- وعن ابن عمر رضي الله عنهما أن رسول الله صلى الله عليه وسلم مر على رجل من الأنصار وهو يعظ أخاه في الحياء، فقال رسول الله صلى الله عليه وسلم‏:‏"دعه فإن الحياء من الإيمان" ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ hayo (uyat) haqida (oʻzining) birodariga tanbeh berayotgan bir ansoriy kishining oldidan oʻtib qolib: «Uni qoʻy, chunki hayo iymondandir», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ҳаё (уят) ҳақида (ўзининг) биродарига танбеҳ бераётган бир ансорий кишининг олдидан ўтиб қолиб: «Уни қўй, чунки ҳаё иймондандир», — дедилар.

- وعن عمران بن حصين، رضي الله عنهما، قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم‏:‏ “ الحياء لا يأتى إلا بخير” ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ ‏.‏ وفي رواية لمسلم” ‏"‏الحياءه خير كله”أوقال‏:‏ “الحياء كله خير‏"‏‏.‏

Imron ibn Husayn (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Maʼsiyat (gunoh)da nazr yoʻq, uning kafforati esa qasamning kafforatidir», dedilar.Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Маъсият (гуноҳ)да назр йўқ, унинг каффорати эса қасамнинг каффоратидир», дедилар.

-وعن أبى هريرة رضي الله عنه، أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ “الإيمان بضع وسبعون، أو بضع وستون شعبة، فأفضلها قول لا إله إلا الله، وأدناها إماطة الأذى عن الطريق، والحياء شعبة من الإيمان” ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Iymon yetmish nechta — yoki: oltmish nechta — shoʻbadir; uning eng afzali «Lo ilaha illalloh» (deb) aytishdir, eng pasti esa yoʻldan ozorni (xalaqit beradigan narsani) olib tashlashdir; hayo esa iymonning bir shoʻbasidir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Иймон етмиш нечта — ёки: олтмиш нечта — шўбадир; унинг энг афзали «Ло илаҳа иллаллоҳ» (деб) айтишдир, энг пасти эса йўлдан озорни (халақит берадиган нарсани) олиб ташлашдир; ҳаё эса иймоннинг бир шўбасидир», дедилар.

- وعن أبي سعيد الخدري رضي الله عنه، قال‏:‏ كان رسول الله صلى الله عليه وسلم أشد حياء من العذراء في خدرها، فإذا رأى شيئياً يكرهه عرفناه في وجهه‏.‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ parda ortidagi (chodiridagi) bokira qizdan ham hayoliroq edilar. Agar biror narsani yoqtirmasalar, biz buni yuzlaridan bilib olar edik.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ парда ортидаги (чодиридаги) бокира қиздан ҳам ҳаёлироқ эдилар. Агар бирор нарсани ёқтирмасалар, биз буни юзларидан билиб олар эдик.

- عن أبى سعيد الخدرى رضي الله عنه قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم‏:‏ ‏"‏إن من شر الناس عند الله منزلة يوم القيامة الرجل يفضي إلى المرأة وتفضي إليه ثم ينشر سرها‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qiyomat kuni Alloh huzurida odamlarning eng yomoni — ikkiyuzlamachi (ikki yuzli) kishidir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Anas va Ammordan ham (rivoyat) bor. Bu hadis hasan sahihdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қиёмат куни Аллоҳ ҳузурида одамларнинг энг ёмони — иккиюзламачи (икки юзли) кишидир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Анас ва Аммордан ҳам (ривоят) бор. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

- وعن عبد الله بن عمر رضي الله عنهما أن عمر رضي الله عنه حين تأيمت بنته حفصة قال‏:‏ لقيت عثمان بن عفان رضي الله عنه ، فعرضت عليه حفصة فقلت‏:‏ إن شئت أنكحتك حفصة بنت عمر‏؟‏ قال‏:‏ سأنظر في أمري‏.‏ فلبثت ليالي، ثم لقيني فقال ‎‏:‏ قد بدا لي أن لا أتزوج يومي هذا‏.‏ فلقيت أبا بكر الصديق رضي الله عنه، فلم يرجع إلى شيئاً‏!‏ فكنت عليه أوجد مني على عثمان، فلبثت ليالي، ثم خطبها النبي صلى الله عليه وسلم، فأنكحتها إياه‏.‏ فلقيني أبو بكر فقال‏:‏ لعلك وجدت حين عرضت على حفصة فلم أرجع إليك شيئاً‏؟‏ فقلت‏:‏ نعم‏.‏ قال‏:‏ فإنه لم يمنعني أن أرجع إليك فيما عرضت على إلا أني كنت علمت أن النبي صلى الله عليه وسلم ذكرها، فلم أكن لأفشي سر رسول الله صلى الله عليه وسلم، ولوتركها النبى صلى الله عليه وسلم لقبلتها ‏.‏ ‏(‏‏(‏رواه البخارى‏)‏‏)‏‏.‏

Umar ibn Xattob — qizi Hafsa Xunays ibn Huzofa as-Sahmiydan beva qolganda (u Rasululloh ﷺning sahobalaridan, Badrda qatnashgan, Madinada vafot etgan edi) — Umar aytdi: Men Usmon ibn Affonga yoʻliqib, unga Hafsani taklif qilib: «Agar xohlasang, Umarning qizi Hafsani senga nikohlab beraman», dedim. U: «Ishimni oʻylab koʻraman», dedi. Bir necha kecha turdim, soʻng u: «Menga shu kunlarda uylanmaslik maʼqul boʻldi (koʻrindi)», dedi. Umar aytdi: Soʻng men Abu Bakrga yoʻliqib: «Agar xohlasang, Umarning qizi Hafsani senga nikohlab beraman», dedim. Abu Bakr jim qoldi, menga hech narsa qaytarmadi. Men undan Usmondan koʻra koʻproq xafa boʻldim. Bir necha kecha turdim, soʻng uni Rasululloh ﷺ sovchilik qildilar, men uni u zotga nikohlab berdim. Soʻng Abu Bakr menga yoʻliqib: «Hafsani senga taklif qilganimda, men senga hech narsa qaytarmaganim uchun mendan xafa boʻlgandirsan?» dedi. Men: «Ha», dedim. U: «Sen taklif qilgan narsada senga (javob) qaytarishimga shundan boshqa narsa toʻsqinlik qilmadiki, men Rasululloh ﷺ uni (Hafsani) zikr qilganlarini (sovchilik qilmoqchi ekanlarini) bilardim, men Rasululloh ﷺning sirini oshkor qila olmasdim. Agar u zot uni tark etganlarida, men uni qabul qilardim», dedi.Умар ибн Хаттоб — қизи Ҳафса Хунайс ибн Ҳузофа ас-Саҳмийдан бева қолганда (у Расулуллоҳ ﷺнинг саҳобаларидан, Бадрда қатнашган, Мадинада вафот этган эди) — Умар айтди: Мен Усмон ибн Аффонга йўлиқиб, унга Ҳафсани таклиф қилиб: «Агар хоҳласанг, Умарнинг қизи Ҳафсани сенга никоҳлаб бераман», дедим. У: «Ишимни ўйлаб кўраман», деди. Бир неча кеча турдим, сўнг у: «Менга шу кунларда уйланмаслик маъқул бўлди (кўринди)», деди. Умар айтди: Сўнг мен Абу Бакрга йўлиқиб: «Агар хоҳласанг, Умарнинг қизи Ҳафсани сенга никоҳлаб бераман», дедим. Абу Бакр жим қолди, менга ҳеч нарса қайтармади. Мен ундан Усмондан кўра кўпроқ хафа бўлдим. Бир неча кеча турдим, сўнг уни Расулуллоҳ ﷺ совчилик қилдилар, мен уни у зотга никоҳлаб бердим. Сўнг Абу Бакр менга йўлиқиб: «Ҳафсани сенга таклиф қилганимда, мен сенга ҳеч нарса қайтармаганим учун мендан хафа бўлгандирсан?» деди. Мен: «Ҳа», дедим. У: «Сен таклиф қилган нарсада сенга (жавоб) қайтаришимга шундан бошқа нарса тўсқинлик қилмадики, мен Расулуллоҳ ﷺ уни (Ҳафсани) зикр қилганларини (совчилик қилмоқчи эканларини) билардим, мен Расулуллоҳ ﷺнинг сирини ошкор қила олмасдим. Агар у зот уни тарк этганларида, мен уни қабул қилардим», деди.

- وعن عائشة رضي الله عنها قالت‏:‏ كن أزواج النبى صلى الله عليه وسلم عنده، فأقبلت فاطمة رضي الله عنها تمشى، ما تخطئ من مشية رسول الله صلى الله عليه وسلم شيئاً، فلما رآها رحب بها وقال‏:‏ “مرحباً بابنتى” ثم أجلسها عن يمينه أو عن شماله، ثم سارها فبكت بكاء شديداً، فلما رأى جزعها سارها الثانية فضحكت، فقلت لها‏:‏ خصك رسول الله صلى الله عليه وسلم من بين نسائه بالسرار، ثم أنت تبكين ‏!‏ فلما قام رسول الله صلى الله عليه وسلم سألتها‏:‏ ما قال لك رسول الله صلى الله عليه وسلم ‏؟‏ قالت‏:‏ ما كنت لأفشي على رسول الله صلى الله عليه وسلم سره‏.‏ فلما توفي رسول الله صلى الله عليه وسلم قلت‏:‏ عزمت عليك بما لي عليك من الحق، لما حدثتني ما قال لك رسول الله صلى الله عليه وسلم‏؟‏ فقالت‏:‏ أما الآن فنعم، أما حين سارني في المرة الأولى فأخبرني “أن جبريل كان يعارضه القرآن في كل سنة مرة أو مرتين، وأنه عارضه الآن مرتين، وإني لا أرى الأجل إلا قد اقترب، فاتقى الله واصبرى، فغنه نعم السلف أنا لك” فبكيت بكائى الذى رأيت‏.‏ فلما رأى جزعى سارنى الثانية، فقال‏:‏ ‏"‏يا فاطمة أما ترضين أن تكونى سيدة نساء المؤمنين، أو سيدة نساء هذه الأمة” فضحكت ضحكى الذى رأيت‏"‏‏.‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ ‏(‏‏(‏وهذا لفظ مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ ning xotinlari u zotning huzurlarida edilar, ulardan biror ayol qolmagandi. Shunda Fotima yurib keldi — uning yurishi Rasululloh ﷺ ning yurishlaridan zarracha farq qilmas edi. (Rasululloh ﷺ) uni koʻrishlari bilan unga marhabo aytib: «Qizimga marhabo!» dedilar. Soʻng uni oʻng yonlariga yoki chap yonlariga oʻtqazdilar. Soʻng unga pichirlab bir narsa aytdilar, shunda u qattiq yigʻladi. Uning bezovtaligini koʻrgach, ikkinchi marta pichirlab aytdilar, shunda u kuldi. Men unga: «Rasululloh ﷺ xotinlari ichidan seni ajratib, pichirlab gapirdilaru sen yigʻlayapsanmi?» dedim. Rasululloh ﷺ oʻrinlaridan turgach, men undan: «Rasululloh ﷺ senga nima dedilar?» deb soʻradim. U: «Men Rasululloh ﷺ ning sirlarini oshkor qilmayman», dedi. (Oisha) dedi: Rasululloh ﷺ vafot etganlaridan keyin men: «Senga boʻlgan haqqim bilan seni qasam ichirib soʻrayman, Rasululloh ﷺ senga nima deganlarini menga aytib ber», dedim. U: «Endi boʻlsa — ha (aytaman). Birinchi marta menga pichirlab aytganlarida, Jabroil har yili bir yoki ikki marta u zotga Qurʼonni oʻrgatib chiqar edi, bu safar esa u (zotga) ikki marta oʻrgatib chiqdi, men ajalimni yaqinlashib qolgan deb bilaman, sen Allohdan qoʻrqib sabr qil, men sen uchun qanday yaxshi salaf (oʻtmishdosh)man, deb xabar berdilar. Shunda men sen koʻrgan yigʻimni yigʻladim. Mening bezovtaligimni koʻrib, ikkinchi marta pichirlab: ‹Ey Fotima, moʻmin ayollarning xonimi — yoki bu ummat ayollarining xonimi boʻlishingga rozi emasmisan?› dedilar. Shunda men sen koʻrgan kulgimni kuldim», dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ нинг хотинлари у зотнинг ҳузурларида эдилар, улардан бирор аёл қолмаганди. Шунда Фотима юриб келди — унинг юриши Расулуллоҳ ﷺ нинг юришларидан заррача фарқ қилмас эди. (Расулуллоҳ ﷺ) уни кўришлари билан унга марҳабо айтиб: «Қизимга марҳабо!» дедилар. Сўнг уни ўнг ёнларига ёки чап ёнларига ўтқаздилар. Сўнг унга пичирлаб бир нарса айтдилар, шунда у қаттиқ йиғлади. Унинг безовталигини кўргач, иккинчи марта пичирлаб айтдилар, шунда у кулди. Мен унга: «Расулуллоҳ ﷺ хотинлари ичидан сени ажратиб, пичирлаб гапирдилару сен йиғлаяпсанми?» дедим. Расулуллоҳ ﷺ ўринларидан тургач, мен ундан: «Расулуллоҳ ﷺ сенга нима дедилар?» деб сўрадим. У: «Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг сирларини ошкор қилмайман», деди. (Оиша) деди: Расулуллоҳ ﷺ вафот этганларидан кейин мен: «Сенга бўлган ҳаққим билан сени қасам ичириб сўрайман, Расулуллоҳ ﷺ сенга нима деганларини менга айтиб бер», дедим. У: «Энди бўлса — ҳа (айтаман). Биринчи марта менга пичирлаб айтганларида, Жаброил ҳар йили бир ёки икки марта у зотга Қуръонни ўргатиб чиқар эди, бу сафар эса у (зотга) икки марта ўргатиб чиқди, мен ажалимни яқинлашиб қолган деб биламан, сен Аллоҳдан қўрқиб сабр қил, мен сен учун қандай яхши салаф (ўтмишдош)ман, деб хабар бердилар. Шунда мен сен кўрган йиғимни йиғладим. Менинг безовталигимни кўриб, иккинчи марта пичирлаб: ‹Эй Фотима, мўмин аёлларнинг хоними — ёки бу уммат аёлларининг хоними бўлишингга рози эмасмисан?› дедилар. Шунда мен сен кўрган кулгимни кулдим», деди.

- وعن ثابت عن أنس، رضي الله عنه قال‏:‏ أتى على رسول الله صلى الله عليه وسلم وأنا ألعب مع الغلمان، فسلم علينا، فبعثنى في حاجةٍ، فأبطأت على أمي‏.‏ فلما جئت قالت‏:‏ ما حبسك‏؟‏ فقلت‏:‏ بعثنى رسول الله صلى الله عليه وسلم لحاجة، قالت‏:‏ ما حاجته‏؟‏ قلت‏:‏ إنها سر‏.‏قالت‏:‏ لا تخبرن بسر رسول الله صلى الله عليه وسلم أحداً‏.‏ قال أنس‏:‏ والله لو حدثت به أحداً لحدثتك به يا ثابت‏.‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم، وروى البخارى بعضه مختصراً‏)‏‏)‏‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men bolalar bilan oʻynab turganimda Rasululloh ﷺ oldimga keldilar-da, bizga salom berdilar va meni bir yumushga yubordilar. Shu sababli onamning oldiga (qaytishim) kechikdi. Kelganimda u: «Nega ushlanib qolding?» dedi. Men: «Rasululloh ﷺ meni bir yumushga yubordilar», dedim. U: «Qanday yumush ekan?» dedi. Men: «U sirdir», dedim. U: «Rasululloh ﷺning sirini hech kimga aytma», dedi. Anas (roziyallohu anhu): «Allohga qasamki, agar uni birovga aytadigan boʻlsam, senga aytardim, ey Sobit», dedi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен болалар билан ўйнаб турганимда Расулуллоҳ ﷺ олдимга келдилар-да, бизга салом бердилар ва мени бир юмушга юбордилар. Шу сабабли онамнинг олдига (қайтишим) кечикди. Келганимда у: «Нега ушланиб қолдинг?» деди. Мен: «Расулуллоҳ ﷺ мени бир юмушга юбордилар», дедим. У: «Қандай юмуш экан?» деди. Мен: «У сирдир», дедим. У: «Расулуллоҳ ﷺнинг сирини ҳеч кимга айтма», деди. Анас (розияллоҳу анҳу): «Аллоҳга қасамки, агар уни бировга айтадиган бўлсам, сенга айтардим, эй Собит», деди.

- وعن أبي هريرة رضي الله عنه ، أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏آية المنافق ثلاث‏:‏ إذا حدث كذب، وإذا وعد أخلف، وإذا اؤتمن خان‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ ‏.‏ زاد في ‏(‏‏(‏رواية لمسلم‏)‏‏)‏‏:‏ ‏"‏وإن صام وصلى وزعم أنه مسلم‏"‏‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki,) Rasululloh ﷺ: «Munofiqning belgisi uchtadir: gapirsa yolgʻon (soʻzlaydi), vaʼda bersa hilof qiladi (vafo qilmaydi), omonatdor qilinsa xiyonat qiladi» dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики,) Расулуллоҳ ﷺ: «Мунофиқнинг белгиси учтадир: гапирса ёлғон (сўзлайди), ваъда берса ҳилоф қилади (вафо қилмайди), омонатдор қилинса хиёнат қилади» дедилар.

- وعن عبد الله بن عمرو بن العاص رضي الله عنهما، أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏أربع من كن فيه كان منافقا خالصاً‏.‏ ومن كانت فيه خصلة منهن كانت فيه خصلة من النفاق حتى يدعها ‏:‏ إذا اؤتمن خان ، وإذا حدث كذب، وإذا عاهد غدر، وإذا خاصم فجر‏"‏‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Kimda toʻrt (xislat) boʻlsa, u xolis munofiq boʻladi; kimda ulardan biri boʻlsa, uni tark etmaguncha unda nifoqning bir xislati boʻladi: ishonib topshirilsa, xiyonat qiladi; gapirsa, yolgʻon gapiradi; ahd qilsa, ahdiga xilof qiladi; janjallashsa, soʻkinib (haddan oshib) ketadi», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Кимда тўрт (хислат) бўлса, у холис мунофиқ бўлади; кимда улардан бири бўлса, уни тарк этмагунча унда нифоқнинг бир хислати бўлади: ишониб топширилса, хиёнат қилади; гапирса, ёлғон гапиради; аҳд қилса, аҳдига хилоф қилади; жанжаллашса, сўкиниб (ҳаддан ошиб) кетади», — дедилар.

- وعن جابر رضي الله عنه قال‏:‏ قال لي النبى صلى الله عليه وسلم‏:‏ ‏"‏لو قد جاء مال البحرين أعطيتك هكذا وهكذا وهكذا‏"‏ فلم يجئ مال البحرين حتى قبض النبى صلى الله عليه وسلم، فلما جاء مال البحرين أمر أبو بكر رضي الله عنه فنادي‏:‏ من كان له عند رسول صلى الله عليه وسلم عدة أو دين فليأتنا‏.‏ فأتيته وقلت له‏:‏ إن النبى صلى الله عليه وسلم قال لى كذا وكذا، فحثى لى حثية، فعددتها، فإذا هى خمسمائة، فقال لى‏:‏ خذ مثلها‏.‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir marta Paygʻambar ﷺ (menga): «Agar Bahraynning puli (moli) kelsa, men senga undan shuncha-shuncha beraman», — dedilar. Lekin Bahrayn puli kelishdan oldin Paygʻambar ﷺ vafot etdilar. Bahrayn puli yetib kelganda, Abu Bakr: «Kimga Paygʻambar ﷺ (biror narsa) vaʼda qilgan boʻlsa, bizning oldimizga kelsin», — deb eʼlon qildi. Men Abu Bakr oldiga borib: «Paygʻambar ﷺ menga shuncha-shuncha vaʼda qilgan edilar», — dedim. Abu Bakr menga bir hovuch tanga berdi va men ularni sanaganimda, ular besh yuz (tanga) edi. Soʻng Abu Bakr: «Sen olgan (miqdor)ning ikki barobarini (yana) ol», — dedi.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир марта Пайғамбар ﷺ (менга): «Агар Баҳрайннинг пули (моли) келса, мен сенга ундан шунча-шунча бераман», — дедилар. Лекин Баҳрайн пули келишдан олдин Пайғамбар ﷺ вафот этдилар. Баҳрайн пули етиб келганда, Абу Бакр: «Кимга Пайғамбар ﷺ (бирор нарса) ваъда қилган бўлса, бизнинг олдимизга келсин», — деб эълон қилди. Мен Абу Бакр олдига бориб: «Пайғамбар ﷺ менга шунча-шунча ваъда қилган эдилар», — дедим. Абу Бакр менга бир ҳовуч танга берди ва мен уларни санаганимда, улар беш юз (танга) эди. Сўнг Абу Бакр: «Сен олган (миқдор)нинг икки баробарини (яна) ол», — деди.

- وعن عبد الله بن عمرو بن العاص رضي الله عنهما قال‏:‏ قال لي رسول الله صلى الله عليه وسلم‏:‏ يا عبد الله ، لا تكن مثل فلان، كان يقوم الليل فترك قيام الليل ‏!‏‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr ibn al-Os (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ menga: «Ey Abdulloh, falonchidek boʻlma — u kechasi namoz oʻqir edi, soʻng tungi namozni tark etdi», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ менга: «Эй Абдуллоҳ, фалончидек бўлма — у кечаси намоз ўқир эди, сўнг тунги намозни тарк этди», — дедилар.

- عن عدي بن حاتم رضي الله عنه قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم ‏"‏اتقوا النار ولو بشق تمرة فمن لم يجد فبكلمة طيبة‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ ‏.‏

(Adiy ibn Hotim (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ: «Doʻzaxdan saqlaninglar», dedilar, soʻng (yuzlarini) burib (oʻgirib) oldilar; yana: «Doʻzaxdan saqlaninglar», dedilar va (yana) yuz oʻgirdilar — uch marta, hatto biz u zot unga (doʻzaxga) qarayotgandek (deb) oʻyladik. Soʻng: «Doʻzaxdan — bir boʻlak xurmo bilan boʻlsa ham — saqlaninglar; kim (uni ham) topmasa, bir yoqimli soʻz bilan (saqlansin)», dedilar.(Адий ибн Ҳотим (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ: «Дўзахдан сақланинглар», дедилар, сўнг (юзларини) буриб (ўгириб) олдилар; яна: «Дўзахдан сақланинглар», дедилар ва (яна) юз ўгирдилар — уч марта, ҳатто биз у зот унга (дўзахга) қараётгандек (деб) ўйладик. Сўнг: «Дўзахдан — бир бўлак хурмо билан бўлса ҳам — сақланинглар; ким (уни ҳам) топмаса, бир ёқимли сўз билан (сақлансин)», дедилар.

- وعن أبي هريرة أن النبي صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏والكلمة الطيبة صدقة‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ وهو بعض حديث تقدم بطوله‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Yaxshi soʻz (aytish) ham sadaqadir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Яхши сўз (айтиш) ҳам садақадир», дедилар.

- وعن أبي ذر رضي الله عنه قال‏:‏ قال لي رسول الله صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏لا تحقرن من المعروف شيئاً، ولو أن تلقى أخاك بوجه طلق‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Abu Zar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Menga Nabiy ﷺ: «Yaxshilikdan hech narsani kichik (arzimas) deb sanama, hatto u birodaringni ochiq yuz bilan kutib olishing boʻlsa ham», dedilar.Абу Зар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Менга Набий ﷺ: «Яхшиликдан ҳеч нарсани кичик (арзимас) деб санама, ҳатто у биродарингни очиқ юз билан кутиб олишинг бўлса ҳам», дедилар.

- عن أنس رضي الله عنه أن النبى صلى الله عليه وسلم كان إذا تكلم بكلمة أعادها ثلاثاً حتى تفهم عنه، وإذا أتى على قومٍ فسلم عليهم سلم عليهم ثلاثاً‏.‏ ‏(‏‏(‏رواه البخاري‏)‏‏)‏‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ biror gap aytganlarida, odamlar uni (yaxshi) anglashlari uchun uni uch marta takrorlardilar; (kirishga) izn soʻraganlarida esa, salom bilan (eshikni) uch marta (taqillatardilar).Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ бирор гап айтганларида, одамлар уни (яхши) англашлари учун уни уч марта такрорлардилар; (киришга) изн сўраганларида эса, салом билан (эшикни) уч марта (тақиллатардилар).

- وعن عائشة رضي الله عنها قالت‏:‏ كان كلام رسول الله صلى الله عليه وسلم كلاماً فصلاً يفهمه كل من يسمعه‏.‏ ‏(‏‏(‏رواه أبو داود‏)‏‏)‏‏.‏

Oisha (roziyallohu anho) aytdilar: Rasululloh ﷺ ning soʻzlari dona-dona, ravshan soʻz boʻlib, uni eshitgan har bir kishi tushunib olardi.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтдилар: Расулуллоҳ ﷺ нинг сўзлари дона-дона, равшан сўз бўлиб, уни эшитган ҳар бир киши тушуниб оларди.

- عن جرير بن عبد الله رضي الله عنه قال‏:‏ قال لي رسول الله صلى الله عليه وسلم في حجة الوداع‏:‏ ‏"‏استنصت الناس‏"‏ ثم قال‏:‏ لا ترجعوا بعدي كفاراً يضرب بعضكم رقاب بعض‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ ‏.‏

(Jarir (roziyallohu anhu) rivoyat qildiki,) Rasululloh ﷺ menga Hajjatul-vadoʼda: «Odamlarni jim qildirib (tinglashga chaqir)!» dedilar. Soʻng: «Mendan keyin bir-biringizning boʻyningizni uradigan kofirlarga aylanib qaytmanglar», dedilar.(Жарир (розияллоҳу анҳу) ривоят қилдики,) Расулуллоҳ ﷺ менга Ҳажжатул-вадўда: «Одамларни жим қилдириб (тинглашга чақир)!» дедилар. Сўнг: «Мендан кейин бир-бирингизнинг бўйнингизни урадиган кофирларга айланиб қайтманглар», дедилар.

- عن أبى وائل شقيق بن سلمة قال‏:‏ كان ابن مسعود رضي الله عنه يذكرنا في كل خميس، فقال له رجل‏:‏ يا أبا عبد الرحمن، لوددت أنك ذكرتنا كل يوم، فقال‏:‏ أما إنه يمنعني من ذلك أني أكره أن أملكم وإني أتخولكم بالموعظة، كما كان رسول الله صلى الله عليه وسلم يتخولنا بها مخافة السآمة علينا‏.‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U har payshanba kuni bizga vaʼz aytib turardi. Bir kishi unga: «Ey Abu Abdurahmon, koshki har kuni bizga vaʼz aytsangiz», dedi. U: «Sizlarni zeriktirib qoʻyishni yoqtirmasligim shundan meni toʻsib turibdi. Rasululloh ﷺ bizni zeriktirib qoʻyishdan qoʻrqib, vaʼzni (ayrim payti bilan) qilib turganlaridek, men ham sizlarga vaʼzni (payti bilan) qilib turaman», dedi.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У ҳар пайшанба куни бизга ваъз айтиб турарди. Бир киши унга: «Эй Абу Абдураҳмон, кошки ҳар куни бизга ваъз айтсангиз», деди. У: «Сизларни зериктириб қўйишни ёқтирмаслигим шундан мени тўсиб турибди. Расулуллоҳ ﷺ бизни зериктириб қўйишдан қўрқиб, ваъзни (айрим пайти билан) қилиб турганларидек, мен ҳам сизларга ваъзни (пайти билан) қилиб тураман», деди.

- وعن أبى اليقظان عمار بن ياسر رضي الله عنهما قال‏:‏ سمعت رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول‏:‏ ‏"‏إن طول صلاة الرجل، وقصر خطبته، مئنة من فقهه، فأطيلوا الصلاة، وأقصروا الخطبة‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Ammor ibn Yosir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: u bizga xutba qildi, qisqa hamda taʼsirli qildi. U (minbardan) tushganida, biz: «Ey Abul-Yaqzon! Taʼsirli va qisqa qilding, qaniydi sen biroz choʻzganingda», dedik. Shunda u: «Men Rasululloh ﷺ ning shunday deyotganlarini eshitdim: ‹Kishining namozi uzun, xutbasi qisqa boʻlishi uning fiqhidan (din anglashidan) bir alomatdir. Bas, namozni uzun qilinglar, xutbani qisqa qilinglar, albatta, bayonda (notiqlikda) sehr bordir›», dedi.Аммор ибн Ёсир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: у бизга хутба қилди, қисқа ҳамда таъсирли қилди. У (минбардан) тушганида, биз: «Эй Абул-Яқзон! Таъсирли ва қисқа қилдинг, қанийди сен бироз чўзганингда», дедик. Шунда у: «Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг шундай деётганларини эшитдим: ‹Кишининг намози узун, хутбаси қисқа бўлиши унинг фиқҳидан (дин англашидан) бир аломатдир. Бас, намозни узун қилинглар, хутбани қисқа қилинглар, албатта, баёнда (нотиқликда) сеҳр бордир›», деди.

- وعن معاوية بن الحكم السلمي رضي الله عنه قال‏:‏ ‏"‏بينا أنا أصلي مع رسول الله صلى الله عليه وسلم ، إذا عطس رجل من القوم فقلت‏:‏ يرحمك الله، فرماني القوم بأبصارهم ‏!‏ فقلت‏:‏ واثكل أمياه ‏!‏ ما شأنكم تنظرون إلى‏؟‏ فجعلوا يضربون بأيديهم على أفخاذهم ‏!‏ فلما رأيتهم يصمتونني لكنى سكت‏.‏ فلما صلى رسول الله صلى الله عليه وسلم، فبأبي هو وأمي، ما رأيت معلما قبله ولا بعده أحسن تعليماً منه، فوالله ما كهرني ولا ضربني ولا شتمني، قال‏:‏ ‏"‏إن هذه الصلاة لا يصلح فيها شئ من كلام الناس، إنما هى التسبيح والتكبير، وقراءة القرآن‏"‏ أو كما قال رسول الله صلى الله عليه وسلم قلت‏:‏ يا رسول الله، إنى حديث عهد بجاهلية، وقد جاء الله بالإسلام، وإن منا رجالً يأتون الكهان‏؟‏ قال‏:‏ ‏"‏فلا تأتهم، قلت‏:‏ ومنا رجال يتطيرون‏؟‏ قال‏:‏ ذاك شئ يجدونه في صدورهم، فلا يصدهم‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Muoviya ibn al-Hakam as-Sulamiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ bilan namoz oʻqiyotganimda, jamoadan bir kishi aksa urdi. Men: «Yarhamukalloh (Alloh senga rahm qilsin)», dedim. Shunda jamoa menga koʻzlari bilan tikilib qarashdi. Men: «Voy, onam yoʻqotgur, sizlarga nima boʻldi, nega menga qaraysizlar?» dedim. Shunda ular qoʻllari bilan sonlariga ura boshlashdi. Ularning meni jim qildirmoqchi boʻlayotganini koʻrgach, men jim boʻldim. Rasululloh ﷺ namozni oʻqib boʻlgach — otam-onam u zotga fido boʻlsin, men u zotdan oldin ham, keyin ham undan koʻra yaxshiroq taʼlim beradigan muallimni koʻrmaganman — Alloh haqi, u zot meni na boʻralab soʻkdilar, na urdilar, na haqorat qildilar — u zot: «Bu namozda odamlarning kalomidan biror narsa toʻgʻri kelmaydi. U faqat tasbeh, takbir va Qurʼon oʻqishdir», dedilar. Yoki Rasululloh ﷺ aytganlaridek (deganlar). Men: «Yo Rasululloh! Men johiliyatga yaqin (zamonda yashagan) odamman, Alloh esa Islomni keltirdi. Bizdan baʼzi kishilar kohinlarga boradilar», dedim. U zot: «Ularga borma», dedilar. (Muoviya) dedi: «Bizdan baʼzi kishilar fol ochadilar (qush uchirib yaxshi-yomon belgi oladilar)», dedi. U zot: «Bu ularning koʻngillarida topadigan bir narsadir; bas, u ularni (ishdan) toʻsmasin», dedilar. Ibn as-Sabboh: «Sizlarni toʻsmasin», dedi. (Muoviya) dedi: Men: «Bizdan baʼzi kishilar (yerga) chiziq tortadilar», dedim. U zot: «Paygʻambarlardan bir paygʻambar chiziq tortar edi; bas, kimning chizigʻi unikiga muvofiq kelsa, oʻsha (toʻgʻri)dir», dedilar. (Muoviya) dedi: Mening Uhud va Javvoniya tomonda qoʻylarimni boqib yuradigan bir choʻri qizim bor edi. Bir kuni borib qarasam, boʻri uning qoʻyilaridan birini olib ketibdi. Men ham odam bolasidan boʻlgan bir kishiman, ular afsuslanganidek afsuslandim va uni bir shapaloq urdim. Soʻng Rasululloh ﷺ ning huzuriga keldim, u zot buni mening uchun (gunoh deb) ulugʻladilar. Men: «Yo Rasululloh! Uni ozod qilaymi?» dedim. U zot: «Uni mening oldimga olib kel», dedilar. Men uni olib keldim. U zot unga: «Alloh qayerda?» dedilar. U: «Osmonda», dedi. U zot: «Men kimman?» dedilar. U: «Siz Allohning Rasulisiz», dedi. U zot: «Uni ozod qil, chunki u moʻminadir», dedilar.Муовия ибн ал-Ҳакам ас-Суламий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ билан намоз ўқиётганимда, жамоадан бир киши акса урди. Мен: «Ярҳамукаллоҳ (Аллоҳ сенга раҳм қилсин)», дедим. Шунда жамоа менга кўзлари билан тикилиб қарашди. Мен: «Вой, онам йўқотгур, сизларга нима бўлди, нега менга қарайсизлар?» дедим. Шунда улар қўллари билан сонларига ура бошлашди. Уларнинг мени жим қилдирмоқчи бўлаётганини кўргач, мен жим бўлдим. Расулуллоҳ ﷺ намозни ўқиб бўлгач — отам-онам у зотга фидо бўлсин, мен у зотдан олдин ҳам, кейин ҳам ундан кўра яхшироқ таълим берадиган муаллимни кўрмаганман — Аллоҳ ҳақи, у зот мени на бўралаб сўкдилар, на урдилар, на ҳақорат қилдилар — у зот: «Бу намозда одамларнинг каломидан бирор нарса тўғри келмайди. У фақат тасбеҳ, такбир ва Қуръон ўқишдир», дедилар. Ёки Расулуллоҳ ﷺ айтганларидек (деганлар). Мен: «Ё Расулуллоҳ! Мен жоҳилиятга яқин (замонда яшаган) одамман, Аллоҳ эса Исломни келтирди. Биздан баъзи кишилар коҳинларга борадилар», дедим. У зот: «Уларга борма», дедилар. (Муовия) деди: «Биздан баъзи кишилар фол очадилар (қуш учириб яхши-ёмон белги оладилар)», деди. У зот: «Бу уларнинг кўнгилларида топадиган бир нарсадир; бас, у уларни (ишдан) тўсмасин», дедилар. Ибн ас-Саббоҳ: «Сизларни тўсмасин», деди. (Муовия) деди: Мен: «Биздан баъзи кишилар (ерга) чизиқ тортадилар», дедим. У зот: «Пайғамбарлардан бир пайғамбар чизиқ тортар эди; бас, кимнинг чизиғи уникига мувофиқ келса, ўша (тўғри)дир», дедилар. (Муовия) деди: Менинг Уҳуд ва Жаввония томонда қўйларимни боқиб юрадиган бир чўри қизим бор эди. Бир куни бориб қарасам, бўри унинг қўйиларидан бирини олиб кетибди. Мен ҳам одам боласидан бўлган бир кишиман, улар афсусланганидек афсусландим ва уни бир шапалоқ урдим. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ нинг ҳузурига келдим, у зот буни менинг учун (гуноҳ деб) улуғладилар. Мен: «Ё Расулуллоҳ! Уни озод қилайми?» дедим. У зот: «Уни менинг олдимга олиб кел», дедилар. Мен уни олиб келдим. У зот унга: «Аллоҳ қаерда?» дедилар. У: «Осмонда», деди. У зот: «Мен кимман?» дедилар. У: «Сиз Аллоҳнинг Расулисиз», деди. У зот: «Уни озод қил, чунки у мўминадир», дедилар.

- وعن العرباض بن سارية رضي الله عنه قال‏:‏ وعظنا رسول الله موعظة وجلت منها القلوب، وذرفت منها العيون وذكر الحديث وقد سبق بكماله في باب الأمر بالمحافظة على السنة، وذكرنا أن الترمذي قال‏:‏ ‏(‏‏(‏إنه حديث حسن صحيح‏)‏‏)‏‏.‏

Irbod ibn Soriya (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bizga shunday vaʼz qildilarki, undan qalblar titradi, koʻzlar yosh toʻkdi. Bir kishi: «Ey Allohning Paygʻambari, bu goʻyo xayrlashuv vaʼziga oʻxshaydi, bizga nasihat qiling», dedi. U zot ﷺ: «Sizlarni Allohdan qoʻrqishga, boshingizga habash qul amir qilib tayinlangan boʻlsa ham, (unga) quloq solib itoat etishga chaqiraman. Mendan keyin yashaganlaringiz koʻp ixtiloflarni koʻradi. Bas, mening sunnatimga va hidoyat topgan roshid xalifalarning sunnatiga mahkam yopishing, ularni tishlaringiz bilan qattiq tishlab oling. (Dinda) yangi paydo qilingan ishlardan saqlaning, chunki har bir bidʼat zalolatdir», dedilar.Ирбод ибн Сория (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бизга шундай ваъз қилдиларки, ундан қалблар титради, кўзлар ёш тўкди. Бир киши: «Эй Аллоҳнинг Пайғамбари, бу гўё хайрлашув ваъзига ўхшайди, бизга насиҳат қилинг», деди. У зот ﷺ: «Сизларни Аллоҳдан қўрқишга, бошингизга ҳабаш қул амир қилиб тайинланган бўлса ҳам, (унга) қулоқ солиб итоат этишга чақираман. Мендан кейин яшаганларингиз кўп ихтилофларни кўради. Бас, менинг суннатимга ва ҳидоят топган рошид халифаларнинг суннатига маҳкам ёпишинг, уларни тишларингиз билан қаттиқ тишлаб олинг. (Динда) янги пайдо қилинган ишлардан сақланинг, чунки ҳар бир бидъат залолатдир», дедилар.

- عن عائشة رضي الله عنها قالت‏:‏ ما رأيت رسول الله صلى الله عليه وسلم مستجمعا قط ضاحكاً حتى ترى منه لهواته، إنما كان يتبسم ‏.‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Men Paygʻambar ﷺ ni Zuho (choshgoh) namozini oʻqiyotgan holda hech koʻrmagan edim, lekin men uni doimo oʻqiyman.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Мен Пайғамбар ﷺ ни Зуҳо (чошгоҳ) намозини ўқиётган ҳолда ҳеч кўрмаган эдим, лекин мен уни доимо ўқийман.

- وعن أبي هريرة رضي الله عنه قال‏:‏ سمعت رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول‏:‏ “إذا أقيمت الصلاة، فلا تأتوها وأنتم تسعون، وأتوها وأنتم تمشون، وعليكم السكينة، فما أدركتم فصلوا، وما فاتكم فأتموا” ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ زاد مسلم في رواية له‏:‏ ‏"‏فإن أحدكم إذا كان يعمد إلى الصلاة فهو في صلاة‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ ni shunday deyotganlarini eshitdim: «Namozga iqomat aytilsa, unga yugurib kelmanglar, balki bosiqlik bilan yurib kelinglar; (imom bilan) yetganingizni oʻqinglar, oʻtkazib yuborganingizni tugatib olinglar», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ ни шундай деётганларини эшитдим: «Намозга иқомат айтилса, унга югуриб келманглар, балки босиқлик билан юриб келинглар; (имом билан) етганингизни ўқинглар, ўтказиб юборганингизни тугатиб олинглар», дедилар.

- وعن ابن عباس رضي الله عنهما أنه دفع مع النبي صلى الله عليه وسلم يوم عرفة فسمع النبي صلى الله عليه وسلم وراءه زجراً شديداً وضرباً وصوتاً للإبل، فأشار بسوطه إليهم وقال‏:‏ “أيها الناس عليكم بالسكينة فإن البر ليس بالإيضاع‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه البخاري، وروى مسلم بعضه‏)‏‏)‏‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Arafa kuni (Zulhijjaning toʻqqizinchisi) Paygʻambar ﷺ bilan birga (Arafatdan) qaytdim. Paygʻambar ﷺ ortlaridan katta shovqin-suron va tuyalarni (haydab) urish (tovushini) eshitdilar. Bas, u zot odamlarga qamchisi bilan ishora qilib: «Ey odamlar! Osoyishta boʻlinglar. Shoshilish — taqvodan (yaxshilikdan) emas», — dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Арафа куни (Зулҳижжанинг тўққизинчиси) Пайғамбар ﷺ билан бирга (Арафатдан) қайтдим. Пайғамбар ﷺ ортларидан катта шовқин-сурон ва туяларни (ҳайдаб) уриш (товушини) эшитдилар. Бас, у зот одамларга қамчиси билан ишора қилиб: «Эй одамлар! Осойишта бўлинглар. Шошилиш — тақводан (яхшиликдан) эмас», — дедилар.

- عن أبي هريرة رضي الله عنه أن النبي صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏ من كان يؤمن بالله واليوم الآخر فليكرم ضيفه، ومن كان يؤمن بالله واليوم الآخر فليصل رحمه، ومن كان يؤمن بالله واليوم الآخر فليقل خيراً أو ليصمت” ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ ‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki,) Paygʻambar ﷺ: «Kim Allohga va oxirat kuniga iymon keltirsa, mehmonini izzat qilsin; kim Allohga va oxirat kuniga iymon keltirsa, silayi rahm qilsin; kim Allohga va oxirat kuniga iymon keltirsa, yaxshi (soʻz) aytsin yoki jim tursin» dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики,) Пайғамбар ﷺ: «Ким Аллоҳга ва охират кунига иймон келтирса, меҳмонини иззат қилсин; ким Аллоҳга ва охират кунига иймон келтирса, силайи раҳм қилсин; ким Аллоҳга ва охират кунига иймон келтирса, яхши (сўз) айцин ёки жим турсин» дедилар.

- وعن أبي شريح خويلد بن عمرو الخزاعي رضي الله عنه قال‏:‏ سمعت رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول‏:‏ ‏"‏من كان يؤمن بالله واليوم الآخر فليكرم ضيفه جائزته‏"‏ قالوا‏:‏ وما جائزته يا رسول الله صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏يومه وليلته‏.‏ والضيافة ثلاثة أيام، فما كان وراء ذلك فهو صدقة عليه” ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ ‏.‏ وفي ‏(‏‏(‏رواية لمسلم‏)‏‏)‏‏:‏ ‏"‏لا يحل لمسلم أن يقيم عند أخيه حتى يؤثمة‏"‏ قالوا‏:‏ يا رسول الله ، وكيف يؤثمه‏؟‏ قال‏:‏ ‏"‏يقيم عنده ولا شيء له يقريه به‏"‏‏.‏

Abu Shurayh al-Xuzoiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U dedi: Rasululloh ﷺ: «Mehmondorchilik uch kundir, uning joizasi (mukofoti) bir kun-u bir kechadir. Musulmon kishiga oʻz birodarining oldida uni gunohga qoldirguncha turishi halol emas», dedilar. Sahobalar: «Yo Rasululloh, uni qanday gunohga qoldiradi?» dedilar. U zot: «Uning oldida turaveradi, holbuki (mezbonning) uni mehmon qiladigan hech narsasi qolmagan boʻladi», dedilar.Абу Шурайҳ ал-Хузоий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Меҳмондорчилик уч кундир, унинг жоизаси (мукофоти) бир кун-у бир кечадир. Мусулмон кишига ўз биродарининг олдида уни гуноҳга қолдиргунча туриши ҳалол эмас», дедилар. Саҳобалар: «Ё Расулуллоҳ, уни қандай гуноҳга қолдиради?» дедилар. У зот: «Унинг олдида тураверади, ҳолбуки (мезбоннинг) уни меҳмон қиладиган ҳеч нарсаси қолмаган бўлади», дедилар.

- عن أبي إبراهيم- ويقال أبو محمد، ويقال أبو معاوية- عبد الله بن أبي أوفى رضي الله عنه أن رسول الله صلى الله عليه وسلم بشر خديجة، رضي الله عنها، ببيت في الجنة من قصب ، لا صخب فيه ولا نصب‏.‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ ‏.‏

Ismoil (Abdulloh ibn Abu Avfodan) rivoyat qiladi: Abdulloh ibn Abu Avfo dedi: «Allohning Rasuli ﷺ umra qildi va biz ham u zot bilan birga umra qildik. U zot Makkaga kirganda, Kaʼbani tavof qildi va biz ham u zot bilan birga tavof qildik; soʻng u zot Safo va Marvaga keldi (yaʼni saʼy qildi) va biz ham u zot bilan birga (saʼy qildik). Biz u zotni Makka ahlidan toʻsib (himoya qilib) turardik — ular u zotni oʻq bilan urmasligi uchun». Uning bir doʻsti undan (Abdulloh ibn Avfodan): «Paygʻambar ﷺ (oʻsha umrada) Kaʼbaga kirdilarmi?» — deb soʻradi. U: «Yoʻq», — deb javob berdi. Soʻng u: «U zot Xadija haqida nima dedilar?» — dedi. U (Abdulloh): «(U zot:) ‹Xadijaga — jannatda qasab (durdan yasalgan) bir koʻshk borligi haqida, unda na shovqin, na charchoq borligi haqida — xushxabar beringlar›, — dedilar», — dedi.Исмоил (Абдуллоҳ ибн Абу Авфодан) ривоят қилади: Абдуллоҳ ибн Абу Авфо деди: «Аллоҳнинг Расули ﷺ умра қилди ва биз ҳам у зот билан бирга умра қилдик. У зот Маккага кирганда, Каъбани тавоф қилди ва биз ҳам у зот билан бирга тавоф қилдик; сўнг у зот Сафо ва Марвага келди (яъни саъй қилди) ва биз ҳам у зот билан бирга (саъй қилдик). Биз у зотни Макка аҳлидан тўсиб (ҳимоя қилиб) турардик — улар у зотни ўқ билан урмаслиги учун». Унинг бир дўсти ундан (Абдуллоҳ ибн Авфодан): «Пайғамбар ﷺ (ўша умрада) Каъбага кирдиларми?» — деб сўради. У: «Йўқ», — деб жавоб берди. Сўнг у: «У зот Хадижа ҳақида нима дедилар?» — деди. У (Абдуллоҳ): «(У зот:) ‹Хадижага — жаннатда қасаб (дурдан ясалган) бир кўшк борлиги ҳақида, унда на шовқин, на чарчоқ борлиги ҳақида — хушхабар беринглар›, — дедилар», — деди.

- وعن أبي موسى الأشعري رضي الله عنه ، أنه توضأ في بيته، ثم خرج فقال‏:‏ لألزمن رسول الله صلى الله عليه وسلم ، ولأكونن معه يومي هذا، فجاء المسجد، فسأل عن النبي صلى الله عليه وسلم الله عليه وسلم ، فقالوا‏:‏ وجه ههنا، قال‏:‏ فخرجت على أثره أسأل عنه ، حتى دخل بئر أريس، فجلست عند الباب حتى قضى رسول الله صلى الله عليه وسلم حاجته وتوضأ، فقمت إليه، فإذا هو قد جلس على بئر أريس وتوسط قفها، وكشف عن ساقيه ودلاهما في البئر، فسلمت عليه ثم انصرفت، فجلست عند الباب فقلت‏:‏ لأكونن بواب رسول الله صلى الله عليه وسلم اليوم، فجاء أبو بكر رضي الله عنه فدفع الباب فقلت‏:‏ من هذا‏؟‏ فقال‏:‏ أبو بكر، فقلت على رسلك، ثم ذهبت فقلت‏:‏ يا رسول الله هذا أبو بكر يستأذن، فقال‏:‏ ‏"‏ائذن له وبشره بالجنة‏"‏ فأقلبت حتى قلت لأبي بكر‏:‏ ادخل ورسول الله يبشرك بالجنة، فدخل أبو بكر حتى جلس عن يمين النبي صلى الله عليه وسلمى الله عليه وسلم معه في القف، ودلى رجليه في البئر كما صنع رسول الله صلى الله عليه وسلم ، وكشف عن ساقيه، ثم رجعت وجلست، وقد تركت أخي يتوضأ ويلحقني ، فقلت‏:‏ إن يرد الله بفلان -يرد أخاه- خيراً يأت به، فإذا إنسان يحرك الباب، فقلت‏:‏ من هذا‏؟‏ فقال‏:‏ عمر بن الخطاب‏:‏ فقلت‏:‏ على رسلك ، ثم جئت إلى رسول الله صلى الله عليه وسلم ، فسلمت عليه وقلت‏:‏ هذا عمر يستأذن‏؟‏ فقال‏:‏”ائذن له وبشره بالجنة‏"‏ فجئت عمر، فقلت‏:‏ أذن ويبشرك رسول الله صلى الله عليه وسلم بالجنة، فدخل فجلس مع رسول الله صلى الله عليه وسلم في القف عن يساره، ودلى رجليه في البئر، ثم رجعت فجلست فقلت‏:‏ إن يرد الله بفلان خيراً -يعني أخاه- يأت به، فجاء إنسان فحرك الباب‏.‏ فقلت‏:‏ من هذا ‏؟‏ فقال‏:‏ عثمان بن عفان فقلت‏:‏ على رسلك، وجئت النبي صلى الله عليه وسلم الله عليه وسلم ، فأخبرته فقال‏:‏ ‏"‏ائذن له وبشره بالجنة مع بلوى تصيبه‏"‏ فجئت فقلت له‏:‏ ادخل ويبشرك رسول الله صلى الله عليه وسلم بالجنة مع بلوى تصيبك، فدخل فوجد القف قد ملئ، فجلس وجاههم من الشق الآخر‏.‏ قال سعيد بن المسيب‏:‏ فأولتها قبورهم ‏.‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ ‏.‏ وزاد في رواية‏:‏ “وأمرني رسول الله صلى الله عليه وسلم بحفظ الباب‏.‏ وفيها أن عثمان حين بشره حمد الله تعالى، ثم قال‏:‏ الله المستعان‏.‏

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: u uyida tahorat olib, soʻng (uydan) chiqdi va: «Bugun shu kunim Rasululloh ﷺ ga albatta hamroh boʻlaman va U zot bilan birga boʻlaman», dedi. (U) dedi: U masjidga keldi va Nabiy ﷺ ni soʻradi. Ular: «(U zot) chiqib ketdilar, ana u tomonga yoʻl oldilar», deyishdi. (Abu Muso) dedi: Men ham U zotning izidan, U zotni soʻrab chiqdim, nihoyat U zot Bani Aris qudugʻiga kirdilar. (U) dedi: Men eshik oldida oʻtirdim — uning eshigi xurmo shoxlaridan (yasalgan) edi — toki Rasululloh ﷺ hojatlarini oʻtab, tahorat olgunlaricha. Soʻng U zot tomonga (oʻrnimdan) turdim, qarasam, U zot Aris qudugʻining (toshli) chetiga oʻtirib, uning oʻrtasini egallab olgan, ikki boldirini ochib, ularni quduqqa osiltirib qoʻygan ekanlar. (U) dedi: Men U zotga salom berdim, soʻng qaytib, eshik oldida oʻtirdim va: «Bugun albatta Rasululloh ﷺ ning eshikbonlari boʻlaman», dedim. Shu payt Abu Bakr kelib eshikni surdi. Men: «Bu kim?» dedim. U: «Abu Bakr», dedi. Men: «Shoshmay turing», dedim. (U) dedi: Soʻng (Rasululloh ﷺ huzurlariga) borib: «Yo Rasululloh! Mana Abu Bakr (kirishga) ruxsat soʻramoqda», dedim. U zot: «Unga ruxsat ber va uni jannat bilan suyunchila», dedilar. (U) dedi: Men qaytib kelib, Abu Bakrga: «Kir, Rasululloh ﷺ seni jannat bilan suyunchilamoqdalar», dedim. (U) dedi: Abu Bakr kirdi va Rasululloh ﷺ ning oʻng tomonlariga, U zot bilan birga (quduq) chetiga oʻtirdi va Nabiy ﷺ qilganlaridek ikki oyogʻini quduqqa osiltirdi va ikki boldirini ochdi. Soʻng men qaytib oʻtirdim. Akamni tahorat olayotgan holida qoldirib kelgan edim, u menga yetib kelishi (kerak edi). Men: «Agar Alloh falonchiga — u akasini nazarda tutardi — yaxshilikni iroda qilsa, uni (shu yerga) yetkazadi», dedim. Shunda bir kishi eshikni qimirlatdi. Men: «Bu kim?» dedim. U: «Umar ibn Xattob», dedi. Men: «Shoshmay turing», dedim. Soʻng Rasululloh ﷺ huzurlariga kelib, U zotga salom berdim va: «Mana Umar (kirishga) ruxsat soʻramoqda», dedim. U zot: «Unga ruxsat ber va uni jannat bilan suyunchila», dedilar. Men Umarning oldiga kelib: «(Sizga) ruxsat (berildi) va Rasululloh ﷺ sizni jannat bilan suyunchilamoqdalar», dedim. (U) dedi: U kirib, Rasululloh ﷺ bilan birga (quduq) chetida, U zotning chap tomonlarida oʻtirdi va ikki oyogʻini quduqqa osiltirdi. Soʻng men qaytib oʻtirdim va: «Agar Alloh falonchiga — yaʼni akasiga — yaxshilikni iroda qilsa, uni (shu yerga) yetkazadi», dedim. Shu payt bir kishi kelib eshikni qimirlatdi. Men: «Bu kim?» dedim. U: «Usmon ibn Affon», dedi. Men: «Shoshmay turing», dedim. (U) dedi: Men Nabiy ﷺ huzurlariga kelib, U zotga xabar berdim. U zot: «Unga ruxsat ber va uni — boshiga tushadigan bir balo bilan birga — jannat bilan suyunchila», dedilar. (U) dedi: Men kelib: «Kir, Rasululloh ﷺ seni — boshingga tushadigan bir balo bilan birga — jannat bilan suyunchilamoqdalar», dedim. (U) dedi: U kirdi va (quduq) chetining toʻlib qolganini koʻrib, ularning roʻparasiga, narigi tomonga oʻtirdi. Sharik dedi: Said ibn al-Musayyab dedi: Men buni ularning qabrlari (deb taʼbir qildim).Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: у уйида таҳорат олиб, сўнг (уйдан) чиқди ва: «Бугун шу куним Расулуллоҳ ﷺ га албатта ҳамроҳ бўламан ва У зот билан бирга бўламан», деди. (У) деди: У масжидга келди ва Набий ﷺ ни сўради. Улар: «(У зот) чиқиб кетдилар, ана у томонга йўл олдилар», дейишди. (Абу Мусо) деди: Мен ҳам У зотнинг изидан, У зотни сўраб чиқдим, ниҳоят У зот Бани Арис қудуғига кирдилар. (У) деди: Мен эшик олдида ўтирдим — унинг эшиги хурмо шохларидан (ясалган) эди — токи Расулуллоҳ ﷺ ҳожатларини ўтаб, таҳорат олгунларича. Сўнг У зот томонга (ўрнимдан) турдим, қарасам, У зот Арис қудуғининг (тошли) четига ўтириб, унинг ўртасини эгаллаб олган, икки болдирини очиб, уларни қудуққа осилтириб қўйган эканлар. (У) деди: Мен У зотга салом бердим, сўнг қайтиб, эшик олдида ўтирдим ва: «Бугун албатта Расулуллоҳ ﷺ нинг эшикбонлари бўламан», дедим. Шу пайт Абу Бакр келиб эшикни сурди. Мен: «Бу ким?» дедим. У: «Абу Бакр», деди. Мен: «Шошмай туринг», дедим. (У) деди: Сўнг (Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига) бориб: «Ё Расулуллоҳ! Мана Абу Бакр (киришга) рухсат сўрамоқда», дедим. У зот: «Унга рухсат бер ва уни жаннат билан суюнчила», дедилар. (У) деди: Мен қайтиб келиб, Абу Бакрга: «Кир, Расулуллоҳ ﷺ сени жаннат билан суюнчиламоқдалар», дедим. (У) деди: Абу Бакр кирди ва Расулуллоҳ ﷺ нинг ўнг томонларига, У зот билан бирга (қудуқ) четига ўтирди ва Набий ﷺ қилганларидек икки оёғини қудуққа осилтирди ва икки болдирини очди. Сўнг мен қайтиб ўтирдим. Акамни таҳорат олаётган ҳолида қолдириб келган эдим, у менга етиб келиши (керак эди). Мен: «Агар Аллоҳ фалончига — у акасини назарда тутарди — яхшиликни ирода қилса, уни (шу ерга) етказади», дедим. Шунда бир киши эшикни қимирлатди. Мен: «Бу ким?» дедим. У: «Умар ибн Хаттоб», деди. Мен: «Шошмай туринг», дедим. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келиб, У зотга салом бердим ва: «Мана Умар (киришга) рухсат сўрамоқда», дедим. У зот: «Унга рухсат бер ва уни жаннат билан суюнчила», дедилар. Мен Умарнинг олдига келиб: «(Сизга) рухсат (берилди) ва Расулуллоҳ ﷺ сизни жаннат билан суюнчиламоқдалар», дедим. (У) деди: У кириб, Расулуллоҳ ﷺ билан бирга (қудуқ) четида, У зотнинг чап томонларида ўтирди ва икки оёғини қудуққа осилтирди. Сўнг мен қайтиб ўтирдим ва: «Агар Аллоҳ фалончига — яъни акасига — яхшиликни ирода қилса, уни (шу ерга) етказади», дедим. Шу пайт бир киши келиб эшикни қимирлатди. Мен: «Бу ким?» дедим. У: «Усмон ибн Аффон», деди. Мен: «Шошмай туринг», дедим. (У) деди: Мен Набий ﷺ ҳузурларига келиб, У зотга хабар бердим. У зот: «Унга рухсат бер ва уни — бошига тушадиган бир бало билан бирга — жаннат билан суюнчила», дедилар. (У) деди: Мен келиб: «Кир, Расулуллоҳ ﷺ сени — бошингга тушадиган бир бало билан бирга — жаннат билан суюнчиламоқдалар», дедим. (У) деди: У кирди ва (қудуқ) четининг тўлиб қолганини кўриб, уларнинг рўпарасига, нариги томонга ўтирди. Шарик деди: Саид ибн ал-Мусайяб деди: Мен буни уларнинг қабрлари (деб таъбир қилдим).

- وعن أبي هريرة رضي الله عنه قال‏:‏ كنا قعوداً حول رسول الله صلى الله عليه وسلم ، ومعنا أبو بكر وعمر رضي الله عنهما في نفر، فقام رسول الله صلى الله عليه وسلم من بين أظهرنا فأبطأ علينا، وخشينا أن يقتطع دوننا وفزعنا فقمنا، فكنت أول من فزع، فخرجت أبتغي رسول الله صلى الله عليه وسلم ، حتى أتيت حائطاً للأنصار لبني النجار، فدرت به هل أجد له باب، فلم أجد، فإذا ربيع يدخل في جوف حائط من بئر خارجه -والربيع‏:‏ الجدول الصغير -فاحتفزت، فدخلت على رسول الله صلى الله عليه وسلم فقال‏:‏ “أبو هريرة‏؟‏” فقلت‏:‏ نعم يا رسول الله ، قال‏:‏ “ما شأنك” قلت‏:‏ كنت بين أظهرنا فقمت فأبطأت علينا، فخشينا أن تقتطع دوننا، ففزعنا، فكنت أول من فزع، فأتيت هذا الحائط فاحتفرت كما يحتفر الثعلب، وهؤلاء الناس ورائي‏.‏ فقال‏:‏ ‏"‏يا أبا هريرة‏"‏ وأعطاني نعليه فقال‏:‏ ‏"‏اذهب بنعلي هاتين، فمن لقيت من وراء هذا الحائط يشهد أن لا إله إلا الله مستيقنا بها قلبه، فبشره بالجنة‏"‏ وذكر الحديث بطوله، ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Rasululloh ﷺ ning atroflarida oʻtirgan edik — biz bilan birga bir necha (kishi) ichida Abu Bakr va Umar (ham) bor edi. Shunda Rasululloh ﷺ oramizdan oʻrnilaridan turib (ketdilar) va bizga (qaytishlari) kechikdi. Biz U Zot bizdan (ayri) joyda (dushman tomonidan) yoʻldan urilishidan (ushlanishidan) qoʻrqib, vahimaga tushdik-da, oʻrnimizdan turdik. Men vahimaga tushganlarning birinchisi edim. Bas, men Rasululloh ﷺ ni qidirib chiqdim — toki Ansorning, Banu Najjorga (qarashli) bir bogʻiga keldim. Men unga eshik bormikan deb, atrofidan aylandim, ammo topmadim. Shunda (qarasam) tashqaridagi quduqdan bogʻning ichiga kirib turgan bir ariq (rabiʼ) bor ekan. Men tulki siqilib (kirgandek) siqilib, Rasululloh ﷺ ning oldilariga kirdim. (Paygʻambar): «Abu Hurayrami?» dedilar. Men: «Ha, ey Allohning Rasuli», dedim. (Paygʻambar): «Senga nima boʻldi?» dedilar. Men: «Siz oramizda edingiz, soʻng oʻrningizdan turib (ketdingiz) va bizga (qaytishingiz) kechikdi; biz Siz bizdan (ayri) joyda yoʻldan urilishingizdan qoʻrqib, vahimaga tushdik. Men vahimaga tushganlarning birinchisi edim; shu bogʻga keldim va tulki siqilgandek siqildim; mana bu odamlar ham ortimda (kelyapti)», dedim. Shunda (Paygʻambar): «Ey Abu Hurayra!» deb, menga (oʻz) ikki kavushlarini berdilar-da: «Mana bu ikki kavushimni olib bor; bu bogʻdan tashqarida qalbi (bunga) qattiq ishongan holda «Allohdan boshqa iloh yoʻq» deb guvohlik beradigan kimni uchratsang, uni jannat bilan xushxabarla», dedilar. Men uchratgan birinchi (kishi) Umar boʻldi. U: «Bu ikki kavush nima, ey Abu Hurayra?» dedi. Men: «Bu Rasululloh ﷺ ning ikki kavushlari; meni shular bilan (shunday vazifa bilan) yubordilarki, qalbi (bunga) qattiq ishongan holda «Allohdan boshqa iloh yoʻq» deb guvohlik beradigan kimni uchratsam, uni jannat bilan xushxabarlayman», dedim. Shunda Umar qoʻli bilan koʻkragimga (shunday) urdiki, men orqamga (yiqilib) tushdim. U: «Qaytib bor, ey Abu Hurayra», dedi. Men Rasululloh ﷺ ning oldilariga qaytdim va yigʻlab yubordim. Umar meni (ortimdan) quvib keldi — mana, u ortimda (turardi). Rasululloh ﷺ menga: «Senga nima boʻldi, ey Abu Hurayra?» dedilar. Men: «Umarni uchratdim va siz meni yuborgan (vazifa) haqida unga xabar berdim. Shunda u koʻkragimga bir (shunday) urdiki, orqamga (yiqilib) tushdim; (soʻng): ‹Qaytib bor›, dedi», dedim. Shunda Rasululloh ﷺ unga: «Ey Umar, seni bunday qilishga nima undadi?» dedilar. U: «Ey Allohning Rasuli, otam-onam Sizga fido boʻlsin, Siz Abu Hurayrani ikki kavushingiz bilan, qalbi (bunga) qattiq ishongan holda «Allohdan boshqa iloh yoʻq» deb guvohlik beradigan kimni uchratsa, uni jannat bilan xushxabarlasin deb yubordingizmi?» dedi. (Paygʻambar): «Ha», dedilar. U: «Unday qilmang, chunki men odamlar (faqat) shunga suyanib qolishidan qoʻrqaman; bas, ularni (amal qilib) ishlayverishlariga qoʻyib bering», dedi. Rasululloh ﷺ: «Mayli, ularni (oʻz holiga) qoʻy», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Расулуллоҳ ﷺ нинг атрофларида ўтирган эдик — биз билан бирга бир неча (киши) ичида Абу Бакр ва Умар (ҳам) бор эди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ орамиздан ўрниларидан туриб (кетдилар) ва бизга (қайтишлари) кечикди. Биз У Зот биздан (айри) жойда (душман томонидан) йўлдан урилишидан (ушланишидан) қўрқиб, ваҳимага тушдик-да, ўрнимиздан турдик. Мен ваҳимага тушганларнинг биринчиси эдим. Бас, мен Расулуллоҳ ﷺ ни қидириб чиқдим — токи Ансорнинг, Бану Нажжорга (қарашли) бир боғига келдим. Мен унга эшик бормикан деб, атрофидан айландим, аммо топмадим. Шунда (қарасам) ташқаридаги қудуқдан боғнинг ичига кириб турган бир ариқ (рабиъ) бор экан. Мен тулки сиқилиб (киргандек) сиқилиб, Расулуллоҳ ﷺ нинг олдиларига кирдим. (Пайғамбар): «Абу Ҳурайрами?» дедилар. Мен: «Ҳа, эй Аллоҳнинг Расули», дедим. (Пайғамбар): «Сенга нима бўлди?» дедилар. Мен: «Сиз орамизда эдингиз, сўнг ўрнингиздан туриб (кетдингиз) ва бизга (қайтишингиз) кечикди; биз Сиз биздан (айри) жойда йўлдан урилишингиздан қўрқиб, ваҳимага тушдик. Мен ваҳимага тушганларнинг биринчиси эдим; шу боғга келдим ва тулки сиқилгандек сиқилдим; мана бу одамлар ҳам ортимда (келяпти)», дедим. Шунда (Пайғамбар): «Эй Абу Ҳурайра!» деб, менга (ўз) икки кавушларини бердилар-да: «Мана бу икки кавушимни олиб бор; бу боғдан ташқарида қалби (бунга) қаттиқ ишонган ҳолда «Аллоҳдан бошқа илоҳ йўқ» деб гувоҳлик берадиган кимни учратсанг, уни жаннат билан хушхабарла», дедилар. Мен учратган биринчи (киши) Умар бўлди. У: «Бу икки кавуш нима, эй Абу Ҳурайра?» деди. Мен: «Бу Расулуллоҳ ﷺ нинг икки кавушлари; мени шулар билан (шундай вазифа билан) юбордиларки, қалби (бунга) қаттиқ ишонган ҳолда «Аллоҳдан бошқа илоҳ йўқ» деб гувоҳлик берадиган кимни учратсам, уни жаннат билан хушхабарлайман», дедим. Шунда Умар қўли билан кўкрагимга (шундай) урдики, мен орқамга (йиқилиб) тушдим. У: «Қайтиб бор, эй Абу Ҳурайра», деди. Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг олдиларига қайтдим ва йиғлаб юбордим. Умар мени (ортимдан) қувиб келди — мана, у ортимда (турарди). Расулуллоҳ ﷺ менга: «Сенга нима бўлди, эй Абу Ҳурайра?» дедилар. Мен: «Умарни учратдим ва сиз мени юборган (вазифа) ҳақида унга хабар бердим. Шунда у кўкрагимга бир (шундай) урдики, орқамга (йиқилиб) тушдим; (сўнг): ‹Қайтиб бор›, деди», дедим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унга: «Эй Умар, сени бундай қилишга нима ундади?» дедилар. У: «Эй Аллоҳнинг Расули, отам-онам Сизга фидо бўлсин, Сиз Абу Ҳурайрани икки кавушингиз билан, қалби (бунга) қаттиқ ишонган ҳолда «Аллоҳдан бошқа илоҳ йўқ» деб гувоҳлик берадиган кимни учратса, уни жаннат билан хушхабарласин деб юбордингизми?» деди. (Пайғамбар): «Ҳа», дедилар. У: «Ундай қилманг, чунки мен одамлар (фақат) шунга суяниб қолишидан қўрқаман; бас, уларни (амал қилиб) ишлайверишларига қўйиб беринг», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Майли, уларни (ўз ҳолига) қўй», дедилар.

- وعن ابن شماسة قال‏:‏ حضرنا عمرو بن العاص رضي الله عنه ، وهو في سياقة الموت فبكى طويلاً، وحول وجهه إلى الجدار، فجعل ابنه يقول‏:‏ يا أبتاه، أما بشرك رسول الله صلى الله عليه وسلم بكذا‏؟‏ أما بشرك رسول الله صلى الله عليه وسلم بكذا‏؟‏ فأقبل بوجهه فقال‏:‏ إن أفضل ما نعد شهادة أن لا إله إلا الله، وأن محمداً رسول الله ، إني قد كنت على أطباق ثلاث‏:‏ لقد رأيتني وما أحد أشداً بغضاً لرسول الله صلى الله عليه وسلم مني ، ولا أحب إلي من أن أكون قد استمكنت منه فقتلته، فلو مت على تلك الحال لكنت من أهل النار، فلما جعل الله الإسلام في قلبي أتيت النبي صلى الله عليه وسلمى الله عليه وسلم فقلت‏:‏ أبسط يمينك فلأبايعك، فبسط يمينه فقبضت يدي، فقال‏:‏”مالك يا عمرو‏؟‏‏"‏ قلت‏:‏ أردت أن أشترط قال‏:‏ ‏"‏تشترط ماذا‏؟‏‏"‏ قلت ‏:‏ أن يغفر لي، قال‏:‏ ‏"‏أماعلمت أن الإسلام يهدم ما كان قبله، وأن الهجرة تهدم ما كان قبلها، وأن الحج يهدم ما كان قبله” وما كان أحد أحب إلي من رسول الله صلى الله عليه وسلم ، ولا أجل في عيني منه، وما كنت أطيق أن املأ عيني منه إجلالاً له؛ ولو سئلت أن أصفه ما أطقت؛ لأني لم أكن أملاً عيني منه، ولو مت على تلك الحال لرجوت أن أكون من أهل الجنة، ثم ولينا أشياء ما أدري مال حالي فيها‏؟‏ فإذا أنا مت فلا تصحبني نائحة ولا نار، فإذا دفنتموني، فشنوا على التراب شناً، ثم أقيموا حول قبري قدر ما تنحر جزور، ويقسم لحمها، حتى أستأنس بكم، وأنظر ما أراجع به رسل ربي ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Amr ibn al-Os (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: u vafoti oldidan uzoq yigʻladi va yuzini devor tomonga oʻgirdi. Oʻgʻli: «Ey ota, Rasululloh ﷺ sizni falon narsa bilan xushxabarlamaganmidilar? Rasululloh ﷺ sizni falon narsa bilan xushxabarlamaganmidilar?» der edi. Shunda u yuzini (bizga) burib dedi: «Biz eng afzal sanaydigan narsa ‹La ilaha illalloh va Muhammadan Rasululloh› (Allohdan boshqa iloh yoʻq va Muhammad Allohning elchisi) degan guvohlikdir. Men uch bosqichni bosib oʻtdim: bir zamonlar oʻzimni Rasululloh ﷺ ni hammadan koʻra qattiqroq yomon koʻradigan, u zotni yengib oʻldirishdan koʻra menga mahbubroq narsa boʻlmagan holda koʻrardim. Agar oʻsha holatimda oʻlganimda edi, doʻzax ahlidan boʻlar edim. Alloh qalbimga Islomni solganida, Nabiy ﷺ huzurlariga kelib: ‹Oʻng qoʻlingizni uzating, sizga bayʼat qilay›, dedim. U zot oʻng qoʻllarini uzatdilar, men esa qoʻlimni tortib oldim. U zot: ‹Senga nima boʻldi, ey Amr?› dedilar. ‹Bir shart qoʻymoqchi edim›, dedim. ‹Qanday shart qoʻymoqchisan?› dedilar. ‹Gunohlarim magʻfirat qilinishini (shart qilmoqchiman)›, dedim. U zot: ‹Islom oʻzidan oldingi (gunohlarni) yoʻqqa chiqarishini, hijrat oʻzidan oldingi (gunohlarni) yoʻqqa chiqarishini va haj oʻzidan oldingi (gunohlarni) yoʻqqa chiqarishini bilmasmiding?› dedilar. (Shundan keyin) menga Rasululloh ﷺ dan koʻra mahbubroq va koʻzimda ulugʻvorroq hech kim boʻlmadi. U zotga boʻlgan hurmatim tufayli koʻzimni u zotga toʻldirib qarashga ham qodir emas edim. Agar meni u zotni taʼriflab berishga undashsa, buni ham eplay olmasdim, chunki koʻzimni u zotga toʻldirib qaramas edim. Agar oʻsha holatimda oʻlganimda, jannat ahlidan boʻlishimni umid qilardim. Soʻng biz baʼzi ishlarga (hokimiyatga) tayinlandik, ularda ahvolim qanday ekanini bilmayman. Bas, men oʻlsam, janozam ortidan na yigʻlovchi ayol, na olov ergashsin. Meni koʻmganingizda ustimga tuproqni sekin tortinglar. Soʻng bir tuya soʻyilib goʻshti taqsimlanadigan muddat qadar qabrim atrofida turinglar. Toki sizlar bilan taskin topib, Robbimning elchilariga nima deb javob berishimni koʻray», dedi.Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: у вафоти олдидан узоқ йиғлади ва юзини девор томонга ўгирди. Ўғли: «Эй ота, Расулуллоҳ ﷺ сизни фалон нарса билан хушхабарламаганмидилар? Расулуллоҳ ﷺ сизни фалон нарса билан хушхабарламаганмидилар?» дер эди. Шунда у юзини (бизга) буриб деди: «Биз энг афзал санайдиган нарса ‹Ла илаҳа иллаллоҳ ва Муҳаммадан Расулуллоҳ› (Аллоҳдан бошқа илоҳ йўқ ва Муҳаммад Аллоҳнинг элчиси) деган гувоҳликдир. Мен уч босқични босиб ўтдим: бир замонлар ўзимни Расулуллоҳ ﷺ ни ҳаммадан кўра қаттиқроқ ёмон кўрадиган, у зотни енгиб ўлдиришдан кўра менга маҳбуброқ нарса бўлмаган ҳолда кўрардим. Агар ўша ҳолатимда ўлганимда эди, дўзах аҳлидан бўлар эдим. Аллоҳ қалбимга Исломни солганида, Набий ﷺ ҳузурларига келиб: ‹Ўнг қўлингизни узатинг, сизга байъат қилай›, дедим. У зот ўнг қўлларини узатдилар, мен эса қўлимни тортиб олдим. У зот: ‹Сенга нима бўлди, эй Амр?› дедилар. ‹Бир шарт қўймоқчи эдим›, дедим. ‹Қандай шарт қўймоқчисан?› дедилар. ‹Гуноҳларим мағфират қилинишини (шарт қилмоқчиман)›, дедим. У зот: ‹Ислом ўзидан олдинги (гуноҳларни) йўққа чиқаришини, ҳижрат ўзидан олдинги (гуноҳларни) йўққа чиқаришини ва ҳаж ўзидан олдинги (гуноҳларни) йўққа чиқаришини билмасмидинг?› дедилар. (Шундан кейин) менга Расулуллоҳ ﷺ дан кўра маҳбуброқ ва кўзимда улуғворроқ ҳеч ким бўлмади. У зотга бўлган ҳурматим туфайли кўзимни у зотга тўлдириб қарашга ҳам қодир эмас эдим. Агар мени у зотни таърифлаб беришга ундашса, буни ҳам эплай олмасдим, чунки кўзимни у зотга тўлдириб қарамас эдим. Агар ўша ҳолатимда ўлганимда, жаннат аҳлидан бўлишимни умид қилардим. Сўнг биз баъзи ишларга (ҳокимиятга) тайинландик, уларда аҳволим қандай эканини билмайман. Бас, мен ўлсам, жанозам ортидан на йиғловчи аёл, на олов эргашсин. Мени кўмганингизда устимга тупроқни секин тортинглар. Сўнг бир туя сўйилиб гўшти тақсимланадиган муддат қадар қабрим атрофида туринглар. Токи сизлар билан таскин топиб, Роббимнинг элчиларига нима деб жавоб беришимни кўрай», деди.

- فمنها حديث زيد بن أرقم رضي الله عنه -الذي سبق في باب إكرام أهل بيت رسول الله صلى الله عليه وسلم -قال‏:‏ قام رسول الله صلى الله عليه وسلم فينا خطيباً، فحمد الله، وأثنى عليه، ووعظ وذكر، ثم قال‏:‏ “أما بعد”ألا أيها الناس إنما أنا بشر يوشك أن يأتي رسول الله ربي فأجيب، وأنا تارك فيكم ثقلين ‏:‏‏"‏ أولهما‏:‏ كتاب الله، فيه الهدى والنور، فخذو بكتاب الله، واستمسكوا به” فحث على كتاب الله، ورغب فيه، ثم قال‏:‏ “وأهل بيتي، أذكركم الله في أهل بيتي‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏ وقد سبق بطوله‏.‏

Zayd ibn Arqam (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Yazid ibn Hayyon aytdi: Men, Husayn ibn Sabra va Umar ibn Muslim Zayd ibn Arqamning oldiga bordik. Uning huzurida oʻtirganimizda, Husayn unga: «Ey Zayd, sen koʻp yaxshilikka erishding: Rasululloh ﷺ ni koʻrding, U zotning hadisini eshitding, U zot bilan birga gʻazot qilding va U zotning ortida namoz oʻqiding. Ey Zayd, haqiqatan koʻp yaxshilikka erishding. Ey Zayd, Rasululloh ﷺ dan nima eshitgan boʻlsang, bizga hadis ayt», dedi. (Zayd) dedi: «Ey jiyan, Allohga qasamki, yoshim ulgaydi, zamonim (uzoqlashib) oʻtdi va Rasululloh ﷺ dan yod olgan baʼzi narsalarni unutdim. Bas, men sizlarga nima hadis aytsam, qabul qilinglar, nimani (aytmasam) — meni unga majbur qilmanglar». Soʻng (Zayd) dedi: Bir kuni Rasululloh ﷺ Makka bilan Madina orasidagi Xum deb ataladigan suv (boʻyida) bizning oramizda xutba oʻqib (turib) qoddilar. U zot Allohga hamd va sano aytdilar, vaʼz qildilar va eslatdilar, soʻng: «Ammo baʼdu: ey odamlar, men ham bir basharman. Mening Robbimning elchisi (ajal farishtasi) tez orada kelishi yaqin, men esa (unga) ijobat qilaman. Men sizlarda ikki ogʻir (qimmatli) narsani qoldirmoqdaman: ularning birinchisi — Allohning Kitobidir, unda hidoyat va nur bordir. Bas, Allohning Kitobidan tutinglar va unga mahkam yopishinglar», dedilar. Soʻng U zot Allohning Kitobiga ragʻbatlantirdilar va unga targʻib qildilar. Soʻng: «Va ahli baytim! Ahli baytim haqida sizlarga Allohni eslataman, ahli baytim haqida sizlarga Allohni eslataman, ahli baytim haqida sizlarga Allohni eslataman», dedilar. Shunda Husayn unga: «Ey Zayd, U zotning ahli bayti kim? Ayollari ahli baytidan emasmi?» dedi. (Zayd) dedi: «Ayollari ahli baytidandir, lekin ahli bayti — U zotdan keyin sadaqa (qabul qilish) harom etilgan kishilardir». (Husayn) dedi: «Ular kim?» (Zayd) dedi: «Ular Ali oilasi, Aqil oilasi, Jaʼfar oilasi va Abbos oilasidir». (Husayn) dedi: «Ularning hammasiga sadaqa harom etilganmi?» (Zayd) dedi: «Ha».Зайд ибн Арқам (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Язид ибн Ҳайён айтди: Мен, Ҳусайн ибн Сабра ва Умар ибн Муслим Зайд ибн Арқамнинг олдига бордик. Унинг ҳузурида ўтирганимизда, Ҳусайн унга: «Эй Зайд, сен кўп яхшиликка эришдинг: Расулуллоҳ ﷺ ни кўрдинг, У зотнинг ҳадисини эшитдинг, У зот билан бирга ғазот қилдинг ва У зотнинг ортида намоз ўқидинг. Эй Зайд, ҳақиқатан кўп яхшиликка эришдинг. Эй Зайд, Расулуллоҳ ﷺ дан нима эшитган бўлсанг, бизга ҳадис айт», деди. (Зайд) деди: «Эй жиян, Аллоҳга қасамки, ёшим улгайди, замоним (узоқлашиб) ўтди ва Расулуллоҳ ﷺ дан ёд олган баъзи нарсаларни унутдим. Бас, мен сизларга нима ҳадис айтсам, қабул қилинглар, нимани (айтмасам) — мени унга мажбур қилманглар». Сўнг (Зайд) деди: Бир куни Расулуллоҳ ﷺ Макка билан Мадина орасидаги Хум деб аталадиган сув (бўйида) бизнинг орамизда хутба ўқиб (туриб) қоддилар. У зот Аллоҳга ҳамд ва сано айтдилар, ваъз қилдилар ва эслатдилар, сўнг: «Аммо баъду: эй одамлар, мен ҳам бир башарман. Менинг Роббимнинг элчиси (ажал фариштаси) тез орада келиши яқин, мен эса (унга) ижобат қиламан. Мен сизларда икки оғир (қимматли) нарсани қолдирмоқдаман: уларнинг биринчиси — Аллоҳнинг Китобидир, унда ҳидоят ва нур бордир. Бас, Аллоҳнинг Китобидан тутинглар ва унга маҳкам ёпишинглар», дедилар. Сўнг У зот Аллоҳнинг Китобига рағбатлантирдилар ва унга тарғиб қилдилар. Сўнг: «Ва аҳли байтим! Аҳли байтим ҳақида сизларга Аллоҳни эслатаман, аҳли байтим ҳақида сизларга Аллоҳни эслатаман, аҳли байтим ҳақида сизларга Аллоҳни эслатаман», дедилар. Шунда Ҳусайн унга: «Эй Зайд, У зотнинг аҳли байти ким? Аёллари аҳли байтидан эмасми?» деди. (Зайд) деди: «Аёллари аҳли байтидандир, лекин аҳли байти — У зотдан кейин садақа (қабул қилиш) ҳаром этилган кишилардир». (Ҳусайн) деди: «Улар ким?» (Зайд) деди: «Улар Али оиласи, Ақил оиласи, Жаъфар оиласи ва Аббос оиласидир». (Ҳусайн) деди: «Уларнинг ҳаммасига садақа ҳаром этилганми?» (Зайд) деди: «Ҳа».

- وعن أبي سليمان مالك بن الحويرث رضي الله عنه قال‏:‏ أتينا رسول الله صلى الله عليه وسلم ونحن شببه متقاربون، فأقمنا عنده عشرين ليلة، وكان رسول الله صلى الله عليه وسلم رحيماً رفيقاً، فظن أنّا قد اشتقنا أهلنا، فسألنا عمن تركنا من أهلنا، فأخبرناه، فقال‏:‏ “ارجعوا إلى أهليكم، فأقيموا فيهم، وعلموهم ومروهم ، وصلو صلاة كذا في حين كذا، وصلوا كذا في حين كذا، فإذا حضرت الصلاة فليؤذن لكم أحدكم، وليؤمكم أكبركم” ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ ‏.‏ ‏(‏‏(‏زاد البخاري في رواية له‏:‏ ‏"‏ وصلوا كما رأيتموني أصلي‏"‏‏)‏‏)‏

Molik ibn al-Huvayris (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Biz Rasululloh ﷺ huzurlariga keldik, yoshlari bir-biriga yaqin yigitlar edik. U zotning oldilarida yigirma kecha turdik. Rasululloh ﷺ rahmdil va mehribon zot edilar. U zot bizni oilalarimizni sogʻinib qoldik deb oʻyladilar-da, ortda qoldirgan oilalarimiz haqida soʻradilar. Biz u zotga xabar berdik. Shunda u zot: ‹Oilalaringiz oldiga qaytinglar, ular bilan turinglar, ularga oʻrgatinglar va buyuringlar. Namoz vaqti kirsa, biringiz sizlarga azon aytsin, kattangiz sizlarga imom boʻlsin›, dedilar.»Молик ибн ал-Ҳувайрис (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Биз Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келдик, ёшлари бир-бирига яқин йигитлар эдик. У зотнинг олдиларида йигирма кеча турдик. Расулуллоҳ ﷺ раҳмдил ва меҳрибон зот эдилар. У зот бизни оилаларимизни соғиниб қолдик деб ўйладилар-да, ортда қолдирган оилаларимиз ҳақида сўрадилар. Биз у зотга хабар бердик. Шунда у зот: ‹Оилаларингиз олдига қайтинглар, улар билан туринглар, уларга ўргатинглар ва буюринглар. Намоз вақти кирса, бирингиз сизларга азон айтсин, каттангиз сизларга имом бўлсин›, дедилар.»

- وعن عمر بن الخطاب رضي الله عنه قال‏:‏ استأذنت النبي صلى الله عليه وسلم الله عليه وسلم في العمرة، فأذن ، وقال‏:‏‏"‏لا تنسانا يا أخي من دعائك‏"‏ فقال كلمة ما يسرني أن لي بها الدنيا‏.‏ وفي رواية قال‏:‏ “أشركنا يا أخي في دعائك” ‏(‏‏(‏رواه أبوداود، والترمذي وقال‏:‏ حديث حسن صحيح‏)‏‏)‏‏.‏

Umar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi, u: Men Nabiy ﷺdan umra qilishga ruxsat soʻradim, u zot menga ruxsat berdilar va: «Ey ukajonim, bizni duoingda unutma», dedilar. Shunday bir soʻz aytdilarki, men u soʻzga ega boʻlganimni butun dunyoga (ega boʻlishimdan) ortiq quvonch deb bildim, dedi. Shuʼba aytadi: Soʻng men Osim bilan Madinada uchrashdim, u menga buni rivoyat qilib: «Ey ukajonim, bizni duoingga sherik qil», deb (rivoyat qildi).Умар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади, у: Мен Набий ﷺдан умра қилишга рухсат сўрадим, у зот менга рухсат бердилар ва: «Эй укажоним, бизни дуоингда унутма», дедилар. Шундай бир сўз айтдиларки, мен у сўзга эга бўлганимни бутун дунёга (эга бўлишимдан) ортиқ қувонч деб билдим, деди. Шуъба айтади: Сўнг мен Осим билан Мадинада учрашдим, у менга буни ривоят қилиб: «Эй укажоним, бизни дуоингга шерик қил», деб (ривоят қилди).

- وعن سالم بن عبد الله بن عمر أن عبد الله بن عمر رضي الله عنهما كان يقول للرجل إذا أراد سفراً‏:‏ ادن مني حتى أودعك كما كان رسول الله صلى الله عليه وسلم يودعنا، فيقول‏:‏ أستودع الله دينك، وأمانتك، وخواتيم عملك‏.‏ ‏(‏‏(‏رواه الترمذي، وقال‏:‏ حديث حسن صحيح‏)‏‏)‏‏.‏

Solim (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Ibn Umar (roziyallohu anhumo) safar qilmoqchi boʻlgan kishiga: «Menga yaqinlash, Rasululloh ﷺ biz bilan xayrlashganlaridek men ham sen bilan xayrlashay», der va soʻng: «Astavdiullaha dinaka va amanataka va xavotima amalika (dining, omonating va amalingning yakunlarini Allohga topshiraman)», der edi. (Abu Iso) aytdi: Bu hadis bu yoʻldan, Solim ibn Abdullohning hadisidan hasan sahih gʻaribdir.Солим (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) сафар қилмоқчи бўлган кишига: «Менга яқинлаш, Расулуллоҳ ﷺ биз билан хайрлашганларидек мен ҳам сен билан хайрлашай», дер ва сўнг: «Аставдиуллаҳа динака ва аманатака ва хавотима амалика (дининг, омонатинг ва амалингнинг якунларини Аллоҳга топшираман)», дер эди. (Абу Исо) айтди: Бу ҳадис бу йўлдан, Солим ибн Абдуллоҳнинг ҳадисидан ҳасан саҳиҳ ғарибдир.

- وعن عبد الله بن يزيد الخطمي الصحبي رضي الله عنه قال‏:‏ كان رسول الله صلى الله عليه وسلم إذا أراد أن يودع الجيش قال‏:‏ ‏"‏أستودع الله دينكم، وأماناتكم،وخواتيم أعمالكم‏"‏‏.‏ حديث صحيح، ‏(‏‏(‏رواه أبو داود وغيره بإسناد صحيح‏)‏‏)‏‏.‏

Abdulloh ibn Yazid al-Xatmiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ qoʻshinni kuzatib qoʻymoqchi boʻlganlarida: «Diningizni, omonatlaringizni va amallaringizning oxiratini Allohga topshiraman», der edilar.Абдуллоҳ ибн Язид ал-Хатмий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ қўшинни кузатиб қўймоқчи бўлганларида: «Динингизни, омонатларингизни ва амалларингизнинг охиратини Аллоҳга топшираман», дер эдилар.

- وعن أنس رضي الله عنه قال‏:‏ جاء رجل إلى النبي صلى الله عليه وسلمى الله عليه وسلم فقال يا رسول الله ، إني أريدُ سفراً، فزودني، فقال‏:‏ زودك الله التقوى‏"‏ قال‏:‏ زدني، فقال‏:‏ ‏"‏وغفر ذنبك‏"‏ ، قال‏:‏ زدني، قال‏:‏ “ويسر لك الخير حيثما كنت” ‏(‏‏(‏رواه الترمذي وقال ‏:‏ حديث حسن‏)‏‏)‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Nabiy ﷺ huzurlariga kelib: «Ey Allohning Paygʻambari, men safarga chiqmoqchiman, menga (duo qilib) yoʻlga soling», dedi. U zot ﷺ: «Alloh senga taqvoni yoʻl ozuqang qilib bersin», dedilar. U: «Yana (duo qiling)», dedi. U zot: «(Alloh) gunohingni magʻfirat qilsin», dedilar. U: «Yana», dedi. U zot: «Qayerda boʻlsang ham, senga yaxshilikni oson qilsin», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши Набий ﷺ ҳузурларига келиб: «Эй Аллоҳнинг Пайғамбари, мен сафарга чиқмоқчиман, менга (дуо қилиб) йўлга солинг», деди. У зот ﷺ: «Аллоҳ сенга тақвони йўл озуқанг қилиб берсин», дедилар. У: «Яна (дуо қилинг)», деди. У зот: «(Аллоҳ) гуноҳингни мағфират қилсин», дедилар. У: «Яна», деди. У зот: «Қаерда бўлсанг ҳам, сенга яхшиликни осон қилсин», дедилар.

-وعن جابر رضي الله عنه قال‏:‏ كان رسول الله صلى الله عليه وسلم يعلمنا الإستخارة في الأمور كلها كالسورة من القرآن ، يقول ‏:‏ إذا همّ أحدكم بالأمر، فليركع ركعتين من غير الفريضة، ثم ليقل، اللهم إني أستخيرك بعلمك، وأستقدرك بقدرتك، وأسألك من فضلك العظيم؛ فإنك تقدر ولا أقدر وتعلم ولا أعلم، وأنت علام الغيوب‏.‏ اللهم إن كنت تعلم أن هذا الأمر خير لي في ديني ومعاشي وعاقبة أمري‏"‏ أو قال‏:‏ ‏"‏عاجل أمري وآجله ، فاقدره لي ويسره لي، ثم بارك لي فيه، وإن كنت تعلم أن هذا الأمر شر لي في ديني ومعاشي وعاقبة أمري‏"‏ أو قال‏:‏ ‏"‏عاجل أمري وآجله، فاصرفه عني ، واصرفني عنه، واقدر لي الخير حيث كان، ثم ارضني به‏"‏ قال‏:‏ ويسمي حاجته‏.‏ ‏(‏‏(‏رواه البخاري‏)‏‏)‏‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ bizga — Qurʼon suralarini oʻrgatgandek — barcha ishlarda istixorani (istixora — biror ish yoki amal borasida Allohdan toʻgʻri yoʻlga hidoyat soʻrash) oʻrgatar edilar. U zot: «Biringiz biror ishni qilmoqchi boʻlsa, farzdan boshqa ikki rakat namoz oʻqisin, soʻng (namozdan keyin) shunday desin: ‹Allohumma innii astaxiiruka bi-ilmik, va astaqdiruka bi-qudratik, va asʼaluka min fazlikal-aziym. Fa-innaka taqdiru va laa aqdir, va taʼlamu va laa aʼlam, va anta allaamul-gʻuyuub. Allohumma in kunta taʼlamu anna haazal-amra xayrun lii fii diinii va maʼoshii va aaqibati amrii (yoki: aajili amrii va aajilih), faqdirhu lii va yassirhu lii, summa baarik lii fiih. Va in kunta taʼlamu anna haazal-amra sharrun lii fii diinii va maʼoshii va aaqibati amrii (yoki: fii aajili amrii va aajilih), fasrifhu annii vasrifnii anhu, vaqdir liyal-xayra haysu kaana, summa arzinii bih (Allohim, men Sening ilming bilan (mendan) yaxshini (tanlab berishingni) soʻrayman; Sening qudrating bilan (menga) qudrat soʻrayman; va Sening ulugʻ fazlingdan soʻrayman. Albatta, Sen qodirsan, men qodir emasman; Sen bilasan, men bilmayman; Sen — gʻayb (ilmi)ni biluvchisan. Allohim, agar bu ish — mening dinim, hayotim va ishimning oqibati (yoki: ishimning hozir va kelajagi) uchun — yaxshi ekanini bilsang, uni menga taqdir qil (muyassar et) va uni menga oson qil, soʻng menga unda barakat ber. Agar bu ish — mening dinim, hayotim va ishimning oqibati (yoki: ishimning hozir va kelajagi) uchun — yomon ekanini bilsang, uni mendan, meni esa undan burgaz; va menga yaxshini — qayerda boʻlmasin — taqdir qil, soʻng meni unga rozi qil)›», — dedilar. Paygʻambar ﷺ qoʻshdilarki, soʻng oʻsha kishi oʻz ehtiyojini (tilagini) aytsin.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ бизга — Қуръон сураларини ўргатгандек — барча ишларда истихорани (истихора — бирор иш ёки амал борасида Аллоҳдан тўғри йўлга ҳидоят сўраш) ўргатар эдилар. У зот: «Бирингиз бирор ишни қилмоқчи бўлса, фарздан бошқа икки ракат намоз ўқисин, сўнг (намоздан кейин) шундай десин: ‹Аллоҳумма иннии астахиирука би-илмик, ва астақдирука би-қудратик, ва асъалука мин фазликал-азийм. Фа-иннака тақдиру ва лаа ақдир, ва таъламу ва лаа аълам, ва анта аллаамул-ғуюуб. Аллоҳумма ин кунта таъламу анна ҳаазал-амра хайрун лии фии диинии ва маъошии ва аақибати амрии (ёки: аажили амрии ва аажилиҳ), фақдирҳу лии ва яссирҳу лии, сумма баарик лии фииҳ. Ва ин кунта таъламу анна ҳаазал-амра шаррун лии фии диинии ва маъошии ва аақибати амрии (ёки: фии аажили амрии ва аажилиҳ), фасрифҳу аннии васрифнии анҳу, вақдир лиял-хайра ҳайсу каана, сумма арзинии биҳ (Аллоҳим, мен Сенинг илминг билан (мендан) яхшини (танлаб беришингни) сўрайман; Сенинг қудратинг билан (менга) қудрат сўрайман; ва Сенинг улуғ фазлингдан сўрайман. Албатта, Сен қодирсан, мен қодир эмасман; Сен биласан, мен билмайман; Сен — ғайб (илми)ни билувчисан. Аллоҳим, агар бу иш — менинг диним, ҳаётим ва ишимнинг оқибати (ёки: ишимнинг ҳозир ва келажаги) учун — яхши эканини билсанг, уни менга тақдир қил (муяссар эт) ва уни менга осон қил, сўнг менга унда баракат бер. Агар бу иш — менинг диним, ҳаётим ва ишимнинг оқибати (ёки: ишимнинг ҳозир ва келажаги) учун — ёмон эканини билсанг, уни мендан, мени эса ундан бургаз; ва менга яхшини — қаерда бўлмасин — тақдир қил, сўнг мени унга рози қил)›», — дедилар. Пайғамбар ﷺ қўшдиларки, сўнг ўша киши ўз эҳтиёжини (тилагини) айцин.

- عن جابر رضي الله عنه ‏:‏ كان النبي صلى الله عليه وسلم الله عليه وسلم إذا كان يوم عيد خالف الطريق‏.‏ ‏(‏‏(‏رواه البخاري‏)‏‏)‏‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ hayit kuni boʻlganda yoʻlni oʻzgartirar (borgan yoʻlidan boshqa yoʻldan qaytar) edilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ ҳайит куни бўлганда йўлни ўзгартирар (борган йўлидан бошқа йўлдан қайтар) эдилар.

- وعن ابن عمر رضي الله عنهما أن رسول الله صلى الله عليه وسلم كان يخرج من طريق الشجرة، ويدخل من طريق المعرس، وإذا دخل مكة دخل من الثنية العليا ويخرج من الثنية السفلى‏.‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ash-Shajara yoʻlidan chiqar va al-Muarras yoʻlidan kirar edilar; Makkaga kirganlarida yuqori dovondan (Saniyyatul-ulyo) kirar va quyi dovondan (Saniyyatus-suflo) chiqar edilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ аш-Шажара йўлидан чиқар ва ал-Муаррас йўлидан кирар эдилар; Маккага кирганларида юқори довондан (Санийятул-улё) кирар ва қуйи довондан (Санийятус-суфло) чиқар эдилар.

- وعن عائشة رضي الله عنها قالت‏:‏ كان رسول الله صلى الله عليه وسلم يعجبه التيمن في شأنه كله‏:‏ في طهوره، وترجله، وتنعله‏.‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ barcha ishlarida: tahoratida, sochini tarashida va oyoq kiyimini kiyishida oʻng tomondan boshlashni yaxshi koʻrar edilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ барча ишларида: таҳоратида, сочини тарашида ва оёқ кийимини кийишида ўнг томондан бошлашни яхши кўрар эдилар.

- وعنها قالت‏:‏ كانت يد رسول الله صلى الله عليه وسلم ، اليمنى لطهوره وطعامه، وكان اليسرى لخلائه وما كان من أذى‏.‏ حديث صحيح، ‏(‏‏(‏رواه أبو داود وغيره بإسناد صحيح‏)‏‏)‏‏.‏

Oisha — moʻminlar onasi (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ning oʻng qoʻllari tahorat(lari) va taom(lari) uchun, chap qoʻllari esa hojat(lari) va har qanday nopok (ozor beruvchi) narsa uchun edi.Оиша — мўминлар онаси (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ нинг ўнг қўллари таҳорат(лари) ва таом(лари) учун, чап қўллари эса ҳожат(лари) ва ҳар қандай нопок (озор берувчи) нарса учун эди.

- وعن أم عطية رضي الله عنها أن النبي صلى الله عليه وسلمى الله عليه وسلم ، قال لهن في غسل ابنته زينب رضي الله عنها ‏:‏ ‏"‏ابدأن بميامنها ومواضع الوضوء منها‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ ‏.‏

Umm Atiyya (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ qizlari Zaynab (roziyallohu anho)ni gʻusl qildirishda ularga: «Uning oʻng tomonlaridan va tahorat aʼzolaridan boshlanglar», dedilar.Умм Атийя (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ қизлари Зайнаб (розияллоҳу анҳо)ни ғусл қилдиришда уларга: «Унинг ўнг томонларидан ва таҳорат аъзоларидан бошланглар», дедилар.

- وعن أبي هريرة رضي الله عنه أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ “ إذا انتعل أحدكم فليبدأ باليمنى، وإذا نزع فليبدأ بالشمال‏.‏لتكن اليمنى أولهما تنعل، وآخرهما تنزع‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ ‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, Rasululloh ﷺ: «Biringiz kavush kiysa, oʻngdan boshlasin; (kavushini) yechsa, chapdan boshlasin; oʻng (oyoq) ularning kiyiladiganining birinchisi, yechiladiganining oxirgisi boʻlsin» dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингиз кавуш кийса, ўнгдан бошласин; (кавушини) ечса, чапдан бошласин; ўнг (оёқ) уларнинг кийиладиганининг биринчиси, ечиладиганининг охиргиси бўлсин» дедилар.

- وعن حفصة رضي الله عنها أن رسول الله صلى الله عليه وسلم ، كان يجعل يمينه لطعامه وشرابه وثيابه، ويجعل يساره لما سوى ذلك‏.‏ ‏(‏‏(‏رواه أبو داود والترمذي وغيره‏)‏‏)‏‏.‏

Hafsa (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ oʻng qoʻllarini taomlari, ichimliklari va kiyimlari uchun ishlatar, chap qoʻllarini esa bulardan boshqa narsalar uchun ishlatar edilar.Ҳафса (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ўнг қўлларини таомлари, ичимликлари ва кийимлари учун ишлатар, чап қўлларини эса булардан бошқа нарсалар учун ишлатар эдилар.

- وعن أبي هريرة رضي الله عنه أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ “ إذا لبستم،وإذا توضأتم، فابدؤا بأيمانكم” حديث صحيح، ‏(‏‏(‏رواه أبو داود والترمذي بإسناد صحيح‏)‏‏)‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kiyim kiyganingizda va tahorat qilganingizda oʻng tomoningizdan boshlang», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кийим кийганингизда ва таҳорат қилганингизда ўнг томонингиздан бошланг», дедилар.

- وعن أنس رضي الله عنه أن رسول الله صلى الله عليه وسلم أتى منى‏:‏ فأتى الجمرة فرماها، ثم أتى منزله بمنى، ونحر، ثم قال للحلاق “خذ” وأشار إلى جانبه الأيمن، ثم الأيسر، ثم جعل يعطيه الناس‏.‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ ‏.‏وفي رواية‏:‏ لما رمى الجمرة، ونحر نسكه وحلق‏:‏ ناول الحلاق شقه الأيمن فحلقه، ثم دعا أبا طلحة الأنصارى رضي الله عنه ، فأعطاه إياه،ثم ناوله الشق الأيسر فقال “احلق” فحلقه فأعطاه أبا طلحة فقال‏:‏ ‏"‏اقسمه بين الناس‏"‏‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Minoga keldilar, soʻng Jamraga kelib, unga (toshlarni) otdilar, keyin Minodagi manzillariga kelib, (qurbonlik tuyasini) soʻydilar. Soʻng sartaroshga: «Ol», deb oʻng tomonlariga ishora qildilar, soʻng chap tomonlariga (ishora qildilar). Keyin (sochlarini) odamlarga ulasha boshladilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Минога келдилар, сўнг Жамрага келиб, унга (тошларни) отдилар, кейин Минодаги манзилларига келиб, (қурбонлик туясини) сўйдилар. Сўнг сартарошга: «Ол», деб ўнг томонларига ишора қилдилар, сўнг чап томонларига (ишора қилдилар). Кейин (сочларини) одамларга улаша бошладилар.