حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ أَبِي الْحُبَابِ، سَعِيدِ بْنِ يَسَارٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ مَنْ تَصَدَّقَ بِصَدَقَةٍ مِنْ كَسْبٍ طَيِّبٍ - وَلاَ يَقْبَلُ اللَّهُ إِلاَّ طَيِّبًا - كَانَ إِنَّمَا يَضَعُهَا فِي كَفِّ الرَّحْمَنِ يُرَبِّيهَا كَمَا يُرَبِّي أَحَدُكُمْ فَلُوَّهُ أَوْ فَصِيلَهُ حَتَّى تَكُونَ مِثْلَ الْجَبَلِ ‏"‏ ‏.‏

Said ibn Yasar Abul-Hubob (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim halol kasbdan sadaqa qilsa — Alloh faqat pok (halol)ni qabul qiladi — u goʻyo uni Rahmonning kaftiga qoʻygan boʻladi. U (Alloh) uni sizlardan biri toychogʻini yoki bota (yosh tuya)sini boqib (katta qilgani) kabi, toqqa oʻxshab (ulkan) boʻlgunicha ulgʻaytiradi», dedilar.Саид ибн Ясар Абул-Ҳубоб (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким ҳалол касбдан садақа қилса — Аллоҳ фақат пок (ҳалол)ни қабул қилади — у гўё уни Раҳмоннинг кафтига қўйган бўлади. У (Аллоҳ) уни сизлардан бири тойчоғини ёки бота (ёш туя)сини боқиб (катта қилгани) каби, тоққа ўхшаб (улкан) бўлгунича улғайтиради», дедилар.

وَحَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ، أَنَّهُ سَمِعَ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ، يَقُولُ كَانَ أَبُو طَلْحَةَ أَكْثَرَ أَنْصَارِيٍّ بِالْمَدِينَةِ مَالاً مِنْ نَخْلٍ وَكَانَ أَحَبُّ أَمْوَالِهِ إِلَيْهِ بَيْرُحَاءَ وَكَانَتْ مُسْتَقْبِلَةَ الْمَسْجِدِ وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَدْخُلُهَا وَيَشْرَبُ مِنْ مَاءٍ فِيهَا طَيِّبٍ قَالَ أَنَسٌ فَلَمَّا أُنْزِلَتْ هَذِهِ الآيَةُ ‏{‏ لَنْ تَنَالُوا الْبِرَّ حَتَّى تُنْفِقُوا مِمَّا تُحِبُّونَ‏}‏ قَامَ أَبُو طَلْحَةَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَتَعَالَى يَقُولُ ‏{‏لَنْ تَنَالُوا الْبِرَّ حَتَّى تُنْفِقُوا مِمَّا تُحِبُّونَ‏}‏ وَإِنَّ أَحَبَّ أَمْوَالِي إِلَىَّ بَيْرُحَاءَ وَإِنَّهَا صَدَقَةٌ لِلَّهِ أَرْجُو بِرَّهَا وَذُخْرَهَا عِنْدَ اللَّهِ فَضَعْهَا يَا رَسُولَ اللَّهِ حَيْثُ شِئْتَ قَالَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ بَخْ ذَلِكَ مَالٌ رَابِحٌ ذَلِكَ مَالٌ رَابِحٌ وَقَدْ سَمِعْتُ مَا قُلْتَ فِيهِ وَإِنِّي أَرَى أَنْ تَجْعَلَهَا فِي الأَقْرَبِينَ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ أَبُو طَلْحَةَ أَفْعَلُ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَقَسَمَهَا أَبُو طَلْحَةَ فِي أَقَارِبِهِ وَبَنِي عَمِّهِ ‏.‏

Ishoq ibn Abdulloh ibn Abu Talha (Anasdan) rivoyat qiladi: Men Anas ibn Molikning shunday deganini eshitdim: «Abu Talha Madinadagi ansorlar ichida xurmozorlardan eng koʻp mulkka ega edi va ularning eng sevimlisi unga ‹Bayruho› (bogʻi) edi; u Paygʻambar ﷺ ning masjidi roʻparasida edi. Rasululloh ﷺ u yerga borar va uning shirin suvidan ichar edilar». Anas qoʻshdi: «Bu oyat nozil boʻlganda: ‹Sevgan (yaxshi koʻrgan) narsangizdan (Alloh yoʻlida) sarflamaguningizcha, hech qachon yaxshilikka (taqvoga) erishmaysiz› (Oli Imron, 92), — Abu Talha Rasululloh ﷺ ga: ‹Yo Rasululloh, Tabaraka va Taolo boʻlgan Alloh: «Sevgan narsangizdan sarflamaguncha, yaxshilikka erishmaysiz», — deyapti. Shubhasiz, Bayruho — barcha mulkim ichida menga eng sevimlisi. Men uni Alloh yoʻlida sadaqa qilmoqchiman; uning savobini Allohdan umid qilaman. Yo Rasululloh, uni — Alloh sizga qayerga (sarflashni) maʼqul koʻrsatsa — oʻsha yerga sarflang›, — dedi. Shunda Allohning Paygʻambari ﷺ: ‹Barakalla! Bu — foydali mol. Men sen aytgan narsani eshitdim va (men) uni qarindoshlaringga bersang, maʼqul (toʻgʻri) boʻladi, deb oʻylayman›, — dedilar. Abu Talha: ‹Shunday qilaman, yo Rasululloh›, — dedi. Soʻng Abu Talha oʻsha bogʻini qarindoshlari va amakivachchalari orasida taqsimladi».Ишоқ ибн Абдуллоҳ ибн Абу Талҳа (Анасдан) ривоят қилади: Мен Анас ибн Моликнинг шундай деганини эшитдим: «Абу Талҳа Мадинадаги ансорлар ичида хурмозорлардан энг кўп мулкка эга эди ва уларнинг энг севимлиси унга ‹Байруҳо› (боғи) эди; у Пайғамбар ﷺ нинг масжиди рўпарасида эди. Расулуллоҳ ﷺ у ерга борар ва унинг ширин сувидан ичар эдилар». Анас қўшди: «Бу оят нозил бўлганда: ‹Севган (яхши кўрган) нарсангиздан (Аллоҳ йўлида) сарфламагунингизча, ҳеч қачон яхшиликка (тақвога) эришмайсиз› (Оли Имрон, 92), — Абу Талҳа Расулуллоҳ ﷺ га: ‹Ё Расулуллоҳ, Табарака ва Таоло бўлган Аллоҳ: «Севган нарсангиздан сарфламагунча, яхшиликка эришмайсиз», — деяпти. Шубҳасиз, Байруҳо — барча мулким ичида менга энг севимлиси. Мен уни Аллоҳ йўлида садақа қилмоқчиман; унинг савобини Аллоҳдан умид қиламан. Ё Расулуллоҳ, уни — Аллоҳ сизга қаерга (сарфлашни) маъқул кўрсаца — ўша ерга сарфланг›, — деди. Шунда Аллоҳнинг Пайғамбари ﷺ: ‹Баракалла! Бу — фойдали мол. Мен сен айтган нарсани эшитдим ва (мен) уни қариндошларингга берсанг, маъқул (тўғри) бўлади, деб ўйлайман›, — дедилар. Абу Талҳа: ‹Шундай қиламан, ё Расулуллоҳ›, — деди. Сўнг Абу Талҳа ўша боғини қариндошлари ва амакиваччалари орасида тақсимлади».

وَحَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ أَعْطُوا السَّائِلَ وَإِنْ جَاءَ عَلَى فَرَسٍ ‏"‏ ‏.‏

Zayd ibn Aslam (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Soʻrovchiga — garchi u ot minib kelsa ham — bering», dedilar.Зайд ибн Аслам (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сўровчига — гарчи у от миниб келса ҳам — беринг», дедилар.

وَحَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُعَاذٍ الأَشْهَلِيِّ الأَنْصَارِيِّ، عَنْ جَدَّتِهِ، أَنَّهَا قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ يَا نِسَاءَ الْمُؤْمِنَاتِ لاَ تَحْقِرَنَّ إِحْدَاكُنَّ أَنْ تُهْدِيَ لِجَارَتِهَا وَلَوْ كُرَاعَ شَاةٍ مُحْرَقًا ‏"‏ ‏.‏

Amr ibn Muoz al-Ashhaliy al-Ansoriyning buvisi (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, u dedi: Rasululloh ﷺ: «Ey moʻmina ayollar! Sizlardan biringiz qoʻshnisiga — garchi u kuydirilgan qoʻy tuyogʻi boʻlsa ham — biror narsa hadya qilishni kamsitmasin (arzimas deb bilmasin)», dedilar.Амр ибн Муоз ал-Ашҳалий ал-Ансорийнинг бувиси (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, у деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Эй мўмина аёллар! Сизлардан бирингиз қўшнисига — гарчи у куйдирилган қўй туёғи бўлса ҳам — бирор нарса ҳадя қилишни камситмасин (арзимас деб билмасин)», дедилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، أَنَّهُ بَلَغَهُ عَنْ عَائِشَةَ، زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّ مِسْكِينًا سَأَلَهَا وَهِيَ صَائِمَةٌ وَلَيْسَ فِي بَيْتِهَا إِلاَّ رَغِيفٌ فَقَالَتْ لِمَوْلاَةٍ لَهَا أَعْطِيهِ إِيَّاهُ ‏.‏ فَقَالَتْ لَيْسَ لَكِ مَا تُفْطِرِينَ عَلَيْهِ ‏.‏ فَقَالَتْ أَعْطِيهِ إِيَّاهُ قَالَتْ فَفَعَلْتُ - قَالَتْ - فَلَمَّا أَمْسَيْنَا أَهْدَى لَنَا أَهْلُ بَيْتٍ - أَوْ إِنْسَانٌ - مَا كَانَ يُهْدِي لَنَا شَاةً وَكَفَنَهَا فَدَعَتْنِي عَائِشَةُ أُمُّ الْمُؤْمِنِينَ فَقَالَتْ كُلِي مِنْ هَذَا هَذَا خَيْرٌ مِنْ قُرْصِكِ ‏.‏

Molikka yetib kelishicha, Nabiy ﷺ ning zavjalari Oisha (roziyallohu anho) roʻza tutgan holida bir miskin (kambagʻal) undan (biror narsa) soʻradi, uning uyida esa faqat bitta non bor edi. U oʻzining bir choʻrisiga: «Buni unga ber», dedi. (Choʻri): «Sizda iftor qiladigan narsa qolmaydi-ku», dedi. U: «Uni unga ber», dedi. (Choʻri) dedi: «Men shunday qildim. Kechqurun boʻlganda, bizga odatda (hech narsa) hadya qilmaydigan bir uy ahli — yoki bir kishi — bir qoʻy va uning (goʻshtiga) qoʻshib (narsa) hadya qildi. Shunda Oisha, umm al-moʻminin meni chaqirib: ‹Mana shundan ye, bu sening noningdan yaxshiroqdir›, dedi».Моликка етиб келишича, Набий ﷺ нинг завжалари Оиша (розияллоҳу анҳо) рўза тутган ҳолида бир мискин (камбағал) ундан (бирор нарса) сўради, унинг уйида эса фақат битта нон бор эди. У ўзининг бир чўрисига: «Буни унга бер», деди. (Чўри): «Сизда ифтор қиладиган нарса қолмайди-ку», деди. У: «Уни унга бер», деди. (Чўри) деди: «Мен шундай қилдим. Кечқурун бўлганда, бизга одатда (ҳеч нарса) ҳадя қилмайдиган бир уй аҳли — ёки бир киши — бир қўй ва унинг (гўштига) қўшиб (нарса) ҳадя қилди. Шунда Оиша, умм ал-мўминин мени чақириб: ‹Мана шундан е, бу сенинг нонингдан яхшироқдир›, деди».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، قَالَ بَلَغَنِي أَنَّ مِسْكِينًا، اسْتَطْعَمَ عَائِشَةَ أُمَّ الْمُؤْمِنِينَ وَبَيْنَ يَدَيْهَا عِنَبٌ فَقَالَتْ لإِنْسَانٍ خُذْ حَبَّةً فَأَعْطِهِ إِيَّاهَا فَجَعَلَ يَنْظُرُ إِلَيْهَا وَيَعْجَبُ فَقَالَتْ عَائِشَةُ أَتَعْجَبُ كَمْ تَرَى فِي هَذِهِ الْحَبَّةِ مِنْ مِثْقَالِ ذَرَّةٍ

Molik aytdi: Menga yetib kelishicha, bir miskin Oisha, umm al-moʻmindan taom soʻradi, uning oldida esa uzum bor edi. U bir kishiga: «Bir dona (uzum) olib, unga ber», dedi. U (kishi) unga qarab, taajjublana boshladi. Shunda Oisha: «Taajjublanyapsanmi? Sen bu bir dona (uzum)da qancha zarra bor deb oʻylaysan?» dedi (Zilzol surasiga ishora).Молик айтди: Менга етиб келишича, бир мискин Оиша, умм ал-мўминдан таом сўради, унинг олдида эса узум бор эди. У бир кишига: «Бир дона (узум) олиб, унга бер», деди. У (киши) унга қараб, таажжублана бошлади. Шунда Оиша: «Таажжубланяпсанми? Сен бу бир дона (узум)да қанча зарра бор деб ўйлайсан?» деди (Зилзол сурасига ишора).

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَزِيدَ اللَّيْثِيِّ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، ‏.‏ أَنَّ نَاسًا، مِنَ الأَنْصَارِ سَأَلُوا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَعْطَاهُمْ ثُمَّ سَأَلُوهُ فَأَعْطَاهُمْ حَتَّى نَفِدَ مَا عِنْدَهُ ثُمَّ قَالَ ‏ "‏ مَا يَكُونُ عِنْدِي مِنْ خَيْرٍ فَلَنْ أَدَّخِرَهُ عَنْكُمْ وَمَنْ يَسْتَعْفِفْ يُعِفَّهُ اللَّهُ وَمَنْ يَسْتَغْنِ يُغْنِهِ اللَّهُ وَمَنْ يَتَصَبَّرْ يُصَبِّرْهُ اللَّهُ وَمَا أُعْطِيَ أَحَدٌ عَطَاءً هُوَ خَيْرٌ وَأَوْسَعُ مِنَ الصَّبْرِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, ansorlardan baʼzi kishilar Rasululloh ﷺ dan (biror narsa) soʻradilar, u zot ularga berdilar. Soʻng yana soʻradilar, u zot yana berdilar — toki oldilaridagi (bor) narsa tugab qoldi. Soʻng u zot: «Menda boʻlgan har qanday yaxshilik (mol)ni sizlardan (asrab) yigʻib qoʻymayman. Kim iffatli boʻlishga (haromdan tiyilishga) intilsa, Alloh uni iffatli qiladi; kim (odamlardan) beniyoz boʻlishga intilsa, Alloh uni boy qiladi; kim sabrli boʻlishga urinsa, Alloh unga sabr beradi. Hech kimga sabrdan koʻra yaxshiroq va kengroq ato berilmagan», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, ансорлардан баъзи кишилар Расулуллоҳ ﷺ дан (бирор нарса) сўрадилар, у зот уларга бердилар. Сўнг яна сўрадилар, у зот яна бердилар — токи олдиларидаги (бор) нарса тугаб қолди. Сўнг у зот: «Менда бўлган ҳар қандай яхшилик (мол)ни сизлардан (асраб) йиғиб қўймайман. Ким иффатли бўлишга (ҳаромдан тийилишга) интилса, Аллоҳ уни иффатли қилади; ким (одамлардан) бениёз бўлишга интилса, Аллоҳ уни бой қилади; ким сабрли бўлишга уринса, Аллоҳ унга сабр беради. Ҳеч кимга сабрдан кўра яхшироқ ва кенгроқ ато берилмаган», дедилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ - وَهُوَ عَلَى الْمِنْبَرِ وَهُوَ يَذْكُرُ الصَّدَقَةَ وَالتَّعَفُّفَ عَنِ الْمَسْأَلَةِ - ‏ "‏ الْيَدُ الْعُلْيَا خَيْرٌ مِنَ الْيَدِ السُّفْلَى وَالْيَدُ الْعُلْيَا هِيَ الْمُنْفِقَةُ وَالسُّفْلَى هِيَ السَّائِلَةُ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ minbar ustida sadaqa va (odamlardan) soʻrashdan tiyilish haqida gapirar ekanlar: «Yuqoridagi qoʻl pastdagi qoʻldan yaxshiroqdir. Yuqoridagi qoʻl — infoq qiluvchi (beruvchi), pastdagisi esa — soʻrovchidir», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ минбар устида садақа ва (одамлардан) сўрашдан тийилиш ҳақида гапирар эканлар: «Юқоридаги қўл пастдаги қўлдан яхшироқдир. Юқоридаги қўл — инфоқ қилувчи (берувчи), пастдагиси эса — сўровчидир», дедилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَرْسَلَ إِلَى عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ بِعَطَاءٍ فَرَدَّهُ عُمَرُ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لِمَ رَدَدْتَهُ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَلَيْسَ أَخْبَرْتَنَا أَنَّ خَيْرًا لأَحَدِنَا أَنْ لاَ يَأْخُذَ مِنْ أَحَدٍ شَيْئًا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّمَا ذَلِكَ عَنِ الْمَسْأَلَةِ فَأَمَّا مَا كَانَ مِنْ غَيْرِ مَسْأَلَةٍ فَإِنَّمَا هُوَ رِزْقٌ يَرْزُقُكَهُ اللَّهُ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ أَمَا وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لاَ أَسْأَلُ أَحَدًا شَيْئًا وَلاَ يَأْتِينِي شَىْءٌ مِنْ غَيْرِ مَسْأَلَةٍ إِلاَّ أَخَذْتُهُ ‏.‏

Ato ibn Yasar (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)ga bir inʼom (ato) yubordilar, Umar esa uni qaytardi. Rasululloh ﷺ: «Nega uni qaytarding?» dedilar. U: «Yo Rasululloh, birortamiz uchun hech kimdan biror narsa olmaslik yaxshiroq ekanini bizga aytmaganmidingiz?» dedi. Rasululloh ﷺ: «U — soʻrash (orqali olish) haqida edi. Soʻramasdan kelgan narsa esa — Alloh senga bergan rizqdir», dedilar. Umar ibn al-Xattob: «Jonim qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, hech kimdan hech narsa soʻramayman; soʻramasdan menga kelgan har qanday narsani esa albatta olaman», dedi.Ато ибн Ясар (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)га бир инъом (ато) юбордилар, Умар эса уни қайтарди. Расулуллоҳ ﷺ: «Нега уни қайтардинг?» дедилар. У: «Ё Расулуллоҳ, бирортамиз учун ҳеч кимдан бирор нарса олмаслик яхшироқ эканини бизга айтмаганмидингиз?» деди. Расулуллоҳ ﷺ: «У — сўраш (орқали олиш) ҳақида эди. Сўрамасдан келган нарса эса — Аллоҳ сенга берган ризқдир», дедилар. Умар ибн ал-Хаттоб: «Жоним қўлида бўлган Зотга қасамки, ҳеч кимдан ҳеч нарса сўрамайман; сўрамасдан менга келган ҳар қандай нарсани эса албатта оламан», деди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لأَنْ يَأْخُذَ أَحَدُكُمْ حَبْلَهُ فَيَحْتَطِبَ عَلَى ظَهْرِهِ خَيْرٌ لَهُ مِنْ أَنْ يَأْتِيَ رَجُلاً أَعْطَاهُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ فَيَسْأَلَهُ أَعْطَاهُ أَوْ مَنَعَهُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Jonim qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, biringiz arqonini olib, orqasida oʻtin (koʻtarib) terib kelishi — Alloh oʻz fazlidan bergan bir kishining oldiga borib, undan soʻrashi (va u) unga bermasa yoki bersa (ham) — undan koʻra yaxshiroqdir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Жоним қўлида бўлган Зотга қасамки, бирингиз арқонини олиб, орқасида ўтин (кўтариб) териб келиши — Аллоҳ ўз фазлидан берган бир кишининг олдига бориб, ундан сўраши (ва у) унга бермаса ёки берса (ҳам) — ундан кўра яхшироқдир», дедилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ رَجُلٍ، مِنْ بَنِي أَسَدٍ أَنَّهُ قَالَ نَزَلْتُ أَنَا وَأَهْلِي، بِبَقِيعِ الْغَرْقَدِ فَقَالَ لِي أَهْلِي اذْهَبْ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَاسْأَلْهُ لَنَا شَيْئًا نَأْكُلُهُ ‏.‏ وَجَعَلُوا يَذْكُرُونَ مِنْ حَاجَتِهِمْ ‏.‏ فَذَهَبْتُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَوَجَدْتُ عِنْدَهُ رَجُلاً يَسْأَلُهُ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ لاَ أَجِدُ مَا أُعْطِيكَ ‏"‏ ‏.‏ فَتَوَلَّى الرَّجُلُ عَنْهُ وَهُوَ مُغْضَبٌ وَهُوَ يَقُولُ لَعَمْرِي إِنَّكَ لَتُعْطِي مَنْ شِئْتَ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّهُ لَيَغْضَبُ عَلَىَّ أَنْ لاَ أَجِدَ مَا أُعْطِيهِ مَنْ سَأَلَ مِنْكُمْ وَلَهُ أُوقِيَّةٌ أَوْ عَدْلُهَا فَقَدْ سَأَلَ إِلْحَافًا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ الأَسَدِيُّ فَقُلْتُ لَلَقْحَةٌ لَنَا خَيْرٌ مِنْ أُوقِيَّةٍ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ وَالأُوقِيَّةُ أَرْبَعُونَ دِرْهَمًا ‏.‏ قَالَ فَرَجَعْتُ وَلَمْ أَسْأَلْهُ فَقُدِمَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَعْدَ ذَلِكَ بِشَعِيرٍ وَزَبِيبٍ فَقَسَمَ لَنَا مِنْهُ حَتَّى أَغْنَانَا اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ ‏.‏

Ato ibn Yasar (rahimahulloh) Banu Asaddan boʻlgan bir kishi (roziyallohu anhu)dan rivoyat qildiki, u shunday dedi: «Men va ahlim Baqiul-Garqadga tushdik. Ahlim menga: ‹Rasululloh ﷺ oldiga borib, biz uchun yeydigan biror narsa soʻra›, dedi va ular ehtiyojlarini gapira boshladilar. Men Rasululloh ﷺ oldiga bordim, uning oldida bir kishi (biror narsa) soʻrab turgan, Rasululloh ﷺ esa: ‹Senga beradigan narsa topolmayapman›, deyar edilar. Shunda u kishi gʻazablangan holda undan yuz oʻgirib: ‹Umrimga qasamki, sen xohlaganingga berasan›, der edi. Rasululloh ﷺ: ‹U menga gʻazablanyapti, chunki men unga beradigan narsa topolmayapman. Sizlardan kim bir uqiya yoki uning barobari (mol) boʻla turib soʻrasa, u ha yopishib (ortiqcha) soʻragan boʻladi›, dedilar». Asadiy dedi: «Men (ichimda): ‹Bizning bir sogʻin (tuyamiz) bir uqiyadan yaxshiroq-ku› dedim». Molik aytdi: Uqiya — qirq dirhamdir. (Asadiy) dedi: «Shunda men (hech narsa) soʻramay qaytdim. Shundan keyin Rasululloh ﷺ ga arpa va mayiz keltirildi, u zot bizga undan taqsimlab berdilar — toki Alloh azza va jalla bizni (ehtiyojdan) boy qilguncha».Ато ибн Ясар (раҳимаҳуллоҳ) Бану Асаддан бўлган бир киши (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилдики, у шундай деди: «Мен ва аҳлим Бақиул-Ғарқадга тушдик. Аҳлим менга: ‹Расулуллоҳ ﷺ олдига бориб, биз учун ейдиган бирор нарса сўра›, деди ва улар эҳтиёжларини гапира бошладилар. Мен Расулуллоҳ ﷺ олдига бордим, унинг олдида бир киши (бирор нарса) сўраб турган, Расулуллоҳ ﷺ эса: ‹Сенга берадиган нарса тополмаяпман›, деяр эдилар. Шунда у киши ғазабланган ҳолда ундан юз ўгириб: ‹Умримга қасамки, сен хоҳлаганингга берасан›, дер эди. Расулуллоҳ ﷺ: ‹У менга ғазабланяпти, чунки мен унга берадиган нарса тополмаяпман. Сизлардан ким бир уқия ёки унинг баробари (мол) бўла туриб сўраса, у ҳа ёпишиб (ортиқча) сўраган бўлади›, дедилар». Асадий деди: «Мен (ичимда): ‹Бизнинг бир соғин (туямиз) бир уқиядан яхшироқ-ку› дедим». Молик айтди: Уқия — қирқ дирҳамдир. (Асадий) деди: «Шунда мен (ҳеч нарса) сўрамай қайтдим. Шундан кейин Расулуллоҳ ﷺ га арпа ва майиз келтирилди, у зот бизга ундан тақсимлаб бердилар — токи Аллоҳ азза ва жалла бизни (эҳтиёждан) бой қилгунча».

وَعَنْ مَالِكٍ، عَنِ الْعَلاَءِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَنَّهُ سَمِعَهُ يَقُولُ مَا نَقَصَتْ صَدَقَةٌ مِنْ مَالٍ وَمَا زَادَ اللَّهُ عَبْدًا بِعَفْوٍ إِلاَّ عِزًّا وَمَا تَوَاضَعَ عَبْدٌ إِلاَّ رَفَعَهُ اللَّهُ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ لاَ أَدْرِي أَيُرْفَعُ هَذَا الْحَدِيثُ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَمْ لاَ ‏.‏

Molik al-Alo ibn Abdurrahmon (rahimahulloh)ning shunday deganini eshitdi: «Sadaqa moldan (hech narsani) kamaytirmaydi; Alloh (bandaning) afvi (kechirimi) sababli uning faqat izzatini oshiradi; qaysi banda tavozu qilsa, Alloh uni albatta (yuksakka) koʻtaradi». Molik aytdi: «Bu hadis Nabiy ﷺ ga marfuʼ (nisbat) qilinadimi yoki yoʻqmi — bilmayman».Молик ал-Ало ибн Абдурраҳмон (раҳимаҳуллоҳ)нинг шундай деганини эшитди: «Садақа молдан (ҳеч нарсани) камайтирмайди; Аллоҳ (банданинг) афви (кечирими) сабабли унинг фақат иззатини оширади; қайси банда тавозу қилса, Аллоҳ уни албатта (юксакка) кўтаради». Молик айтди: «Бу ҳадис Набий ﷺ га марфуъ (нисбат) қилинадими ёки йўқми — билмайман».

حَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، أَنَّهُ بَلَغَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ لاَ تَحِلُّ الصَّدَقَةُ لآلِ مُحَمَّدٍ إِنَّمَا هِيَ أَوْسَاخُ النَّاسِ ‏"‏ ‏.‏

Molikka yetib kelishicha, Rasululloh ﷺ: «Muhammadning oilasiga sadaqa halol emas. U — faqat odamlarning kirlaridir», dedilar.Моликка етиб келишича, Расулуллоҳ ﷺ: «Муҳаммаднинг оиласига садақа ҳалол эмас. У — фақат одамларнинг кирларидир», дедилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم اسْتَعْمَلَ رَجُلاً مِنْ بَنِي عَبْدِ الأَشْهَلِ عَلَى الصَّدَقَةِ فَلَمَّا قَدِمَ سَأَلَهُ إِبِلاً مِنَ الصَّدَقَةِ فَغَضِبَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى عُرِفَ الْغَضَبُ فِي وَجْهِهِ - وَكَانَ مِمَّا يُعْرَفُ بِهِ الْغَضَبُ فِي وَجْهِهِ أَنْ تَحْمَرَّ عَيْنَاهُ - ثُمَّ قَالَ ‏ "‏ إِنَّ الرَّجُلَ لَيَسْأَلُنِي مَا لاَ يَصْلُحُ لِي وَلاَ لَهُ فَإِنْ مَنَعْتُهُ كَرِهْتُ الْمَنْعَ وَإِنْ أَعْطَيْتُهُ أَعْطَيْتُهُ مَا لاَ يَصْلُحُ لِي وَلاَ لَهُ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ الرَّجُلُ يَا رَسُولَ اللَّهِ لاَ أَسْأَلُكَ مِنْهَا شَيْئًا أَبَدًا ‏.‏

Abdulloh ibn Abu Bakr otasidan rivoyat qildiki, Rasululloh ﷺ Banu Abdul-Ashaldan boʻlgan bir kishini sadaqa (yigʻish) ustidan (amaldor) qilib tayinladilar. U (amaldor) kelib, sadaqa (tushumi)dan tuyalar soʻraganda, Rasululloh ﷺ shu qadar gʻazablandilarki, gʻazab yuzlarida bilinib qoldi — yuzlaridagi gʻazab bilinadigan (alomat)lardan biri koʻzlarining qizarishi edi. Soʻng u zot: «Bu kishi mendan menga ham, oʻziga ham yaramaydigan narsani soʻrayapti. Agar bermasam — (behuda) rad qilishni yoqtirmayman; agar bersam — unga menga ham, oʻziga ham yaramaydigan narsani bergan boʻlaman», dedilar. Shunda u kishi: «Yo Rasululloh, undan (sadaqadan) hech qachon sizdan hech narsa soʻramayman», dedi.Абдуллоҳ ибн Абу Бакр отасидан ривоят қилдики, Расулуллоҳ ﷺ Бану Абдул-Ашалдан бўлган бир кишини садақа (йиғиш) устидан (амалдор) қилиб тайинладилар. У (амалдор) келиб, садақа (тушуми)дан туялар сўраганда, Расулуллоҳ ﷺ шу қадар ғазабландиларки, ғазаб юзларида билиниб қолди — юзларидаги ғазаб билинадиган (аломат)лардан бири кўзларининг қизариши эди. Сўнг у зот: «Бу киши мендан менга ҳам, ўзига ҳам ярамайдиган нарсани сўраяпти. Агар бермасам — (беҳуда) рад қилишни ёқтирмайман; агар берсам — унга менга ҳам, ўзига ҳам ярамайдиган нарсани берган бўламан», дедилар. Шунда у киши: «Ё Расулуллоҳ, ундан (садақадан) ҳеч қачон сиздан ҳеч нарса сўрамайман», деди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ قَالَ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الأَرْقَمِ ادْلُلْنِي عَلَى بَعِيرٍ مِنَ الْمَطَايَا أَسْتَحْمِلُ عَلَيْهِ أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ فَقُلْتُ نَعَمْ جَمَلاً مِنَ الصَّدَقَةِ ‏.‏ فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الأَرْقَمِ أَتُحِبُّ أَنَّ رَجُلاً بَادِنًا فِي يَوْمٍ حَارٍّ غَسَلَ لَكَ مَا تَحْتَ إِزَارِهِ وَرُفْغَيْهِ ثُمَّ أَعْطَاكَهُ فَشَرِبْتَهُ قَالَ فَغَضِبْتُ وَقُلْتُ يَغْفِرُ اللَّهُ لَكَ أَتَقُولُ لِي مِثْلَ هَذَا فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الأَرْقَمِ إِنَّمَا الصَّدَقَةُ أَوْسَاخُ النَّاسِ يَغْسِلُونَهَا عَنْهُمْ ‏.‏

Zayd ibn Aslam otasi (Aslam)dan rivoyat qildiki, u shunday dedi: Abdulloh ibn al-Arqam (roziyallohu anhu): «Menga minadigan (ulov) tuyalardan bir tuyani koʻrsat, unga amirul-moʻmininni mindiray», dedi. Men: «Ha, sadaqa (tuyalari)dan bir tuya (bor)», dedim. Abdulloh ibn al-Arqam: «Semiz bir kishi issiq kunda oʻz izori ostidagi va sonlari (orasi)dagi (terni) yuvib, soʻng uni senga bersa — sen uni ichishni yoqtirasanmi?» dedi. (Aslam) dedi: «Men gʻazablanib: ‹Alloh seni kechirsin! Menga shunday deysanmi?› dedim. Abdulloh ibn al-Arqam: ‹Sadaqa — odamlarning oʻzlaridan yuvib tashlaydigan kirlaridir›, dedi».Зайд ибн Аслам отаси (Аслам)дан ривоят қилдики, у шундай деди: Абдуллоҳ ибн ал-Арқам (розияллоҳу анҳу): «Менга минадиган (улов) туялардан бир туяни кўрсат, унга амирул-мўмининни миндирай», деди. Мен: «Ҳа, садақа (туялари)дан бир туя (бор)», дедим. Абдуллоҳ ибн ал-Арқам: «Семиз бир киши иссиқ кунда ўз изори остидаги ва сонлари (ораси)даги (терни) ювиб, сўнг уни сенга берса — сен уни ичишни ёқтирасанми?» деди. (Аслам) деди: «Мен ғазабланиб: ‹Аллоҳ сени кечирсин! Менга шундай дейсанми?› дедим. Абдуллоҳ ибн ал-Арқам: ‹Садақа — одамларнинг ўзларидан ювиб ташлайдиган кирларидир›, деди».