قَالَ حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ يَحْيَى اللَّيْثِيُّ، عَنْ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَنَّ عُمَرَ بْنَ عَبْدِ الْعَزِيزِ، أَخَّرَ الصَّلاَةَ يَوْمًا فَدَخَلَ عَلَيْهِ عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ فَأَخْبَرَهُ أَنَّ الْمُغِيرَةَ بْنَ شُعْبَةَ أَخَّرَ الصَّلاَةَ يَوْمًا وَهُوَ بِالْكُوفَةِ فَدَخَلَ عَلَيْهِ أَبُو مَسْعُودٍ الأَنْصَارِيُّ فَقَالَ مَا هَذَا يَا مُغِيرَةُ أَلَيْسَ قَدْ عَلِمْتَ أَنَّ جِبْرِيلَ نَزَلَ فَصَلَّى فَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ صَلَّى فَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ صَلَّى فَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ صَلَّى فَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ صَلَّى فَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ قَالَ ‏ "‏ بِهَذَا أُمِرْتُ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ عُمَرُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ اعْلَمْ مَا تُحَدِّثُ بِهِ يَا عُرْوَةُ أَوَ إِنَّ جِبْرِيلَ هُوَ الَّذِي أَقَامَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَقْتَ الصَّلاَةِ قَالَ عُرْوَةُ كَذَلِكَ كَانَ بَشِيرُ بْنُ أَبِي مَسْعُودٍ الأَنْصَارِيُّ يُحَدِّثُ عَنْ أَبِيهِ ‏.‏

Ibn Shihob az-Zuhriy (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Umar ibn Abdulaziz (rahimahulloh) bir kuni namozni kechiktirdi. Shunda uning huzuriga Urva ibn Zubayr (rahimahulloh) kirib, unga xabar berdiki, Mugʻiyra ibn Shuʼba (roziyallohu anhu) Kufada boʻlgan chogʻida bir kuni namozni kechiktirgan edi. Oʻshanda uning oldiga Abu Masʼud al-Ansoriy (roziyallohu anhu) kirib: «Bu nima, ey Mugʻiyra? Jibril nozil boʻlib namoz oʻqiganini, soʻng Rasululloh ﷺ namoz oʻqiganlarini, keyin (Jibril) yana oʻqib, Rasululloh ﷺ oʻqiganlarini, keyin yana oʻqib, Rasululloh ﷺ oʻqiganlarini, keyin yana oʻqib, Rasululloh ﷺ oʻqiganlarini, keyin yana oʻqib, Rasululloh ﷺ oʻqiganlarini bilmaysanmi?!» dedi. Soʻng (Jibril): ‹Menga shunday buyurilgan›, dedi. Shunda Umar ibn Abdulaziz: «Nima rivoyat qilayotganingni yaxshi bilib ol, ey Urva! Rasululloh ﷺ ga namoz vaqtini belgilab bergan haqiqatan Jibril edimi?» dedi. Urva: «Bashir ibn Abu Masʼud al-Ansoriy otasidan shunday rivoyat qilardi», dedi.Ибн Шиҳоб аз-Зуҳрий (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Умар ибн Абдулазиз (раҳимаҳуллоҳ) бир куни намозни кечиктирди. Шунда унинг ҳузурига Урва ибн Зубайр (раҳимаҳуллоҳ) кириб, унга хабар бердики, Муғийра ибн Шуъба (розияллоҳу анҳу) Куфада бўлган чоғида бир куни намозни кечиктирган эди. Ўшанда унинг олдига Абу Масъуд ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу) кириб: «Бу нима, эй Муғийра? Жибрил нозил бўлиб намоз ўқиганини, сўнг Расулуллоҳ ﷺ намоз ўқиганларини, кейин (Жибрил) яна ўқиб, Расулуллоҳ ﷺ ўқиганларини, кейин яна ўқиб, Расулуллоҳ ﷺ ўқиганларини, кейин яна ўқиб, Расулуллоҳ ﷺ ўқиганларини, кейин яна ўқиб, Расулуллоҳ ﷺ ўқиганларини билмайсанми?!» деди. Сўнг (Жибрил): ‹Менга шундай буюрилган›, деди. Шунда Умар ибн Абдулазиз: «Нима ривоят қилаётганингни яхши билиб ол, эй Урва! Расулуллоҳ ﷺ га намоз вақтини белгилаб берган ҳақиқатан Жибрил эдими?» деди. Урва: «Башир ибн Абу Масъуд ал-Ансорий отасидан шундай ривоят қиларди», деди.

قَالَ عُرْوَةُ وَلَقَدْ حَدَّثَتْنِي عَائِشَةُ زَوْجُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُصَلِّي الْعَصْرَ وَالشَّمْسُ فِي حُجْرَتِهَا قَبْلَ أَنْ تَظْهَرَ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ asr namozini quyosh (nuri) hali (hujradan) chiqib ketmasidan turib, uning hujrasida turganida oʻqirdilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ аср намозини қуёш (нури) ҳали (ҳужрадан) чиқиб кетмасидан туриб, унинг ҳужрасида турганида ўқирдилар.

وَحَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، أَنَّهُ قَالَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَسَأَلَهُ عَنْ وَقْتِ صَلاَةِ الصُّبْحِ قَالَ فَسَكَتَ عَنْهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى إِذَا كَانَ مِنَ الْغَدِ صَلَّى الصُّبْحَ حِينَ طَلَعَ الْفَجْرُ ثُمَّ صَلَّى الصُّبْحَ مِنَ الْغَدِ بَعْدَ أَنْ أَسْفَرَ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ أَيْنَ السَّائِلُ عَنْ وَقْتِ الصَّلاَةِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَا أَنَا ذَا يَا رَسُولَ اللَّهِ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ مَا بَيْنَ هَذَيْنِ وَقْتٌ ‏"‏ ‏.‏

Ato ibn Yasor (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Rasululloh ﷺ ning oldilariga kelib, subh (bomdod) namozining vaqti haqida soʻradi. Rasululloh ﷺ unga (darhol) javob bermadilar. Ertasi kuni bomdodni tong yorishi bilan oʻqidilar. Soʻng keyingi kuni bomdodni ancha yorishgach oʻqidilar. Keyin: «Namoz vaqti haqida soʻragan kishi qani?» dedilar. U: «Mana men, ey Rasululloh», dedi. Shunda: «(Namoz) vaqti mana shu ikkisining orasidadir», dedilar.Ато ибн Ясор (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Бир киши Расулуллоҳ ﷺ нинг олдиларига келиб, субҳ (бомдод) намозининг вақти ҳақида сўради. Расулуллоҳ ﷺ унга (дарҳол) жавоб бермадилар. Эртаси куни бомдодни тонг ёриши билан ўқидилар. Сўнг кейинги куни бомдодни анча ёришгач ўқидилар. Кейин: «Намоз вақти ҳақида сўраган киши қани?» дедилар. У: «Мана мен, эй Расулуллоҳ», деди. Шунда: «(Намоз) вақти мана шу иккисининг орасидадир», дедилар.

وَحَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ عَمْرَةَ بِنْتِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ عَائِشَةَ، زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهَا قَالَتْ إِنْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَيُصَلِّي الصُّبْحَ فَيَنْصَرِفُ النِّسَاءُ مُتَلَفِّعَاتٍ بِمُرُوطِهِنَّ مَا يُعْرَفْنَ مِنَ الْغَلَسِ ‏.‏

Nabiy ﷺ ning zavjalari Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, u shunday dedi: «Rasululloh ﷺ bomdodni oʻqirdilar, soʻng ayollar choyshablariga oʻralgan holda qaytishardi — tong qorongʻusi (gʻalas) sababli ular tanib boʻlmasdi».Набий ﷺ нинг завжалари Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, у шундай деди: «Расулуллоҳ ﷺ бомдодни ўқирдилар, сўнг аёллар чойшабларига ўралган ҳолда қайтишарди — тонг қоронғуси (ғалас) сабабли улар таниб бўлмасди».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، وَعَنْ بُسْرِ بْنِ سَعِيدٍ، وَعَنِ الأَعْرَجِ، كُلُّهُمْ يُحَدِّثُونَهُ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ مَنْ أَدْرَكَ رَكْعَةً مِنَ الصُّبْحِ قَبْلَ أَنْ تَطْلُعَ الشَّمْسُ فَقَدْ أَدْرَكَ الصُّبْحَ وَمَنْ أَدْرَكَ رَكْعَةً مِنَ الْعَصْرِ قَبْلَ أَنْ تَغْرُبَ الشَّمْسُ فَقَدْ أَدْرَكَ الْعَصْرَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim quyosh chiqishidan oldin bomdodning bir rakaatiga ulgursa, bomdodga ulgurgan boʻladi. Kim quyosh botishidan oldin asrning bir rakaatiga ulgursa, asrga ulgurgan boʻladi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким қуёш чиқишидан олдин бомдоднинг бир ракаатига улгурса, бомдодга улгурган бўлади. Ким қуёш ботишидан олдин асрнинг бир ракаатига улгурса, асрга улгурган бўлади», дедилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، مَوْلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، كَتَبَ إِلَى عُمَّالِهِ إِنَّ أَهَمَّ أَمْرِكُمْ عِنْدِي الصَّلاَةُ فَمَنْ حَفِظَهَا وَحَافَظَ عَلَيْهَا حَفِظَ دِينَهُ وَمَنْ ضَيَّعَهَا فَهُوَ لِمَا سِوَاهَا أَضْيَعُ ‏.‏ ثُمَّ كَتَبَ أَنْ صَلُّوا الظُّهْرَ إِذَا كَانَ الْفَىْءُ ذِرَاعًا إِلَى أَنْ يَكُونَ ظِلُّ أَحَدِكُمْ مِثْلَهُ وَالْعَصْرَ وَالشَّمْسُ مُرْتَفِعَةٌ بَيْضَاءُ نَقِيَّةٌ قَدْرَ مَا يَسِيرُ الرَّاكِبُ فَرْسَخَيْنِ أَوْ ثَلاَثَةً قَبْلَ غُرُوبِ الشَّمْسِ وَالْمَغْرِبَ إِذَا غَرَبَتِ الشَّمْسُ وَالْعِشَاءَ إِذَا غَابَ الشَّفَقُ إِلَى ثُلُثِ اللَّيْلِ فَمَنْ نَامَ فَلاَ نَامَتْ عَيْنُهُ فَمَنْ نَامَ فَلاَ نَامَتْ عَيْنُهُ فَمَنْ نَامَ فَلاَ نَامَتْ عَيْنُهُ وَالصَّبْحَ وَالنُّجُومُ بَادِيَةٌ مُشْتَبِكَةٌ ‏.‏

Umar ibn Xattob (roziyallohu anhu) oʻz amaldorlariga shunday deb yozdi: «Nazdimda sizning eng muhim ishingiz — namozdir. Kim uni saqlasa va unga rioya qilsa, dinini saqlabdi; kim uni zoye qilsa, undan boshqasini bundan-da koʻproq zoye qiladi». Soʻng shunday yozdi: «Peshinni soya bir tirsak boʻlgandan boshlab, birortangizning soyasi oʻzi bilan barobar boʻlgunga qadar oʻqinglar; asrni quyosh baland, oq va tiniq turgan, otliq kishi quyosh botguncha ikki yoki uch farsax yura oladigan payt oʻqinglar; shomni quyosh botganda; xuftonni shafaq gʻoyib boʻlgach kechaning uchdan biriga qadar oʻqinglar — kim (uni oʻqimay) uxlasa, koʻzi uyqu koʻrmasin, kim uxlasa, koʻzi uyqu koʻrmasin, kim uxlasa, koʻzi uyqu koʻrmasin; bomdodni yulduzlar koʻrinib, bir-biriga chirmashib turgan paytda oʻqinglar».Умар ибн Хаттоб (розияллоҳу анҳу) ўз амалдорларига шундай деб ёзди: «Наздимда сизнинг энг муҳим ишингиз — намоздир. Ким уни сақласа ва унга риоя қилса, динини сақлабди; ким уни зое қилса, ундан бошқасини бундан-да кўпроқ зое қилади». Сўнг шундай ёзди: «Пешинни соя бир тирсак бўлгандан бошлаб, бирортангизнинг сояси ўзи билан баробар бўлгунга қадар ўқинглар; асрни қуёш баланд, оқ ва тиниқ турган, отлиқ киши қуёш ботгунча икки ёки уч фарсах юра оладиган пайт ўқинглар; шомни қуёш ботганда; хуфтонни шафақ ғойиб бўлгач кечанинг учдан бирига қадар ўқинглар — ким (уни ўқимай) ухласа, кўзи уйқу кўрмасин, ким ухласа, кўзи уйқу кўрмасин, ким ухласа, кўзи уйқу кўрмасин; бомдодни юлдузлар кўриниб, бир-бирига чирмашиб турган пайтда ўқинглар».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَمِّهِ أَبِي سُهَيْلٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، كَتَبَ إِلَى أَبِي مُوسَى أَنْ صَلِّ الظُّهْرَ، إِذَا زَاغَتِ الشَّمْسُ وَالْعَصْرَ وَالشَّمْسُ بَيْضَاءُ نَقِيَّةٌ قَبْلَ أَنْ يَدْخُلَهَا صُفْرَةٌ وَالْمَغْرِبَ إِذَا غَرَبَتِ الشَّمْسُ وَأَخِّرِ الْعِشَاءَ مَا لَمْ تَنَمْ وَصَلِّ الصُّبْحَ وَالنُّجُومُ بَادِيَةٌ مُشْتَبِكَةٌ وَاقْرَأْ فِيهَا بِسُورَتَيْنِ طَوِيلَتَيْنِ مِنَ الْمُفَصَّلِ ‏.‏

Umar ibn Xattob (roziyallohu anhu) Abu Musoga shunday deb yozdi: «Peshinni quyosh ogʻganda oʻqi; asrni quyosh oq va tiniq, unga sargʻishlik kirmasidan avval; shomni quyosh botganda; xuftonni uxlab qolmaganingcha kechiktir; bomdodni esa yulduzlar koʻrinib, bir-biriga chirmashib turgan paytda oʻqi va unda mufassaldan ikkita uzun sura oʻqi».Умар ибн Хаттоб (розияллоҳу анҳу) Абу Мусога шундай деб ёзди: «Пешинни қуёш оғганда ўқи; асрни қуёш оқ ва тиниқ, унга сарғишлик кирмасидан аввал; шомни қуёш ботганда; хуфтонни ухлаб қолмаганингча кечиктир; бомдодни эса юлдузлар кўриниб, бир-бирига чирмашиб турган пайтда ўқи ва унда муфассалдан иккита узун сура ўқи».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، كَتَبَ إِلَى أَبِي مُوسَى الأَشْعَرِيِّ أَنْ صَلِّ الْعَصْرَ، وَالشَّمْسُ، بَيْضَاءُ نَقِيَّةٌ قَدْرَ مَا يَسِيرُ الرَّاكِبُ ثَلاَثَةَ فَرَاسِخَ وَأَنْ صَلِّ الْعِشَاءَ مَا بَيْنَكَ وَبَيْنَ ثُلُثِ اللَّيْلِ فَإِنْ أَخَّرْتَ فَإِلَى شَطْرِ اللَّيْلِ وَلاَ تَكُنْ مِنَ الْغَافِلِينَ ‏.‏

Umar ibn Xattob (roziyallohu anhu) Abu Muso al-Ashʼariyga shunday deb yozdi: «Asrni quyosh oq va tiniq, otliq kishi (botguncha) uch farsax yura oladigan payt oʻqi; xuftonni oʻzing bilan kechaning uchdan biri orasidagi vaqtda oʻqi, agar kechiktirsang, kechaning yarmiga qadar (oʻqi) va gʻofillardan boʻlma».Умар ибн Хаттоб (розияллоҳу анҳу) Абу Мусо ал-Ашъарийга шундай деб ёзди: «Асрни қуёш оқ ва тиниқ, отлиқ киши (ботгунча) уч фарсах юра оладиган пайт ўқи; хуфтонни ўзинг билан кечанинг учдан бири орасидаги вақтда ўқи, агар кечиктирсанг, кечанинг ярмига қадар (ўқи) ва ғофиллардан бўлма».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ زِيَادٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ رَافِعٍ، مَوْلَى أُمِّ سَلَمَةَ زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ سَأَلَ أَبَا هُرَيْرَةَ عَنْ وَقْتِ الصَّلاَةِ فَقَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ أَنَا أُخْبِرُكَ صَلِّ الظُّهْرَ إِذَا كَانَ ظِلُّكَ مِثْلَكَ وَالْعَصْرَ إِذَا كَانَ ظِلُّكَ مِثْلَيْكَ وَالْمَغْرِبَ إِذَا غَرَبَتِ الشَّمْسُ وَالْعِشَاءَ مَا بَيْنَكَ وَبَيْنَ ثُلُثِ اللَّيْلِ وَصَلِّ الصُّبْحَ بِغَبَشٍ ‏.‏ يَعْنِي الْغَلَسَ ‏.‏

Umm Salamaning ozod qilingan quli Abdulloh ibn Rofeʼ (rahimahulloh) Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan namoz vaqti haqida soʻradi. Shunda Abu Hurayra: «Men senga aytib beray: peshinni soyang oʻzing bilan barobar boʻlganda oʻqi; asrni soyang oʻzingning ikki barobaring boʻlganda; shomni quyosh botganda; xuftonni oʻzing bilan kechaning uchdan biri orasidagi vaqtda; bomdodni esa tong qorongʻusida (gʻalasda) oʻqi», dedi.Умм Саламанинг озод қилинган қули Абдуллоҳ ибн Рофеъ (раҳимаҳуллоҳ) Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан намоз вақти ҳақида сўради. Шунда Абу Ҳурайра: «Мен сенга айтиб берай: пешинни соянг ўзинг билан баробар бўлганда ўқи; асрни соянг ўзингнинг икки баробаринг бўлганда; шомни қуёш ботганда; хуфтонни ўзинг билан кечанинг учдан бири орасидаги вақтда; бомдодни эса тонг қоронғусида (ғаласда) ўқи», деди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّهُ قَالَ كُنَّا نُصَلِّي الْعَصْرَ ثُمَّ يَخْرُجُ الإِنْسَانُ إِلَى بَنِي عَمْرِو بْنِ عَوْفٍ فَيَجِدُهُمْ يُصَلُّونَ الْعَصْرَ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u shunday dedi: «Biz asrni oʻqirdik, soʻng kishi Banu Amr ibn Avfga borsa, ularni asrni oʻqiyotgan holda topardi».Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у шундай деди: «Биз асрни ўқирдик, сўнг киши Бану Амр ибн Авфга борса, уларни асрни ўқиётган ҳолда топарди».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّهُ قَالَ كُنَّا نُصَلِّي الْعَصْرَ ثُمَّ يَذْهَبُ الذَّاهِبُ إِلَى قُبَاءٍ فَيَأْتِيهِمْ وَالشَّمْسُ مُرْتَفِعَةٌ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u shunday dedi: «Biz asrni oʻqirdik, soʻng boruvchi Quboga borganda, quyosh hali baland turgan holida yetib borardi».Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у шундай деди: «Биз асрни ўқирдик, сўнг борувчи Қубога борганда, қуёш ҳали баланд турган ҳолида етиб борарди».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ رَبِيعَةَ بْنِ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ، أَنَّهُ قَالَ مَا أَدْرَكْتُ النَّاسَ إِلاَّ وَهُمْ يُصَلُّونَ الظُّهْرَ بِعَشِيٍّ ‏.‏

Qosim ibn Muhammad (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, u shunday dedi: «Men odamlarni faqat peshinni kunning oxirlab, salqin tushgan paytida oʻqiyotgan holatlarida yetishdim».Қосим ибн Муҳаммад (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, у шундай деди: «Мен одамларни фақат пешинни куннинг охирлаб, салқин тушган пайтида ўқиётган ҳолатларида етишдим».

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَمِّهِ أَبِي سُهَيْلِ بْنِ مَالِكٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ قَالَ كُنْتُ أَرَى طِنْفِسَةً لِعَقِيلِ بْنِ أَبِي طَالِبٍ يَوْمَ الْجُمُعَةِ تُطْرَحُ إِلَى جِدَارِ الْمَسْجِدِ الْغَرْبِيِّ فَإِذَا غَشِيَ الطِّنْفِسَةَ كُلَّهَا ظِلُّ الْجِدَارِ خَرَجَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ وَصَلَّى الْجُمُعَةَ - قَالَ مَالِكٌ وَالِدُ أَبِي سُهَيْلٍ - ثُمَّ نَرْجِعُ بَعْدَ صَلاَةِ الْجُمُعَةِ فَنَقِيلُ قَائِلَةَ الضَّحَاءِ ‏.‏

Abu Suhayl ibn Molikning otasidan rivoyat qilinadiki, u shunday dedi: «Men juma kuni Aqil ibn Abu Tolibning gilamini masjidning gʻarbiy devoriga tomon toʻshalgan holda koʻrardim. Devorning soyasi butun gilamni qoplaganda, Umar ibn Xattob (roziyallohu anhu) chiqib, jumani oʻqirdi». Molik — Abu Suhaylning otasi — dedi: «Soʻng biz juma namozidan keyin qaytib, peshin uyqusini olardik».Абу Суҳайл ибн Моликнинг отасидан ривоят қилинадики, у шундай деди: «Мен жума куни Ақил ибн Абу Толибнинг гиламини масжиднинг ғарбий деворига томон тўшалган ҳолда кўрардим. Деворнинг сояси бутун гиламни қоплаганда, Умар ибн Хаттоб (розияллоҳу анҳу) чиқиб, жумани ўқирди». Молик — Абу Суҳайлнинг отаси — деди: «Сўнг биз жума намозидан кейин қайтиб, пешин уйқусини олардик».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ يَحْيَى الْمَازِنِيِّ، عَنِ ابْنِ أَبِي سَلِيطٍ، أَنَّ عُثْمَانَ بْنَ عَفَّانَ، صَلَّى الْجُمُعَةَ بِالْمَدِينَةِ وَصَلَّى الْعَصْرَ بِمَلَلٍ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ وَذَلِكَ لِلتَّهْجِيرِ وَسُرْعَةِ السَّيْرِ ‏.‏

Ibn Abu Salit (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Usmon ibn Affon (roziyallohu anhu) jumani Madinada oʻqib, asrni Malalda oʻqidi. Molik aytdi: «Bu — jumani kun ogʻishi bilanoq oʻqib, tez yurgani sababidandir».Ибн Абу Салит (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Усмон ибн Аффон (розияллоҳу анҳу) жумани Мадинада ўқиб, асрни Малалда ўқиди. Молик айтди: «Бу — жумани кун оғиши биланоқ ўқиб, тез юргани сабабидандир».

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ مَنْ أَدْرَكَ رَكْعَةً مِنَ الصَّلاَةِ فَقَدْ أَدْرَكَ الصَّلاَةَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim bir namozning bir rakatiga (oʻz vaqtida) ulgursa, oʻsha namozga ulgurdi», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким бир намознинг бир ракатига (ўз вақтида) улгурса, ўша намозга улгурди», — дедилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ، كَانَ يَقُولُ إِذَا فَاتَتْكَ الرَّكْعَةُ فَقَدْ فَاتَتْكَ السَّجْدَةُ ‏.‏

Nofeʼ (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Abdulloh ibn Umar ibn Xattob (roziyallohu anhumo) shunday derdi: «Agar rukuʼ (rakaat) sendan oʻtib ketsa, sajda ham sendan oʻtib ketibdi».Нофеъ (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Абдуллоҳ ибн Умар ибн Хаттоб (розияллоҳу анҳумо) шундай дерди: «Агар рукуъ (ракаат) сендан ўтиб кетса, сажда ҳам сендан ўтиб кетибди».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، أَنَّهُ بَلَغَهُ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، وَزَيْدَ بْنَ ثَابِتٍ، كَانَا يَقُولاَنِ مَنْ أَدْرَكَ الرَّكْعَةَ فَقَدْ أَدْرَكَ السَّجْدَةَ ‏.‏

Molikka yetib kelishicha, Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) va Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu) shunday derdilar: «Kim rakaatga yetishsa, sajdaga yetishibdi».Моликка етиб келишича, Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) ва Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу) шундай дердилар: «Ким ракаатга етишса, саждага етишибди».

وَحَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، أَنَّهُ بَلَغَهُ أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ، كَانَ يَقُولُ مَنْ أَدْرَكَ الرَّكْعَةَ فَقَدْ أَدْرَكَ السَّجْدَةَ وَمَنْ فَاتَهُ قِرَاءَةُ أُمِّ الْقُرْآنِ فَقَدْ فَاتَهُ خَيْرٌ كَثِيرٌ ‏.‏

Molikka yetib kelishicha, Abu Hurayra (roziyallohu anhu) shunday derdi: «Kim rakaatga yetishsa, sajdaga yetishibdi; kim Ummul-Qurʼon (Fotiha)ni oʻqishni oʻtkazib yuborsa, koʻp yaxshilikni oʻtkazib yuboribdi».Моликка етиб келишича, Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) шундай дерди: «Ким ракаатга етишса, саждага етишибди; ким Уммул-Қуръон (Фотиҳа)ни ўқишни ўтказиб юборса, кўп яхшиликни ўтказиб юборибди».

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، كَانَ يَقُولُ دُلُوكُ الشَّمْسِ مَيْلُهَا ‏.‏

Nofeʼ (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) shunday derdi: «Duluk ush-shams — quyoshning (zavolga) ogʻishidir».Нофеъ (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) шундай дерди: «Дулук уш-шамс — қуёшнинг (заволга) оғишидир».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ دَاوُدَ بْنِ الْحُصَيْنِ، قَالَ أَخْبَرَنِي مُخْبِرٌ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ، كَانَ يَقُولُ دُلُوكُ الشَّمْسِ إِذَا فَاءَ الْفَىْءُ وَغَسَقُ اللَّيْلِ اجْتِمَاعُ اللَّيْلِ وَظُلْمَتُهُ ‏.‏

Dovud ibn Husayn (rahimahulloh) aytdi: Menga bir xabarchi xabar berishicha, Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo) shunday derdi: «Duluk ush-shams — soya (sharqqa) qaytgan (quyosh ogʻgan) paytdir; gʻasaq ul-layl — tunning yigʻilishi va uning zulmatidir».Довуд ибн Ҳусайн (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Менга бир хабарчи хабар беришича, Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) шундай дерди: «Дулук уш-шамс — соя (шарққа) қайтган (қуёш оғган) пайтдир; ғасақ ул-лайл — туннинг йиғилиши ва унинг зулматидир».

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ الَّذِي تَفُوتُهُ صَلاَةُ الْعَصْرِ كَأَنَّمَا وُتِرَ أَهْلَهُ وَمَالَهُ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Asr namozi qoʻldan ketgan kishi — goʻyo ahli va molidan judo boʻlgan (talangan) kabidir», dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аср намози қўлдан кетган киши — гўё аҳли ва молидан жудо бўлган (таланган) кабидир», дедилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، انْصَرَفَ مِنْ صَلاَةِ الْعَصْرِ فَلَقِيَ رَجُلاً لَمْ يَشْهَدِ الْعَصْرَ فَقَالَ عُمَرُ مَا حَبَسَكَ عَنْ صَلاَةِ الْعَصْرِ فَذَكَرَ لَهُ الرَّجُلُ عُذْرًا فَقَالَ عُمَرُ طَفَّفْتَ ‏.‏ قَالَ يَحْيَى قَالَ مَالِكٌ وَيُقَالُ لِكُلِّ شَىْءٍ وَفَاءٌ وَتَطْفِيفٌ ‏.‏

Yahyo ibn Saʼid (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Umar ibn Xattob (roziyallohu anhu) asr namozidan qaytib, asrda hozir boʻlmagan bir kishini uchratdi. Umar: «Seni asr namozidan nima toʻxtatdi?» dedi. Kishi unga bir uzr bayon qildi. Shunda Umar: «Sen (namozingdan) urib qolibsan (kam oʻlchov qilibsan)», dedi. Yahyo aytdi: Molik aytdi: «Har bir narsaning toʻla oʻlchovi va kam oʻlchovi boʻladi, deyiladi».Яҳё ибн Саъид (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Умар ибн Хаттоб (розияллоҳу анҳу) аср намозидан қайтиб, асрда ҳозир бўлмаган бир кишини учратди. Умар: «Сени аср намозидан нима тўхтатди?» деди. Киши унга бир узр баён қилди. Шунда Умар: «Сен (намозингдан) уриб қолибсан (кам ўлчов қилибсан)», деди. Яҳё айтди: Молик айтди: «Ҳар бир нарсанинг тўла ўлчови ва кам ўлчови бўлади, дейилади».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، أَنَّهُ كَانَ يَقُولُ إِنَّ الْمُصَلِّيَ لَيُصَلِّي الصَّلاَةَ وَمَا فَاتَهُ وَقْتُهَا وَلَمَا فَاتَهُ مِنْ وَقْتِهَا أَعْظَمُ - أَوْ أَفْضَلُ - مِنْ أَهْلِهِ وَمَالِهِ ‏.‏ قَالَ يَحْيَى قَالَ مَالِكٌ مَنْ أَدْرَكَ الْوَقْتَ وَهُوَ فِي سَفَرٍ فَأَخَّرَ الصَّلاَةَ سَاهِيًا أَوْ نَاسِيًا حَتَّى قَدِمَ عَلَى أَهْلِهِ أَنَّهُ إِنْ كَانَ قَدِمَ عَلَى أَهْلِهِ وَهُوَ فِي الْوَقْتِ فَلْيُصَلِّ صَلاَةَ الْمُقِيمِ وَإِنْ كَانَ قَدْ قَدِمَ وَقَدْ ذَهَبَ الْوَقْتُ فَلْيُصَلِّ صَلاَةَ الْمُسَافِرِ لأَنَّهُ إِنَّمَا يَقْضِي مِثْلَ الَّذِي كَانَ عَلَيْهِ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ وَهَذَا الأَمْرُ هُوَ الَّذِي أَدْرَكْتُ عَلَيْهِ النَّاسَ وَأَهْلَ الْعِلْمِ بِبَلَدِنَا ‏.‏ وَقَالَ مَالِكٌ الشَّفَقُ الْحُمْرَةُ الَّتِي فِي الْمَغْرِبِ فَإِذَا ذَهَبَتِ الْحُمْرَةُ فَقَدْ وَجَبَتْ صَلاَةُ الْعِشَاءِ وَخَرَجْتَ مِنْ وَقْتِ الْمَغْرِبِ ‏.‏

Yahyo ibn Saʼid (rahimahulloh) shunday derdi: «Namoz oʻquvchi namozni oʻqiydi, holbuki uning vaqti oʻtib ketmagan boʻladi; vaqtidan oʻtib ketgani esa uning ahli va molidan-da ulugʻroq — yoki afzalroqdir». Yahyo aytdi: Molik aytdi: «Kim safarda vaqtga yetishib, namozni gʻaflat yoki unutish sababli oʻz ahliga yetib kelguncha kechiktirsa: agar ahliga vaqt ichida yetib kelgan boʻlsa, muqim (bir joyda turuvchi) namozini oʻqisin; agar vaqt oʻtib ketgach yetib kelgan boʻlsa, musofir namozini oʻqisin — chunki u faqat oʻzida boʻlgan narsani qazo qiladi». Molik aytdi: «Bu — men bizning yurtimizdagi odamlar va ilm ahlini shunga amal qilayotgan holda uchratgan ishimdir». Molik aytdi: «Shafaq — magʻribdagi (ufqdagi) qizillikdir; qizillik ketgach, xufton namozi vojib boʻladi va sen shom vaqtidan chiqasan».Яҳё ибн Саъид (раҳимаҳуллоҳ) шундай дерди: «Намоз ўқувчи намозни ўқийди, ҳолбуки унинг вақти ўтиб кетмаган бўлади; вақтидан ўтиб кетгани эса унинг аҳли ва молидан-да улуғроқ — ёки афзалроқдир». Яҳё айтди: Молик айтди: «Ким сафарда вақтга етишиб, намозни ғафлат ёки унутиш сабабли ўз аҳлига етиб келгунча кечиктирса: агар аҳлига вақт ичида етиб келган бўлса, муқим (бир жойда турувчи) намозини ўқисин; агар вақт ўтиб кетгач етиб келган бўлса, мусофир намозини ўқисин — чунки у фақат ўзида бўлган нарсани қазо қилади». Молик айтди: «Бу — мен бизнинг юртимиздаги одамлар ва илм аҳлини шунга амал қилаётган ҳолда учратган ишимдир». Молик айтди: «Шафақ — мағрибдаги (уфқдаги) қизилликдир; қизиллик кетгач, хуфтон намози вожиб бўлади ва сен шом вақтидан чиқасан».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، أُغْمِيَ عَلَيْهِ فَذَهَبَ عَقْلُهُ فَلَمْ يَقْضِ الصَّلاَةَ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ وَذَلِكَ فِيمَا نَرَى - وَاللَّهُ أَعْلَمُ - أَنَّ الْوَقْتَ قَدْ ذَهَبَ فَأَمَّا مَنْ أَفَاقَ فِي الْوَقْتِ فَإِنَّهُ يُصَلِّي ‏.‏

Nofeʼ (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) hushidan ketib, aqli (idroki) yoʻqoldi, shu bois namozni qazo qilmadi. Molik aytdi: «Bu — bizning fikrimizcha, Alloh yaxshi biluvchi — vaqt oʻtib ketgani sababidandir. Vaqt ichida hushiga kelgan kishi esa, albatta, namoz oʻqiydi».Нофеъ (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) ҳушидан кетиб, ақли (идроки) йўқолди, шу боис намозни қазо қилмади. Молик айтди: «Бу — бизнинг фикримизча, Аллоҳ яхши билувчи — вақт ўтиб кетгани сабабидандир. Вақт ичида ҳушига келган киши эса, албатта, намоз ўқийди».

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ قَفَلَ مِنْ خَيْبَرَ أَسْرَى حَتَّى إِذَا كَانَ مِنْ آخِرِ اللَّيْلِ عَرَّسَ وَقَالَ لِبِلاَلٍ ‏"‏ اكْلأْلَنَا الصُّبْحَ ‏"‏ ‏.‏ وَنَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَصْحَابُهُ وَكَلأَ بِلاَلٌ مَا قُدِّرَ لَهُ ثُمَّ اسْتَنَدَ إِلَى رَاحِلَتِهِ وَهُوَ مُقَابِلُ الْفَجْرِ فَغَلَبَتْهُ عَيْنَاهُ فَلَمْ يَسْتَيْقِظْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَلاَ بِلاَلٌ وَلاَ أَحَدٌ مِنَ الرَّكْبِ حَتَّى ضَرَبَتْهُمُ الشَّمْسُ فَفَزِعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ بِلاَلٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَخَذَ بِنَفْسِي الَّذِي أَخَذَ بِنَفْسِكَ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ اقْتَادُوا ‏"‏ ‏.‏ فَبَعَثُوا رَوَاحِلَهُمْ وَاقْتَادُوا شَيْئًا ثُمَّ أَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِلاَلاً فَأَقَامَ الصَّلاَةَ فَصَلَّى بِهِمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الصُّبْحَ ثُمَّ قَالَ حِينَ قَضَى الصَّلاَةَ ‏"‏ مَنْ نَسِيَ الصَّلاَةَ فَلْيُصَلِّهَا إِذَا ذَكَرَهَا فَإِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَتَعَالَى يَقُولُ فِي كِتَابِهِ ‏{‏أَقِمِ الصَّلاَةَ لِذِكْرِي ‏}‏ ‏"‏ ‏.‏

Saʼid ibn Musayyab (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Xaybardan qaytishlarida kechasi yoʻl yurdilar. Kechaning oxiri boʻlganda toʻxtab dam oldilar va Bilolga: «Bizga bomdodni poylab tur», dedilar. Rasululloh ﷺ va sahobalari uxladilar. Bilol oʻziga taqdir qilingancha qorovullik qildi, soʻng tongga yuzlangan holda uloviga suyandi, shunda uni uyqu bosdi. Na Rasululloh ﷺ, na Bilol, na qofiladan biror kishi — quyosh ularni urguncha uygʻonmadi. Rasululloh ﷺ choʻchib uygʻondilar. Bilol: «Ey Rasululloh, sizning joningizni olgan Zot mening ham jonimni oldi», dedi. Rasululloh ﷺ: «(Ulovlaringizni) yetaklab yuringlar», dedilar. Shunda ular ulovlarini turgʻizib, biroz yetaklab yurdilar. Soʻng Rasululloh ﷺ Bilolga buyurdilar, u iqoma aytdi va Rasululloh ﷺ ularga bomdodni oʻqib berdilar. Namozni oʻqib boʻlgach: «Kim namozni unutsa, eslagan paytida oʻqisin. Zero Alloh taboraka va taolo Oʻz kitobida: {Meni zikr etish uchun namozni barpo qil} (Toha 14), deydi», dedilar.Саъид ибн Мусайяб (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Хайбардан қайтишларида кечаси йўл юрдилар. Кечанинг охири бўлганда тўхтаб дам олдилар ва Билолга: «Бизга бомдодни пойлаб тур», дедилар. Расулуллоҳ ﷺ ва саҳобалари ухладилар. Билол ўзига тақдир қилинганча қоровуллик қилди, сўнг тонгга юзланган ҳолда уловига суянди, шунда уни уйқу босди. На Расулуллоҳ ﷺ, на Билол, на қофиладан бирор киши — қуёш уларни ургунча уйғонмади. Расулуллоҳ ﷺ чўчиб уйғондилар. Билол: «Эй Расулуллоҳ, сизнинг жонингизни олган Зот менинг ҳам жонимни олди», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «(Уловларингизни) етаклаб юринглар», дедилар. Шунда улар уловларини турғизиб, бироз етаклаб юрдилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ Билолга буюрдилар, у иқома айтди ва Расулуллоҳ ﷺ уларга бомдодни ўқиб бердилар. Намозни ўқиб бўлгач: «Ким намозни унутса, эслаган пайтида ўқисин. Зеро Аллоҳ таборака ва таоло Ўз китобида: {Мени зикр этиш учун намозни барпо қил} (Тоҳа 14), дейди», дедилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، أَنَّهُ قَالَ عَرَّسَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَيْلَةً بِطَرِيقِ مَكَّةَ وَوَكَّلَ بِلاَلاً أَنْ يُوقِظَهُمْ لِلصَّلاَةِ فَرَقَدَ بِلاَلٌ وَرَقَدُوا حَتَّى اسْتَيْقَظُوا وَقَدْ طَلَعَتْ عَلَيْهِمُ الشَّمْسُ فَاسْتَيْقَظَ الْقَوْمُ وَقَدْ فَزِعُوا فَأَمَرَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَرْكَبُوا حَتَّى يَخْرُجُوا مِنْ ذَلِكَ الْوَادِي وَقَالَ ‏"‏ إِنَّ هَذَا وَادٍ بِهِ شَيْطَانٌ ‏"‏ ‏.‏ فَرَكِبُوا حَتَّى خَرَجُوا مِنْ ذَلِكَ الْوَادِي ثُمَّ أَمَرَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَنْزِلُوا وَأَنْ يَتَوَضَّئُوا وَأَمَرَ بِلاَلاً أَنْ يُنَادِيَ بِالصَّلاَةِ أَوْ يُقِيمَ فَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِالنَّاسِ ثُمَّ انْصَرَفَ إِلَيْهِمْ وَقَدْ رَأَى مِنْ فَزَعِهِمْ فَقَالَ ‏"‏ يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّ اللَّهَ قَبَضَ أَرْوَاحَنَا وَلَوْ شَاءَ لَرَدَّهَا إِلَيْنَا فِي حِينٍ غَيْرِ هَذَا فَإِذَا رَقَدَ أَحَدُكُمْ عَنِ الصَّلاَةِ أَوْ نَسِيَهَا ثُمَّ فَزِعَ إِلَيْهَا فَلْيُصَلِّهَا كَمَا كَانَ يُصَلِّيهَا فِي وَقْتِهَا ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ الْتَفَتَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى أَبِي بَكْرٍ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّ الشَّيْطَانَ أَتَى بِلاَلاً وَهُوَ قَائِمٌ يُصَلِّي فَأَضْجَعَهُ فَلَمْ يَزَلْ يُهَدِّئُهُ كَمَا يُهَدَّأُ الصَّبِيُّ حَتَّى نَامَ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ دَعَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِلاَلاً فَأَخْبَرَ بِلاَلٌ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِثْلَ الَّذِي أَخْبَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَبَا بَكْرٍ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ أَشْهَدُ أَنَّكَ رَسُولُ اللَّهِ ‏.‏

Zayd ibn Aslam (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bir kecha Makka yoʻlida dam olish uchun toʻxtadilar va Bilolga ularni namozga uygʻotishni topshirdilar. Bilol ham, ular ham uxlab qoldilar va quyosh ustlariga chiqqach uygʻonishdi. Odamlar sarosima bilan uygʻonishdi. Rasululloh ﷺ ularga u vodiydan chiqib ketgunlaricha ulovga minishni buyurdilar va: «Bu vodiyda shayton bor», dedilar. Ular ulovga minib, u vodiydan chiqib olishdi. Soʻng Rasululloh ﷺ ularga tushib, tahorat olishni buyurdilar va Bilolga namozga chaqirishni yoki iqoma aytishni buyurdilar. Rasululloh ﷺ odamlarga namoz oʻqib berdilar, soʻng ularning sarosimasini koʻrganlari uchun ularga yuzlanib: «Ey odamlar, Alloh ruhlarimizni oldi, agar xohlaganida uni bizga bu vaqtdan boshqa paytda qaytargan boʻlur edi. Bas, biringiz namozdan uxlab qolsa yoki uni unutsa, soʻng yodiga tushib sarosimaga tushsa, uni oʻz vaqtida oʻqiganidek oʻqisin», dedilar. Soʻng Rasululloh ﷺ Abu Bakr Siddiqqa yuzlanib: «Shayton Bilolning oldiga u namoz oʻqib turgan holida keldi va uni yotqizib qoʻydi, bolani ovutgandek uni ovutaverib, oxiri uni uxlatib qoʻydi», dedilar. Soʻng Rasululloh ﷺ Bilolni chaqirdilar, Bilol ham Rasululloh ﷺga xuddi Rasululloh ﷺ Abu Bakrga aytgan narsaning oʻxshashini xabar berdi. Shunda Abu Bakr: «Guvohlik beramanki, siz Allohning Rasulisiz», dedi. Molik uni mursal shaklda rivoyat qilgan.Зайд ибн Аслам (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бир кеча Макка йўлида дам олиш учун тўхтадилар ва Билолга уларни намозга уйғотишни топширдилар. Билол ҳам, улар ҳам ухлаб қолдилар ва қуёш устларига чиққач уйғонишди. Одамлар саросима билан уйғонишди. Расулуллоҳ ﷺ уларга у водийдан чиқиб кетгунларича уловга минишни буюрдилар ва: «Бу водийда шайтон бор», дедилар. Улар уловга миниб, у водийдан чиқиб олишди. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ уларга тушиб, таҳорат олишни буюрдилар ва Билолга намозга чақиришни ёки иқома айтишни буюрдилар. Расулуллоҳ ﷺ одамларга намоз ўқиб бердилар, сўнг уларнинг саросимасини кўрганлари учун уларга юзланиб: «Эй одамлар, Аллоҳ руҳларимизни олди, агар хоҳлаганида уни бизга бу вақтдан бошқа пайтда қайтарган бўлур эди. Бас, бирингиз намоздан ухлаб қолса ёки уни унутса, сўнг ёдига тушиб саросимага тушса, уни ўз вақтида ўқиганидек ўқисин», дедилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ Абу Бакр Сиддиққа юзланиб: «Шайтон Билолнинг олдига у намоз ўқиб турган ҳолида келди ва уни ётқизиб қўйди, болани овутгандек уни овутавериб, охири уни ухлатиб қўйди», дедилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ Билолни чақирдилар, Билол ҳам Расулуллоҳ ﷺга худди Расулуллоҳ ﷺ Абу Бакрга айтган нарсанинг ўхшашини хабар берди. Шунда Абу Бакр: «Гувоҳлик бераманки, сиз Аллоҳнинг Расулисиз», деди. Молик уни мурсал шаклда ривоят қилган.

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنَّ شِدَّةَ الْحَرِّ مِنْ فَيْحِ جَهَنَّمَ فَإِذَا اشْتَدَّ الْحَرُّ فَأَبْرِدُوا عَنِ الصَّلاَةِ ‏"‏ ‏.‏ وَقَالَ ‏"‏ اشْتَكَتِ النَّارُ إِلَى رَبِّهَا فَقَالَتْ يَا رَبِّ أَكَلَ بَعْضِي بَعْضًا ‏.‏ فَأَذِنَ لَهَا بِنَفَسَيْنِ فِي كُلِّ عَامٍ نَفَسٍ فِي الشِّتَاءِ وَنَفَسٍ فِي الصَّيْفِ ‏"‏ ‏.‏

Ato ibn Yasor (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Issiqning qattiqligi — jahannamning qaynoq nafasidandir. Bas, issiq qattiq boʻlsa, namozni salqin tushguncha kechiktiringlar», dedilar. Va yana: «Doʻzax Robbiga shikoyat qilib: ‹Ey Robbim, bir qismim boshqa qismimni yeb yubordi›, dedi. Shunda (Alloh) unga har yili ikki marta nafas olishga izn berdi: bir nafas qishda, bir nafas yozda», dedilar.Ато ибн Ясор (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Иссиқнинг қаттиқлиги — жаҳаннамнинг қайноқ нафасидандир. Бас, иссиқ қаттиқ бўлса, намозни салқин тушгунча кечиктиринглар», дедилар. Ва яна: «Дўзах Роббига шикоят қилиб: ‹Эй Роббим, бир қисмим бошқа қисмимни еб юборди›, деди. Шунда (Аллоҳ) унга ҳар йили икки марта нафас олишга изн берди: бир нафас қишда, бир нафас ёзда», дедилар.

وَحَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ، مَوْلَى الأَسْوَدِ بْنِ سُفْيَانَ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، وَعَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ ثَوْبَانَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِذَا اشْتَدَّ الْحَرُّ فَأَبْرِدُوا عَنِ الصَّلاَةِ فَإِنَّ شِدَّةَ الْحَرِّ مِنْ فَيْحِ جَهَنَّمَ ‏"‏ ‏.‏ وَذَكَرَ ‏"‏ أَنَّ النَّارَ اشْتَكَتْ إِلَى رَبِّهَا فَأَذِنَ لَهَا فِي كُلِّ عَامٍ بِنَفَسَيْنِ نَفَسٍ فِي الشِّتَاءِ وَنَفَسٍ فِي الصَّيْفِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Issiq boʻlsa, namozni salqinga qoldiringlar, chunki issiqning qattiqligi jahannamning qaynashidandir», dedilar. Va u: «Doʻzax oʻz Robbiga shikoyat qildi, shunda (Alloh) unga har yili ikki marta nafas chiqarishga izn berdi: bir nafas qishda, bir nafas yozda», deganini zikr qildi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Иссиқ бўлса, намозни салқинга қолдиринглар, чунки иссиқнинг қаттиқлиги жаҳаннамнинг қайнашидандир», дедилар. Ва у: «Дўзах ўз Роббига шикоят қилди, шунда (Аллоҳ) унга ҳар йили икки марта нафас чиқаришга изн берди: бир нафас қишда, бир нафас ёзда», деганини зикр қилди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ إِذَا اشْتَدَّ الْحَرُّ فَأَبْرِدُوا عَنِ الصَّلاَةِ فَإِنَّ شِدَّةَ الْحَرِّ مِنْ فَيْحِ جَهَنَّمَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Issiq qattiq boʻlsa, namozni salqin tushguncha kechiktiringlar, zero issiqning qattiqligi — jahannamning qaynoq nafasidandir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Иссиқ қаттиқ бўлса, намозни салқин тушгунча кечиктиринглар, зеро иссиқнинг қаттиқлиги — жаҳаннамнинг қайноқ нафасидандир», дедилар.

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ مَنْ أَكَلَ مِنْ هَذِهِ الشَّجَرَةِ فَلاَ يَقْرُبْ مَسَاجِدَنَا يُؤْذِينَا بِرِيحِ الثُّومِ ‏"‏ ‏.‏

Saʼid ibn Musayyab (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim mana shu oʻsimlikdan yesa, masjidlarimizga yaqinlashmasin — u sarimsoq hidi bilan bizga ozor beradi», dedilar.Саъид ибн Мусайяб (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким мана шу ўсимликдан еса, масжидларимизга яқинлашмасин — у саримсоқ ҳиди билан бизга озор беради», дедилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْمُجَبَّرِ، أَنَّهُ كَانَ يَرَى سَالِمَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ إِذَا رَأَى الإِنْسَانَ يُغَطِّي فَاهُ وَهُوَ يُصَلِّي جَبَذَ الثَّوْبَ عَنْ فِيهِ جَبْذًا شَدِيدًا حَتَّى يَنْزِعَهُ عَنْ فِيهِ ‏.‏

Abdurrahmon ibn Mujabbar (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, u Solim ibn Abdullohni shunday koʻrardi: qachonki bir kishini namoz oʻqiyotib ogʻzini (kiyimi bilan) berkitib turganini koʻrsa, kiyimni uning ogʻzidan qattiq tortib, toki ogʻzidan olib tashlaguncha (tortar edi).Абдурраҳмон ибн Мужаббар (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, у Солим ибн Абдуллоҳни шундай кўрарди: қачонки бир кишини намоз ўқиётиб оғзини (кийими билан) беркитиб турганини кўрса, кийимни унинг оғзидан қаттиқ тортиб, токи оғзидан олиб ташлагунча (тортар эди).