيلَ الشَّمْسُ، وَحِينَ تَضَيَّفُ لِلْغُرُوبِ حَتَّى تَغْرُبَ ‏.‏

Uqba ibn Omir al-Juhaniy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bizni uch vaqtda namoz oʻqishdan yoki oʻliklarimizni koʻmishdan qaytardilar: quyosh chiqib koʻtarilayotgan paytda, kun tikkaga kelib turgan paytdan quyosh ogʻguncha va quyosh botishga moyil boʻlgan paytdan botguncha.Уқба ибн Омир ал-Жуҳаний (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бизни уч вақтда намоз ўқишдан ёки ўликларимизни кўмишдан қайтардилар: қуёш чиқиб кўтарилаётган пайтда, кун тиккага келиб турган пайтдан қуёш оғгунча ва қуёш ботишга мойил бўлган пайтдан ботгунча.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الصَّبَّاحِ، أَنْبَأَنَا يَحْيَى بْنُ الْيَمَانِ، عَنْ مِنْهَالِ بْنِ خَلِيفَةَ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ أَدْخَلَ رَجُلاً قَبْرَهُ لَيْلاً وَأَسْرَجَ فِي قَبْرِهِ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ bir kishini kechasi qabriga qoʻydilar va uning qabrida chiroq yoqdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ бир кишини кечаси қабрига қўйдилар ва унинг қабрида чироқ ёқдилар.

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الأَوْدِيُّ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ يَزِيدَ الْمَكِّيِّ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ لاَ تَدْفِنُوا مَوْتَاكُمْ بِاللَّيْلِ إِلاَّ أَنْ تُضْطَرُّوا ‏"‏ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Zarurat boʻlmagan holda oʻliklaringizni kechasi koʻmmanglar», dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Зарурат бўлмаган ҳолда ўликларингизни кечаси кўмманглар», дедилар.

حَدَّثَنَا الْعَبَّاسُ بْنُ عُثْمَانَ الدِّمَشْقِيُّ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، عَنِ ابْنِ لَهِيعَةَ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ صَلُّوا عَلَى مَوْتَاكُمْ بِاللَّيْلِ وَالنَّهَارِ ‏"‏ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Oʻliklaringizga kechasi ham, kunduzi ham janoza namozini oʻqinglar», dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Ўликларингизга кечаси ҳам, кундузи ҳам жаноза намозини ўқинглар», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بِشْرٍ، بَكْرُ بْنُ خَلَفٍ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ لَمَّا تُوُفِّيَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أُبَىٍّ جَاءَ ابْنُهُ إِلَى النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَعْطِنِي قَمِيصَكَ أُكَفِّنْهُ فِيهِ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ آذِنُونِي بِهِ ‏"‏ ‏.‏ فَلَمَّا أَرَادَ النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ أَنْ يُصَلِّيَ عَلَيْهِ قَالَ لَهُ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ مَا ذَاكَ لَكَ ‏.‏ فَصَلَّى عَلَيْهِ النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ أَنَا بَيْنَ خِيرَتَيْنِ ‏{اسْتَغْفِرْ لَهُمْ أَوْ لاَ تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ }‏ ‏"‏ ‏.‏ فَأَنْزَلَ اللَّهُ سُبْحَانَهُ ‏{وَلاَ تُصَلِّ عَلَى أَحَدٍ مِنْهُمْ مَاتَ أَبَدًا وَلاَ تَقُمْ عَلَى قَبْرِهِ}‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Abdulloh ibn Ubayy vafot etganda, uning oʻgʻli Nabiy ﷺ huzurlariga kelib: «Ey Allohning Rasuli, koʻylagingizni bering, uni oʻsha koʻylakka kafanlayin», dedi. Rasululloh ﷺ: «Uni menga xabar qilinglar», dedilar. Nabiy ﷺ uning janoza namozini oʻqimoqchi boʻlganlarida, Umar ibn al-Xattob u zotga: «Bu sizga (mos) emas», dedi. Nabiy ﷺ esa uning janoza namozini oʻqidilar. Soʻng Nabiy ﷺ unga: «Men ikki narsadan birini tanlash ixtiyorida edim: {Ular uchun magʻfirat soʻrasang ham, magʻfirat soʻramasang ham (barobar)}», dedilar. Shundan soʻng Alloh subhonahu: {Ulardan biror kim oʻlsa, unga hech qachon janoza namozi oʻqima va qabri ustida turma} oyatini nozil qildi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Абдуллоҳ ибн Убайй вафот этганда, унинг ўғли Набий ﷺ ҳузурларига келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, кўйлагингизни беринг, уни ўша кўйлакка кафанлайин», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Уни менга хабар қилинглар», дедилар. Набий ﷺ унинг жаноза намозини ўқимоқчи бўлганларида, Умар ибн ал-Хаттоб у зотга: «Бу сизга (мос) эмас», деди. Набий ﷺ эса унинг жаноза намозини ўқидилар. Сўнг Набий ﷺ унга: «Мен икки нарсадан бирини танлаш ихтиёрида эдим: {Улар учун мағфират сўрасанг ҳам, мағфират сўрамасанг ҳам (баробар)}», дедилар. Шундан сўнг Аллоҳ субҳонаҳу: {Улардан бирор ким ўлса, унга ҳеч қачон жаноза намози ўқима ва қабри устида турма} оятини нозил қилди.

حَدَّثَنَا عَمَّارُ بْنُ خَالِدٍ الْوَاسِطِيُّ، وَسَهْلُ بْنُ أَبِي سَهْلٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ مُجَالِدٍ، عَنْ عَامِرٍ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ مَاتَ رَأْسُ الْمُنَافِقِينَ بِالْمَدِينَةِ وَأَوْصَى أَنْ يُصَلِّيَ عَلَيْهِ النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ وَأَنْ يُكَفِّنَهُ فِي قَمِيصِهِ فَصَلَّى عَلَيْهِ وَكَفَّنَهُ فِي قَمِيصِهِ وَقَامَ عَلَى قَبْرِهِ فَأَنْزَلَ اللَّهُ ‏{وَلاَ تُصَلِّ عَلَى أَحَدٍ مِنْهُمْ مَاتَ أَبَدًا وَلاَ تَقُمْ عَلَى قَبْرِهِ}‏ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Madinada munofiqlarning boshligʻi oʻldi va u Nabiy ﷺ oʻzining janoza namozini oʻqishlarini hamda oʻzini koʻylaklariga kafanlashlarini vasiyat qilgan edi. U zot uning janoza namozini oʻqidilar, uni koʻylaklariga kafanladilar va qabri ustida turdilar. Shundan soʻng Alloh: {Ulardan biror kim oʻlsa, unga hech qachon janoza namozi oʻqima va qabri ustida turma} oyatini nozil qildi.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мадинада мунофиқларнинг бошлиғи ўлди ва у Набий ﷺ ўзининг жаноза намозини ўқишларини ҳамда ўзини кўйлакларига кафанлашларини васият қилган эди. У зот унинг жаноза намозини ўқидилар, уни кўйлакларига кафанладилар ва қабри устида турдилар. Шундан сўнг Аллоҳ: {Улардан бирор ким ўлса, унга ҳеч қачон жаноза намози ўқима ва қабри устида турма} оятини нозил қилди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُوسُفَ السُّلَمِيُّ، حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا الْحَارِثُ بْنُ نَبْهَانَ، حَدَّثَنَا عُتْبَةُ بْنُ يَقْظَانَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، عَنْ مَكْحُولٍ، عَنْ وَاثِلَةَ بْنِ الأَسْقَعِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ صَلُّوا عَلَى كُلِّ مَيِّتٍ وَجَاهِدُوا مَعَ كُلِّ أَمِيرٍ ‏"‏ ‏.‏

Vosila ibn al-Asqaʼ (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Har bir oʻlgan kishiga janoza namozi oʻqinglar va har bir amir bilan birga jihod qilinglar», dedilar.Восила ибн ал-Асқаъ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳар бир ўлган кишига жаноза намози ўқинглар ва ҳар бир амир билан бирга жиҳод қилинглар», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَامِرِ بْنِ زُرَارَةَ، حَدَّثَنَا شَرِيكُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ، أَنَّ رَجُلاً، مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ جُرِحَ فَآذَتْهُ الْجِرَاحَةُ فَدَبَّ إِلَى مَشَاقِصِهِ فَذَبَحَ بِهِ نَفْسَهُ فَلَمْ يُصَلِّ عَلَيْهِ النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏.‏ قَالَ وَكَانَ ذَلِكَ أَدَبًا مِنْهُ ‏.‏

Jobir ibn Samura (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ sahobalaridan bir kishi jarohatlangan edi, jarohat unga ozor bera boshlagach, u paykoni tomon suqilib borib, oʻzini oʻzi soʻydi. Shu sababli Nabiy ﷺ uning janoza namozini oʻqimadilar. Roviy: «Bu u zotdan (boshqalarga) tarbiya boʻldi», dedi.Жобир ибн Самура (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ саҳобаларидан бир киши жароҳатланган эди, жароҳат унга озор бера бошлагач, у пайкони томон суқилиб бориб, ўзини ўзи сўйди. Шу сабабли Набий ﷺ унинг жаноза намозини ўқимадилар. Ровий: «Бу у зотдан (бошқаларга) тарбия бўлди», деди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ، أَنْبَأَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، حَدَّثَنَا ثَابِتٌ، عَنْ أَبِي رَافِعٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، ‏.‏ أَنَّ امْرَأَةً، سَوْدَاءَ كَانَتْ تَقُمُّ الْمَسْجِدَ فَفَقَدَهَا رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَسَأَلَ عَنْهَا بَعْدَ أَيَّامٍ فَقِيلَ لَهُ إِنَّهَا مَاتَتْ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَهَلاَّ آذَنْتُمُونِي ‏"‏ ‏.‏ فَأَتَى قَبْرَهَا فَصَلَّى عَلَيْهَا ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, bir qora tanli ayol masjidni supurar edi. Rasululloh ﷺ uni koʻrmay qoldilar va bir necha kundan soʻng u haqda soʻradilar. U zotga: «U vafot etdi», deyildi. U zot: «Nega menga xabar qilmadinglar?» dedilar. Soʻng uning qabriga borib, janoza namozini oʻqidilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, бир қора танли аёл масжидни супурар эди. Расулуллоҳ ﷺ уни кўрмай қолдилар ва бир неча кундан сўнг у ҳақда сўрадилар. У зотга: «У вафот этди», дейилди. У зот: «Нега менга хабар қилмадинглар?» дедилар. Сўнг унинг қабрига бориб, жаноза намозини ўқидилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ حَكِيمٍ، حَدَّثَنَا خَارِجَةُ بْنُ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ ثَابِتٍ، وَكَانَ، أَكْبَرَ مِنْ زَيْدٍ قَالَ خَرَجْنَا مَعَ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَلَمَّا وَرَدَ الْبَقِيعَ فَإِذَا هُوَ بِقَبْرٍ جَدِيدٍ فَسَأَلَ عَنْهُ فَقَالُوا فُلاَنَةُ ‏.‏ قَالَ فَعَرَفَهَا وَقَالَ ‏"‏ أَلاَ آذَنْتُمُونِي بِهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا كُنْتَ قَائِلاً صَائِمًا فَكَرِهْنَا أَنْ نُؤْذِيَكَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَلاَ تَفْعَلُوا لاَ أَعْرِفَنَّ مَا مَاتَ فِيكُمْ مَيِّتٌ مَا كُنْتُ بَيْنَ أَظْهُرِكُمْ إِلاَّ آذَنْتُمُونِي بِهِ فَإِنَّ صَلاَتِي عَلَيْهِ لَهُ رَحْمَةٌ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ أَتَى الْقَبْرَ فَصَفَّنَا خَلْفَهُ فَكَبَّرَ عَلَيْهِ أَرْبَعًا ‏.‏

Yazid ibn Sobit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ bilan birga chiqdik. Baqiega yetib kelganimizda, u zot yangi bir qabrga duch keldilar va u haqda soʻradilar. Ular: «Falon ayol», dedilar. U zot uni tanidilar va: «Nega menga u haqda xabar qilmadinglar?» dedilar. Ular: «Siz qaylula qilib, roʻza tutgan edingiz, sizga tashvish berishni yoqtirmadik», dedilar. U zot: «Bunday qilmanglar. Men oranglarda ekanimda oranglardan biror kishi vafot etsa, menga xabar qilinglar. Chunki mening uning ustiga oʻqigan namozim unga rahmatdir», dedilar. Soʻng qabrga keldilar. Bizni orqalariga saf qildilar va uning ustiga toʻrt takbir aytdilar.Язид ибн Собит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ билан бирга чиқдик. Бақиэга етиб келганимизда, у зот янги бир қабрга дуч келдилар ва у ҳақда сўрадилар. Улар: «Фалон аёл», дедилар. У зот уни танидилар ва: «Нега менга у ҳақда хабар қилмадинглар?» дедилар. Улар: «Сиз қайлула қилиб, рўза тутган эдингиз, сизга ташвиш беришни ёқтирмадик», дедилар. У зот: «Бундай қилманглар. Мен орангларда эканимда оранглардан бирор киши вафот этса, менга хабар қилинглар. Чунки менинг унинг устига ўқиган намозим унга раҳматдир», дедилар. Сўнг қабрга келдилар. Бизни орқаларига саф қилдилар ва унинг устига тўрт такбир айтдилар.

حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ حُمَيْدِ بْنِ كَاسِبٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ الدَّرَاوَرْدِيُّ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ زَيْدِ بْنِ الْمُهَاجِرِ بْنِ قُنْفُذٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَامِرِ بْنِ رَبِيعَةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ امْرَأَةً، سَوْدَاءَ مَاتَتْ و لَمْ يُؤْذَنْ بِهَا النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَأُخْبِرَ بِذَلِكَ فَقَالَ ‏"‏ هَلاَّ آذَنْتُمُونِي بِهَا ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ لأَصْحَابِهِ ‏"‏ صُفُّوا عَلَيْهَا ‏"‏ ‏.‏ فَصَلَّى عَلَيْهَا ‏.‏

Omir ibn Rabia (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, bir qora tanli ayol vafot etdi, ammo bu haqda Nabiy ﷺ ga xabar qilinmadi. Soʻng u zotga xabar berilganda: «Nega menga u haqda xabar qilmadinglar?» dedilar. Keyin sahobalariga: «Uning ustiga saf boʻlinglar», dedilar va uning janoza namozini oʻqidilar.Омир ибн Рабиа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, бир қора танли аёл вафот этди, аммо бу ҳақда Набий ﷺ га хабар қилинмади. Сўнг у зотга хабар берилганда: «Нега менга у ҳақда хабар қилмадинглар?» дедилар. Кейин саҳобаларига: «Унинг устига саф бўлинглар», дедилар ва унинг жаноза намозини ўқидилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ الشَّيْبَانِيِّ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ مَاتَ رَجُلٌ وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَعُودُهُ. فَدَفَنُوهُ بِاللَّيْلِ. فَلَمَّا أَصْبَحَ أَعْلَمُوهُ. فَقَالَ ‏"‏ مَا مَنَعَكُمْ أَنْ تُعْلِمُونِي ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا كَانَ اللَّيْلُ وَكَانَتِ الظُّلْمَةُ فَكَرِهْنَا أَنْ نَشُقَّ عَلَيْكَ ‏.‏ فَأَتَى قَبْرَهُ، فَصَلَّى عَلَيْهِ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi vafot etdi. Rasululloh ﷺ uni yoʻqlab turar edilar. Ular uni kechasi koʻmdilar. Tong otgach, u zotga xabar berdilar. U zot: «Menga xabar berishdan sizlarni nima man qildi?» dedilar. Ular: «Kecha edi, qorongʻu edi, sizga mashaqqat berishni yoqtirmadik», dedilar. Shundan soʻng u zot uning qabriga borib, janoza namozini oʻqidilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир киши вафот этди. Расулуллоҳ ﷺ уни йўқлаб турар эдилар. Улар уни кечаси кўмдилар. Тонг отгач, у зотга хабар бердилар. У зот: «Менга хабар беришдан сизларни нима ман қилди?» дедилар. Улар: «Кеча эди, қоронғу эди, сизга машаққат беришни ёқтирмадик», дедилар. Шундан сўнг у зот унинг қабрига бориб, жаноза намозини ўқидилар.

حَدَّثَنَا الْعَبَّاسُ بْنُ عَبْدِ الْعَظِيمِ الْعَنْبَرِيُّ، وَمُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، قَالاَ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ الشَّهِيدِ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ صَلَّى عَلَى قَبْرٍ بَعْدَ مَا قُبِرَ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ dafn qilingandan keyin qabr ustida janoza namozini oʻqidilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ дафн қилингандан кейин қабр устида жаноза намозини ўқидилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا مِهْرَانُ بْنُ أَبِي عُمَرَ، عَنْ أَبِي سِنَانٍ، عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ مَرْثَدٍ، عَنِ ابْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ صَلَّى عَلَى مَيِّتٍ بَعْدَ مَا دُفِنَ ‏.‏

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ bir marhumga u dafn qilingandan keyin janoza namozini oʻqidilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ бир марҳумга у дафн қилингандан кейин жаноза намозини ўқидилар.

حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ شُرَحْبِيلَ، عَنِ ابْنِ لَهِيعَةَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِيرَةِ، عَنْ أَبِي الْهَيْثَمِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، قَالَ كَانَتْ سَوْدَاءُ تَقُمُّ الْمَسْجِدَ فَتُوُفِّيَتْ لَيْلاً فَلَمَّا أَصْبَحَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ أُخْبِرَ بِمَوْتِهَا فَقَالَ ‏"‏ أَلاَ آذَنْتُمُونِي بِهَا ‏"‏ ‏.‏ فَخَرَجَ بِأَصْحَابِهِ فَوَقَفَ عَلَى قَبْرِهَا فَكَبَّرَ عَلَيْهَا وَالنَّاسُ مِنْ خَلْفِهِ وَدَعَا لَهَا ثُمَّ انْصَرَفَ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir qora ayol masjidni supurar edi. U kechasi vafot etdi. Rasululloh ﷺ tongda uning oʻlimidan xabar topgach: «Nega menga bildirmadingiz?» dedilar. Soʻng sahobalari bilan chiqib, uning qabri ustida turdilar va odamlar orqalarida turgan holda unga takbir aytib janoza namozini oʻqidilar hamda unga duo qildilar, keyin qaytdilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир қора аёл масжидни супурар эди. У кечаси вафот этди. Расулуллоҳ ﷺ тонгда унинг ўлимидан хабар топгач: «Нега менга билдирмадингиз?» дедилар. Сўнг саҳобалари билан чиқиб, унинг қабри устида турдилар ва одамлар орқаларида турган ҳолда унга такбир айтиб жаноза намозини ўқидилар ҳамда унга дуо қилдилар, кейин қайтдилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ إِنَّ النَّجَاشِيَّ قَدْ مَاتَ ‏"‏ ‏.‏ فَخَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ وَأَصْحَابُهُ إِلَى الْبَقِيعِ ‏.‏ فَصَفَّنَا خَلْفَهُ وَتَقَدَّمَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَكَبَّرَ أَرْبَعَ تَكْبِيرَاتٍ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, Najoshiy vafot etdi», dedilar. Soʻng Rasululloh ﷺ va sahobalari Baqiʼga chiqdilar. Biz ularning orqasida saf tortdik, Rasululloh ﷺ oldinga oʻtdilar va toʻrt marta takbir aytdilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, Нажоший вафот этди», дедилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ ва саҳобалари Бақиъга чиқдилар. Биз уларнинг орқасида саф тортдик, Расулуллоҳ ﷺ олдинга ўтдилар ва тўрт марта такбир айтдилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ خَلَفٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ زِيَادٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ، ح وَحَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ رَافِعٍ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، جَمِيعًا عَنْ يُونُسَ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ أَبِي الْمُهَلَّبِ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ الْحُصَيْنِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ إِنَّ أَخَاكُمُ النَّجَاشِيَّ قَدْ مَاتَ فَصَلُّوا عَلَيْهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَقَامَ فَصَلَّيْنَا خَلْفَهُ وَإِنِّي لَفِي الصَّفِّ الثَّانِي فَصَلَّى عَلَيْهِ صفَّين‏.‏

Imron ibn Husayn (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, birodaringiz Najoshiy vafot etdi, unga janoza namozini oʻqinglar», dedilar. Soʻng u zot turdilar va biz ularning orqasida namoz oʻqidik. Men ikkinchi safda edim. U zot unga ikki saf boʻlib janoza namozini oʻqidilar.Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, биродарингиз Нажоший вафот этди, унга жаноза намозини ўқинглар», дедилар. Сўнг у зот турдилар ва биз уларнинг орқасида намоз ўқидик. Мен иккинчи сафда эдим. У зот унга икки саф бўлиб жаноза намозини ўқидилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ هِشَامٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ حُمْرَانَ بْنِ أَعْيَنَ، عَنْ أَبِي الطُّفَيْلِ، عَنْ مُجَمِّعِ بْنِ جَارِيَةَ الأَنْصَارِيِّ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ إِنَّ أَخَاكُمُ النَّجَاشِيَّ قَدْ مَاتَ فَقُومُوا فَصَلُّوا عَلَيْهِ ‏"‏ ‏.‏ فَصَففنَا خَلْفَهُ صَفَّيْنِ ‏.‏

Mujammiʼ ibn Joriya al-Ansoriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, birodaringiz Najoshiy vafot etdi, turib unga janoza namozini oʻqinglar», dedilar. Biz ularning orqasida ikki saf boʻlib saf tortdik.Мужаммиъ ибн Жория ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, биродарингиз Нажоший вафот этди, туриб унга жаноза намозини ўқинглар», дедилар. Биз уларнинг орқасида икки саф бўлиб саф тортдик.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، عَنِ الْمُثَنَّى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَبِي الطُّفَيْلِ، عَنْ حُذَيْفَةَ بْنِ أَسِيدٍ، أَنَّ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ خَرَجَ بِهِمْ فَقَالَ ‏"‏ صَلُّوا عَلَى أَخٍ لَكُمْ مَاتَ بِغَيْرِ أَرْضِكُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا: مَنْ هُوَ؟ قَالَ: ‏"‏ النَّجَاشِيُّ ‏"‏ ‏.‏

Huzayfa ibn Asid (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ ularni olib chiqdilar va: «Oʻz yurtingizdan boshqa yerda vafot etgan bir birodaringizga janoza namozini oʻqinglar», dedilar. Ular: «U kim?» dedilar. U zot: «Najoshiy», dedilar.Ҳузайфа ибн Асид (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ уларни олиб чиқдилар ва: «Ўз юртингиздан бошқа ерда вафот этган бир биродарингизга жаноза намозини ўқинглар», дедилар. Улар: «У ким?» дедилар. У зот: «Нажоший», дедилар.

حَدَّثَنَا سَهْلُ بْنُ أَبِي سَهْلٍ، حَدَّثَنَا مَكِّيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ أَبُو السَّكَنِ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ صَلَّى عَلَى النَّجَاشِيِّ فَكَبَّرَ أَرْبَعًا ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Najoshiyga janoza namozini oʻqidilar va toʻrt marta takbir aytdilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Нажошийга жаноза намозини ўқидилар ва тўрт марта такбир айтдилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ مَنْ صَلَّى عَلَى جِنَازَةٍ فَلَهُ قِيرَاطٌ وَمَنِ انْتَظَرَ حَتَّى يُفْرَغَ مِنْهَا فَلَهُ قِيرَاطَانِ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا وَمَا الْقِيرَاطَانِ قَالَ ‏"‏ مِثْلُ الْجَبَلَيْنِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Kimki bir janozaga namoz oʻqisa, unga bir qiyrot boʻladi, kimki undan (dafndan) forigʻ boʻlingunicha kutib tursa, unga ikki qiyrot boʻladi», dedilar. Ular: «Bu ikki qiyrot nima?» dedilar. U zot: «Ikki togʻ misolidadir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Кимки бир жанозага намоз ўқиса, унга бир қийрот бўлади, кимки ундан (дафндан) фориғ бўлингунича кутиб турса, унга икки қийрот бўлади», дедилар. Улар: «Бу икки қийрот нима?» дедилар. У зот: «Икки тоғ мисолидадир», дедилар.

حَدَّثَنَا حُمَيْدُ بْنُ مَسْعَدَةَ، حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ الْحَارِثِ، حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، عَنْ قَتَادَةَ، حَدَّثَنِي سَالِمُ بْنُ أَبِي الْجَعْدِ، عَنْ مَعْدَانَ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ، عَنْ ثَوْبَانَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ مَنْ صَلَّى عَلَى جِنَازَةٍ فَلَهُ قِيرَاطٌ وَمَنْ شَهِدَ دَفْنَهَا فَلَهُ قِيرَاطَانِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ: فَسُئِلَ نَبِيُّ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ عَنِ الْقِيرَاطِ؟ فَقَالَ ‏"‏ مِثْلُ أُحُدٍ ‏"‏ ‏.‏

Savbon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kimki bir janozaga namoz oʻqisa, unga bir qiyrot boʻladi, kimki uning dafnida hozir boʻlsa, unga ikki qiyrot boʻladi», dedilar. Allohning Nabiysi ﷺ dan qiyrot haqida soʻralganda, u zot: «Uhud togʻi misolidadir», dedilar.Савбон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кимки бир жанозага намоз ўқиса, унга бир қийрот бўлади, кимки унинг дафнида ҳозир бўлса, унга икки қийрот бўлади», дедилар. Аллоҳнинг Набийси ﷺ дан қийрот ҳақида сўралганда, у зот: «Уҳуд тоғи мисолидадир», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ الْمُحَارِبِيُّ، عَنْ حَجَّاجِ بْنِ أَرْطَاةَ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ ثَابِتٍ، عَنْ زِرِّ بْنِ حُبَيْشٍ، عَنْ أُبَىِّ بْنِ كَعْبٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ مَنْ صَلَّى عَلَى جِنَازَةٍ فَلَهُ قِيرَاطٌ وَمَنْ شَهِدَهَا حَتَّى تُدْفَنَ فَلَهُ قِيرَاطَانِ وَالَّذِي نَفْسُ مُحَمَّدٍ بِيَدِهِ الْقِيرَاطُ أَعْظَمُ مِنْ أُحُدٍ هَذَا ‏"‏ ‏.‏

Ubay ibn Kaʼb (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kimki bir janozaga namoz oʻqisa, unga bir qiyrot boʻladi, kimki u dafn qilinguncha hozir boʻlib tursa, unga ikki qiyrot boʻladi. Muhammadning joni Uning qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, qiyrot mana bu Uhuddan ham ulugʻroqdir», dedilar.Убай ибн Каъб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кимки бир жанозага намоз ўқиса, унга бир қийрот бўлади, кимки у дафн қилингунча ҳозир бўлиб турса, унга икки қийрот бўлади. Муҳаммаднинг жони Унинг қўлида бўлган Зотга қасамки, қийрот мана бу Уҳуддан ҳам улуғроқдир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رُمْحٍ، أَنْبَأَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنْ عَامِرِ بْنِ رَبِيعَةَ، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ح: وَحَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَامِرِ بْنِ رَبِيعَةَ، سَمِعَهُ يُحَدِّثُ، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ: ‏"‏ إِذَا رَأَيْتُمُ الْجِنَازَةَ فَقُومُوا لَهَا حَتَّى تُخَلِّفَكُمْ أَوْ تُوضَعَ ‏"‏ ‏.‏

Omir ibn Robiʼa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Janozani koʻrsangiz, u sizdan oʻtib ketguncha yoki yerga qoʻyilguncha unga (hurmat) uchun turinglar», dedilar.Омир ибн Робиъа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Жанозани кўрсангиз, у сиздан ўтиб кетгунча ёки ерга қўйилгунча унга (ҳурмат) учун туринглар», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَهَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ مُرَّ عَلَى النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ بِجِنَازَةٍ فَقَامَ وَقَالَ ‏"‏ قُومُوا فَإِنَّ لِلْمَوْتِ فَزَعًا ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ ning yonlaridan bir janoza oʻtkazildi. Shunda u zot oʻrinlaridan turdilar va: «Turinglar, chunki oʻlimda dahshat bordir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ нинг ёнларидан бир жаноза ўтказилди. Шунда у зот ўринларидан турдилар ва: «Туринглар, чунки ўлимда даҳшат бордир», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ، عَنْ مَسْعُودِ بْنِ الْحَكَمِ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، قَالَ قَامَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ لِجِنَازَةٍ فَقُمْنَا حَتَّى جَلَسَ فَجَلَسْنَا ‏.‏

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bir janoza uchun oʻrinlaridan turdilar, biz ham turdik. Nihoyat u zot oʻtirdilar, shunda biz ham oʻtirdik.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бир жаноза учун ўринларидан турдилар, биз ҳам турдик. Ниҳоят у зот ўтирдилар, шунда биз ҳам ўтирдик.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، وَعُقْبَةُ بْنُ مُكْرَمٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا صَفْوَانُ بْنُ عِيسَى، حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ رَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سُلَيْمَانَ بْنِ جُنَادَةَ بْنِ أَبِي أُمَيَّةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، عَنْ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ إِذَا اتَّبَعَ جِنَازَةً لَمْ يَقْعُدْ حَتَّى تُوضَعَ فِي اللَّحْدِ فَعَرَضَ لَهُ حَبْرٌ فَقَالَ هَكَذَا نَصْنَعُ يَا مُحَمَّدُ ‏.‏ فَجَلَسَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ وَقَالَ ‏"‏ خَالِفُوهُمْ ‏"‏ ‏.‏

Ubada ibn Somit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bir janozaga ergashsalar, u lahadga qoʻyilmaguncha oʻtirmas edilar. Bir yahudiy olim ularning oldiga chiqib: «Ey Muhammad, biz ham xuddi shunday qilamiz», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ oʻtirdilar va: «Ularga muxolif boʻlinglar», dedilar.Убада ибн Сомит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бир жанозага эргашсалар, у лаҳадга қўйилмагунча ўтирмас эдилар. Бир яҳудий олим уларнинг олдига чиқиб: «Эй Муҳаммад, биз ҳам худди шундай қиламиз», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ ўтирдилар ва: «Уларга мухолиф бўлинглар», дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا شَرِيكُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَامِرِ بْنِ رَبِيعَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ فَقَدْتُهُ - تَعْنِي النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ - فَإِذَا هُوَ بِالْبَقِيعِ فَقَالَ ‏"‏ السَّلاَمُ عَلَيْكُمْ دَارَ قَوْمٍ مُؤْمِنِينَ أَنْتُمْ لَنَا فَرَطٌ وَإِنَّا بِكُمْ لاَحِقُونَ اللَّهُمَّ لاَ تَحْرِمْنَا أَجْرَهُمْ وَلاَ تَفْتِنَّا بَعْدَهُمْ ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U zotni, yaʼni Nabiy ﷺni topolmadim. Qarasam, u zot Baqiʼda ekanlar. U zot: «Assalomu alaykum, ey moʻmin qavmning maskani. Sizlar bizdan oldin ketdingizlar, biz ham sizlarga qoʻshiluvchimiz. Allohim, ularning ajrini bizga harom qilma va ulardan keyin bizni fitnaga solma», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У зотни, яъни Набий ﷺни тополмадим. Қарасам, у зот Бақиъда эканлар. У зот: «Ассалому алайкум, эй мўмин қавмнинг маскани. Сизлар биздан олдин кетдингизлар, биз ҳам сизларга қўшилувчимиз. Аллоҳим, уларнинг ажрини бизга ҳаром қилма ва улардан кейин бизни фитнага солма», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبَّادِ بْنِ آدَمَ، حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ مَرْثَدٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يُعَلِّمُهُمْ إِذَا خَرَجُوا إِلَى الْمَقَابِرِ. كَانَ قَائِلُهُمْ يَقُولُ: السَّلاَمُ عَلَيْكُمْ أَهْلَ الدِّيَارِ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُسْلِمِينَ وَإِنَّا إِنْ شَاءَ اللَّهُ بِكُمْ لاَحِقُونَ نَسْأَلُ اللَّهَ لَنَا وَلَكُمُ الْعَافِيَةَ ‏.‏

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ularga qabristonga chiqqanlarida qaytaruvchisi shunday deyishni oʻrgatar edilar: «Assalomu alaykum, ey moʻminlar va musulmonlardan boʻlgan bu maskanlar ahli. Inshaalloh, biz ham sizlarga qoʻshiluvchimiz. Allohdan oʻzimiz uchun va sizlar uchun ofiyat soʻraymiz».Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ уларга қабристонга чиққанларида қайтарувчиси шундай дейишни ўргатар эдилар: «Ассалому алайкум, эй мўминлар ва мусулмонлардан бўлган бу масканлар аҳли. Иншааллоҳ, биз ҳам сизларга қўшилувчимиз. Аллоҳдан ўзимиз учун ва сизлар учун офият сўраймиз».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ زِيَادٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ يُونُسَ بْنِ خَبَّابٍ، عَنِ الْمِنْهَالِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ زَاذَانَ، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ، قَالَ خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فِي جِنَازَةٍ فَقَعَدَ حِيَالَ الْقِبْلَةِ ‏.‏

Baro ibn Ozib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bilan bir janozaga chiqdik. U zot qibla tomonga qarab oʻtirdilar.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ билан бир жанозага чиқдик. У зот қибла томонга қараб ўтирдилар.

حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا أَبُو خَالِدٍ الأَحْمَرُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ قَيْسٍ، عَنِ الْمِنْهَالِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ زَاذَانَ، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ، قَالَ خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فِي جِنَازَةٍ فَانْتَهَيْنَا إِلَى الْقَبْرِ فَجَلَسَ وَجَلَسْنَا كَأَنَّ عَلَى رُءُوسِنَا الطَّيْرَ ‏.‏

Baro ibn Ozib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bilan bir janozaga chiqdik. Qabrga yetib keldik. U zot oʻtirdilar, biz ham xuddi boshimizda qush turgandek jimgina oʻtirdik.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ билан бир жанозага чиқдик. Қабрга етиб келдик. У зот ўтирдилар, биз ҳам худди бошимизда қуш тургандек жимгина ўтирдик.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ، حَدَّثَنَا لَيْثُ بْنُ أَبِي سُلَيْمٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ح وَحَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو خَالِدٍ الأَحْمَرُ، حَدَّثَنَا الْحَجَّاجُ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ إِذَا أُدْخِلَ الْمَيِّتُ الْقَبْرَ قَالَ ‏"‏ بِسْمِ اللَّهِ وَعَلَى مِلَّةِ رَسُولِ اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏ وَقَالَ أَبُو خَالِدٍ مَرَّةً إِذَا وُضِعَ الْمَيِّتُ فِي لَحْدِهِ قَالَ ‏"‏ بِسْمِ اللَّهِ وَعَلَى سُنَّةِ رَسُولِ اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏ وَقَالَ هِشَامٌ فِي حَدِيثِهِ ‏"‏ بِسْمِ اللَّهِ وَفِي سَبِيلِ اللَّهِ وَعَلَى مِلَّةِ رَسُولِ اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ mayyit qabrga qoʻyilganda: «Bismillah va alo millati Rasulillah (Alloh nomi bilan va Rasulullohning dini uzra)», der edilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ маййит қабрга қўйилганда: «Бисмиллаҳ ва ало миллати Расулиллаҳ (Аллоҳ номи билан ва Расулуллоҳнинг дини узра)», дер эдилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ مُحَمَّدٍ الرَّقَاشِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ الْخَطَّابِ، حَدَّثَنَا مِنْدَلُ بْنُ عَلِيٍّ، أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي رَافِعٍ، عَنْ دَاوُدَ بْنِ الْحُصَيْنِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي رَافِعٍ، قَالَ سَلَّ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ سَعْدًا وَرَشَّ عَلَى قَبْرِهِ مَاءً ‏.‏

Abu Rofiʼ (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Saʼdni qabriga sekin qoʻydilar va qabri ustiga suv sepdilar.Абу Рофиъ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Саъдни қабрига секин қўйдилар ва қабри устига сув сепдилар.

حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ إِسْحَاقَ، حَدَّثَنَا الْمُحَارِبِيُّ، عَنْ عَمْرِو بْنِ قَيْسٍ، عَنْ عَطِيَّةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ أُخِذَ مِنْ قِبَلِ الْقِبْلَةِ وَاسْتُقْبِلَ اسْتِقْبَالاً وَاسْتُلَّ اسْتِلاَلاً ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ qibla tomonidan olinib, qabrlariga sekin qoʻyildilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ қибла томонидан олиниб, қабрларига секин қўйилдилар.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْكَلْبِيُّ، حَدَّثَنَا إِدْرِيسُ الأَوْدِيُّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، قَالَ حَضَرْتُ ابْنَ عُمَرَ فِي جِنَازَةٍ فَلَمَّا وَضَعَهَا فِي اللَّحْدِ قَالَ بِسْمِ اللَّهِ وَفِي سَبِيلِ اللَّهِ وَعَلَى مِلَّةِ رَسُولِ اللَّهِ ‏.‏ فَلَمَّا أُخِذَ فِي تَسْوِيَةِ اللَّبِنِ عَلَى اللَّحْدِ قَالَ اللَّهُمَّ أَجِرْهَا مِنَ الشَّيْطَانِ وَمِنْ عَذَابِ الْقَبْرِ اللَّهُمَّ جَافِ الأَرْضَ عَنْ جَنْبَيْهَا وَصَعِّدْ رُوحَهَا وَلَقِّهَا مِنْكَ رِضْوَانًا ‏.‏ قُلْتُ يَا ابْنَ عُمَرَ أَشَىْءٌ سَمِعْتَهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ أَمْ قُلْتَهُ بِرَأْيِكَ قَالَ إِنِّي إِذًا لَقَادِرٌ عَلَى الْقَوْلِ بَلْ شَىْءٌ سَمِعْتُهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏.‏

Said ibn al-Musayyab (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Ibn Umar bilan bir janozada hozir boʻldim. U mayyitni lahadga qoʻyganida: «Bismillah va fi sabilillah va alo millati Rasulillah (Alloh nomi bilan, Alloh yoʻlida va Rasulullohning dini uzra)», dedi. Lahad ustiga gʻisht tekislay boshlaganida esa: «Allohim, uni shaytondan va qabr azobidan asra. Allohim, yerni uning ikki yonidan uzoq qil, ruhini yuqoriga koʻtar va uni Oʻzingdan roziliging ila uchrat», dedi. Men: «Ey Ibn Umar, buni Rasululloh ﷺdan eshitganmisan yoki oʻz raʼying bilan aytdingmi?» dedim. U: «Agar shunday boʻlsa, men gap toʻqishga qodir kishi boʻlar edim. Yoʻq, balki buni Rasululloh ﷺdan eshitdim», dedi.Саид ибн ал-Мусайяб (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Ибн Умар билан бир жанозада ҳозир бўлдим. У маййитни лаҳадга қўйганида: «Бисмиллаҳ ва фи сабилиллаҳ ва ало миллати Расулиллаҳ (Аллоҳ номи билан, Аллоҳ йўлида ва Расулуллоҳнинг дини узра)», деди. Лаҳад устига ғишт текислай бошлаганида эса: «Аллоҳим, уни шайтондан ва қабр азобидан асра. Аллоҳим, ерни унинг икки ёнидан узоқ қил, руҳини юқорига кўтар ва уни Ўзингдан розилигинг ила учрат», деди. Мен: «Эй Ибн Умар, буни Расулуллоҳ ﷺдан эшитганмисан ёки ўз раъйинг билан айтдингми?» дедим. У: «Агар шундай бўлса, мен гап тўқишга қодир киши бўлар эдим. Йўқ, балки буни Расулуллоҳ ﷺдан эшитдим», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا حَكَّامُ بْنُ سَلْمٍ الرَّازِيُّ، قَالَ سَمِعْتُ عَلِيَّ بْنَ عَبْدِ الأَعْلَى، يَذْكُرُ عَنْ أَبِيهِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ اللَّحْدُ لَنَا وَالشَّقُّ لِغَيْرِنَا ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Lahad biz uchun, yorib qazish esa boshqalar uchundir», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Лаҳад биз учун, ёриб қазиш эса бошқалар учундир», дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مُوسَى السُّدِّيُّ، حَدَّثَنَا شَرِيكٌ، عَنْ أَبِي الْيَقْظَانِ، عَنْ زَاذَانَ، عَنْ جَرِيرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْبَجَلِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ اللَّحْدُ لَنَا وَالشَّقُّ لِغَيْرِنَا ‏"‏ ‏.‏

Jarir ibn Abdulloh al-Bajaliy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Lahad biz uchun, yorib qazish esa boshqalar uchundir», dedilar.Жарир ибн Абдуллоҳ ал-Бажалий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Лаҳад биз учун, ёриб қазиш эса бошқалар учундир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ الزُّهْرِيُّ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ عَامِرِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ سَعْدٍ، أَنَّهُ قَالَ: أَلْحِدُوا لِي لَحْدًا وَانْصِبُوا عَلَىَّ اللَّبِنَ نَصْبًا كَمَا فُعِلَ بِرَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏.‏

Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Menga lahad qilinglar va Rasululloh ﷺga qilingani kabi ustimga gʻisht tik qoʻyinglar», dedi.Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Менга лаҳад қилинглар ва Расулуллоҳ ﷺга қилингани каби устимга ғишт тик қўйинглар», деди.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا هَاشِمُ بْنُ الْقَاسِمِ، حَدَّثَنَا مُبَارَكُ بْنُ فَضَالَةَ، حَدَّثَنِي حُمَيْدٌ الطَّوِيلُ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ: لَمَّا تُوُفِّيَ النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ كَانَ بِالْمَدِينَةِ رَجُلٌ يَلْحَدُ وَآخَرُ يَضْرَحُ. فَقَالُوا: نَسْتَخِيرُ رَبَّنَا وَنَبْعَثُ إِلَيْهِمَا فَأَيُّهُمَا سَبَقَ تَرَكْنَاهُ ‏.‏ فَأُرْسِلَ إِلَيْهِمَا فَسَبَقَ صَاحِبُ اللَّحْدِ. فَلَحَدُوا لِلنَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ vafot etganlarida Madinada bir kishi lahad qilar, boshqasi esa yorib qazir edi. Ular: «Robbimizdan yaxshilik soʻraymiz va ikkalasiga odam yuboramiz, qaysi biri oldin kelsa, oʻshaniki boʻladi», dedilar. Shunda ikkalasiga odam yuborildi. Lahad qiluvchi oldin keldi. Bas, ular Nabiy ﷺga lahad qildilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ вафот этганларида Мадинада бир киши лаҳад қилар, бошқаси эса ёриб қазир эди. Улар: «Роббимиздан яхшилик сўраймиз ва иккаласига одам юборамиз, қайси бири олдин келса, ўшаники бўлади», дедилар. Шунда иккаласига одам юборилди. Лаҳад қилувчи олдин келди. Бас, улар Набий ﷺга лаҳад қилдилар.

حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ شَبَّةَ بْنِ عُبَيْدَةَ بْنِ زَيْدٍ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ بْنُ طُفَيْلٍ الْمُقْرِئُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ الْقُرَشِيُّ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ لَمَّا مَاتَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ اخْتَلَفُوا فِي اللَّحْدِ وَالشَّقِّ حَتَّى تَكَلَّمُوا فِي ذَلِكَ وَارْتَفَعَتْ أَصْوَاتُهُمْ ‏.‏ فَقَالَ: عُمَرُ لاَ تَصْخَبُوا عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ حَيًّا وَلاَ مَيِّتًا أَوْ كَلِمَةً نَحْوَهَا ‏.‏ فَأَرْسَلُوا إِلَى الشَّقَّاقِ وَاللاَّحِدِ جَمِيعًا فَجَاءَ اللاَّحِدُ فَلَحَدَ لِرَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ثُمَّ دُفِنَ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ vafot etganlarida lahad va yorib qazish borasida ixtilof qildilar, hatto bu haqda gaplashib, ovozlarini koʻtardilar. Shunda Umar: «Rasululloh ﷺning oldilarida tirik boʻlsinlar, vafot etgan boʻlsinlar, shovqin qilmanglar», dedi yoki shunga oʻxshash bir soʻz aytdi. Bas, ular yorib qazuvchi va lahad qiluvchining ikkalasiga ham odam yubordilar. Lahad qiluvchi kelib, Rasululloh ﷺga lahad qildi. Soʻng u zot ﷺ dafn etildilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ вафот этганларида лаҳад ва ёриб қазиш борасида ихтилоф қилдилар, ҳатто бу ҳақда гаплашиб, овозларини кўтардилар. Шунда Умар: «Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларида тирик бўлсинлар, вафот этган бўлсинлар, шовқин қилманглар», деди ёки шунга ўхшаш бир сўз айтди. Бас, улар ёриб қазувчи ва лаҳад қилувчининг иккаласига ҳам одам юбордилар. Лаҳад қилувчи келиб, Расулуллоҳ ﷺга лаҳад қилди. Сўнг у зот ﷺ дафн этилдилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ الْحُبَابِ، حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ عُبَيْدَةَ، حَدَّثَنِي سَعِيدُ بْنُ أَبِي سَعِيدٍ، عَنِ الأَدْرَعِ السُّلَمِيِّ، قَالَ جِئْتُ لَيْلَةً أَحْرُسُ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَإِذَا رَجُلٌ قِرَاءَتُهُ عَالِيَةٌ فَخَرَجَ النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَذَا مُرَاءٍ ‏.‏ قَالَ فَمَاتَ بِالْمَدِينَةِ فَفَرَغُوا مِنْ جِهَازِهِ فَحَمَلُوا نَعْشَهُ فَقَالَ النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ ارْفُقُوا بِهِ رَفَقَ اللَّهُ بِهِ إِنَّهُ كَانَ يُحِبُّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَحَفَرَ حُفْرَتَهُ فَقَالَ ‏"‏ أَوْسِعُوا لَهُ وَسَّعَ اللَّهُ عَلَيْهِ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ بَعْضُ أَصْحَابِهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ لَقَدْ حَزِنْتَ عَلَيْهِ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ أَجَلْ إِنَّهُ كَانَ يُحِبُّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ ‏"‏ ‏.‏

Adraʼ as-Sulamiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Bir kecha Nabiy ﷺni qoʻriqlash uchun keldim. Shu payt bir kishi qiroatini baland ovozda oʻqiyotgan edi. Nabiy ﷺ chiqib keldilar. Men: ‹Yo Rasululloh, bu odam riyokorlik qilmoqda›, dedim». U dedi: «Soʻng u kishi Madinada vafot etdi. Uni tayyorlab boʻlishgach, jasadini koʻtarishdi. Nabiy ﷺ: ‹Unga muloyimlik qilinglar, Alloh unga muloyimlik qilsin, chunki u Allohni va Uning Rasulini yaxshi koʻrar edi›, dedilar». U dedi: «Uning qabri qazildi, shunda ular: ‹Unga keng qilinglar, Alloh unga keng qilsin›, dedilar. Baʼzi sahobalar: ‹Yo Rasululloh, siz unga qattiq qaygʻurdingiz›, deyishdi. Shunda u zot: ‹Ha, chunki u Allohni va Uning Rasulini yaxshi koʻrar edi›, dedilar».Адраъ ас-Суламий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Бир кеча Набий ﷺни қўриқлаш учун келдим. Шу пайт бир киши қироатини баланд овозда ўқиётган эди. Набий ﷺ чиқиб келдилар. Мен: ‹Ё Расулуллоҳ, бу одам риёкорлик қилмоқда›, дедим». У деди: «Сўнг у киши Мадинада вафот этди. Уни тайёрлаб бўлишгач, жасадини кўтаришди. Набий ﷺ: ‹Унга мулойимлик қилинглар, Аллоҳ унга мулойимлик қилсин, чунки у Аллоҳни ва Унинг Расулини яхши кўрар эди›, дедилар». У деди: «Унинг қабри қазилди, шунда улар: ‹Унга кенг қилинглар, Аллоҳ унга кенг қилсин›, дедилар. Баъзи саҳобалар: ‹Ё Расулуллоҳ, сиз унга қаттиқ қайғурдингиз›, дейишди. Шунда у зот: ‹Ҳа, чунки у Аллоҳни ва Унинг Расулини яхши кўрар эди›, дедилар».

حَدَّثَنَا أَزْهَرُ بْنُ مَرْوَانَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ هِلاَلٍ، عَنْ أَبِي الدَّهْمَاءِ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عَامِرٍ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ احْفِرُوا وَأَوْسِعُوا وَأَحْسِنُوا ‏"‏ ‏.‏

Hishom ibn Omir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qabrni chuqur qazinglar, keng qilinglar va yaxshilab tayyorlanglar», dedilar.Ҳишом ибн Омир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қабрни чуқур қазинглар, кенг қилинглар ва яхшилаб тайёрланглар», дедилар.

حَدَّثَنَا الْعَبَّاسُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَيُّوبَ أَبُو هُرَيْرَةَ الْوَاسِطِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ كَثِيرِ بْنِ زَيْدٍ، عَنْ زَيْنَبَ بِنْتِ نُبَيْطٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ أَعْلَمَ قَبْرَ عُثْمَانَ بْنِ مَظْعُونٍ بِصَخْرَةٍ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Usmon ibn Mazʼunning qabrini bir tosh bilan belgilab qoʻydilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Усмон ибн Мазъуннинг қабрини бир тош билан белгилаб қўйдилар.

حَدَّثَنَا أَزْهَرُ بْنُ مَرْوَانَ، وَمُحَمَّدُ بْنُ زِيَادٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ عَنْ تَقْصِيصِ الْقُبُورِ ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ qabrlarni gips bilan suvashdan qaytardilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ қабрларни гипс билан сувашдан қайтардилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ مُوسَى، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ أَنْ يُكْتَبَ عَلَى الْقَبْرِ شَىْءٌ ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ qabr ustiga biror narsa yozishdan qaytardilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ қабр устига бирор нарса ёзишдан қайтардилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الرَّقَاشِيُّ، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ يَزِيدَ بْنِ جَابِرٍ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُخَيْمِرَةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، أَنَّ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ نَهَى أَنْ يُبْنَى عَلَى الْقَبْرِ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ qabr ustiga bino qurishdan qaytardilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ қабр устига бино қуришдан қайтардилар.

حَدَّثَنَا الْعَبَّاسُ بْنُ الْوَلِيدِ الدِّمَشْقِيُّ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا سَلَمَةُ بْنُ كُلْثُومٍ، حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ صَلَّى عَلَى جِنَازَةٍ ثُمَّ أَتَى قَبْرَ الْمَيِّتِ فَحَثَى عَلَيْهِ مِنْ قِبَلِ رَأْسِهِ ثَلاَثًا ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bir janoza ustiga namoz oʻqidilar, soʻng mayyitning qabri oldiga kelib, uning bosh tomonidan uch marta tuproq sochdilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бир жаноза устига намоз ўқидилар, сўнг маййитнинг қабри олдига келиб, унинг бош томонидан уч марта тупроқ сочдилар.

حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ سُهَيْلٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ لأَنْ يَجْلِسَ أَحَدُكُمْ عَلَى جَمْرَةٍ تُحْرِقُهُ خَيْرٌ لَهُ مِنْ أَنْ يَجْلِسَ عَلَى قَبْرٍ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Biringiz oʻzini kuydiradigan choʻgʻ ustiga oʻtirsa, bu unga qabr ustiga oʻtirishidan koʻra yaxshiroqdir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингиз ўзини куйдирадиган чўғ устига ўтирса, бу унга қабр устига ўтиришидан кўра яхшироқдир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ بْنِ سَمُرَةَ، حَدَّثَنَا الْمُحَارِبِيُّ، عَنِ اللَّيْثِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ، عَنْ أَبِي الْخَيْرِ، مَرْثَدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْيَزَنِيِّ عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ لأَنْ أَمْشِيَ عَلَى جَمْرَةٍ أَوْ سَيْفٍ أَوْ أَخْصِفَ نَعْلِي بِرِجْلِي أَحَبُّ إِلَىَّ مِنْ أَنْ أَمْشِيَ عَلَى قَبْرِ مُسْلِمٍ وَمَا أُبَالِي أَوَسَطَ الْقُبُورِ قَضَيْتُ حَاجَتِي أَوْ وَسَطَ السُّوقِ ‏"‏ ‏.‏

Uqba ibn Omir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Choʻgʻ yoki qilich ustida yurishim, yoki oyogʻim bilan kavshimni tikishim, men uchun bir musulmonning qabri ustida yurishimdan koʻra suyukliroqdir. Hojatimni qabrlar orasida yoki bozor oʻrtasida oʻtaganimga parvo qilmayman», dedilar.Уқба ибн Омир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Чўғ ёки қилич устида юришим, ёки оёғим билан кавшимни тикишим, мен учун бир мусулмоннинг қабри устида юришимдан кўра суюклироқдир. Ҳожатимни қабрлар орасида ёки бозор ўртасида ўтаганимга парво қилмайман», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا الأَسْوَدُ بْنُ شَيْبَانَ، عَنْ خَالِدِ بْنِ سُمَيْرٍ، عَنْ بَشِيرِ بْنِ نَهِيكٍ، عَنْ بَشِيرِ بْنِ الْخَصَاصِيَةِ، قَالَ بَيْنَمَا أَنَا أَمْشِي، مَعَ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَقَالَ ‏"‏ يَا ابْنَ الْخَصَاصِيَةِ مَا تَنْقِمُ عَلَى اللَّهِ أَصْبَحْتَ تُمَاشِي رَسُولَ اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا أَنْقِمُ عَلَى اللَّهِ شَيْئًا كُلُّ خَيْرٍ قَدْ أَتَانِيهِ اللَّهُ ‏.‏ فَمَرَّ عَلَى مَقَابِرِ الْمُسْلِمِينَ فَقَالَ ‏"‏ أَدْرَكَ هَؤُلاَءِ خَيْرًا كَثِيرًا ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ مَرَّ عَلَى مَقَابِرِ الْمُشْرِكِينَ فَقَالَ ‏"‏ سَبَقَ هَؤُلاَءِ خَيْرٌ كَثِيرٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَالْتَفَتَ فَرَأَى رَجُلاً يَمْشِي بَيْنَ الْمَقَابِرِ فِي نَعْلَيْهِ فَقَالَ ‏"‏ يَا صَاحِبَ السِّبْتِيَّتَيْنِ أَلْقِهِمَا ‏"‏ ‏.‏ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ قَالَ كَانَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُثْمَانَ يَقُولُ حَدِيثٌ جَيِّدٌ وَرَجُلٌ ثِقَةٌ ‏.‏

Bashir ibn al-Xasosiya (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Men Rasululloh ﷺ bilan yurib borar edim. U zot: ‹Ey Xasosiya oʻgʻli, Allohdan nimadan norozi boʻlyapsan? Sen Rasulullohga hamroh boʻlgan holingda tongni qarshi olding›, dedilar. Men: ‹Yo Rasululloh, men Allohdan hech narsadan norozi emasman. Alloh menga har bir yaxshilikni bergan›, dedim. Soʻng u zot musulmonlar qabristonidan oʻtib: ‹Bular koʻp yaxshilikka erishibdilar›, dedilar. Soʻng mushriklar qabristonidan oʻtib: ‹Bulardan koʻp yaxshilik oʻtib ketibdi›, dedilar». U dedi: «Soʻng u zot oʻgirilib, kavshi bilan qabrlar orasida yurib turgan bir kishini koʻrdilar-da: ‹Ey ikki sibtiy kavsh egasi, ularni yechib tashla!›, dedilar».Башир ибн ал-Хасосия (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Мен Расулуллоҳ ﷺ билан юриб борар эдим. У зот: ‹Эй Хасосия ўғли, Аллоҳдан нимадан норози бўляпсан? Сен Расулуллоҳга ҳамроҳ бўлган ҳолингда тонгни қарши олдинг›, дедилар. Мен: ‹Ё Расулуллоҳ, мен Аллоҳдан ҳеч нарсадан норози эмасман. Аллоҳ менга ҳар бир яхшиликни берган›, дедим. Сўнг у зот мусулмонлар қабристонидан ўтиб: ‹Булар кўп яхшиликка эришибдилар›, дедилар. Сўнг мушриклар қабристонидан ўтиб: ‹Булардан кўп яхшилик ўтиб кетибди›, дедилар». У деди: «Сўнг у зот ўгирилиб, кавши билан қабрлар орасида юриб турган бир кишини кўрдилар-да: ‹Эй икки сибтий кавш эгаси, уларни ечиб ташла!›, дедилар».

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ كَيْسَانَ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ زُورُوا الْقُبُورَ فَإِنَّهَا تُذَكِّرُكُمُ الآخِرَةَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qabrlarni ziyorat qilinglar, chunki ular sizlarga oxiratni eslatadi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қабрларни зиёрат қилинглар, чунки улар сизларга охиратни эслатади», дедилар.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعِيدٍ الْجَوْهَرِيُّ، حَدَّثَنَا رَوْحٌ، حَدَّثَنَا بِسْطَامُ بْنُ مُسْلِمٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا التَّيَّاحِ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ رَخَّصَ فِي زِيَارَةِ الْقُبُورِ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ qabrlarni ziyorat qilishga ruxsat berdilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ қабрларни зиёрат қилишга рухсат бердилар.

حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَنْبَأَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، عَنْ أَيُّوبَ بْنِ هَانِئٍ، عَنْ مَسْرُوقِ بْنِ الأَجْدَعِ، عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ كُنْتُ نَهَيْتُكُمْ عَنْ زِيَارَةِ الْقُبُورِ فَزُورُوا الْقُبُورَ فَإِنَّهَا تُزَهِّدُ فِي الدُّنْيَا وَتُذَكِّرُ الآخِرَةَ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Men sizlarni qabrlarni ziyorat qilishdan qaytargan edim. Endi qabrlarni ziyorat qilinglar, chunki u dunyoga qiziqishni kamaytiradi va oxiratni eslatadi», dedilar.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мен сизларни қабрларни зиёрат қилишдан қайтарган эдим. Энди қабрларни зиёрат қилинглар, чунки у дунёга қизиқишни камайтиради ва охиратни эслатади», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ كَيْسَانَ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ زَارَ النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَبْرَ أُمِّهِ فَبَكَى وَأَبْكَى مَنْ حَوْلَهُ فَقَالَ: ‏"‏ اسْتَأْذَنْتُ رَبِّي فِي أَنْ أَسْتَغْفِرَ لَهَا فَلَمْ يَأْذَنْ لِي وَاسْتَأْذَنْتُ رَبِّي فِي أَنْ أَزُورَ قَبْرَهَا فَأَذِنَ لِي فَزُورُوا الْقُبُورَ فَإِنَّهَا تُذَكِّرُكُمُ الْمَوْتَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ onalarining qabrini ziyorat qildilar-da, yigʻladilar va atrofidagilarni ham yigʻlatdilar. Soʻng: «Rabbimdan uni magʻfirat qilishni soʻrashga izn soʻradim, ammo U menga izn bermadi. Rabbimdan uning qabrini ziyorat qilishga izn soʻradim, U menga izn berdi. Bas, qabrlarni ziyorat qilinglar, chunki ular sizlarga oʻlimni eslatadi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ оналарининг қабрини зиёрат қилдилар-да, йиғладилар ва атрофидагиларни ҳам йиғлатдилар. Сўнг: «Раббимдан уни мағфират қилишни сўрашга изн сўрадим, аммо У менга изн бермади. Раббимдан унинг қабрини зиёрат қилишга изн сўрадим, У менга изн берди. Бас, қабрларни зиёрат қилинглар, чунки улар сизларга ўлимни эслатади», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ بْنِ الْبَخْتَرِيِّ الْوَاسِطِيُّ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سَعْدٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ جَاءَ أَعْرَابِيٌّ إِلَى النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ أَبِي كَانَ يَصِلُ الرَّحِمَ وَكَانَ وَكَانَ. فَأَيْنَ هُوَ قَالَ ‏"‏ فِي النَّارِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَكَأَنَّهُ وَجَدَ مِنْ ذَلِكَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَأَيْنَ أَبُوكَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ حَيْثُمَا مَرَرْتَ بِقَبْرِ كَافِرٍ فَبَشِّرْهُ بِالنَّارِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَأَسْلَمَ الأَعْرَابِيُّ بَعْدُ وَقَالَ لَقَدْ كَلَّفَنِي رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ تَعَبًا مَا مَرَرْتُ بِقَبْرِ كَافِرٍ إِلاَّ بَشَّرْتُهُ بِالنَّارِ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir aʼrobiy Paygʻambar ﷺ huzurlariga kelib: «Ey Allohning Rasuli, otam qarindoshlik rishtalarini ular, shunday-shunday qilar edi. U qayerda?» dedi. U zot: «Doʻzaxda», dedilar. Aʼrobiy buni ogʻir qabul qilganday boʻldi va: «Ey Allohning Rasuli, sizning otangiz qayerda?» dedi. Rasululloh ﷺ: «Qaysi kofirning qabri yonidan oʻtsang, unga doʻzax xushxabarini ber», dedilar. Roviy aytadi: Keyinchalik aʼrobiy islomni qabul qildi va: «Rasululloh ﷺ menga ogʻir vazifa yukladilar; men qaysi kofirning qabri yonidan oʻtsam, albatta unga doʻzax xabarini berardim», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир аъробий Пайғамбар ﷺ ҳузурларига келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, отам қариндошлик ришталарини улар, шундай-шундай қилар эди. У қаерда?» деди. У зот: «Дўзахда», дедилар. Аъробий буни оғир қабул қилгандай бўлди ва: «Эй Аллоҳнинг Расули, сизнинг отангиз қаерда?» деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Қайси кофирнинг қабри ёнидан ўтсанг, унга дўзах хушхабарини бер», дедилар. Ровий айтади: Кейинчалик аъробий исломни қабул қилди ва: «Расулуллоҳ ﷺ менга оғир вазифа юкладилар; мен қайси кофирнинг қабри ёнидан ўтсам, албатта унга дўзах хабарини берардим», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَأَبُو بِشْرٍ قَالاَ حَدَّثَنَا قَبِيصَةُ، ح: وَحَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ بْنُ سَعِيدٍ، ح: وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ خَلَفٍ الْعَسْقَلاَنِيُّ، حَدَّثَنَا الْفِرْيَابِيُّ، وَقَبِيصَةُ، كُلُّهُمْ عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُثْمَانَ بْنِ خُثَيْمٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ بَهْمَانَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ حَسَّانَ بْنِ ثَابِتٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ: لَعَنَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ زُوَّارَاتِ الْقُبُورِ ‏.‏

Hassan ibn Sobit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ qabrlarni koʻp ziyorat qiluvchi ayollarni laʼnatladilar.Ҳассан ибн Собит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ қабрларни кўп зиёрат қилувчи аёлларни лаънатладилар.

حَدَّثَنَا أَزْهَرُ بْنُ مَرْوَانَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جُحَادَةَ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ: لَعَنَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ زُوَّارَاتِ الْقُبُورِ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ qabrlarni koʻp ziyorat qiluvchi ayollarni laʼnatladilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ қабрларни кўп зиёрат қилувчи аёлларни лаънатладилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ خَلَفٍ الْعَسْقَلاَنِيُّ أَبُو نَصْرٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ طَالِبٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ عُمَرَ بْنِ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ: لَعَنَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ زُوَّارَاتِ الْقُبُورِ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ qabrlarni koʻp ziyorat qiluvchi ayollarni laʼnatladilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ қабрларни кўп зиёрат қилувчи аёлларни лаънатладилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ حَفْصَةَ، عَنْ أُمِّ عَطِيَّةَ، قَالَتْ: نُهِينَا عَنِ اتِّبَاعِ الْجَنَائِزِ، وَلَمْ يُعْزَمْ عَلَيْنَا ‏.‏

Umm Atiyya (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Bizni janozalar ortidan borishdan qaytarishdi, biroq bu bizga qatʼiy taqiqlanmadi.Умм Атийя (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Бизни жанозалар ортидан боришдан қайтаришди, бироқ бу бизга қатъий тақиқланмади.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُصَفَّى الْحِمْصِيُّ، حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ سَلْمَانَ، عَنْ دِينَارٍ أَبِي عُمَرَ، عَنِ ابْنِ الْحَنَفِيَّةِ، عَنْ عَلِيٍّ، قَالَ خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَإِذَا نِسْوَةٌ جُلُوسٌ فَقَالَ ‏"‏ مَا يُجْلِسُكُنَّ ‏"‏ ‏.‏ قُلْنَ نَنْتَظِرُ الْجِنَازَةَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ هَلْ تَغْسِلْنَ ‏"‏ ‏.‏ قُلْنَ لاَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ هَلْ تَحْمِلْنَ ‏"‏ ‏.‏ قُلْنَ لاَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ هَلْ تُدْلِينَ فِيمَنْ يُدْلِي ‏"‏ ‏.‏ قُلْنَ لاَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَارْجِعْنَ مَأْزُورَاتٍ غَيْرَ مَأْجُورَاتٍ ‏"‏ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ chiqib, oʻtirgan bir necha ayollarni koʻrdilar va: «Nima uchun oʻtiribsizlar?» dedilar. Ular: «Janozani kutyapmiz», deyishdi. U zot: «Mayyitni yuvasizlarmi?» dedilar. Ular: «Yoʻq», deyishdi. U zot: «Uni koʻtarasizlarmi?» dedilar. Ular: «Yoʻq», deyishdi. U zot: «Uni qabrga tushiruvchilar qatorida tushirasizlarmi?» dedilar. Ular: «Yoʻq», deyishdi. U zot: «Unday boʻlsa, gunoh yuklab, ajrsiz holda qaytinglar», dedilar.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ чиқиб, ўтирган бир неча аёлларни кўрдилар ва: «Нима учун ўтирибсизлар?» дедилар. Улар: «Жанозани кутяпмиз», дейишди. У зот: «Маййитни ювасизларми?» дедилар. Улар: «Йўқ», дейишди. У зот: «Уни кўтарасизларми?» дедилар. Улар: «Йўқ», дейишди. У зот: «Уни қабрга туширувчилар қаторида туширасизларми?» дедилар. Улар: «Йўқ», дейишди. У зот: «Ундай бўлса, гуноҳ юклаб, ажрсиз ҳолда қайтинглар», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، مَوْلَى الصَّهْبَاءِ عَنْ شَهْرِ بْنِ حَوْشَبٍ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏{وَلاَ يَعْصِينَكَ فِي مَعْرُوفٍ}‏ قَالَ: ‏"‏ النَّوْحُ ‏"‏ ‏.‏

Umm Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ {va maʼruf ishda senga isyon qilmasalar} degan oyat haqida: «Bu — nola-fardyoddir», dedilar.Умм Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ {ва маъруф ишда сенга исён қилмасалар} деган оят ҳақида: «Бу — нола-фардёддир», дедилар.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ دِينَارٍ، حَدَّثَنَا حَرِيزٌ، مَوْلَى مُعَاوِيَةَ قَالَ خَطَبَ مُعَاوِيَةُ بِحِمْصَ فَذَكَرَ فِي خُطْبَتِهِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ نَهَى عَنِ النَّوْحِ ‏.‏

Muoviya (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U Himsda xutba oʻqidi va xutbasida Rasululloh ﷺ nola-fardyod qilishni qaytarganlarini zikr qildi.Муовия (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У Ҳимсда хутба ўқиди ва хутбасида Расулуллоҳ ﷺ нола-фардёд қилишни қайтарганларини зикр қилди.

حَدَّثَنَا الْعَبَّاسُ بْنُ عَبْدِ الْعَظِيمِ الْعَنْبَرِيُّ، وَمُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَنْبَأَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنِ ابْنِ مُعَانِقٍ، عَنْ أَبِي مَالِكٍ الأَشْعَرِيِّ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ النِّيَاحَةُ مِنْ أَمْرِ الْجَاهِلِيَّةِ وَإِنَّ النَّائِحَةَ إِذَا مَاتَتْ وَلَمْ تَتُبْ قَطَعَ اللَّهُ لَهَا ثِيَابًا مِنْ قَطِرَانٍ وَدِرْعًا مِنْ لَهَبِ النَّارِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Molik al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Nola-fardyod johiliyat ishlaridandir. Nola qiluvchi ayol tavba qilmay vafot etsa, Alloh unga qatrondan kiyim va olovli doʻzax yalinidan koʻylak kesib beradi», dedilar.Абу Молик ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Нола-фардёд жоҳилият ишларидандир. Нола қилувчи аёл тавба қилмай вафот этса, Аллоҳ унга қатрондан кийим ва оловли дўзах ялинидан кўйлак кесиб беради», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ رَاشِدٍ الْيَمَامِيُّ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ النِّيَاحَةُ عَلَى الْمَيِّتِ مِنْ أَمْرِ الْجَاهِلِيَّةِ فَإِنَّ النَّائِحَةَ إِنْ لَمْ تَتُبْ قَبْلَ أَنْ تَمُوتَ فَإِنَّهَا تُبْعَثُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ عَلَيْهَا سَرَابِيلُ مِنْ قَطِرَانٍ ثُمَّ يُعْلَى عَلَيْهَا بِدُرُوعٍ مِنْ لَهَبِ النَّارِ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Mayyit ustida nola-fardyod qilish johiliyat ishlaridandir. Nola qiluvchi ayol oʻlmasdan oldin tavba qilmasa, u qiyomat kunida ustida qatrondan boʻlgan koʻylaklar, keyin ular ustidan olovli doʻzax yalinidan koʻylaklar bilan tiriltiriladi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Маййит устида нола-фардёд қилиш жоҳилият ишларидандир. Нола қилувчи аёл ўлмасдан олдин тавба қилмаса, у қиёмат кунида устида қатрондан бўлган кўйлаклар, кейин улар устидан оловли дўзах ялинидан кўйлаклар билан тирилтирилади», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، أَنْبَأَنَا إِسْرَائِيلُ، عَنْ أَبِي يَحْيَى، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ: نَهَى رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ أَنْ تُتْبَعَ جِنَازَةٌ مَعَهَا رَانَّةٌ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ nola qiluvchi ayol hamroh boʻlgan janoza ortidan borishni qaytardilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ нола қилувчи аёл ҳамроҳ бўлган жаноза ортидан боришни қайтардилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ، جَمِيعًا عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ زُبَيْدٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ مَسْرُوقٍ، ح وَحَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، وَأَبُو بَكْرِ بْنُ خَلاَّدٍ قَالاَ: حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُرَّةَ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ لَيْسَ مِنَّا مَنْ شَقَّ الْجُيُوبَ وَضَرَبَ الْخُدُودَ وَدَعَا بِدَعْوَى الْجَاهِلِيَّةِ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Yoqalarini yirtgan, yuzlariga urgan va johiliyat daʼvosi bilan chaqirgan kishi bizdan emas», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ёқаларини йиртган, юзларига урган ва жоҳилият даъвоси билан чақирган киши биздан эмас», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَابِرٍ الْمُحَارِبِيُّ، وَمُحَمَّدُ بْنُ كَرَامَةَ، قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ بْنِ جَابِرٍ، عَنْ مَكْحُولٍ، وَالْقَاسِمِ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ لَعَنَ الْخَامِشَةَ وَجْهَهَا وَالشَّاقَّةَ جَيْبَهَا وَالدَّاعِيَةَ بِالْوَيْلِ وَالثُّبُورِ ‏.‏

Abu Umoma (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ yuzini tirnagan, yoqasini yirtgan hamda «voy shoʻrim, voy halok boʻldim» deb chaqirgan ayolni laʼnatladilar.Абу Умома (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ юзини тирнаган, ёқасини йиртган ҳамда «вой шўрим, вой ҳалок бўлдим» деб чақирган аёлни лаънатладилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عُثْمَانَ بْنِ حَكِيمٍ الأَوْدِيُّ، حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ عَوْنٍ، عَنْ أَبِي الْعُمَيْسِ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا صَخْرَةَ، يَذْكُرُ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ، وَأَبِي، بُرْدَةَ قَالاَ: لَمَّا ثَقُلَ أَبُو مُوسَى أَقْبَلَتِ امْرَأَتُهُ أُمُّ عَبْدِ اللَّهِ تَصِيحُ بِرَنَّةٍ فَأَفَاقَ فَقَالَ لَهَا: أَوَ مَا عَلِمْتِ أَنِّي بَرِيءٌ مِمَّنْ بَرِئَ مِنْهُ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ وَكَانَ يُحَدِّثُهَا أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ: ‏"‏ أَنَا بَرِيءٌ مِمَّنْ حَلَقَ وَسَلَقَ وَخَرَقَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abu Muso ogʻir kasal boʻlib qolganida, xotini Umm Abdulloh nola qilib faryod solib keldi. Abu Muso oʻziga kelib, unga: «Rasululloh ﷺ kimlardan voz kechgan boʻlsalar, men ham ulardan voz kechishimni bilmaysanmi?» dedi. U xotiniga Rasululloh ﷺ shunday deganlarini soʻzlab berardi: «Men soch olib tashlagan, ovozini koʻtarib nola qilgan va kiyim yirtganlardan voz kechaman».Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Абу Мусо оғир касал бўлиб қолганида, хотини Умм Абдуллоҳ нола қилиб фарёд солиб келди. Абу Мусо ўзига келиб, унга: «Расулуллоҳ ﷺ кимлардан воз кечган бўлсалар, мен ҳам улардан воз кечишимни билмайсанми?» деди. У хотинига Расулуллоҳ ﷺ шундай деганларини сўзлаб берарди: «Мен соч олиб ташлаган, овозини кўтариб нола қилган ва кийим йиртганлардан воз кечаман».

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَعَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ وَهْبِ بْنِ كَيْسَانَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ عَطَاءٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ كَانَ فِي جِنَازَةٍ فَرَأَى عُمَرُ امْرَأَةً فَصَاحَ بِهَا فَقَالَ النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ دَعْهَا يَا عُمَرُ فَإِنَّ الْعَيْنَ دَامِعَةٌ وَالنَّفْسَ مُصَابَةٌ وَالْعَهْدَ قَرِيبٌ ‏"‏ ‏.‏ حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَفَّانُ، عَنْ حَمَّادِ بْنِ سَلَمَةَ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ وَهْبِ بْنِ كَيْسَانَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ عَطَاءٍ، عَنْ سَلَمَةَ بْنِ الأَزْرَقِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ بِنَحْوِهِ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ bir janozada edilar. Umar bir ayolni koʻrib, unga baqirdi. Shunda Nabiy ﷺ: «Ey Umar, uni oʻz holiga qoʻy, chunki koʻz yosh toʻkadi, qalb musibatga uchragan va ayriliq yaqindir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ бир жанозада эдилар. Умар бир аёлни кўриб, унга бақирди. Шунда Набий ﷺ: «Эй Умар, уни ўз ҳолига қўй, чунки кўз ёш тўкади, қалб мусибатга учраган ва айрилиқ яқиндир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي الشَّوَارِبِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ بْنُ زِيَادٍ، حَدَّثَنَا عَاصِمٌ الأَحْوَلُ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ، عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ، قَالَ كَانَ ابْنٌ لِبَعْضِ بَنَاتِ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقْضِي فَأَرْسَلَتْ إِلَيْهِ أَنْ يَأْتِيَهَا فَأَرْسَلَ إِلَيْهَا أَنَّ ‏"‏ لِلَّهِ مَا أَخَذَ وَلَهُ مَا أَعْطَى وَكُلُّ شَىْءٍ عِنْدَهُ إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى فَلْتَصْبِرْ وَلْتَحْتَسِبْ ‏"‏ ‏.‏ فَأَرْسَلَتْ إِلَيْهِ فَأَقْسَمَتْ عَلَيْهِ فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ وَقُمْتُ مَعَهُ وَمَعَهُ مُعَاذُ بْنُ جَبَلٍ وَأُبَىُّ بْنُ كَعْبٍ وَعُبَادَةُ بْنُ الصَّامِتِ فَلَمَّا دَخَلْنَا نَاوَلُوا الصَّبِيَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ وَرُوحُهُ تَقَلْقَلُ فِي صَدْرِهِ ‏.‏ قَالَ حَسِبْتُهُ قَالَ كَأَنَّهُ شَنَّةٌ ‏.‏ قَالَ فَبَكَى رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَقَالَ لَهُ عُبَادَةُ بْنُ الصَّامِتِ: مَا هَذَا يَا رَسُولَ اللَّهِ؟ قَالَ: ‏"‏ الرَّحْمَةُ الَّتِي جَعَلَهَا اللَّهُ فِي بَنِي آدَمَ وَإِنَّمَا يَرْحَمُ اللَّهُ مِنْ عِبَادِهِ الرُّحَمَاءَ ‏"‏ ‏.‏

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺning qizlaridan birining oʻgʻli jon berayotgan edi. U (qizi) Rasulullohga: kelib qoʻysinlar, deb odam yubordi. Rasululloh ﷺ esa unga: «Olgani ham Allohniki, bergani ham Allohniki, Uning huzurida har bir narsaning belgilangan ajali bor. Bas, sabr qilsin va ajrini Allohdan kutsin», deb odam yubordilar. Ammo u yana odam yuborib, qattiq iltimos qildi. Shunda Rasululloh ﷺ turdilar, men ham U zot bilan turdim, U zot bilan birga Muoz ibn Jabal, Ubayy ibn Kaʼb va Uboda ibn Somit ham bor edi. Biz kirganimizda bolani Rasululloh ﷺga topshirishdi, uning ruhi koʻksida titrayotgan edi. (Roviy dedi: shekilli, u eski meshdek edi, dedi.) Shunda Rasululloh ﷺ yigʻladilar. Uboda ibn Somit U zotga: Ey Rasululloh, bu nima? dedi. U zot: «Bu Alloh odam bolasi qalbiga solib qoʻygan rahm-shafqatdir. Alloh oʻz bandalaridan faqat rahmdillarigagina rahm qiladi», dedilar.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺнинг қизларидан бирининг ўғли жон бераётган эди. У (қизи) Расулуллоҳга: келиб қўйсинлар, деб одам юборди. Расулуллоҳ ﷺ эса унга: «Олгани ҳам Аллоҳники, бергани ҳам Аллоҳники, Унинг ҳузурида ҳар бир нарсанинг белгиланган ажали бор. Бас, сабр қилсин ва ажрини Аллоҳдан кутсин», деб одам юбордилар. Аммо у яна одам юбориб, қаттиқ илтимос қилди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ турдилар, мен ҳам У зот билан турдим, У зот билан бирга Муоз ибн Жабал, Убайй ибн Каъб ва Убода ибн Сомит ҳам бор эди. Биз кирганимизда болани Расулуллоҳ ﷺга топширишди, унинг руҳи кўксида титраётган эди. (Ровий деди: шекилли, у эски мешдек эди, деди.) Шунда Расулуллоҳ ﷺ йиғладилар. Убода ибн Сомит У зотга: Эй Расулуллоҳ, бу нима? деди. У зот: «Бу Аллоҳ одам боласи қалбига солиб қўйган раҳм-шафқатдир. Аллоҳ ўз бандаларидан фақат раҳмдилларигагина раҳм қилади», дедилар.

حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سُلَيْمٍ، عَنِ ابْنِ خُثَيْمٍ، عَنْ شَهْرِ بْنِ حَوْشَبٍ، عَنْ أَسْمَاءَ بِنْتِ يَزِيدَ، قَالَتْ لَمَّا تُوُفِّيَ ابْنُ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ إِبْرَاهِيمُ بَكَى رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَقَالَ لَهُ الْمُعَزِّي - إِمَّا أَبُو بَكْرٍ وَإِمَّا عُمَرُ - أَنْتَ أَحَقُّ مَنْ عَظَّمَ اللَّهَ حَقَّهُ ‏.‏ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ تَدْمَعُ الْعَيْنُ وَيَحْزَنُ الْقَلْبُ وَلاَ نَقُولُ مَا يُسْخِطُ الرَّبَّ لَوْلاَ أَنَّهُ وَعْدٌ صَادِقٌ وَمَوْعُودٌ جَامِعٌ وَأَنَّ الآخِرَ تَابِعٌ لِلأَوَّلِ لَوَجَدْنَا عَلَيْكَ يَا إِبْرَاهِيمُ أَفْضَلَ مِمَّا وَجَدْنَا وَإِنَّا بِكَ لَمَحْزُونُونَ ‏"‏ ‏.‏

Asmo bint Yazid (roziyallohu anho) dedi: Rasululloh ﷺning oʻgʻillari Ibrohim vafot etganida, Rasululloh ﷺ yigʻladilar. Shunda U zotga taʼziya bildiruvchi kishi — yo Abu Bakr, yo Umar — U zotga: Allohning haqini ulugʻlashga siz eng haqlisiz, dedi. Rasululloh ﷺ: «Koʻz yosh toʻkadi, qalb gʻamgin boʻladi, biroq biz Robbni gʻazablantiradigan soʻzni aytmaymiz. Agar bu rost vaʼda, jamlaydigan vaʼdalangan narsa va keyingi avvalgiga ergashuvchi boʻlmaganida, ey Ibrohim, biz sen uchun bundan-da koʻproq qaygʻurgan boʻlardik. Albatta, biz sen uchun gʻamgindirmiz», dedilar.Асмо бинт Язид (розияллоҳу анҳо) деди: Расулуллоҳ ﷺнинг ўғиллари Иброҳим вафот этганида, Расулуллоҳ ﷺ йиғладилар. Шунда У зотга таъзия билдирувчи киши — ё Абу Бакр, ё Умар — У зотга: Аллоҳнинг ҳақини улуғлашга сиз энг ҳақлисиз, деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Кўз ёш тўкади, қалб ғамгин бўлади, бироқ биз Роббни ғазаблантирадиган сўзни айтмаймиз. Агар бу рост ваъда, жамлайдиган ваъдаланган нарса ва кейинги аввалгига эргашувчи бўлмаганида, эй Иброҳим, биз сен учун бундан-да кўпроқ қайғурган бўлардик. Албатта, биз сен учун ғамгиндирмиз», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْفَرْوِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَحْشٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ حَمْنَةَ بِنْتِ جَحْشٍ، أَنَّهُ قِيلَ لَهَا قُتِلَ أَخُوكِ ‏.‏ فَقَالَتْ رَحِمَهُ اللَّهُ وَإِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ ‏.‏ قَالُوا قُتِلَ زَوْجُكِ ‏.‏ قَالَتْ وَاحُزْنَاهُ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ إِنَّ لِلزَّوْجِ مِنَ الْمَرْأَةِ لَشُعْبَةً مَا هِيَ لِشَىْءٍ ‏"‏ ‏.‏

Hamna bint Jahsh (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, unga: Akang oʻldirildi, deyildi. U: Alloh unga rahmat qilsin, biz Allohnikmiz va biz Unga qaytguvchimiz, dedi. Ular: Ering oʻldirildi, deyishdi. U: Voh, qaygʻularim! dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Albatta, er ayol uchun boshqa hech narsa uchun boʻlmagan alohida bir oʻrinda turadi», dedilar.Ҳамна бинт Жаҳш (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, унга: Аканг ўлдирилди, дейилди. У: Аллоҳ унга раҳмат қилсин, биз Аллоҳникмиз ва биз Унга қайтгувчимиз, деди. Улар: Эринг ўлдирилди, дейишди. У: Воҳ, қайғуларим! деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, эр аёл учун бошқа ҳеч нарса учун бўлмаган алоҳида бир ўринда туради», дедилар.

حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ سَعِيدٍ الْمِصْرِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، أَنْبَأَنَا أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ مَرَّ بِنِسَاءِ عَبْدِ الأَشْهَلِ يَبْكِينَ هَلْكَاهُنَّ يَوْمَ أُحُدٍ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ لَكِنَّ حَمْزَةَ لاَ بَوَاكِيَ لَهُ ‏"‏ ‏.‏ فَجَاءَ نِسَاءُ الأَنْصَارِ يَبْكِينَ حَمْزَةَ فَاسْتَيْقَظَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَقَالَ ‏"‏ وَيْحَهُنَّ مَا انْقَلَبْنَ بَعْدُ؟ مُرُوهُنَّ فَلْيَنْقَلِبْنَ وَلاَ يَبْكِينَ عَلَى هَالِكٍ بَعْدَ الْيَوْمِ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Abdulashhal ayollarining yonidan oʻtdilar, ular Uhud kunida halok boʻlganlariga yigʻlashayotgan edi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Lekin Hamzaga yigʻlaydigan hech kim yoʻq», dedilar. Shundan soʻng ansor ayollari kelib, Hamzaga yigʻlashdi. Rasululloh ﷺ uygʻonib: «Ularga voy boʻlsin, ular hali qaytishmadimi? Ularga buyuringlar, qaytishsin va bugundan keyin oʻlgan hech kimga yigʻlamasinlar», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Абдулашҳал аёлларининг ёнидан ўтдилар, улар Уҳуд кунида ҳалок бўлганларига йиғлашаётган эди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Лекин Ҳамзага йиғлайдиган ҳеч ким йўқ», дедилар. Шундан сўнг ансор аёллари келиб, Ҳамзага йиғлашди. Расулуллоҳ ﷺ уйғониб: «Уларга вой бўлсин, улар ҳали қайтишмадими? Уларга буюринглар, қайтишсин ва бугундан кейин ўлган ҳеч кимга йиғламасинлар», дедилар.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ الْهَجَرِيِّ، عَنِ ابْنِ أَبِي أَوْفَى، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ عَنِ الْمَرَاثِي ‏.‏

Ibn Abi Avfo (roziyallohu anhumo) dedi: Rasululloh ﷺ marhumni maqtab marsiya aytishdan qaytardilar.Ибн Аби Авфо (розияллоҳу анҳумо) деди: Расулуллоҳ ﷺ марҳумни мақтаб марсия айтишдан қайтардилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا شَاذَانُ، ح: وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الْوَلِيدِ، قَالاَ: حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، ح: وَحَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ، وَوَهْبُ بْنُ جَرِيرٍ، قَالُوا: حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ: ‏"‏ الْمَيِّتُ يُعَذَّبُ بِمَا نِيحَ عَلَيْهِ ‏"‏ ‏.‏

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Marhum unga qilingan yigʻi-sigʻi sababli azoblanadi», dedilar.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Марҳум унга қилинган йиғи-сиғи сабабли азобланади», дедилар.

حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ حُمَيْدِ بْنِ كَاسِبٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ الدَّرَاوَرْدِيُّ، حَدَّثَنَا أَسِيدُ بْنُ أَبِي أَسِيدٍ، عَنْ مُوسَى بْنِ أَبِي مُوسَى الأَشْعَرِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، ‏.‏ أَنَّ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ الْمَيِّتُ يُعَذَّبُ بِبُكَاءِ الْحَىِّ إِذَا قَالُوا وَاعَضُدَاهْ وَاكَاسِيَاهْ ‏.‏ وَانَاصِرَاهْ وَاجَبَلاَهْ وَنَحْوَ هَذَا - يُتَعْتَعُ وَيُقَالُ أَنْتَ كَذَلِكَ أَنْتَ كَذَلِكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَسِيدٌ فَقُلْتُ سُبْحَانَ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يَقُولُ ‏{وَلاَ تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَى }‏ ‏.‏ قَالَ وَيْحَكَ أُحَدِّثُكَ أَنَّ أَبَا مُوسَى حَدَّثَنِي عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَتَرَى أَنَّ أَبَا مُوسَى كَذَبَ عَلَى النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ أَوْ تَرَى أَنِّي كَذَبْتُ عَلَى أَبِي مُوسَى؟

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Marhum, tiriklarning yigʻisi sababli azoblanadi — agar ular: Voh quvvatim, voh bizni kiyintirganim, voh yordamchim, voh togʻim! va shunga oʻxshash soʻzlarni aytsalar, marhum silkitilib: Sen shundaymiding, sen shundaymiding? deyiladi», dedilar. Asiyd dedi: Men: Subhanalloh, axir Alloh: {Hech bir gunohkor jon boshqasining gunoh yukini koʻtarmaydi} (Fotir 18), deydi-ku, dedim. U: Voy senga, men senga Abu Muso Rasululloh ﷺdan menga rivoyat qilib berganini aytyapman, sen Abu Muso Nabiy ﷺga yolgʻon toʻqidi deb oʻylayapsanmi, yoki men Abu Musoga yolgʻon toʻqidim deb oʻylayapsanmi? dedi.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Марҳум, тирикларнинг йиғиси сабабли азобланади — агар улар: Воҳ қувватим, воҳ бизни кийинтирганим, воҳ ёрдамчим, воҳ тоғим! ва шунга ўхшаш сўзларни айтсалар, марҳум силкитилиб: Сен шундаймидинг, сен шундаймидинг? дейилади», дедилар. Асийд деди: Мен: Субҳаналлоҳ, ахир Аллоҳ: {Ҳеч бир гуноҳкор жон бошқасининг гуноҳ юкини кўтармайди} (Фотир 18), дейди-ку, дедим. У: Вой сенга, мен сенга Абу Мусо Расулуллоҳ ﷺдан менга ривоят қилиб берганини айтяпман, сен Абу Мусо Набий ﷺга ёлғон тўқиди деб ўйлаяпсанми, ёки мен Абу Мусога ёлғон тўқидим деб ўйлаяпсанми? деди.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ عَمْرٍو، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ إِنَّمَا كَانَتْ يَهُودِيَّةٌ مَاتَتْ. فَسَمِعَهُمُ النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَبْكُونَ عَلَيْهَا قَالَ: ‏"‏ فَإِنَّ أَهْلَهَا يَبْكُونَ عَلَيْهَا وَإِنَّهَا تُعَذَّبُ فِي قَبْرِهَا ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho) dedi: Bir yahudiy ayol vafot etgan edi. Nabiy ﷺ ularning unga yigʻlashayotganini eshitib: «Uning ahli unga yigʻlashyapti, holbuki u qabrida azoblanmoqda», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо) деди: Бир яҳудий аёл вафот этган эди. Набий ﷺ уларнинг унга йиғлашаётганини эшитиб: «Унинг аҳли унга йиғлашяпти, ҳолбуки у қабрида азобланмоқда», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رُمْحٍ، أَنْبَأَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ، عَنْ سَعْدِ بْنِ سِنَانٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ إِنَّمَا الصَّبْرُ عِنْدَ الصَّدْمَةِ الأُولَى ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Haqiqiy sabr faqat ilk zarba paytida boʻladi», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳақиқий сабр фақат илк зарба пайтида бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ، حَدَّثَنَا ثَابِتُ بْنُ عَجْلاَنَ، عَنِ الْقَاسِمِ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ: ‏"‏ يَقُولُ اللَّهُ سُبْحَانَهُ: ابْنَ آدَمَ إِنْ صَبَرْتَ وَاحْتَسَبْتَ عِنْدَ الصَّدْمَةِ الأُولَى لَمْ أَرْضَ لَكَ ثَوَابًا دُونَ الْجَنَّةِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Umoma (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Alloh subhanahu: ‹Ey odam bolasi, agar sen ilk zarba paytida sabr qilsang va ajrini Mendan kutsang, Men sen uchun jannatdan boshqa mukofotga rozi boʻlmayman›, deydi», dedilar.Абу Умома (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Аллоҳ субҳанаҳу: ‹Эй одам боласи, агар сен илк зарба пайтида сабр қилсанг ва ажрини Мендан кутсанг, Мен сен учун жаннатдан бошқа мукофотга рози бўлмайман›, дейди», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، أَنْبَأَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ قُدَامَةَ الْجُمَحِيُّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عُمَرَ بْنِ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، أَنَّ أَبَا سَلَمَةَ، حَدَّثَهَا أَنَّهُ، سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقُولُ: ‏"‏ مَا مِنْ مُسْلِمٍ يُصَابُ بِمُصِيبَةٍ فَيَفْزَعُ إِلَى مَا أَمَرَ اللَّهُ بِهِ مِنْ قَوْلِهِ: إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ اللَّهُمَّ عِنْدَكَ احْتَسَبْتُ مُصِيبَتِي فَأْجُرْنِي فِيهَا وَعُضْنِي مِنْهَا - إِلاَّ آجَرَهُ اللَّهُ عَلَيْهَا وَعَاضَهُ خَيْرًا مِنْهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ: فَلَمَّا تُوُفِّيَ أَبُو سَلَمَةَ ذَكَرْتُ الَّذِي حَدَّثَنِي عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَقُلْتُ: إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ اللَّهُمَّ عِنْدَكَ احْتَسَبْتُ مُصِيبَتِي هَذِهِ فَأْجُرْنِي عَلَيْهَا ‏.‏ فَإِذَا أَرَدْتُ أَنْ أَقُولَ وَعُضْنِي خَيْرًا مِنْهَا قُلْتُ فِي نَفْسِي: أُعَاضُ خَيْرًا مِنْ أَبِي سَلَمَةَ ؟ ثُمَّ قُلْتُهَا فَعَاضَنِي اللَّهُ مُحَمَّدًا ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏.‏ وَآجَرَنِي فِي مُصِيبَتِي ‏.‏

Umm Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Abu Salama unga Rasululloh ﷺni: «Qaysi bir musulmon musibatga uchraganida, Alloh buyurgan: ‹Innaa lillaahi va innaa ilayhi rojiʼun. Allohumma indaka ahtasabtu musiibatii, faʼjurnii fiihaa va aʼqibnii minhaa (Biz Allohnikmiz va biz Unga qaytguvchimiz. Ey Alloh, musibatimning ajrini Sendan kutdim, uni menga ato et va uning oʻrniga menga yaxshi narsa ber)› soʻziga qaytsa, Alloh unga uning ajrini beradi va uning oʻrniga undan yaxshiroq narsani ato etadi», deyayotganlarini eshitganini aytib berdi. U (Umm Salama) dedi: Abu Salama vafot etganida, uning Rasululloh ﷺdan menga rivoyat qilib berganini eslab: Innaa lillaahi va innaa ilayhi rojiʼun. Ey Alloh, bu musibatimning ajrini Sendan kutdim, uni menga ato et, dedim. «Va uning oʻrniga menga yaxshiroq narsa ber», demoqchi boʻlganimda, koʻnglimda: Abu Salamadan yaxshiroq narsa berilarmidi? dedim. Soʻng shuni ham aytdim va Alloh menga uning oʻrniga Muhammad ﷺni ato etdi hamda musibatimda menga ajr berdi.Умм Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Абу Салама унга Расулуллоҳ ﷺни: «Қайси бир мусулмон мусибатга учраганида, Аллоҳ буюрган: ‹Иннаа лиллааҳи ва иннаа илайҳи рожиъун. Аллоҳумма индака аҳтасабту мусиибатии, фаъжурнии фииҳаа ва аъқибнии минҳаа (Биз Аллоҳникмиз ва биз Унга қайтгувчимиз. Эй Аллоҳ, мусибатимнинг ажрини Сендан кутдим, уни менга ато эт ва унинг ўрнига менга яхши нарса бер)› сўзига қайтса, Аллоҳ унга унинг ажрини беради ва унинг ўрнига ундан яхшироқ нарсани ато этади», деяётганларини эшитганини айтиб берди. У (Умм Салама) деди: Абу Салама вафот этганида, унинг Расулуллоҳ ﷺдан менга ривоят қилиб берганини эслаб: Иннаа лиллааҳи ва иннаа илайҳи рожиъун. Эй Аллоҳ, бу мусибатимнинг ажрини Сендан кутдим, уни менга ато эт, дедим. «Ва унинг ўрнига менга яхшироқ нарса бер», демоқчи бўлганимда, кўнглимда: Абу Саламадан яхшироқ нарса берилармиди? дедим. Сўнг шуни ҳам айтдим ва Аллоҳ менга унинг ўрнига Муҳаммад ﷺни ато этди ҳамда мусибатимда менга ажр берди.

حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ السُّكَيْنِ، حَدَّثَنَا أَبُو هَمَّامٍ، حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ عُبَيْدَةَ، حَدَّثَنَا مُصْعَبُ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ فَتَحَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ بَابًا بَيْنَهُ وَبَيْنَ النَّاسِ أَوْ كَشَفَ سِتْرًا فَإِذَا النَّاسُ يُصَلُّونَ وَرَاءَ أَبِي بَكْرٍ فَحَمِدَ اللَّهَ عَلَى مَا رَأَى مِنْ حُسْنِ حَالِهِمْ رَجَاءَ أَنْ يَخْلُفَهُ اللَّهُ فِيهِمْ بِالَّذِي رَآهُمْ فَقَالَ ‏"‏ يَا أَيُّهَا النَّاسُ أَيُّمَا أَحَدٍ مِنَ النَّاسِ أَوْ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ أُصِيبَ بِمُصِيبَةٍ فَلْيَتَعَزَّ بِمُصِيبَتِهِ بِي عَنِ الْمُصِيبَةِ الَّتِي تُصِيبُهُ بِغَيْرِي فَإِنَّ أَحَدًا مِنْ أُمَّتِي لَنْ يُصَابَ بِمُصِيبَةٍ بَعْدِي أَشَدَّ عَلَيْهِ مِنْ مُصِيبَتِي ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho) dedi: Rasululloh ﷺ oʻzlari bilan odamlar oʻrtasidagi bir eshikni ochdilar yoki bir pardani koʻtardilar, shu payt odamlar Abu Bakrning ortida namoz oʻqishayotgan edi. U zot koʻrgan ularning goʻzal holatlari uchun Allohga hamd aytdilar, Alloh ularning ichida oʻzlarini koʻrgan holatlari uzra oʻrinbosar qilishidan umidvor boʻlib: «Ey odamlar, kishilardan yoki moʻminlardan qaysi biri bir musibatga uchrasa, u meningdan boshqasidan yetgan musibati oʻrniga men bilan boʻlgan musibati bilan tasalli topsin. Zero, ummatimdan hech kim mendan keyin unga mening musibatimdan koʻra ogʻirroq musibatga uchramaydi», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо) деди: Расулуллоҳ ﷺ ўзлари билан одамлар ўртасидаги бир эшикни очдилар ёки бир пардани кўтардилар, шу пайт одамлар Абу Бакрнинг ортида намоз ўқишаётган эди. У зот кўрган уларнинг гўзал ҳолатлари учун Аллоҳга ҳамд айтдилар, Аллоҳ уларнинг ичида ўзларини кўрган ҳолатлари узра ўринбосар қилишидан умидвор бўлиб: «Эй одамлар, кишилардан ёки мўминлардан қайси бири бир мусибатга учраса, у менингдан бошқасидан етган мусибати ўрнига мен билан бўлган мусибати билан тасалли топсин. Зеро, умматимдан ҳеч ким мендан кейин унга менинг мусибатимдан кўра оғирроқ мусибатга учрамайди», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا وَكِيعُ بْنُ الْجَرَّاحِ، عَنْ هِشَامِ بْنِ زِيَادٍ، عَنْ أُمِّهِ، عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ الْحُسَيْنِ، عَنْ أَبِيهَا، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ مَنْ أُصِيبَ بِمُصِيبَةٍ فَذَكَرَ مُصِيبَتَهُ فَأَحْدَثَ اسْتِرْجَاعًا - وَإِنْ تَقَادَمَ عَهْدُهَا - كَتَبَ اللَّهُ لَهُ مِنَ الأَجْرِ مِثْلَهُ يَوْمَ أُصِيبَ ‏"‏ ‏.‏

Husayn ibn Ali (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Kim bir musibatga uchrasa-yu, uni eslab — vaqti oʻtib ketgan boʻlsa ham — ‹innaa lillaahi va innaa ilayhi rojiʼun› deb yangidan istirjoʻ aytsa, Alloh unga xuddi musibat yetgan kundagidek ajr yozib qoʻyadi», dedilar.Ҳусайн ибн Али (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Ким бир мусибатга учраса-ю, уни эслаб — вақти ўтиб кетган бўлса ҳам — ‹иннаа лиллааҳи ва иннаа илайҳи рожиъун› деб янгидан истиржў айтса, Аллоҳ унга худди мусибат етган кундагидек ажр ёзиб қўяди», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ مَخْلَدٍ، حَدَّثَنِي قَيْسٌ أَبُو عُمَارَةَ، مَوْلَى الأَنْصَارِ قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ أَبِي بَكْرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ حَزْمٍ، يُحَدِّثُ عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ أَنَّهُ قَالَ ‏"‏ مَا مِنْ مُؤْمِنٍ يُعَزِّي أَخَاهُ بِمُصِيبَةٍ إِلاَّ كَسَاهُ اللَّهُ سُبْحَانَهُ مِنْ حُلَلِ الْكَرَامَةِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ‏"‏ ‏.‏

Amr ibn Hazm (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Har qanday moʻmin birodarini biror musibat tufayli taʼziyalasa, Alloh subhonahu qiyomat kunida unga karomat liboslaridan kiydiradi», dedilar.Амр ибн Ҳазм (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Ҳар қандай мўмин биродарини бирор мусибат туфайли таъзияласа, Аллоҳ субҳонаҳу қиёмат кунида унга каромат либосларидан кийдиради», дедилар.

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ رَافِعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَاصِمٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سُوقَةَ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ مَنْ عَزَّى مُصَابًا فَلَهُ مِثْلُ أَجْرِهِ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim musibatga uchragan kishiga taʼziya bildirsa, unga ham xuddi shuning savobiday savob boʻladi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким мусибатга учраган кишига таъзия билдирса, унга ҳам худди шунинг савобидай савоб бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ لاَ يَمُوتُ لِرَجُلٍ ثَلاَثَةٌ مِنَ الْوَلَدِ فَيَلِجَ النَّارَ إِلاَّ تَحِلَّةَ الْقَسَمِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Bir kishining uchta farzandi vafot etsa, u qasam oʻrni boʻlgan miqdordan boshqa doʻzaxga kirmaydi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Бир кишининг учта фарзанди вафот этса, у қасам ўрни бўлган миқдордан бошқа дўзахга кирмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ سُلَيْمَانَ، حَدَّثَنَا حَرِيزُ بْنُ عُثْمَانَ، عَنْ شُرَحْبِيلَ بْنِ شُفْعَةَ، قَالَ لَقِيَنِي عُتْبَةُ بْنُ عَبْدٍ السُّلَمِيُّ فَقَالَ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقُولُ: ‏"‏ مَا مِنْ مُسْلِمٍ يَمُوتُ لَهُ ثَلاَثَةٌ مِنَ الْوَلَدِ لَمْ يَبْلُغُوا الْحِنْثَ إِلاَّ تَلَقَّوْهُ مِنْ أَبْوَابِ الْجَنَّةِ الثَّمَانِيَةِ مِنْ أَيِّهَا شَاءَ دَخَلَ ‏"‏ ‏.‏

Utba ibn Abd as-Sulamiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qaysi bir musulmonning balogʻatga yetmagan uchta farzandi vafot etsa, ular albatta uni jannatning sakkiz eshigidan kutib oladilar, u qaysi birini xohlasa, oʻshandan kiradi», deganlarini eshitdim.Утба ибн Абд ас-Суламий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қайси бир мусулмоннинг балоғатга етмаган учта фарзанди вафот этса, улар албатта уни жаннатнинг саккиз эшигидан кутиб оладилар, у қайси бирини хоҳласа, ўшандан киради», деганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ حَمَّادٍ الْمَعْنِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ صُهَيْبٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ مَا مِنْ مُسْلِمَيْنِ يُتَوَفَّى لَهُمَا ثَلاَثَةٌ مِنَ الْوَلَدِ لَمْ يَبْلُغُوا الْحِنْثَ إِلاَّ أَدْخَلَهُمُ اللَّهُ الْجَنَّةَ بِفَضْلِ رَحْمَةِ اللَّهِ إِيَّاهُمْ ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Qaysi bir ikki musulmonning balogʻatga yetmagan uchta farzandi vafot etsa, Alloh ularga boʻlgan rahmati barakotidan ularni jannatga kiritadi», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Қайси бир икки мусулмоннинг балоғатга етмаган учта фарзанди вафот этса, Аллоҳ уларга бўлган раҳмати баракотидан уларни жаннатга киритади», дедилар.

حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ الْجَهْضَمِيُّ، حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ يُوسُفَ، عَنِ الْعَوَّامِ بْنِ حَوْشَبٍ، عَنْ أَبِي مُحَمَّدٍ، مَوْلَى عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ مَنْ قَدَّمَ ثَلاَثَةً مِنَ الْوَلَدِ لَمْ يَبْلُغُوا الْحِنْثَ كَانُوا لَهُ حِصْنًا حَصِينًا مِنَ النَّارِ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ أَبُو ذَرٍّ: قَدَّمْتُ اثْنَيْنِ ‏.‏ قَالَ: ‏"‏ وَاثْنَيْنِ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ أُبَىُّ بْنُ كَعْبٍ أَبُو الْمُنْذِرِ سَيِّدُ الْقُرَّاءِ: قَدَّمْتُ وَاحِدًا ‏.‏ قَالَ" ‏"‏ وَوَاحِدًا ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim balogʻatga yetmagan uchta farzandini oʻzidan oldin qoʻysa, ular unga doʻzaxdan saqlovchi mustahkam qalʼa boʻladilar», dedilar. Shunda Abu Zar: «Men ikkitasini oldin qoʻydim», dedi. U zot: «Ikkitasi ham», dedilar. Qorilar sarvari Ubay ibn Kaʼb Abul Munzir esa: «Men bittasini oldin qoʻydim», dedi. U zot: «Bittasi ham», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким балоғатга етмаган учта фарзандини ўзидан олдин қўйса, улар унга дўзахдан сақловчи мустаҳкам қалъа бўладилар», дедилар. Шунда Абу Зар: «Мен иккитасини олдин қўйдим», деди. У зот: «Иккитаси ҳам», дедилар. Қорилар сарвари Убай ибн Каъб Абул Мунзир эса: «Мен биттасини олдин қўйдим», деди. У зот: «Биттаси ҳам», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ مَخْلَدٍ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ النَّوْفَلِيُّ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ رُومَانَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ لَسِقْطٌ أُقَدِّمُهُ بَيْنَ يَدَىَّ أَحَبُّ إِلَىَّ مِنْ فَارِسٍ أُخَلِّفُهُ خَلْفِي ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Oldimga qoʻygan bir chala tushgan boʻlagim men uchun ortimda qoldirgan otliqdan koʻra sevimliroqdir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Олдимга қўйган бир чала тушган бўлагим мен учун ортимда қолдирган отлиқдан кўра севимлироқдир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، وَمُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ أَبُو بَكْرٍ الْبَكَّائِيُّ، قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو غَسَّانَ، قَالَ حَدَّثَنَا مِنْدَلٌ، عَنِ الْحَسَنِ بْنِ الْحَكَمِ النَّخَعِيِّ، عَنْ أَسْمَاءَ بِنْتِ عَابِسِ بْنِ رَبِيعَةَ، عَنْ أَبِيهَا، عَنْ عَلِيٍّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ إِنَّ السِّقْطَ لَيُرَاغِمُ رَبَّهُ إِذَا أَدْخَلَ أَبَوَيْهِ النَّارَ ‏.‏ فَيُقَالُ أَيُّهَا السِّقْطُ الْمُرَاغِمُ رَبَّهُ أَدْخِلْ أَبَوَيْكَ الْجَنَّةَ ‏.‏ فَيَجُرُّهُمَا بِسَرَرِهِ حَتَّى يُدْخِلَهُمَا الْجَنَّةَ ‏"‏ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta chala tushgan bola ota-onasi doʻzaxga kiritilsa, Robbisiga oʻjarlik qiladi. Shunda: ‹Ey Robbisiga oʻjarlik qilayotgan chala tushgan bola! Ota-onangni jannatga kirit›, deyiladi. Bas, u ularni kindik ipi bilan tortib, jannatga kiritadi», dedilar.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта чала тушган бола ота-онаси дўзахга киритилса, Роббисига ўжарлик қилади. Шунда: ‹Эй Роббисига ўжарлик қилаётган чала тушган бола! Ота-онангни жаннатга кирит›, дейилади. Бас, у уларни киндик ипи билан тортиб, жаннатга киритади», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ هَاشِمِ بْنِ مَرْزُوقٍ، حَدَّثَنَا عَبِيدَةُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ مُسْلِمٍ الْحَضْرَمِيِّ، عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ إِنَّ السِّقْطَ لَيَجُرُّ أُمَّهُ بِسَرَرِهِ إِلَى الْجَنَّةِ إِذَا احْتَسَبَتْهُ ‏"‏ ‏.‏

Muoz ibn Jabal (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Jonim qoʻlida boʻlgan Zot bilan qasamki, chala tushgan bola, agar onasi savob umid qilib sabr qilgan boʻlsa, uni kindik ipi bilan jannatga sudrab olib boradi», dedilar.Муоз ибн Жабал (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Жоним қўлида бўлган Зот билан қасамки, чала тушган бола, агар онаси савоб умид қилиб сабр қилган бўлса, уни киндик ипи билан жаннатга судраб олиб боради», дедилар.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الصَّبَّاحِ، قَالاَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ خَالِدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ، قَالَ لَمَّا جَاءَ نَعْىُ جَعْفَرٍ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ اصْنَعُوا لآلِ جَعْفَرٍ طَعَامًا. فَقَدْ أَتَاهُمْ مَا يَشْغَلُهُمْ أَوْ أَمْرٌ يَشْغَلُهُمْ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Jaʼfar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Jaʼfarning vafot xabari kelganida, Rasululloh ﷺ: «Jaʼfar oilasiga taom tayyorlab bering, chunki ularga oʻzlarini band qiladigan narsa yetdi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Жаъфар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Жаъфарнинг вафот хабари келганида, Расулуллоҳ ﷺ: «Жаъфар оиласига таом тайёрлаб беринг, чунки уларга ўзларини банд қиладиган нарса етди», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ خَلَفٍ أَبُو سَلَمَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي بَكْرٍ، عَنْ أُمِّ عِيسَى الْجَزَّارِ، قَالَتْ حَدَّثَتْنِي أُمُّ عَوْنٍ ابْنَةُ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرٍ، عَنْ جَدَّتِهَا، أَسْمَاءَ بِنْتِ عُمَيْسٍ قَالَتْ لَمَّا أُصِيبَ جَعْفَرٌ رَجَعَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ إِلَى أَهْلِهِ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّ آلَ جَعْفَرٍ قَدْ شُغِلُوا بِشَأْنِ مَيِّتِهِمْ فَاصْنَعُوا لَهُمْ طَعَامًا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ فَمَا زَالَتْ سُنَّةً حَتَّى كَانَ حَدِيثًا فَتُرِكَ ‏.‏

Asmo bint Umays (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Jaʼfar shahid boʻlganida, Rasululloh ﷺ oʻz ahllari oldiga qaytib: «Albatta Jaʼfar oilasi oʻz marhumlari ishi bilan band boʻldilar, bas, ularga taom tayyorlab bering», dedilar.Асмо бинт Умайс (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Жаъфар шаҳид бўлганида, Расулуллоҳ ﷺ ўз аҳллари олдига қайтиб: «Албатта Жаъфар оиласи ўз марҳумлари иши билан банд бўлдилар, бас, уларга таом тайёрлаб беринг», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ مَنْصُورٍ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، ح وَحَدَّثَنَا شُجَاعُ بْنُ مَخْلَدٍ أَبُو الْفَضْلِ، قَالَ حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أَبِي خَالِدٍ، عَنْ قَيْسِ بْنِ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ جَرِيرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْبَجَلِيِّ، قَالَ كُنَّا نَرَى الاِجْتِمَاعَ إِلَى أَهْلِ الْمَيِّتِ وَصَنْعَةَ الطَّعَامِ مِنَ النِّيَاحَةِ ‏.‏

Jarir ibn Abdulloh al-Bajaliy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz marhumning oilasi huzuriga toʻplanish va taom tayyorlashni nola-yigʻining bir turi deb hisoblar edik.Жарир ибн Абдуллоҳ ал-Бажалий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз марҳумнинг оиласи ҳузурига тўпланиш ва таом тайёрлашни нола-йиғининг бир тури деб ҳисоблар эдик.

حَدَّثَنَا جَمِيلُ بْنُ الْحَسَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الْمُنْذِرِ الْهُذَيْلُ بْنُ الْحَكَمِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبِي رَوَّادٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ مَوْتُ غُرْبَةٍ شَهَادَةٌ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Gʻariblikda oʻlish shahidlikdir», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ғарибликда ўлиш шаҳидликдир», дедилар.

حَدَّثَنَا حَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، حَدَّثَنِي حُيَىُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْمَعَافِرِيُّ، عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْحُبُلِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ تُوُفِّيَ رَجُلٌ بِالْمَدِينَةِ مِمَّنْ وُلِدَ بِالْمَدِينَةِ فَصَلَّى عَلَيْهِ النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَقَالَ: ‏"‏ يَا لَيْتَهُ مَاتَ فِي غَيْرِ مَوْلِدِهِ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ رَجُلٌ مِنَ النَّاسِ وَلِمَ يَا رَسُولَ اللَّهِ؟ قَالَ: ‏"‏ إِنَّ الرَّجُلَ إِذَا مَاتَ فِي غَيْرِ مَوْلِدِهِ قِيسَ لَهُ مِنْ مَوْلِدِهِ إِلَى مُنْقَطَعِ أَثَرِهِ فِي الْجَنَّةِ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Madinada tugʻilganlardan boʻlgan bir kishi Madinada vafot etdi. Nabiy ﷺ unga janoza namozini oʻqidilar va: «Qaniydi u tugʻilgan joyidan boshqa yerda vafot etganida edi», dedilar. Odamlardan bir kishi: «Nega, ey Allohning Rasuli?» dedi. U zot: «Albatta kishi tugʻilgan joyidan boshqa yerda vafot etsa, unga jannatda tugʻilgan joyidan izi uzilgan joygacha boʻlgan masofa oʻlchab beriladi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мадинада туғилганлардан бўлган бир киши Мадинада вафот этди. Набий ﷺ унга жаноза намозини ўқидилар ва: «Қанийди у туғилган жойидан бошқа ерда вафот этганида эди», дедилар. Одамлардан бир киши: «Нега, эй Аллоҳнинг Расули?» деди. У зот: «Албатта киши туғилган жойидан бошқа ерда вафот этса, унга жаннатда туғилган жойидан изи узилган жойгача бўлган масофа ўлчаб берилади», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، ح وَحَدَّثَنَا أَبُو عُبَيْدَةَ بْنُ أَبِي السَّفَرِ، قَالَ حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ أَخْبَرَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي عَطَاءٍ، عَنْ مُوسَى بْنِ وَرْدَانَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ مَنْ مَاتَ مَرِيضًا مَاتَ شَهِيدًا وَوُقِيَ فِتْنَةَ الْقَبْرِ وَغُدِيَ وَرِيحَ عَلَيْهِ بِرِزْقِهِ مِنَ الْجَنَّةِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim kasallik bilan vafot etsa, shahid boʻlib oʻladi, qabr fitnasidan saqlanadi va unga ertayu kech jannatdan rizqi keltirib turiladi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким касаллик билан вафот этса, шаҳид бўлиб ўлади, қабр фитнасидан сақланади ва унга эртаю кеч жаннатдан ризқи келтириб турилади», дедилар.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ الدَّرَاوَرْدِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا سَعْدُ بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ عَمْرَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ كَسْرُ عَظْمِ الْمَيِّتِ كَكَسْرِهِ حَيًّا ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Marhumning suyagini sindirish uni tirikligida sindirish kabidir», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Марҳумнинг суягини синдириш уни тириклигида синдириш кабидир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَعْمَرٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَكْرٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ زِيَادٍ، أَخْبَرَنِي أَبُو عُبَيْدَةَ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَمْعَةَ، عَنْ أُمِّهِ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ كَسْرُ عَظْمِ الْمَيِّتِ كَكَسْرِ عَظْمِ الْحَىِّ فِي الإِثْمِ ‏"‏ ‏.‏

Ummu Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Marhumning suyagini sindirish gunoh jihatidan tirikning suyagini sindirish kabidir», dedilar.Умму Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Марҳумнинг суягини синдириш гуноҳ жиҳатидан тирикнинг суягини синдириш кабидир», дедилар.

حَدَّثَنَا سَهْلُ بْنُ أَبِي سَهْلٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ: سَأَلْتُ عَائِشَةَ فَقُلْتُ: أَىْ أُمَّهْ أَخْبِرِينِي عَنْ مَرَضِ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏.‏ قَالَتِ: اشْتَكَى فَعَلَقَ يَنْفُثُ فَجَعَلْنَا نُشَبِّهُ نَفْثَهُ بِنَفْثَةِ آكِلِ الزَّبِيبِ وَكَانَ يَدُورُ عَلَى نِسَائِهِ فَلَمَّا ثَقُلَ اسْتَأْذَنَهُنَّ أَنْ يَكُونَ فِي بَيْتِ عَائِشَةَ وَأَنْ يَدُرْنَ عَلَيْهِ ‏.‏ قَالَتْ: فَدَخَلَ عَلَىَّ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ وَهُوَ بَيْنَ رَجُلَيْنِ وَرِجْلاَهُ تَخُطَّانِ بِالأَرْضِ أَحَدُهُمَا الْعَبَّاسُ فَحَدَّثْتُ بِهِ ابْنَ عَبَّاسٍ فَقَالَ: أَتَدْرِي مَنِ الرَّجُلُ الَّذِي لَمْ تُسَمِّهِ عَائِشَةُ؟ هُوَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Ubaydulloh ibn Abdulloh (rahimahulloh) aytadi: Men Oishadan: «Ey ona, menga Rasulullohning ﷺ kasalliklari haqida xabar bergin», deb soʻradim. U ayoldi: «U zot ogʻrib qoldilar va tuflaydigan boʻlib qoldilar, biz esa u zotning tuflashlarini mayiz yegan kishining tuflashiga oʻxshatar edik. U zot ayollarining oldiga navbat bilan aylanib yurar edilar. Kasalliklari ogʻirlashgach, Oishaning uyida boʻlishlariga va ular u zotning oldilariga navbat bilan kelib turishlariga izn soʻradilar», dedi. U ayoldi: «Rasululloh ﷺ ikki kishining orasida, oyoqlari yerda suriladigan holda huzurimga kirdilar, ulardan biri Abbos edi», dedi. Men buni Ibn Abbosga gapirib berdim, u: «Oisha ismini aytmagan kishi kimligini bilasanmi? U Ali ibn Abu Tolibdir», dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Убайдуллоҳ ибн Абдуллоҳ (раҳимаҳуллоҳ) айтади: Мен Оишадан: «Эй она, менга Расулуллоҳнинг ﷺ касалликлари ҳақида хабар бергин», деб сўрадим. У аёлди: «У зот оғриб қолдилар ва туфлайдиган бўлиб қолдилар, биз эса у зотнинг туфлашларини майиз еган кишининг туфлашига ўхшатар эдик. У зот аёлларининг олдига навбат билан айланиб юрар эдилар. Касалликлари оғирлашгач, Оишанинг уйида бўлишларига ва улар у зотнинг олдиларига навбат билан келиб туришларига изн сўрадилар», деди. У аёлди: «Расулуллоҳ ﷺ икки кишининг орасида, оёқлари ерда суриладиган ҳолда ҳузуримга кирдилар, улардан бири Аббос эди», деди. Мен буни Ибн Аббосга гапириб бердим, у: «Оиша исмини айтмаган киши кимлигини биласанми? У Али ибн Абу Толибдир», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ مُسْلِمٍ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ: كَانَ النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَتَعَوَّذُ بِهَؤُلاَءِ الْكَلِمَاتِ ‏"‏ أَذْهِبِ الْبَاسَ رَبَّ النَّاسِ ‏.‏ وَاشْفِ أَنْتَ الشَّافِي لاَ شِفَاءَ إِلاَّ شِفَاؤُكَ شِفَاءً لاَ يُغَادِرُ سَقَمًا ‏"‏ ‏.‏ فَلَمَّا ثَقُلَ النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فِي مَرَضِهِ الَّذِي مَاتَ فِيهِ أَخَذْتُ بِيَدِهِ فَجَعَلْتُ أَمْسَحُهُ وَأَقُولُهَا ‏.‏ فَنَزَعَ يَدَهُ مِنْ يَدِي ثُمَّ قَالَ: ‏"‏ اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِي وَأَلْحِقْنِي بِالرَّفِيقِ الأَعْلَى ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ: فَكَانَ هَذَا آخِرَ مَا سَمِعْتُ مِنْ كَلاَمِهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ ushbu kalimalar bilan panoh soʻrar edilar: «Zararni ketkaz, ey odamlar Robbi. Shifo ber, Shifo beruvchi Sensan, Sening shifongdan boshqa shifo yoʻqdir, hech qanday kasallik qoldirmaydigan shifo ber». Nabiy ﷺ oʻzlari vafot etgan kasalliklarida ogʻirlashganlarida, men u zotning qoʻllaridan ushlab, uni silar va shu duoni oʻqir edim. U zot qoʻllarini qoʻlimdan tortib olib, soʻng: «Ey Alloh, meni magʻfirat qil va meni oliy hamrohlarga qoʻshgin», dedilar. Oishadi: «Mana shu men u zotdan ﷺ eshitgan soʻnggi soʻz boʻldi», dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ ушбу калималар билан паноҳ сўрар эдилар: «Зарарни кетказ, эй одамлар Робби. Шифо бер, Шифо берувчи Сенсан, Сенинг шифонгдан бошқа шифо йўқдир, ҳеч қандай касаллик қолдирмайдиган шифо бер». Набий ﷺ ўзлари вафот этган касалликларида оғирлашганларида, мен у зотнинг қўлларидан ушлаб, уни силар ва шу дуони ўқир эдим. У зот қўлларини қўлимдан тортиб олиб, сўнг: «Эй Аллоҳ, мени мағфират қил ва мени олий ҳамроҳларга қўшгин», дедилар. Оишади: «Мана шу мен у зотдан ﷺ эшитган сўнгги сўз бўлди», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو مَرْوَانَ الْعُثْمَانِيُّ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقُولُ ‏"‏ مَا مِنْ نَبِيٍّ يَمْرَضُ إِلاَّ خُيِّرَ بَيْنَ الدُّنْيَا وَالآخِرَةِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ فَلَمَّا كَانَ مَرَضُهُ الَّذِي قُبِضَ فِيهِ أَخَذَتْهُ بُحَّةٌ فَسَمِعْتُهُ يَقُولُ ‏"‏ مَعَ الَّذِينَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ مِنَ النَّبِيِّينَ وَالصِّدِّيقِينَ وَالشُّهَدَاءِ وَالصَّالِحِينَ ‏"‏ ‏.‏ فَعَلِمْتُ أَنَّهُ خُيِّرَ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Men Rasulullohning ﷺ: «Hech bir paygʻambar yoʻqki, u kasal boʻlganda dunyo bilan oxirat orasida ixtiyor berilmagan boʻlsin», deganlarini eshitdim. U ayoldi: «U zot oʻzlari vafot etgan kasalliklarida ovozlari boʻgʻilib qoldi, shunda men u zotning: {Alloh neʼmat bergan zotlar, paygʻambarlar, sodiqlar, shahidlar va solihlar bilan birga} (Niso 69), deyayotganlarini eshitdim. Shunda men u zotga ixtiyor berilganini bildim», dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳнинг ﷺ: «Ҳеч бир пайғамбар йўқки, у касал бўлганда дунё билан охират орасида ихтиёр берилмаган бўлсин», деганларини эшитдим. У аёлди: «У зот ўзлари вафот этган касалликларида овозлари бўғилиб қолди, шунда мен у зотнинг: {Аллоҳ неъмат берган зотлар, пайғамбарлар, содиқлар, шаҳидлар ва солиҳлар билан бирга} (Нисо 69), деяётганларини эшитдим. Шунда мен у зотга ихтиёр берилганини билдим», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ، عَنْ زَكَرِيَّا، عَنْ فِرَاسٍ، عَنْ عَامِرٍ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتِ اجْتَمَعْنَ نِسَاءُ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَلَمْ تُغَادِرْ مِنْهُنَّ امْرَأَةٌ فَجَاءَتْ فَاطِمَةُ كَأَنَّ مِشْيَتَهَا مِشْيَةُ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَقَالَ: ‏"‏ مَرْحَبًا بِابْنَتِي ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ أَجْلَسَهَا عَنْ شِمَالِهِ ثُمَّ إِنَّهُ أَسَرَّ إِلَيْهَا حَدِيثًا فَبَكَتْ فَاطِمَةُ. ثُمَّ إِنَّهُ سَارَّهَا. فَضَحِكَتْ أَيْضًا فَقُلْتُ لَهَا: مَا يُبْكِيكِ؟ قَالَتْ: مَا كُنْتُ لأُفْشِيَ سِرَّ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏.‏ فَقُلْتُ: مَا رَأَيْتُ كَالْيَوْمِ فَرَحًا أَقْرَبَ مِنْ حُزْنٍ ‏.‏ فَقُلْتُ لَهَا حِينَ بَكَتْ: أَخَصَّكِ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ بِحَدِيثٍ دُونَنَا ثُمَّ تَبْكِينَ؟ وَسَأَلْتُهَا عَمَّا قَالَ ‏.‏ فَقَالَتْ: مَا كُنْتُ لأُفْشِيَ سِرَّ رَسُولِ اللَّهِ -صلى الله عليه وسلم - ‏.‏ حَتَّى إِذَا قُبِضَ سَأَلْتُهَا عَمَّا قَالَ. فَقَالَتْ: إِنَّهُ كَانَ يُحَدِّثُنِي أَنَّ جِبْرَائِيلَ كَانَ يُعَارِضُهُ بِالْقُرْآنِ فِي كُلِّ عَامٍ مَرَّةً وَأَنَّهُ عَارَضَهُ بِهِ الْعَامَ مَرَّتَيْنِ ‏"‏ وَلاَ أُرَانِي إِلاَّ قَدْ حَضَرَ أَجَلِي وَأَنَّكِ أَوَّلُ أَهْلِي لُحُوقًا بِي وَنِعْمَ السَّلَفُ أَنَا لَكِ ‏"‏ ‏.‏ فَبَكَيْتُ ثُمَّ إِنَّهُ سَارَّنِي فَقَالَ: ‏"‏ أَلاَ تَرْضَيْنَ أَنْ تَكُونِي سَيِّدَةَ نِسَاءِ الْمُؤْمِنِينَ - أَوْ نِسَاءِ هَذِهِ الأُمَّةِ - ‏"‏ ‏.‏ فَضَحِكْتُ لِذَلِكَ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiyning ﷺ ayollari jamlanishdi, ulardan biror ayol qolmadi. Shunda Fotima keldi, uning yurishi Rasulullohning ﷺ yurishlari kabi edi. U zot: «Qizimga marhabo», dedilar. Soʻng uni chap tomonlariga oʻtqazdilar, keyin unga bir soʻzni sir qilib aytdilar, shunda Fotima yigʻlab yubordi. Soʻng u zot yana unga sir qilib aytdilar, u esa kulib yubordi. Men unga: «Seni nima yigʻlatdi?» dedim. U: «Men Rasulullohning ﷺ sirini oshkor qilmayman», dedi. Men: «Bugungidek gʻamga yaqin xursandchilikni koʻrmagan edim», dedim. U yigʻlaganida unga: «Rasululloh ﷺ senga bizdan yashirib maxsus bir gap aytdilarmi, keyin yigʻlaysanmi?» dedim va u zot nima deganlarini soʻradim. U: «Men Rasulullohning ﷺ sirini oshkor qilmayman», dedi. Nihoyat u zot vafot etganlarida, men undan u zot nima deganlarini soʻradim. U: «U zot menga Jibril har yili bir marta Qurʼonni u zotga oʻqib berar edi, bu yili esa uni ikki marta oʻqib berdi, deb aytdilar va: ‹Men oʻz ajalim yetganini koʻrmoqdaman, sen ahlim ichida menga birinchi qoʻshiladigansan, men sen uchun qanday ham yaxshi salaf boʻlaman›, dedilar. Shunda men yigʻladim. Soʻng u zot menga sir qilib: ‹Moʻminlar ayollarining yoki bu ummat ayollarining sarvari boʻlishingga rozi boʻlmaysanmi?› dedilar. Shunda men shundan kulib yubordim», dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набийнинг ﷺ аёллари жамланишди, улардан бирор аёл қолмади. Шунда Фотима келди, унинг юриши Расулуллоҳнинг ﷺ юришлари каби эди. У зот: «Қизимга марҳабо», дедилар. Сўнг уни чап томонларига ўтқаздилар, кейин унга бир сўзни сир қилиб айтдилар, шунда Фотима йиғлаб юборди. Сўнг у зот яна унга сир қилиб айтдилар, у эса кулиб юборди. Мен унга: «Сени нима йиғлатди?» дедим. У: «Мен Расулуллоҳнинг ﷺ сирини ошкор қилмайман», деди. Мен: «Бугунгидек ғамга яқин хурсандчиликни кўрмаган эдим», дедим. У йиғлаганида унга: «Расулуллоҳ ﷺ сенга биздан яшириб махсус бир гап айтдиларми, кейин йиғлайсанми?» дедим ва у зот нима деганларини сўрадим. У: «Мен Расулуллоҳнинг ﷺ сирини ошкор қилмайман», деди. Ниҳоят у зот вафот этганларида, мен ундан у зот нима деганларини сўрадим. У: «У зот менга Жибрил ҳар йили бир марта Қуръонни у зотга ўқиб берар эди, бу йили эса уни икки марта ўқиб берди, деб айтдилар ва: ‹Мен ўз ажалим етганини кўрмоқдаман, сен аҳлим ичида менга биринчи қўшиладигансан, мен сен учун қандай ҳам яхши салаф бўламан›, дедилар. Шунда мен йиғладим. Сўнг у зот менга сир қилиб: ‹Мўминлар аёлларининг ёки бу уммат аёлларининг сарвари бўлишингга рози бўлмайсанми?› дедилар. Шунда мен шундан кулиб юбордим», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا مُصْعَبُ بْنُ الْمِقْدَامِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ شَقِيقٍ، عَنْ مَسْرُوقٍ، قَالَ: قَالَتْ عَائِشَةُ: مَا رَأَيْتُ أَحَدًا أَشَدَّ عَلَيْهِ الْوَجَعُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Men ogʻriqning ogʻirligi jihatidan Rasulullohdan ﷺ koʻra qattiqroq azoblangan birortasini koʻrmaganman.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Мен оғриқнинг оғирлиги жиҳатидан Расулуллоҳдан ﷺ кўра қаттиқроқ азобланган бирортасини кўрмаганман.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا لَيْثُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ، عَنْ مُوسَى بْنِ سَرْجِسَ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ وَهُوَ يَمُوتُ وَعِنْدَهُ قَدَحٌ فِيهِ مَاءٌ فَيُدْخِلُ يَدَهُ فِي الْقَدَحِ ثُمَّ يَمْسَحُ وَجْهَهُ بِالْمَاءِ ثُمَّ يَقُولُ: ‏"‏ اللَّهُمَّ أَعِنِّي عَلَى سَكَرَاتِ الْمَوْتِ ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Men Rasulullohni ﷺ vafot etayotgan paytlarida koʻrdim, yonlarida ichida suv boʻlgan idish bor edi. U zot qoʻllarini idishga solar, soʻng suv bilan yuzlarini silar va: «Ey Alloh, oʻlim togʻalariga sabr qilishimga menga yordam ber», der edilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳни ﷺ вафот этаётган пайтларида кўрдим, ёнларида ичида сув бўлган идиш бор эди. У зот қўлларини идишга солар, сўнг сув билан юзларини силар ва: «Эй Аллоҳ, ўлим тоғаларига сабр қилишимга менга ёрдам бер», дер эдилар.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، سَمِعَ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ، يَقُولُ آخِرُ نَظْرَةٍ نَظَرْتُهَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ كَشْفُ السِّتَارَةِ يَوْمَ الاِثْنَيْنِ فَنَظَرْتُ إِلَى وَجْهِهِ كَأَنَّهُ وَرَقَةُ مُصْحَفٍ وَالنَّاسُ خَلْفَ أَبِي بَكْرٍ فِي الصَّلاَةِ فَأَرَادَ أَنْ يَتَحَرَّكَ فَأَشَارَ إِلَيْهِ أَنِ اثْبُتْ وَأَلْقَى السِّجْفَ وَمَاتَ مِنْ آخِرِ ذَلِكَ الْيَوْمِ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasulullohga ﷺ tashlagan soʻnggi nazarim dushanba kuni pardani koʻtarganlarida boʻldi. Men u zotning yuzlariga qaradim, u goʻyo mushaf varagʻiga oʻxshar edi. Odamlar esa Abu Bakrning orqasida namoz oʻqiyotgan edilar. U zot qimirlamoqchi boʻldilar, shunda Abu Bakrga: joyingda qat, deb ishora qildilar va pardani tashladilar. Va oʻsha kunning oxirida vafot etdilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳга ﷺ ташлаган сўнгги назарим душанба куни пардани кўтарганларида бўлди. Мен у зотнинг юзларига қарадим, у гўё мушаф варағига ўхшар эди. Одамлар эса Абу Бакрнинг орқасида намоз ўқиётган эдилар. У зот қимирламоқчи бўлдилар, шунда Абу Бакрга: жойингда қат, деб ишора қилдилар ва пардани ташладилар. Ва ўша куннинг охирида вафот этдилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ صَالِحٍ أَبِي الْخَلِيلِ، عَنْ سَفِينَةَ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ كَانَ يَقُولُ فِي مَرَضِهِ الَّذِي تُوُفِّيَ فِيهِ ‏"‏ الصَّلاَةَ وَمَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ ‏"‏ ‏.‏ فَمَا زَالَ يَقُولُهَا حَتَّى مَا يَفِيضَ بِهَا لِسَانُهُ ‏.‏

Ummu Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ oʻzlari vafot etgan kasalliklarida: «Namozni va qoʻl ostingizdagilarni (ehtiyot qiling)», deb takrorlar edilar. U zot buni tili gapira olmay qolgunicha aytishda davom etdilar.Умму Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ўзлари вафот этган касалликларида: «Намозни ва қўл остингиздагиларни (эҳтиёт қилинг)», деб такрорлар эдилар. У зот буни тили гапира олмай қолгунича айтишда давом этдилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ ابْنُ عُلَيَّةَ، عَنِ ابْنِ عَوْنٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، قَالَ: ذَكَرُوا عِنْدَ عَائِشَةَ أَنَّ عَلِيًّا كَانَ وَصِيًّا ‏.‏ فَقَالَتْ: مَتَى أَوْصَى إِلَيْهِ؟ فَلَقَدْ كُنْتُ مُسْنِدَتَهُ إِلَى صَدْرِي - أَوْ إِلَى حِجْرِي فَدَعَا بِطَسْتٍ فَلَقَدِ انْخَنَثَ فِي حِجْرِي فَمَاتَ وَمَا شَعَرْتُ بِهِ. فَمَتَى أَوْصَى ـ صلى الله عليه وسلم ـ؟ ‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Aswad (rahimahulloh) aytadi: Oishaning huzurida Ali vasiy qilib tayinlangan edi, deb gapirishdi. Shunda u: «U qachon unga vasiyat qildi? Men u zotni koʻkragimga yoki tizzamga suyab olgan edim, u zot bir tos soʻradilar, soʻng tizzamda oʻzlarini yon tomonga tashladilar-da, vafot etdilar, men esa buni sezmay qoldim. Bas, u zot ﷺ qachon vasiyat qiladi?» dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Асwад (раҳимаҳуллоҳ) айтади: Оишанинг ҳузурида Али васий қилиб тайинланган эди, деб гапиришди. Шунда у: «У қачон унга васият қилди? Мен у зотни кўкрагимга ёки тиззамга суяб олган эдим, у зот бир тос сўрадилар, сўнг тиззамда ўзларини ён томонга ташладилар-да, вафот этдилар, мен эса буни сезмай қолдим. Бас, у зот ﷺ қачон васият қилади?» деди.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ لَمَّا قُبِضَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ وَأَبُو بَكْرٍ عِنْدَ امْرَأَتِهِ ابْنَةِ خَارِجَةَ بِالْعَوَالِي فَجَعَلُوا يَقُولُونَ لَمْ يَمُتِ النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ إِنَّمَا هُوَ بَعْضُ مَا كَانَ يَأْخُذُهُ عِنْدَ الْوَحْىِ ‏.‏ فَجَاءَ أَبُو بَكْرٍ فَكَشَفَ عَنْ وَجْهِهِ وَقَبَّلَ بَيْنَ عَيْنَيْهِ وَقَالَ أَنْتَ أَكْرَمُ عَلَى اللَّهِ مِنْ أَنْ يُمِيتَكَ مَرَّتَيْنِ قَدْ وَاللَّهِ مَاتَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏.‏ وَعُمَرُ فِي نَاحِيَةِ الْمَسْجِدِ يَقُولُ وَاللَّهِ مَا مَاتَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ وَلاَ يَمُوتُ حَتَّى يَقْطَعَ أَيْدِيَ أُنَاسٍ مِنَ الْمُنَافِقِينَ كَثِيرٍ وَأَرْجُلَهُمْ ‏.‏ فَقَامَ أَبُو بَكْرٍ فَصَعِدَ الْمِنْبَرَ فَقَالَ مَنْ كَانَ يَعْبُدُ اللَّهَ فَإِنَّ اللَّهَ حَىٌّ لَمْ يَمُتْ وَمَنْ كَانَ يَعْبُدُ مُحَمَّدًا فَإِنَّ مُحَمَّدًا قَدْ مَاتَ ‏{وَمَا مُحَمَّدٌ إِلاَّ رَسُولٌ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِ الرُّسُلُ أَفَإِنْ مَاتَ أَوْ قُتِلَ انْقَلَبْتُمْ عَلَى أَعْقَابِكُمْ وَمَنْ يَنْقَلِبْ عَلَى عَقِبَيْهِ فَلَنْ يَضُرَّ اللَّهَ شَيْئًا وَسَيَجْزِي اللَّهُ الشَّاكِرِينَ}‏ ‏.‏ قَالَ عُمَرُ فَلَكَأَنِّي لَمْ أَقْرَأْهَا إِلاَّ يَوْمَئِذٍ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ vafot etganlarida, Abu Bakr Avoliyda xotini, Xoricaning qizining oldida edi. Odamlar: «Nabiy ﷺ vafot etmadilar, bu faqat u zotni vahiy paytida tutadigan holatning bir qismidir», deya boshladilar. Soʻng Abu Bakr kelib, u zotning yuzlarini ochdi, koʻzlarining orasidan oʻpdi va: «Sen Alloh huzurida seni ikki marta oʻldirishidan koʻra ulugʻroqsan. Vallohi, Rasululloh ﷺ chindan ham vafot etdilar», dedi. Umar esa masjidning bir chetida: «Vallohi, Rasululloh ﷺ vafot etmadilar va munofiqlardan koʻplab odamlarning qoʻl-oyoqlarini kesmagunlaricha vafot etmaydilar», deb turgan edi. Shunda Abu Bakr turib, minbarga chiqdi va: «Kim Allohga ibodat qiladigan boʻlsa, albatta Alloh Tirikdir, oʻlmaydi. Kim Muhammadga ﷺ ibodat qiladigan boʻlsa, albatta Muhammad ﷺ vafot etdi», dedi va: {Muhammad faqat bir paygʻambardir, undan oldin ham kovuk paygʻambarlar oʻtgan. Agar u oʻlsa yoki oʻldirilsa, ortingizga qaytib ketasizmi? Kim ortinga qaytsa, Allohga hech qanday zarar yetkaza olmaydi. Alloh shukr qiluvchilarni mukofotlaydi} (Oli Imron 144), deb oyatni oʻqidi. Umardi: «Goʻyo men uni oʻsha kundan boshqa kunda oʻqimagan edim», dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ вафот этганларида, Абу Бакр Аволийда хотини, Хорисанинг қизининг олдида эди. Одамлар: «Набий ﷺ вафот этмадилар, бу фақат у зотни ваҳий пайтида тутадиган ҳолатнинг бир қисмидир», дея бошладилар. Сўнг Абу Бакр келиб, у зотнинг юзларини очди, кўзларининг орасидан ўпди ва: «Сен Аллоҳ ҳузурида сени икки марта ўлдиришидан кўра улуғроқсан. Валлоҳи, Расулуллоҳ ﷺ чиндан ҳам вафот этдилар», деди. Умар эса масжиднинг бир четида: «Валлоҳи, Расулуллоҳ ﷺ вафот этмадилар ва мунофиқлардан кўплаб одамларнинг қўл-оёқларини кесмагунларича вафот этмайдилар», деб турган эди. Шунда Абу Бакр туриб, минбарга чиқди ва: «Ким Аллоҳга ибодат қиладиган бўлса, албатта Аллоҳ Тирикдир, ўлмайди. Ким Муҳаммадга ﷺ ибодат қиладиган бўлса, албатта Муҳаммад ﷺ вафот этди», деди ва: {Муҳаммад фақат бир пайғамбардир, ундан олдин ҳам ковук пайғамбарлар ўтган. Агар у ўлса ёки ўлдирилса, ортингизга қайтиб кетасизми? Ким ортинга қайтса, Аллоҳга ҳеч қандай зарар етказа олмайди. Аллоҳ шукр қилувчиларни мукофотлайди} (Оли Имрон 144), деб оятни ўқиди. Умарди: «Гўё мен уни ўша кундан бошқа кунда ўқимаган эдим», деди.

حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ الْجَهْضَمِيُّ، أَنْبَأَنَا وَهْبُ بْنُ جَرِيرٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، حَدَّثَنِي حُسَيْنُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ لَمَّا أَرَادُوا أَنْ يَحْفِرُوا، لِرَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ بَعَثُوا إِلَى أَبِي عُبَيْدَةَ بْنِ الْجَرَّاحِ وَكَانَ يَضْرَحُ كَضَرِيحِ أَهْلِ مَكَّةَ وَبَعَثُوا إِلَى أَبِي طَلْحَةَ وَكَانَ هُوَ الَّذِي يَحْفِرُ لأَهْلِ الْمَدِينَةِ وَكَانَ يَلْحَدُ فَبَعَثُوا إِلَيْهِمَا رَسُولَيْنِ وَقَالُوا اللَّهُمَّ خِرْ لِرَسُولِكَ ‏.‏ فَوَجَدُوا أَبَا طَلْحَةَ فَجِيءَ بِهِ وَلَمْ يُوجَدْ أَبُو عُبَيْدَةَ فَلَحَدَ لِرَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏.‏ قَالَ فَلَمَّا فَرَغُوا مِنْ جِهَازِهِ يَوْمَ الثُّلاَثَاءِ وُضِعَ عَلَى سَرِيرِهِ فِي بَيْتِهِ ‏.‏ ثُمَّ دَخَلَ النَّاسُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ أَرْسَالاً ‏.‏ يُصَلُّونَ عَلَيْهِ حَتَّى إِذَا فَرَغُوا أَدْخَلُوا النِّسَاءَ حَتَّى إِذَا فَرَغُوا أَدْخَلُوا الصِّبْيَانَ وَلَمْ يَؤُمَّ النَّاسَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ أَحَدٌ ‏.‏ لَقَدِ اخْتَلَفَ الْمُسْلِمُونَ فِي الْمَكَانِ الَّذِي يُحْفَرُ لَهُ فَقَالَ قَائِلُونَ يُدْفَنُ فِي مَسْجِدِهِ ‏.‏ وَقَالَ قَائِلُونَ يُدْفَنُ مَعَ أَصْحَابِهِ ‏.‏ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ إِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقُولُ ‏"‏ مَا قُبِضَ نَبِيٌّ إِلاَّ دُفِنَ حَيْثُ يُقْبَضُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَرَفَعُوا فِرَاشَ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ الَّذِي تُوُفِّيَ عَلَيْهِ فَحَفَرُوا لَهُ ثُمَّ دُفِنَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ وَسْطَ اللَّيْلِ مِنْ لَيْلَةِ الأَرْبِعَاءِ ‏.‏ وَنَزَلَ فِي حُفْرَتِهِ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ وَالْفَضْلُ وَقُثَمُ ابْنَا الْعَبَّاسِ وَشُقْرَانُ مَوْلَى رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏.‏ وَقَالَ أَوْسُ بْنُ خَوْلِيٍّ وَهُوَ أَبُو لَيْلَى لِعَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ أَنْشُدُكَ اللَّهَ وَحَظَّنَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏.‏ قَالَ لَهُ عَلِيٌّ انْزِلْ ‏.‏ وَكَانَ شُقْرَانُ مَوْلاَهُ أَخَذَ قَطِيفَةً كَانَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَلْبَسُهَا فَدَفَنَهَا فِي الْقَبْرِ وَقَالَ وَاللَّهِ لاَ يَلْبَسُهَا أَحَدٌ بَعْدَكَ أَبَدًا ‏.‏ فَدُفِنَتْ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasulullohga ﷺ qabr qazmoqchi boʻlganlarida, Makka ahli qabri kabi lahadsiz qabr qazadigan Abu Ubayda ibn Jarrohga odam yubordilar, hamda Madina ahliga qabr qazadigan va lahad qiladigan Abu Talhaga ham odam yubordilar. Ularga ikki elchi yubordilar va: «Ey Alloh, Rasuling uchun yaxshisini ixtiyor qil», dedilar. Ular Abu Talhani topdilar va uni olib keldilar, Abu Ubaydani esa topolmadilar. Shunday qilib, u Rasulullohga ﷺ lahadli qabr qazdi. Seshanba kuni u zotni kafanlab boʻlganlaridan soʻng, u zotni uylarida soʻriga qoʻydilar. Soʻng odamlar Rasulullohning ﷺ oldilariga guruh-guruh boʻlib kirib, u zotga namoz oʻqiy boshladilar, to faragʻat boʻlgach ayollarni kirgizdilar, ular ham faragʻat boʻlgach bolalarni kirgizdilar. Rasulullohga ﷺ hech kim imom boʻlmadi. Musulmonlar u zotga qabr qazilajak joy haqida ixtilof qildilar: baʼzilar «Masjidlarida dafn etilsin» dedi, baʼzilar «Ashoblari bilan birga dafn etilsin» dedi. Shunda Abu Bakr: «Men Rasulullohning ﷺ: ‹Hech bir paygʻambar vafot etmadi, magar oʻzi vafot etgan joyda dafn etildi›, deganlarini eshitganman», dedi. Soʻng ular Rasulullohning ﷺ oʻzi vafot etgan toʻshaklarini koʻtarib, uning ostiga qabr qazdilar, keyin Rasululloh ﷺ chorshanba kechasi yarmida dafn etildilar. U zotning qabrlariga Ali ibn Abu Tolib, Abbosning ikki oʻgʻli Fazl va Qusam, hamda Rasulullohning ﷺ ozod qilgan quli Shuqron tushdi. Abu Layla deb ataladigan Avs ibn Xavli Ali ibn Abu Tolibga: «Alloh haqqi, Rasulullohdan ﷺ boʻlgan ulushimizni (ber), deb soʻrayman», dedi. Ali unga: «Tush», dedi. U zotning quli Shuqron Rasululloh ﷺ kiydigan bir palakni olib, uni qabrga koʻmdi va: «Vallohi, sendan keyin uni hech kim hech qachon kiymaydi», dedi. Shunday qilib, u Rasululloh ﷺ bilan birga koʻmildi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳга ﷺ қабр қазмоқчи бўлганларида, Макка аҳли қабри каби лаҳадсиз қабр қазадиган Абу Убайда ибн Жарроҳга одам юбордилар, ҳамда Мадина аҳлига қабр қазадиган ва лаҳад қиладиган Абу Талҳага ҳам одам юбордилар. Уларга икки элчи юбордилар ва: «Эй Аллоҳ, Расулинг учун яхшисини ихтиёр қил», дедилар. Улар Абу Талҳани топдилар ва уни олиб келдилар, Абу Убайдани эса тополмадилар. Шундай қилиб, у Расулуллоҳга ﷺ лаҳадли қабр қазди. Сешанба куни у зотни кафанлаб бўлганларидан сўнг, у зотни уйларида сўрига қўйдилар. Сўнг одамлар Расулуллоҳнинг ﷺ олдиларига гуруҳ-гуруҳ бўлиб кириб, у зотга намоз ўқий бошладилар, то фарағат бўлгач аёлларни киргиздилар, улар ҳам фарағат бўлгач болаларни киргиздилар. Расулуллоҳга ﷺ ҳеч ким имом бўлмади. Мусулмонлар у зотга қабр қазилажак жой ҳақида ихтилоф қилдилар: баъзилар «Масжидларида дафн этилсин» деди, баъзилар «Ашоблари билан бирга дафн этилсин» деди. Шунда Абу Бакр: «Мен Расулуллоҳнинг ﷺ: ‹Ҳеч бир пайғамбар вафот этмади, магар ўзи вафот этган жойда дафн этилди›, деганларини эшитганман», деди. Сўнг улар Расулуллоҳнинг ﷺ ўзи вафот этган тўшакларини кўтариб, унинг остига қабр қаздилар, кейин Расулуллоҳ ﷺ чоршанба кечаси ярмида дафн этилдилар. У зотнинг қабрларига Али ибн Абу Толиб, Аббоснинг икки ўғли Фазл ва Қусам, ҳамда Расулуллоҳнинг ﷺ озод қилган қули Шуқрон тушди. Абу Лайла деб аталадиган Авс ибн Хавли Али ибн Абу Толибга: «Аллоҳ ҳаққи, Расулуллоҳдан ﷺ бўлган улушимизни (бер), деб сўрайман», деди. Али унга: «Туш», деди. У зотнинг қули Шуқрон Расулуллоҳ ﷺ кийдиган бир палакни олиб, уни қабрга кўмди ва: «Валлоҳи, сендан кейин уни ҳеч ким ҳеч қачон киймайди», деди. Шундай қилиб, у Расулуллоҳ ﷺ билан бирга кўмилди.

حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الزُّبَيْرِ أَبُو الزُّبَيْرِ، حَدَّثَنَا ثَابِتٌ الْبُنَانِيُّ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ لَمَّا وَجَدَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ مِنْ كَرْبِ الْمَوْتِ مَا وَجَدَ قَالَتْ فَاطِمَةُ وَاكَرْبَ أَبَتَاهْ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ لاَ كَرْبَ عَلَى أَبِيكِ بَعْدَ الْيَوْمِ إِنَّهُ قَدْ حَضَرَ مِنْ أَبِيكِ مَا لَيْسَ بِتَارِكٍ مِنْهُ أَحَدًا الْمُوَافَاةُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺga oʻlim shiddati yetganda, Fotima: «Voh, otamning ogʻir azobi-ye!» dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Bugundan soʻng otangga hech qanday ogʻir azob yoʻq. Otangga shunday narsa yetdiki, u qiyomat kunigacha hech kimni tark etmaydi», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺга ўлим шиддати етганда, Фотима: «Воҳ, отамнинг оғир азоби-е!» деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Бугундан сўнг отангга ҳеч қандай оғир азоб йўқ. Отангга шундай нарса етдики, у қиёмат кунигача ҳеч кимни тарк этмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، حَدَّثَنِي حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، حَدَّثَنِي ثَابِتٌ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ قَالَتْ لِي فَاطِمَةُ يَا أَنَسُ كَيْفَ سَخَتْ أَنْفُسُكُمْ أَنْ تَحْثُوا التُّرَابَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏.‏ وَحَدَّثَنَا ثَابِتٌ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ فَاطِمَةَ، قَالَتْ حِينَ قُبِضَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ وَا أَبَتَاهْ إِلَى جِبْرَائِيلَ أَنْعَاهْ وَا أَبَتَاهْ مِنْ رَبِّهِ مَا أَدْنَاهْ وَا أَبَتَاهْ جَنَّةُ الْفِرْدَوْسِ مَأْوَاهْ وَا أَبَتَاهْ أَجَابَ رَبًّا دَعَاهْ ‏.‏ قَالَ حَمَّادٌ فَرَأَيْتُ ثَابِتًا حِينَ حَدَّثَ بِهَذَا الْحَدِيثِ بَكَى حَتَّى رَأَيْتُ أَضْلاَعَهُ تَخْتَلِفُ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Fotima menga: «Ey Anas, Rasululloh ﷺning ustiga tuproq tortishga koʻnglingiz qanday roziligini berdi?» dedi. Yana Fotima Rasululloh ﷺ vafot etganda shunday degan edi: «Voh otam-ey, uning vafoti xabarini Jibrilga yetkazamiz. Voh otam-ey, u Robbisiga naqadar yaqin boʻldi. Voh otam-ey, Firdavs jannati uning maskanidir. Voh otam-ey, u chorlagan Robbisining chorloviga javob berdi.» Hammod aytdi: «Sobitning bu hadisni aytar chogʻida shunday yigʻlaganini koʻrdimki, hatto qovurgʻalari qimirlayotganini koʻrdim.»Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Фотима менга: «Эй Анас, Расулуллоҳ ﷺнинг устига тупроқ тортишга кўнглингиз қандай розилигини берди?» деди. Яна Фотима Расулуллоҳ ﷺ вафот этганда шундай деган эди: «Воҳ отам-эй, унинг вафоти хабарини Жибрилга етказамиз. Воҳ отам-эй, у Роббисига нақадар яқин бўлди. Воҳ отам-эй, Фирдавс жаннати унинг масканидир. Воҳ отам-эй, у чорлаган Роббисининг чорловига жавоб берди.» Ҳаммод айтди: «Собитнинг бу ҳадисни айтар чоғида шундай йиғлаганини кўрдимки, ҳатто қовурғалари қимирлаётганини кўрдим.»

حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ هِلاَلٍ الصَّوَّافُ، حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ سُلَيْمَانَ الضُّبَعِيُّ، حَدَّثَنَا ثَابِتٌ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ لَمَّا كَانَ الْيَوْمُ الَّذِي دَخَلَ فِيهِ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ الْمَدِينَةَ أَضَاءَ مِنْهَا كُلُّ شَىْءٍ فَلَمَّا كَانَ الْيَوْمُ الَّذِي مَاتَ فِيهِ أَظْلَمَ مِنْهَا كُلُّ شَىْءٍ ‏.‏ وَمَا نَفَضْنَا عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ الأَيْدِيَ حَتَّى أَنْكَرْنَا قُلُوبَنَا ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Madinaga kirgan kuni undagi har bir narsa yorishib ketdi. U vafot etgan kuni esa undagi har bir narsa qorongʻilashib ketdi. Biz Paygʻambar ﷺni dafn etib boʻlib, qoʻllarimizni qoqmasimizdan qalblarimizni tanimay qoldik.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Мадинага кирган куни ундаги ҳар бир нарса ёришиб кетди. У вафот этган куни эса ундаги ҳар бир нарса қоронғилашиб кетди. Биз Пайғамбар ﷺни дафн этиб бўлиб, қўлларимизни қоқмасимиздан қалбларимизни танимай қолдик.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ كُنَّا نَتَّقِي الْكَلاَمَ وَالاِنْبِسَاطَ إِلَى نِسَائِنَا عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ مَخَافَةَ أَنْ يُنْزَلَ فِينَا الْقُرْآنُ فَلَمَّا مَاتَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ تَكَلَّمْنَا ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Biz Rasululloh ﷺ davrida ayollarimizga gapirish va ular bilan erkin muomala qilishdan, biz haqimizda Qurʼon nozil boʻlib qolishidan qoʻrqib, ehtiyot boʻlar edik. Rasululloh ﷺ vafot etganlaridan soʻng erkin gaplasha boshladik.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Биз Расулуллоҳ ﷺ даврида аёлларимизга гапириш ва улар билан эркин муомала қилишдан, биз ҳақимизда Қуръон нозил бўлиб қолишидан қўрқиб, эҳтиёт бўлар эдик. Расулуллоҳ ﷺ вафот этганларидан сўнг эркин гаплаша бошладик.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، أَنْبَأَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ بْنُ عَطَاءٍ الْعِجْلِيُّ، عَنِ ابْنِ عَوْنٍ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ أُبَىِّ بْنِ كَعْبٍ، قَالَ كُنَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ وَإِنَّمَا وَجْهُنَا وَاحِدٌ فَلَمَّا قُبِضَ نَظَرْنَا هَكَذَا وَهَكَذَا ‏.‏

Ubayy ibn Kaʼb (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Rasululloh ﷺ bilan birga boʻlganimizda yuzimiz bir tomonga qaragan edi. U vafot etganlaridan soʻng biz u yoq-bu yoqqa qaray boshladik.Убайй ибн Каъб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бирга бўлганимизда юзимиз бир томонга қараган эди. У вафот этганларидан сўнг биз у ёқ-бу ёққа қарай бошладик.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُنْذِرِ الْحِزَامِيُّ، حَدَّثَنَا خَالِي، مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ الْمُطَّلِبِ بْنِ السَّائِبِ بْنِ أَبِي وَدَاعَةَ السَّهْمِيُّ حَدَّثَنِي مُوسَى بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي أُمَيَّةَ الْمَخْزُومِيُّ، حَدَّثَنِي مُصْعَبُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ بِنْتِ أَبِي أُمَيَّةَ، زَوْجِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ أَنَّهَا قَالَتْ كَانَ النَّاسُ فِي عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ إِذَا قَامَ الْمُصَلِّي يُصَلِّي لَمْ يَعْدُ بَصَرُ أَحَدِهِمْ مَوْضِعَ قَدَمَيْهِ فَتُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَكَانَ النَّاسُ إِذَا قَامَ أَحَدُهُمْ يُصَلِّي لَمْ يَعْدُ بَصَرُ أَحَدِهِمْ مَوْضِعَ جَبِينِهِ فَتُوُفِّيَ أَبُو بَكْرٍ وَكَانَ عُمَرُ فَكَانَ النَّاسُ إِذَا قَامَ أَحَدُهُمْ يُصَلِّي لَمْ يَعْدُ بَصَرُ أَحَدِهِمْ مَوْضِعَ الْقِبْلَةِ وَكَانَ عُثْمَانُ بْنُ عَفَّانَ فَكَانَتِ الْفِتْنَةُ فَتَلَفَّتَ النَّاسُ يَمِينًا وَشِمَالاً ‏.‏

Umm Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ davrida odamlardan biri namozga tursa, uning koʻzi oyoq qoʻygan joyidan nariga oʻtmas edi. Rasululloh ﷺ vafot etganlaridan soʻng odamlardan biri namozga tursa, uning koʻzi peshonasini qoʻyadigan joyidan nariga oʻtmaydigan boʻldi. Soʻng Abu Bakr vafot etib, Umar boʻldi. Odamlardan biri namozga tursa, uning koʻzi qiblaga qaragan joyidan nariga oʻtmas edi. Soʻng Usmon ibn Affon boʻldi, fitna paydo boʻldi va odamlar oʻng-u soʻlga qaraydigan boʻldi.Умм Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ даврида одамлардан бири намозга турса, унинг кўзи оёқ қўйган жойидан нарига ўтмас эди. Расулуллоҳ ﷺ вафот этганларидан сўнг одамлардан бири намозга турса, унинг кўзи пешонасини қўядиган жойидан нарига ўтмайдиган бўлди. Сўнг Абу Бакр вафот этиб, Умар бўлди. Одамлардан бири намозга турса, унинг кўзи қиблага қараган жойидан нарига ўтмас эди. Сўнг Усмон ибн Аффон бўлди, фитна пайдо бўлди ва одамлар ўнг-у сўлга қарайдиган бўлди.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَلاَّلُ، حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَاصِمٍ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ الْمُغِيرَةِ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ قَالَ أَبُو بَكْرٍ بَعْدَ وَفَاةِ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ لِعُمَرَ انْطَلِقْ بِنَا إِلَى أُمِّ أَيْمَنَ نَزُورُهَا كَمَا كَانَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَزُورُهَا ‏.‏ قَالَ: فَلَمَّا انْتَهَيْنَا إِلَيْهَا بَكَتْ فَقَالاَ لَهَا: مَا يُبْكِيكِ؟ فَمَا عِنْدَ اللَّهِ خَيْرٌ لِرَسُولِهِ ‏.‏ قَالَتْ: إِنِّي لأَعْلَمُ أَنَّ مَا عِنْدَ اللَّهِ خَيْرٌ لِرَسُولِهِ وَلَكِنْ أَبْكِي أَنَّ الْوَحْىَ قَدِ انْقَطَعَ مِنَ السَّمَاءِ ‏.‏ قَالَ: فَهَيَّجَتْهُمَا عَلَى الْبُكَاءِ فَجَعَلاَ يَبْكِيَانِ مَعَهَا ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺning vafotidan soʻng Abu Bakr Umarga: «Yur, Rasululloh ﷺ ziyorat qilib turganlaridek biz ham Umm Aymanni ziyorat qilaylik», dedi. Uning oldiga yetib borganimizda u yigʻladi. Ular unga: «Nega yigʻlayapsan? Allohning huzuridagi narsa Rasuli uchun yaxshiroq-ku», deyishdi. U: «Men ham Allohning huzuridagi narsa Rasuli uchun yaxshiroq ekanini bilaman. Lekin men osmondan vahiy uzilib qolgani uchun yigʻlayapman», dedi. Shunda u ikkovini yigʻiga soldi va ular ham u bilan birga yigʻlay boshlashdi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺнинг вафотидан сўнг Абу Бакр Умарга: «Юр, Расулуллоҳ ﷺ зиёрат қилиб турганларидек биз ҳам Умм Айманни зиёрат қилайлик», деди. Унинг олдига етиб борганимизда у йиғлади. Улар унга: «Нега йиғлаяпсан? Аллоҳнинг ҳузуридаги нарса Расули учун яхшироқ-ку», дейишди. У: «Мен ҳам Аллоҳнинг ҳузуридаги нарса Расули учун яхшироқ эканини биламан. Лекин мен осмондан ваҳий узилиб қолгани учун йиғлаяпман», деди. Шунда у икковини йиғига солди ва улар ҳам у билан бирга йиғлай бошлашди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ عَلِيٍّ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ بْنِ جَابِرٍ، عَنْ أَبِي الأَشْعَثِ الصَّنْعَانِيِّ، عَنْ أَوْسِ بْنِ أَوْسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ إِنَّ مِنْ أَفْضَلِ أَيَّامِكُمْ يَوْمَ الْجُمُعَةِ فِيهِ خُلِقَ آدَمُ وَفِيهِ النَّفْخَةُ وَفِيهِ الصَّعْقَةُ فَأَكْثِرُوا عَلَىَّ مِنَ الصَّلاَةِ فِيهِ فَإِنَّ صَلاَتَكُمْ مَعْرُوضَةٌ عَلَىَّ ‏.‏ فَقَالَ رَجُلٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ كَيْفَ تُعْرَضُ صَلاَتُنَا عَلَيْكَ وَقَدْ أَرَمْتَ - يَعْنِي بَلِيتَ - قَالَ ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ حَرَّمَ عَلَى الأَرْضِ أَنْ تَأْكُلَ أَجْسَادَ الأَنْبِيَاءِ ‏"‏ ‏.‏

Avs ibn Avs (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kunlaringizning eng afzali juma kunidir. Unda Odam yaratildi, unda sur puflanadi va unda hamma es-hushdan ketadi. Bas, u kuni menga koʻp salovot ayting, chunki salovotlaringiz menga koʻrsatiladi», dedilar. Bir kishi: «Ey Rasululloh, jasadingiz chirib ketgach, salovotlarimiz sizga qanday koʻrsatiladi?» dedi. U zot: «Alloh yer yuziga paygʻambarlarning jasadlarini yeyishni harom qilgan», dedilar.Авс ибн Авс (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кунларингизнинг энг афзали жума кунидир. Унда Одам яратилди, унда сур пуфланади ва унда ҳамма эс-ҳушдан кетади. Бас, у куни менга кўп саловот айтинг, чунки саловотларингиз менга кўрсатилади», дедилар. Бир киши: «Эй Расулуллоҳ, жасадингиз чириб кетгач, саловотларимиз сизга қандай кўрсатилади?» деди. У зот: «Аллоҳ ер юзига пайғамбарларнинг жасадларини ейишни ҳаром қилган», дедилар.

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ سَوَّادٍ الْمِصْرِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي هِلاَلٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَيْمَنَ، عَنْ عُبَادَةَ بْنِ نُسَىٍّ، عَنْ أَبِي الدَّرْدَاءِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ أَكْثِرُوا الصَّلاَةَ عَلَىَّ يَوْمَ الْجُمُعَةِ فَإِنَّهُ مَشْهُودٌ تَشْهَدُهُ الْمَلاَئِكَةُ وَإِنَّ أَحَدًا لَنْ يُصَلِّيَ عَلَىَّ إِلاَّ عُرِضَتْ عَلَىَّ صَلاَتُهُ حَتَّى يَفْرُغَ مِنْهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ قُلْتُ وَبَعْدَ الْمَوْتِ قَالَ ‏"‏ وَبَعْدَ الْمَوْتِ إِنَّ اللَّهَ حَرَّمَ عَلَى الأَرْضِ أَنْ تَأْكُلَ أَجْسَادَ الأَنْبِيَاءِ ‏"‏ ‏.‏ فَنَبِيُّ اللَّهِ حَىٌّ يُرْزَقُ ‏.‏

Abu Dardo (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Juma kuni menga koʻp salovot ayting, chunki u shohid boʻlinadigan kundir, unga farishtalar guvoh boʻladi. Menga salovot aytgan har bir kishining salovoti, uni tugatgunicha menga koʻrsatiladi», dedilar. Men: «Vafotdan keyin ham-a?» dedim. U zot: «Vafotdan keyin ham. Alloh yer yuziga paygʻambarlarning jasadlarini yeyishni harom qilgan», dedilar. Bas, Allohning paygʻambari tirik boʻlib, rizqlantiriladi.Абу Дардо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Жума куни менга кўп саловот айтинг, чунки у шоҳид бўлинадиган кундир, унга фаришталар гувоҳ бўлади. Менга саловот айтган ҳар бир кишининг саловоти, уни тугатгунича менга кўрсатилади», дедилар. Мен: «Вафотдан кейин ҳам-а?» дедим. У зот: «Вафотдан кейин ҳам. Аллоҳ ер юзига пайғамбарларнинг жасадларини ейишни ҳаром қилган», дедилар. Бас, Аллоҳнинг пайғамбари тирик бўлиб, ризқлантирилади.