Abbos ibn Abdulmuttalib

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، قَالَ أَخْبَرَنَا هِشَامُ بْنُ يُوسُفَ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَالَتْ عَائِشَةُ لَمَّا ثَقُلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَاشْتَدَّ وَجَعُهُ اسْتَأْذَنَ أَزْوَاجَهُ أَنْ يُمَرَّضَ فِي بَيْتِي فَأَذِنَّ لَهُ، فَخَرَجَ بَيْنَ رَجُلَيْنِ تَخُطُّ رِجْلاَهُ الأَرْضَ، وَكَانَ بَيْنَ الْعَبَّاسِ وَرَجُلٍ آخَرَ‏.‏ قَالَ عُبَيْدُ اللَّهِ فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لاِبْنِ عَبَّاسٍ مَا قَالَتْ عَائِشَةُ فَقَالَ لِي وَهَلْ تَدْرِي مَنِ الرَّجُلُ الَّذِي لَمْ تُسَمِّ عَائِشَةُ قُلْتُ لاَ‏.‏ قَالَ هُوَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Paygʻambar ﷺ qattiq kasal boʻlib, dardlari ogʻirlashganida, mening uyimda parvarish qilinishi uchun zavjalaridan izn soʻradilar; ularga ruxsat berildi. U zot ikki kishiga suyangan holda chiqdilar, oyoqlari yerda sudralar edi. U zot Abbos bilan boshqa bir kishi orasida edilar». Ubaydulloh: «Men Ibn Abbosga Oisha rivoyat qilgan (gap)ni aytdim; u: ‹Oisha ismini aytmagan (ikkinchi) kishi kim ekanini bilasanmi?› — dedi. Men: ‹Yoʻq›, — dedim. Ibn Abbos: ‹U — Ali ibn Abu Tolib edi›, — dedi», — dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Пайғамбар ﷺ қаттиқ касал бўлиб, дардлари оғирлашганида, менинг уйимда парвариш қилиниши учун завжаларидан изн сўрадилар; уларга рухсат берилди. У зот икки кишига суянган ҳолда чиқдилар, оёқлари ерда судралар эди. У зот Аббос билан бошқа бир киши орасида эдилар». Убайдуллоҳ: «Мен Ибн Аббосга Оиша ривоят қилган (гап)ни айтдим; у: ‹Оиша исмини айтмаган (иккинчи) киши ким эканини биласанми?› — деди. Мен: ‹Йўқ›, — дедим. Ибн Аббос: ‹У — Али ибн Абу Толиб эди›, — деди», — деди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يُونُسَ، حَدَّثَنَا زَائِدَةُ، حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ أَبِي عَائِشَةَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ دَخَلْتُ عَلَى عَائِشَةَ فَقُلْتُ لَهَا أَلاَ تُحَدِّثِينِي عَنْ مَرَضِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ بَلَى ثَقُلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ أَصَلَّى النَّاسُ ‏"‏ ‏.‏ قُلْنَا لاَ وَهُمْ يَنْتَظِرُونَكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ ضَعُوا لِي مَاءً فِي الْمِخْضَبِ ‏"‏ ‏.‏ فَفَعَلْنَا فَاغْتَسَلَ ثُمَّ ذَهَبَ لِيَنُوءَ فَأُغْمِيَ عَلَيْهِ ثُمَّ أَفَاقَ فَقَالَ ‏"‏ أَصَلَّى النَّاسُ ‏"‏ ‏.‏ قُلْنَا لاَ وَهُمْ يَنْتَظِرُونَكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ ضَعُوا لِي مَاءً فِي الْمِخْضَبِ ‏"‏ ‏.‏ فَفَعَلْنَا فَاغْتَسَلَ ثُمَّ ذَهَبَ لِيَنُوءَ فَأُغْمِيَ عَلَيْهِ ثُمَّ أَفَاقَ فَقَالَ ‏"‏ أَصَلَّى النَّاسُ ‏"‏ ‏.‏ قُلْنَا لاَ وَهُمْ يَنْتَظِرُونَكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ ضَعُوا لِي مَاءً فِي الْمِخْضَبِ ‏"‏ ‏.‏ فَفَعَلْنَا فَاغْتَسَلَ ثُمَّ ذَهَبَ لِيَنُوءَ فَأُغْمِيَ عَلَيْهِ ثُمَّ أَفَاقَ فَقَالَ ‏"‏ أَصَلَّى النَّاسُ ‏"‏ ‏.‏ فَقُلْنَا لاَ وَهُمْ يَنْتَظِرُونَكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ ‏.‏ قَالَتْ وَالنَّاسُ عُكُوفٌ فِي الْمَسْجِدِ يَنْتَظِرُونَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِصَلاَةِ الْعِشَاءِ الآخِرَةِ - قَالَتْ - فَأَرْسَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى أَبِي بَكْرٍ أَنْ يُصَلِّيَ بِالنَّاسِ فَأَتَاهُ الرَّسُولُ فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَأْمُرُكَ أَنْ تُصَلِّيَ بِالنَّاسِ ‏.‏ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ وَكَانَ رَجُلاً رَقِيقًا يَا عُمَرُ صَلِّ بِالنَّاسِ ‏.‏ قَالَ فَقَالَ عُمَرُ أَنْتَ أَحَقُّ بِذَلِكَ ‏.‏ قَالَتْ فَصَلَّى بِهِمْ أَبُو بَكْرٍ تِلْكَ الأَيَّامَ ثُمَّ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَجَدَ مِنْ نَفْسِهِ خِفَّةً فَخَرَجَ بَيْنَ رَجُلَيْنِ أَحَدُهُمَا الْعَبَّاسُ لِصَلاَةِ الظُّهْرِ وَأَبُو بَكْرٍ يُصَلِّي بِالنَّاسِ فَلَمَّا رَآهُ أَبُو بَكْرٍ ذَهَبَ لِيَتَأَخَّرَ فَأَوْمَأَ إِلَيْهِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَنْ لاَ يَتَأَخَّرَ وَقَالَ لَهُمَا ‏"‏ أَجْلِسَانِي إِلَى جَنْبِهِ ‏"‏ ‏.‏ فَأَجْلَسَاهُ إِلَى جَنْبِ أَبِي بَكْرٍ وَكَانَ أَبُو بَكْرٍ يُصَلِّي وَهُوَ قَائِمٌ بِصَلاَةِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَالنَّاسُ يُصَلُّونَ بِصَلاَةِ أَبِي بَكْرٍ وَالنَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم قَاعِدٌ ‏.‏ قَالَ عُبَيْدُ اللَّهِ فَدَخَلْتُ عَلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ فَقُلْتُ لَهُ أَلاَ أَعْرِضُ عَلَيْكَ مَا حَدَّثَتْنِي عَائِشَةُ عَنْ مَرَضِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ هَاتِ ‏.‏ فَعَرَضْتُ حَدِيثَهَا عَلَيْهِ فَمَا أَنْكَرَ مِنْهُ شِيْئًا غَيْرَ أَنَّهُ قَالَ أَسَمَّتْ لَكَ الرَّجُلَ الَّذِي كَانَ مَعَ الْعَبَّاسِ قُلْتُ لاَ ‏.‏ قَالَ هُوَ عَلِيٌّ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ ning (kasalliklari) ogʻirlashdi va: «Odamlar namoz oʻqidimi?» dedilar. Biz: «Yoʻq, ular Sizni kutmoqdalar, yo Rasululloh», dedik. U zot: «Menga togʻorada suv qoʻyinglar», dedilar. Biz shunday qildik, u zot gʻusl qildilar, soʻng (oʻrinlaridan) turmoqchi boʻldilar, ammo hushlaridan ketdilar. Soʻng oʻzlariga kelib: «Odamlar namoz oʻqidimi?» dedilar. Biz: «Yoʻq, ular Sizni kutmoqdalar, yo Rasululloh», dedik. U zot: «Menga togʻorada suv qoʻyinglar», dedilar. Biz shunday qildik, u zot gʻusl qildilar, soʻng turmoqchi boʻldilar, ammo hushlaridan ketdilar. Soʻng oʻzlariga kelib: «Odamlar namoz oʻqidimi?» dedilar. Biz: «Yoʻq, ular Sizni kutmoqdalar, yo Rasululloh», dedik. U zot: «Menga togʻorada suv qoʻyinglar», dedilar. Biz shunday qildik, u zot gʻusl qildilar, soʻng turmoqchi boʻldilar, ammo hushlaridan ketdilar. Soʻng oʻzlariga kelib: «Odamlar namoz oʻqidimi?» dedilar. Biz: «Yoʻq, ular Sizni kutmoqdalar, yo Rasululloh», dedik. Odamlar masjidda toʻplanib, oxirgi xufton namozi uchun Rasululloh ﷺ ni kutib oʻtirishardi. Shunda Rasululloh ﷺ Abu Bakrga odamlarga (imom boʻlib) namoz oʻqishi haqida (xabar) yubordilar. Elchi unga kelib: «Rasululloh ﷺ sizga odamlarga namoz oʻqishingizni buyurmoqdalar», dedi. Abu Bakr — u koʻngli yumshoq kishi edi — «Ey Umar, odamlarga namoz oʻqib ber», dedi. Shunda Umar: «Sen bunga haqliroqsan», dedi. Shu kunlari odamlarga Abu Bakr namoz oʻqib berdi. Soʻng Rasululloh ﷺ oʻzlarida yengillik sezdilar va peshin namozi uchun ikki kishining oʻrtasida — biri Abbos edi — (suyanib) chiqdilar, Abu Bakr esa odamlarga namoz oʻqib turardi. Abu Bakr u zotni koʻrgach, orqaga chekinmoqchi boʻldi, ammo Nabiy ﷺ unga chekinmaslik haqida ishora qildilar va u ikkoviga: «Meni uning yoniga oʻtkazib qoʻyinglar», dedilar. Ular u zotni Abu Bakrning yoniga oʻtkazib qoʻyishdi. Abu Bakr tik turib Nabiy ﷺ ning namoziga (ergashib) namoz oʻqir, odamlar esa Abu Bakrning namoziga (ergashib) namoz oʻqishardi, Nabiy ﷺ esa oʻtirgan edilar. Ubaydulloh dedi: Soʻng men Abdulloh ibn Abbosning oldiga kirib unga: «Oisha menga Rasululloh ﷺ ning kasalliklari haqida aytib bergan (hadis)ni sizga keltirsam (boʻladimi)?» dedim. U: «Keltir», dedi. Men uning hadisini unga keltirdim, u undan hech narsani inkor qilmadi, faqat: «(Oisha) senga Abbos bilan birga boʻlgan kishining (ismini) aytib berdimi?» dedi. Men: «Yoʻq», dedim. U: «U Ali edi», dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ нинг (касалликлари) оғирлашди ва: «Одамлар намоз ўқидими?» дедилар. Биз: «Йўқ, улар Сизни кутмоқдалар, ё Расулуллоҳ», дедик. У зот: «Менга тоғорада сув қўйинглар», дедилар. Биз шундай қилдик, у зот ғусл қилдилар, сўнг (ўринларидан) турмоқчи бўлдилар, аммо ҳушларидан кетдилар. Сўнг ўзларига келиб: «Одамлар намоз ўқидими?» дедилар. Биз: «Йўқ, улар Сизни кутмоқдалар, ё Расулуллоҳ», дедик. У зот: «Менга тоғорада сув қўйинглар», дедилар. Биз шундай қилдик, у зот ғусл қилдилар, сўнг турмоқчи бўлдилар, аммо ҳушларидан кетдилар. Сўнг ўзларига келиб: «Одамлар намоз ўқидими?» дедилар. Биз: «Йўқ, улар Сизни кутмоқдалар, ё Расулуллоҳ», дедик. У зот: «Менга тоғорада сув қўйинглар», дедилар. Биз шундай қилдик, у зот ғусл қилдилар, сўнг турмоқчи бўлдилар, аммо ҳушларидан кетдилар. Сўнг ўзларига келиб: «Одамлар намоз ўқидими?» дедилар. Биз: «Йўқ, улар Сизни кутмоқдалар, ё Расулуллоҳ», дедик. Одамлар масжидда тўпланиб, охирги хуфтон намози учун Расулуллоҳ ﷺ ни кутиб ўтиришарди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ Абу Бакрга одамларга (имом бўлиб) намоз ўқиши ҳақида (хабар) юбордилар. Элчи унга келиб: «Расулуллоҳ ﷺ сизга одамларга намоз ўқишингизни буюрмоқдалар», деди. Абу Бакр — у кўнгли юмшоқ киши эди — «Эй Умар, одамларга намоз ўқиб бер», деди. Шунда Умар: «Сен бунга ҳақлироқсан», деди. Шу кунлари одамларга Абу Бакр намоз ўқиб берди. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ ўзларида енгиллик сездилар ва пешин намози учун икки кишининг ўртасида — бири Аббос эди — (суяниб) чиқдилар, Абу Бакр эса одамларга намоз ўқиб турарди. Абу Бакр у зотни кўргач, орқага чекинмоқчи бўлди, аммо Набий ﷺ унга чекинмаслик ҳақида ишора қилдилар ва у икковига: «Мени унинг ёнига ўтказиб қўйинглар», дедилар. Улар у зотни Абу Бакрнинг ёнига ўтказиб қўйишди. Абу Бакр тик туриб Набий ﷺ нинг намозига (эргашиб) намоз ўқир, одамлар эса Абу Бакрнинг намозига (эргашиб) намоз ўқишарди, Набий ﷺ эса ўтирган эдилар. Убайдуллоҳ деди: Сўнг мен Абдуллоҳ ибн Аббоснинг олдига кириб унга: «Оиша менга Расулуллоҳ ﷺ нинг касалликлари ҳақида айтиб берган (ҳадис)ни сизга келтирсам (бўладими)?» дедим. У: «Келтир», деди. Мен унинг ҳадисини унга келтирдим, у ундан ҳеч нарсани инкор қилмади, фақат: «(Оиша) сенга Аббос билан бирга бўлган кишининг (исмини) айтиб бердими?» деди. Мен: «Йўқ», дедим. У: «У Али эди», деди.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَلاَّلُ، أَخْبَرَنَا بِشْرُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ مَالِكِ بْنِ أَوْسِ بْنِ الْحَدَثَانِ، قَالَ دَخَلْتُ عَلَى عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ وَدَخَلَ عَلَيْهِ عُثْمَانُ بْنُ عَفَّانَ وَالزُّبَيْرُ بْنُ الْعَوَّامِ وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَوْفٍ وَسَعْدُ بْنُ أَبِي وَقَّاصٍ ثُمَّ جَاءَ عَلِيٌّ وَالْعَبَّاسُ يَخْتَصِمَانِ فَقَالَ عُمَرُ لَهُمْ أَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ الَّذِي بِإِذْنِهِ تَقُومُ السَّمَاءُ وَالأَرْضُ تَعْلَمُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ نُورَثُ مَا تَرَكْنَاهُ صَدَقَةٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا نَعَمْ ‏.‏ قَالَ عُمَرُ فَلَمَّا تُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ أَبُو بَكْرٍ أَنَا وَلِيُّ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ فَجِئْتَ أَنْتَ وَهَذَا إِلَى أَبِي بَكْرٍ تَطْلُبُ أَنْتَ مِيرَاثَكَ مِنَ ابْنِ أَخِيكَ وَيَطْلُبُ هَذَا مِيرَاثَ امْرَأَتِهِ مِنْ أَبِيهَا فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ نُورَثُ مَا تَرَكْنَاهُ صَدَقَةٌ ‏"‏ ‏.‏ وَاللَّهُ يَعْلَمُ إِنَّهُ لَصَادِقٌ بَارٌّ رَاشِدٌ تَابِعٌ لِلْحَقِّ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْحَدِيثِ قِصَّةٌ طَوِيلَةٌ ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ ‏.‏

Molik ibn Avs ibn al-Hadason (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Men Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)ning huzuriga kirdim. Uning oldiga Usmon ibn Affon, Zubayr ibn Avvom, Abdurrahmon ibn Avf va Saʼd ibn Abu Vaqqos (roziyallohu anhum) ham kirdilar. Soʻng Ali va Abbos (roziyallohu anhumo) bir-biri bilan tortishgan holda kelishdi. Umar ularga: «Osmonu yer Uning izni bilan turadigan Alloh bilan sizlardan soʻrayman, Rasululloh ﷺning: ‹Bizga voris boʻlinmaydi, biz qoldirgan narsa sadaqadir›, deganlarini bilasizlarmi?» dedi. Ular: «Ha», dedilar. Umar dedi: «Rasululloh ﷺ vafot etganlarida, Abu Bakr: ‹Men Rasululloh ﷺning valiysiman›, dedi. Soʻng sen va bu (kishi) Abu Bakrning oldiga keldingiz; sen jiyaningdan oʻz merosingni talab qilarding, bu esa xotinining otasidan merosini talab qilardi. Shunda Abu Bakr: ‹Albatta, Rasululloh ﷺ: ‹Bizga voris boʻlinmaydi, biz qoldirgan narsa sadaqadir›, dedilar›, dedi. Alloh biladiki, u (Abu Bakr) rostgoʻy, yaxshilik qiluvchi, toʻgʻri yoʻldagi, haqqa ergashuvchi edi.» Abu Iso aytdi: Bu hadisda uzun bir qissa bor. Bu hadis Molik ibn Anasning hadisidan hasan sahih gʻaribdir.Молик ибн Авс ибн ал-Ҳадасон (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Мен Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)нинг ҳузурига кирдим. Унинг олдига Усмон ибн Аффон, Зубайр ибн Аввом, Абдурраҳмон ибн Авф ва Саъд ибн Абу Ваққос (розияллоҳу анҳум) ҳам кирдилар. Сўнг Али ва Аббос (розияллоҳу анҳумо) бир-бири билан тортишган ҳолда келишди. Умар уларга: «Осмону ер Унинг изни билан турадиган Аллоҳ билан сизлардан сўрайман, Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Бизга ворис бўлинмайди, биз қолдирган нарса садақадир›, деганларини биласизларми?» деди. Улар: «Ҳа», дедилар. Умар деди: «Расулуллоҳ ﷺ вафот этганларида, Абу Бакр: ‹Мен Расулуллоҳ ﷺнинг валийсиман›, деди. Сўнг сен ва бу (киши) Абу Бакрнинг олдига келдингиз; сен жиянингдан ўз меросингни талаб қилардинг, бу эса хотинининг отасидан меросини талаб қиларди. Шунда Абу Бакр: ‹Албатта, Расулуллоҳ ﷺ: ‹Бизга ворис бўлинмайди, биз қолдирган нарса садақадир›, дедилар›, деди. Аллоҳ биладики, у (Абу Бакр) ростгўй, яхшилик қилувчи, тўғри йўлдаги, ҳаққа эргашувчи эди.» Абу Исо айтди: Бу ҳадисда узун бир қисса бор. Бу ҳадис Молик ибн Анаснинг ҳадисидан ҳасан саҳиҳ ғарибдир.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ، وَأَبُو أُسَامَةَ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ اسْتَأْذَنَ الْعَبَّاسُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَبِيتَ بِمَكَّةَ لَيَالِيَ مِنًى مِنْ أَجْلِ سِقَايَتِهِ فَأَذِنَ لَهُ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytadilar: Abbos (roziyallohu anhu) Rasululloh ﷺdan, (hojilarga) suv ulashish vazifasi sababli, Mino kunlari kechalarini Makkada oʻtkazishga ruxsat soʻradi. U zot unga ruxsat berdilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтадилар: Аббос (розияллоҳу анҳу) Расулуллоҳ ﷺдан, (ҳожиларга) сув улашиш вазифаси сабабли, Мино кунлари кечаларини Маккада ўтказишга рухсат сўради. У зот унга рухсат бердилар.

أَخْبَرَنَا الْعَبَّاسُ بْنُ عَبْدِ الْعَظِيمِ الْعَنْبَرِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا زَائِدَةُ، عَنْ مُوسَى بْنِ أَبِي عَائِشَةَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ دَخَلْتُ عَلَى عَائِشَةَ فَقُلْتُ أَلاَ تُحَدِّثِينِي عَنْ مَرَضِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ قَالَتْ لَمَّا ثَقُلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ أَصَلَّى النَّاسُ ‏"‏ ‏.‏ فَقُلْنَا لاَ وَهُمْ يَنْتَظِرُونَكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ ضَعُوا لِي مَاءً فِي الْمِخْضَبِ ‏"‏ ‏.‏ فَفَعَلْنَا فَاغْتَسَلَ ثُمَّ ذَهَبَ لِيَنُوءَ فَأُغْمِيَ عَلَيْهِ ثُمَّ أَفَاقَ فَقَالَ ‏"‏ أَصَلَّى النَّاسُ ‏"‏ ‏.‏ قُلْنَا لاَ هُمْ يَنْتَظِرُونَكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ ضَعُوا لِي مَاءً فِي الْمِخْضَبِ ‏"‏ ‏.‏ فَفَعَلْنَا فَاغْتَسَلَ ثُمَّ ذَهَبَ لِيَنُوءَ ثُمَّ أُغْمِيَ عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ فِي الثَّالِثَةِ مِثْلَ قَوْلِهِ قَالَتْ وَالنَّاسُ عُكُوفٌ فِي الْمَسْجِدِ يَنْتَظِرُونَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِصَلاَةِ الْعِشَاءِ فَأَرْسَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى أَبِي بَكْرٍ ‏"‏ أَنْ صَلِّ بِالنَّاسِ ‏"‏ ‏.‏ فَجَاءَهُ الرَّسُولُ فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَأْمُرُكَ أَنْ تُصَلِّيَ بِالنَّاسِ وَكَانَ أَبُو بَكْرٍ رَجُلاً رَقِيقًا فَقَالَ يَا عُمَرُ صَلِّ بِالنَّاسِ ‏.‏ فَقَالَ أَنْتَ أَحَقُّ بِذَلِكَ ‏.‏ فَصَلَّى بِهِمْ أَبُو بَكْرٍ تِلْكَ الأَيَّامَ ثُمَّ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَجَدَ مِنْ نَفْسِهِ خِفَّةً فَجَاءَ يُهَادَى بَيْنَ رَجُلَيْنِ أَحَدُهُمَا الْعَبَّاسُ لِصَلاَةِ الظُّهْرِ فَلَمَّا رَآهُ أَبُو بَكْرٍ ذَهَبَ لِيَتَأَخَّرَ فَأَوْمَأَ إِلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ لاَ يَتَأَخَّرَ وَأَمَرَهُمَا فَأَجْلَسَاهُ إِلَى جَنْبِهِ فَجَعَلَ أَبُو بَكْرٍ يُصَلِّي قَائِمًا وَالنَّاسُ يُصَلُّونَ بِصَلاَةِ أَبِي بَكْرٍ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي قَاعِدًا ‏.‏ فَدَخَلْتُ عَلَى ابْنِ عَبَّاسٍ فَقُلْتُ أَلاَ أَعْرِضُ عَلَيْكَ مَا حَدَّثَتْنِي عَائِشَةُ عَنْ مَرَضِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ نَعَمْ ‏.‏ فَحَدَّثْتُهُ فَمَا أَنْكَرَ مِنْهُ شَيْئًا غَيْرَ أَنَّهُ قَالَ أَسَمَّتْ لَكَ الرَّجُلَ الَّذِي كَانَ مَعَ الْعَبَّاسِ قُلْتُ لاَ ‏.‏ قَالَ هُوَ عَلِيٌّ كَرَّمَ اللَّهُ وَجْهَهُ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ogʻirlashib qolganlarida: «Odamlar namoz oʻqishdimi?» dedilar. Biz: «Yoʻq, ular sizni kutmoqdalar, yo Rasululloh», dedik. U zot: «Menga togʻorada suv qoʻyinglar», dedilar. Biz shunday qildik, u zot gʻusl qildilar. Soʻng turmoqchi boʻlganlarida hushdan ketdilar, keyin oʻzlariga keldilar-da: «Odamlar namoz oʻqishdimi?» dedilar. Biz: «Yoʻq, ular sizni kutmoqdalar, yo Rasululloh», dedik. U zot: «Menga togʻorada suv qoʻyinglar», dedilar. Biz shunday qildik, u zot gʻusl qildilar. Soʻng turmoqchi boʻlganlarida yana hushdan ketdilar. Uchinchi martasida ham aynan shunday dedilar. Odamlar masjidda xufton namozi uchun Rasulullohni ﷺ kutib oʻtirardilar. Rasululloh ﷺ Abu Bakrga: «Odamlarga namoz oʻqib ber», deb odam yubordilar. Elchi kelib: «Rasululloh ﷺ senga odamlarga namoz oʻqib berishingni buyurmoqda», dedi. Abu Bakr yumshoq koʻngil kishi edi, u: «Ey Umar, odamlarga namoz oʻqib ber», dedi. Umar: «Sen bunga haqliroqsan», dedi. Shundan soʻng Abu Bakr oʻsha kunlar odamlarga namoz oʻqib berdi. Keyin Rasululloh ﷺ oʻzlarida yengillik sezib, peshin namozi uchun ikki kishi oʻrtasida suyanib chiqdilar, ulardan biri Abbos edi. Abu Bakr u zotni koʻrib, orqaga chekinmoqchi boʻldi. Rasululloh ﷺ unga chekinmaslikka ishora qildilar va u ikkoviga buyurdilar, ular u zotni Abu Bakrning yoniga oʻtqazishdi. Abu Bakr tik turib namoz oʻqir, odamlar Abu Bakrning namoziga qarab namoz oʻqir, Rasululloh ﷺ esa oʻtirgan holda namoz oʻqirdilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ оғирлашиб қолганларида: «Одамлар намоз ўқишдими?» дедилар. Биз: «Йўқ, улар сизни кутмоқдалар, ё Расулуллоҳ», дедик. У зот: «Менга тоғорада сув қўйинглар», дедилар. Биз шундай қилдик, у зот ғусл қилдилар. Сўнг турмоқчи бўлганларида ҳушдан кетдилар, кейин ўзларига келдилар-да: «Одамлар намоз ўқишдими?» дедилар. Биз: «Йўқ, улар сизни кутмоқдалар, ё Расулуллоҳ», дедик. У зот: «Менга тоғорада сув қўйинглар», дедилар. Биз шундай қилдик, у зот ғусл қилдилар. Сўнг турмоқчи бўлганларида яна ҳушдан кетдилар. Учинчи мартасида ҳам айнан шундай дедилар. Одамлар масжидда хуфтон намози учун Расулуллоҳни ﷺ кутиб ўтирардилар. Расулуллоҳ ﷺ Абу Бакрга: «Одамларга намоз ўқиб бер», деб одам юбордилар. Элчи келиб: «Расулуллоҳ ﷺ сенга одамларга намоз ўқиб беришингни буюрмоқда», деди. Абу Бакр юмшоқ кўнгил киши эди, у: «Эй Умар, одамларга намоз ўқиб бер», деди. Умар: «Сен бунга ҳақлироқсан», деди. Шундан сўнг Абу Бакр ўша кунлар одамларга намоз ўқиб берди. Кейин Расулуллоҳ ﷺ ўзларида енгиллик сезиб, пешин намози учун икки киши ўртасида суяниб чиқдилар, улардан бири Аббос эди. Абу Бакр у зотни кўриб, орқага чекинмоқчи бўлди. Расулуллоҳ ﷺ унга чекинмасликка ишора қилдилар ва у икковига буюрдилар, улар у зотни Абу Бакрнинг ёнига ўтқазишди. Абу Бакр тик туриб намоз ўқир, одамлар Абу Бакрнинг намозига қараб намоз ўқир, Расулуллоҳ ﷺ эса ўтирган ҳолда намоз ўқирдилар.

حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ الْهَرَوِيُّ، إِبْرَاهِيمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَاتِمٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُثْمَانَ بْنِ إِسْحَاقَ بْنِ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ، حَدَّثَنِي جَدِّي أَبُو أُمِّي، مَالِكُ بْنُ حَمْزَةَ بْنِ أَبِي أُسَيْدٍ السَّاعِدِيُّ عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ أَبِي أُسَيْدٍ السَّاعِدِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ لِلْعَبَّاسِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ وَدَخَلَ عَلَيْهِمْ فَقَالَ ‏"‏ السَّلاَمُ عَلَيْكُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا وَعَلَيْكَ السَّلاَمُ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَكَاتُهُ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ كَيْفَ أَصْبَحْتُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا بِخَيْرٍ نَحْمَدُ اللَّهَ فَكَيْفَ أَصْبَحْتَ بِأَبِينَا وَأُمِّنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ ‏"‏ أَصْبَحْتُ بِخَيْرٍ أَحْمَدُ اللَّهَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Usayd as-Soidiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Abbos ibn Abdulmuttalibning huzuriga kirdilar-da: «Assalomu alaykum», dedilar. Ular: «Va alaykas salomu va rahmatullohi va barakotuhu», dedilar. U zot: «Qanday tongni qarshi oldingiz?» dedilar. Ular: «Yaxshi holatda, Allohga hamd aytamiz. Sizni-chi, otamiz va onamiz sizga fido boʻlsin, yo Rasululloh, qanday tongni qarshi oldingiz?» dedilar. U zot: «Yaxshi holatda tongga chiqdim, Allohga hamd aytaman», dedilar.Абу Усайд ас-Соидий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Аббос ибн Абдулмутталибнинг ҳузурига кирдилар-да: «Ассалому алайкум», дедилар. Улар: «Ва алайкас салому ва раҳматуллоҳи ва баракотуҳу», дедилар. У зот: «Қандай тонгни қарши олдингиз?» дедилар. Улар: «Яхши ҳолатда, Аллоҳга ҳамд айтамиз. Сизни-чи, отамиз ва онамиз сизга фидо бўлсин, ё Расулуллоҳ, қандай тонгни қарши олдингиз?» дедилар. У зот: «Яхши ҳолатда тонгга чиқдим, Аллоҳга ҳамд айтаман», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، قَالَ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا أَنَّ فَاطِمَةَ، وَالْعَبَّاسَ أَتَيَا أَبَا بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ يَلْتَمِسَانِ مِيرَاثَهُمَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُمَا حِينَئِذٍ يَطْلُبَانِ أَرْضَهُ مِنْ فَدَكَ وَسَهْمَهُ مِنْ خَيْبَرَ فَقَالَ لَهُمْ أَبُو بَكْرٍ إِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ لَا نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ إِنَّمَا يَأْكُلُ آلُ مُحَمَّدٍ فِي هَذَا الْمَالِ وَإِنِّي وَاللَّهِ لَا أَدَعُ أَمْرًا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَصْنَعُهُ فِيهِ إِلَّا صَنَعْتُهُ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Fotima va Abbos Abu Bakr (roziyallohu anhu) oldiga Rasululloh ﷺ dan qoladigan meroslarini talab qilib keldilar, oʻsha paytda ular u zotning Fadakdagi yerini va Xaybardagi ulushini soʻrar edilar. Abu Bakr ularga: «Men Rasululloh ﷺ: ‹Bizga meros oʻtmaydi, biz qoldirgan narsa sadaqadir, Muhammadning oilasi faqat bu moldan yeydi, xolos›, deganlarini eshitganman. Vallohi, men Rasululloh ﷺ ni bu borada qanday amal qilganlarini koʻrgan boʻlsam, oʻshandan boshqacha qilmayman», dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Фотима ва Аббос Абу Бакр (розияллоҳу анҳу) олдига Расулуллоҳ ﷺ дан қоладиган меросларини талаб қилиб келдилар, ўша пайтда улар у зотнинг Фадакдаги ерини ва Хайбардаги улушини сўрар эдилар. Абу Бакр уларга: «Мен Расулуллоҳ ﷺ: ‹Бизга мерос ўтмайди, биз қолдирган нарса садақадир, Муҳаммаднинг оиласи фақат бу молдан ейди, холос›, деганларини эшитганман. Валлоҳи, мен Расулуллоҳ ﷺ ни бу борада қандай амал қилганларини кўрган бўлсам, ўшандан бошқача қилмайман», деди.

- وعن أبي الفضل العباس بن عبد المطلب رضي الله عنه قال‏:‏ قلت يا رسول الله‏:‏ علمني شيئًا أسأله الله تعالى، قال‏:‏ ‏"‏سلوا الله العافية‏"‏ فمكثت أيامًا، ثم جئت فقلت‏:‏ يا رسول الله‏:‏ علمني شيئًا أسأله الله تعالى، قال لي‏:‏ ‏"‏يا عباس ‏يا عم رسول الله سلوا الله العافية في الدنيا والآخرة‏"‏‏.‏ ‏(‏‏(‏رواه الترمذي وقال‏:‏ حديث حسن صحيح‏)‏‏)‏‏.‏

Abbos ibn Abdulmuttalib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Men: ‹Ey Allohning Rasuli, menga azza va jalla Allohdan soʻraydigan bir narsani oʻrgating›, dedim. U zot: ‹Allohdan ofiyat soʻra›, dedilar. Soʻng men bir necha kun kutdim, keyin kelib: ‹Ey Allohning Rasuli, menga Allohdan soʻraydigan bir narsani oʻrgating›, dedim. Shunda u zot menga: ‹Ey Abbos, ey Allohning Rasulining amakisi! Allohdan dunyo va oxiratda ofiyat soʻra›, dedilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis sahihdir. Abdulloh ibn Horis ibn Navfal Abbos ibn Abdulmuttalibdan eshitgan.Аббос ибн Абдулмутталиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Мен: ‹Эй Аллоҳнинг Расули, менга азза ва жалла Аллоҳдан сўрайдиган бир нарсани ўргатинг›, дедим. У зот: ‹Аллоҳдан офият сўра›, дедилар. Сўнг мен бир неча кун кутдим, кейин келиб: ‹Эй Аллоҳнинг Расули, менга Аллоҳдан сўрайдиган бир нарсани ўргатинг›, дедим. Шунда у зот менга: ‹Эй Аббос, эй Аллоҳнинг Расулининг амакиси! Аллоҳдан дунё ва охиратда офият сўра›, дедилар», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис саҳиҳдир. Абдуллоҳ ибн Ҳорис ибн Навфал Аббос ибн Абдулмутталибдан эшитган.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ‏- رضى الله عنه ‏- قَالَ: { لَمَّا فَتَحَ اَللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ ‏- صلى الله عليه وسلم ‏-مَكَّةَ, قَامَ رَسُولُ اَللَّهِ ‏- صلى الله عليه وسلم ‏-فِي اَلنَّاسِ، فَحَمِدَ اَللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ, ثُمَّ قَالَ: " إِنَّ اَللَّهَ حَبَسَ عَنْ مَكَّةَ اَلْفِيلَ, وَسَلَّطَ عَلَيْهَا رَسُولَهُ وَالْمُؤْمِنِينَ, وَإِنَّهَا لَمْ تَحِلَّ لِأَحَدٍ كَانَ قَبْلِي, وَإِنَّمَا أُحِلَّتْ لِي سَاعَةٌ مِنْ نَهَارٍ, وَإِنَّهَا لَنْ تَحِلَّ لِأَحَدٍ بَعْدِي, فَلَا يُنَفَّرُ صَيْدُهَا, وَلَا يُخْتَلَى شَوْكُهَا, وَلَا تَحِلُّ سَاقِطَتُهَا إِلَّا لِمُنْشِدٍ, وَمَنْ قُتِلَ لَهُ قَتِيلٌ فَهُوَ بِخَيْرِ اَلنَّظَرَيْنِ " فَقَالَ اَلْعَبَّاسُ: إِلَّا اَلْإِذْخِرَ, يَا رَسُولَ اَللَّهِ, فَإِنَّا نَجْعَلُهُ فِي قُبُورِنَا وَبُيُوتِنَا, فَقَالَ: " إِلَّا اَلْإِذْخِرَ " } مُتَّفَقٌ عَلَيْهِ 1‏ .‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U dedi: Alloh azza va jalla Rasululloh ﷺ ga Makkani fath qilib berganida, u zot odamlar oldida turib, Allohga hamd aytdilar va Uni ulugʻladilar, soʻngra: «Albatta, Alloh Makkadan filni toʻsdi va unga oʻz Rasuli hamda moʻminlarni gʻolib qildi. Darhaqiqat, u mendan oldin hech kimga (jang qilish uchun) halol boʻlmagan, menga esa kunduzning bir soatigina halol qilingan va mendan keyin ham hech kimga halol boʻlmaydi. Bas, uning ovi hurkitilmaydi, tikoni oʻrilmaydi, undagi (yoʻqolgan narsa) faqat (uni) eʼlon qiluvchi uchungina halol boʻladi. Kimning bir kishisi oʻldirilgan boʻlsa, u ikki yaxshilikning birini (ixtiyor qilishda) erkindir: yo (xunbaho olib) tovon bersinlar, yoki (qotil) oʻldirilsin», — dedilar. Shunda Abbos: «Izxirdan boshqa, yo Rasululloh! Chunki biz uni qabrlarimizga va uylarimizga (ishlatib) qoʻyamiz», — dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Izxirdan boshqa», — dedilar. Soʻng Yaman ahlidan Abu Shoh degan bir kishi turib: «Yo Rasululloh! Buni menga yozib beringlar», — dedi. Rasululloh ﷺ: «Abu Shohga yozib beringlar», — dedilar. Valid aytdi: men al-Avzoiyga: «Uning ‹Yo Rasululloh, menga yozib beringlar› degani nima (degani)?» — dedim. U: «(Bu) u Rasululloh ﷺ dan eshitgan oʻsha xutbadir», — dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У деди: Аллоҳ азза ва жалла Расулуллоҳ ﷺ га Маккани фатҳ қилиб берганида, у зот одамлар олдида туриб, Аллоҳга ҳамд айтдилар ва Уни улуғладилар, сўнгра: «Албатта, Аллоҳ Маккадан филни тўсди ва унга ўз Расули ҳамда мўминларни ғолиб қилди. Дарҳақиқат, у мендан олдин ҳеч кимга (жанг қилиш учун) ҳалол бўлмаган, менга эса кундузнинг бир соатигина ҳалол қилинган ва мендан кейин ҳам ҳеч кимга ҳалол бўлмайди. Бас, унинг ови ҳуркитилмайди, тикони ўрилмайди, ундаги (йўқолган нарса) фақат (уни) эълон қилувчи учунгина ҳалол бўлади. Кимнинг бир кишиси ўлдирилган бўлса, у икки яхшиликнинг бирини (ихтиёр қилишда) эркиндир: ё (хунбаҳо олиб) товон берсинлар, ёки (қотил) ўлдирилсин», — дедилар. Шунда Аббос: «Изхирдан бошқа, ё Расулуллоҳ! Чунки биз уни қабрларимизга ва уйларимизга (ишлатиб) қўямиз», — деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Изхирдан бошқа», — дедилар. Сўнг Яман аҳлидан Абу Шоҳ деган бир киши туриб: «Ё Расулуллоҳ! Буни менга ёзиб беринглар», — деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Абу Шоҳга ёзиб беринглар», — дедилар. Валид айтди: мен ал-Авзоийга: «Унинг ‹Ё Расулуллоҳ, менга ёзиб беринглар› дегани нима (дегани)?» — дедим. У: «(Бу) у Расулуллоҳ ﷺ дан эшитган ўша хутбадир», — деди.

وَعَنِ ابْنِ عُمَرَ قَالَ: اسْتَأْذَنَ الْعَبَّاسُ بْنُ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يَبِيتَ بِمَكَّةَ لَيَالِيَ منى من أجلِ سِقايتِهِ فَأذن لَهُ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Abbos ibn Abdulmuttalib zamzam suvi bilan hojilarni sugʻorish ishi tufayli Mino kunlarida Makkada tunashga Rasululloh ﷺdan izn soʻradi, u zot esa unga izn berdilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аббос ибн Абдулмутталиб замзам суви билан ҳожиларни суғориш иши туфайли Мино кунларида Маккада тунашга Расулуллоҳ ﷺдан изн сўради, у зот эса унга изн бердилар.

حَدَّثَنَا فَرْوَةُ، وَأَحْمَدُ بْنُ إِشْكَابَ، قَالاَ‏:‏ حَدَّثَنَا الْقَاسِمُ بْنُ مَالِكٍ الْمُزَنِيُّ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ كُلَيْبٍ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ قَالَ‏:‏ دَخَلْتُ عَلَى أَبِي مُوسَى، وَهُوَ فِي بَيْتِ ابْنَتِهِ أُمِّ الْفَضْلِ بْنِ الْعَبَّاسِ، فَعَطَسْتُ فَلَمْ يُشَمِّتْنِي، وَعَطَسَتْ فَشَمَّتَهَا، فَأَخْبَرْتُ أُمِّي، فَلَمَّا أَتَاهَا وَقَعَتْ بِهِ وَقَالَتْ‏:‏ عَطَسَ ابْنِي فَلَمْ تُشَمِّتْهُ، وَعَطَسَتْ فَشَمَّتَّهَا، فَقَالَ لَهَا‏:‏ إِنِّي سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ‏:‏ إِذَا عَطَسَ أَحَدُكُمْ فَحَمِدَ اللَّهَ فَشَمِّتُوهُ، وَإِنْ لَمْ يَحْمَدِ اللَّهَ فَلاَ تُشَمِّتُوهُ، وَإِنَّ ابْنَكِ عَطَسَ فَلَمْ يَحْمَدِ اللَّهَ، فَلَمْ أُشَمِّتْهُ، وَعَطَسَتْ فَحَمِدَتِ اللَّهَ فَشَمَّتُّهَا، فَقَالَتْ‏:‏ أَحْسَنْتَ‏.‏

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Men Rasululloh ﷺ ni: ‹Sizlardan biringiz aksa urib, Allohga hamd aytsa, unga (rahm) tilanglar; agar Allohga hamd aytmasa, unga (rahm) tilamanglar›, deganlarini eshitganman.»Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Мен Расулуллоҳ ﷺ ни: ‹Сизлардан бирингиз акса уриб, Аллоҳга ҳамд айтса, унга (раҳм) тиланглар; агар Аллоҳга ҳамд айтмаса, унга (раҳм) тиламанглар›, деганларини эшитганман.»

عَنْ أَبِي الْعَبَّاسِ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ السَّاعِدِيّ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ قَالَ: جَاءَ رَجُلٌ إلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه و سلم فَقَالَ: يَا رَسُولَ اللهِ! دُلَّنِي عَلَى عَمَلٍ إذَا عَمِلْتُهُ أَحَبَّنِي اللهُ وَأَحَبَّنِي النَّاسُ؛ فَقَالَ: "ازْهَدْ فِي الدُّنْيَا يُحِبَّك اللهُ، وَازْهَدْ فِيمَا عِنْدَ النَّاسِ يُحِبَّك النَّاسُ" . حديث حسن، رَوَاهُ ابْنُ مَاجَهْ [رقم:4102]، وَغَيْرُهُ بِأَسَانِيدَ حَسَنَةٍ.

Abul Abbos Sahl ibn Saʼd as-Soidiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Nabiy ﷺ ning oldilariga kelib: «Yo Rasululloh, menga shunday bir amalni koʻrsatingki, uni qilsam, Alloh ham meni sevsa, odamlar ham meni sevsa», dedi. U zot: «Dunyoga zohid boʻl (unga qiziqma) — Alloh seni sevadi; odamlarning qoʻlidagi narsaga (koʻz olaytirmay) zohid boʻl — odamlar seni sevadi», dedilar. Bu hasan hadis boʻlib, uni Ibn Moja va boshqalar hasan sanadlar bilan rivoyat qilishgan.Абул Аббос Саҳл ибн Саъд ас-Соидий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши Набий ﷺ нинг олдиларига келиб: «Ё Расулуллоҳ, менга шундай бир амални кўрсатингки, уни қилсам, Аллоҳ ҳам мени севса, одамлар ҳам мени севса», деди. У зот: «Дунёга зоҳид бўл (унга қизиқма) — Аллоҳ сени севади; одамларнинг қўлидаги нарсага (кўз олайтирмай) зоҳид бўл — одамлар сени севади», дедилар. Бу ҳасан ҳадис бўлиб, уни Ибн Можа ва бошқалар ҳасан санадлар билан ривоят қилишган.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ كَثِيرٍ الْعَنْبَرِيُّ أَبُو غَسَّانَ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، عَنْ أَبِي الْبَخْتَرِيِّ، أَنَّ الْعَبَّاسَ، وَعَلِيًّا، جَاءَا إِلَى عُمَرَ يَخْتَصِمَانِ، يَقُولُ كُلُّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا لِصَاحِبِهِ‏:‏ أَنْتَ كَذَا، أَنْتَ كَذَا، فَقَالَ عُمَرُ، لِطَلْحَةَ، وَالزُّبَيْرِ، وَعَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ، وَسَعْدٍ‏:‏ أَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ أَسَمِعْتُمْ رَسُولَ اللهِ صلى الله عليه وسلم، يَقُولُ‏:‏ كُلُّ مَالِ نَبِيٍّ صَدَقَةٌ، إِلا مَا أَطْعَمَهُ، إِنَّا لا نُورَثُ‏؟‏ وَفِي الْحَدِيثِ قِصَّةٌ‏.‏

Ikrima (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Subh namozidan soʻng Ibn Abbosga: «Falona — Nabiy ﷺ ning xotinlaridan biri — vafot etdi», deyildi. Shunda u sajda qildi. Unga: «Shu paytda sajda qilasizmi?» deyildi. U: «Rasululloh ﷺ: ‹Qachon (ogohlantiruvchi) bir alomat koʻrsangiz, sajda qilinglar›, demaganmidilar? Nabiy ﷺ ning xotinlaridan birining ketishidan kattaroq qanaqa alomat boʻlsin?» dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir, biz uni faqat shu yoʻldan bilamiz.Икрима (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Субҳ намозидан сўнг Ибн Аббосга: «Фалона — Набий ﷺ нинг хотинларидан бири — вафот этди», дейилди. Шунда у сажда қилди. Унга: «Шу пайтда сажда қиласизми?» дейилди. У: «Расулуллоҳ ﷺ: ‹Қачон (огоҳлантирувчи) бир аломат кўрсангиз, сажда қилинглар›, демаганмидилар? Набий ﷺ нинг хотинларидан бирининг кетишидан каттароқ қанақа аломат бўлсин?» деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир, биз уни фақат шу йўлдан биламиз.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، قَالَ حَدَّثَنَا زَائِدَةُ، عَنْ مُوسَى بْنِ أَبِي عَائِشَةَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ، قَالَ دَخَلْتُ عَلَى عَائِشَةَ فَقُلْتُ أَلاَ تُحَدِّثِينِي عَنْ مَرَضِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ بَلَى، ثَقُلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ أَصَلَّى النَّاسُ ‏"‏‏.‏ قُلْنَا لاَ، هُمْ يَنْتَظِرُونَكَ‏.‏ قَالَ ‏"‏ ضَعُوا لِي مَاءً فِي الْمِخْضَبِ ‏"‏‏.‏ قَالَتْ فَفَعَلْنَا فَاغْتَسَلَ فَذَهَبَ لِيَنُوءَ فَأُغْمِيَ عَلَيْهِ، ثُمَّ أَفَاقَ فَقَالَ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَصَلَّى النَّاسُ ‏"‏‏.‏ قُلْنَا لاَ، هُمْ يَنْتَظِرُونَكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ‏.‏ قَالَ ‏"‏ ضَعُوا لِي مَاءً فِي الْمِخْضَبِ ‏"‏‏.‏ قَالَتْ فَقَعَدَ فَاغْتَسَلَ، ثُمَّ ذَهَبَ لِيَنُوءَ فَأُغْمِيَ عَلَيْهِ، ثُمَّ أَفَاقَ فَقَالَ ‏"‏ أَصَلَّى النَّاسُ ‏"‏‏.‏ قُلْنَا لاَ، هُمْ يَنْتَظِرُونَكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ ضَعُوا لِي مَاءً فِي الْمِخْضَبِ ‏"‏، فَقَعَدَ فَاغْتَسَلَ، ثُمَّ ذَهَبَ لِيَنُوءَ فَأُغْمِيَ عَلَيْهِ، ثُمَّ أَفَاقَ فَقَالَ ‏"‏ أَصَلَّى النَّاسُ ‏"‏‏.‏ فَقُلْنَا لاَ، هُمْ يَنْتَظِرُونَكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ ـ وَالنَّاسُ عُكُوفٌ فِي الْمَسْجِدِ يَنْتَظِرُونَ النَّبِيَّ عَلَيْهِ السَّلاَمُ لِصَلاَةِ الْعِشَاءِ الآخِرَةِ ـ فَأَرْسَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِلَى أَبِي بَكْرٍ بِأَنْ يُصَلِّيَ بِالنَّاسِ، فَأَتَاهُ الرَّسُولُ فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَأْمُرُكَ أَنْ تُصَلِّيَ بِالنَّاسِ‏.‏ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ ـ وَكَانَ رَجُلاً رَقِيقًا ـ يَا عُمَرُ صَلِّ بِالنَّاسِ‏.‏ فَقَالَ لَهُ عُمَرُ أَنْتَ أَحَقُّ بِذَلِكَ‏.‏ فَصَلَّى أَبُو بَكْرٍ تِلْكَ الأَيَّامَ، ثُمَّ إِنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَجَدَ مِنْ نَفْسِهِ خِفَّةً فَخَرَجَ بَيْنَ رَجُلَيْنِ أَحَدُهُمَا الْعَبَّاسُ لِصَلاَةِ الظُّهْرِ، وَأَبُو بَكْرٍ يُصَلِّي بِالنَّاسِ، فَلَمَّا رَآهُ أَبُو بَكْرٍ ذَهَبَ لِيَتَأَخَّرَ فَأَوْمَأَ إِلَيْهِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِأَنْ لاَ يَتَأَخَّرَ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَجْلِسَانِي إِلَى جَنْبِهِ ‏"‏‏.‏ فَأَجْلَسَاهُ إِلَى جَنْبِ أَبِي بَكْرٍ‏.‏ قَالَ فَجَعَلَ أَبُو بَكْرٍ يُصَلِّي وَهْوَ يَأْتَمُّ بِصَلاَةِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَالنَّاسُ بِصَلاَةِ أَبِي بَكْرٍ، وَالنَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم قَاعِدٌ‏.‏ قَالَ عُبَيْدُ اللَّهِ فَدَخَلْتُ عَلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ فَقُلْتُ لَهُ أَلاَ أَعْرِضُ عَلَيْكَ مَا حَدَّثَتْنِي عَائِشَةُ عَنْ مَرَضِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ هَاتِ‏.‏ فَعَرَضْتُ عَلَيْهِ حَدِيثَهَا، فَمَا أَنْكَرَ مِنْهُ شَيْئًا، غَيْرَ أَنَّهُ قَالَ أَسَمَّتْ لَكَ الرَّجُلَ الَّذِي كَانَ مَعَ الْعَبَّاسِ قُلْتُ لاَ‏.‏ قَالَ هُوَ عَلِيٌّ‏.‏

Ubaydulloh ibn Abdulloh ibn Utba (Oishadan) rivoyat qiladi: Men Oishaning oldiga borib, undan Rasululloh ﷺ ning kasalligini taʼriflab berishni soʻradim. Oisha: «Ha. Paygʻambar ﷺ qattiq kasal boʻldilar va: ‹Odamlar namoz oʻqidimi?› — deb soʻradilar. Biz: ‹Yoʻq, yo Rasululloh, ular sizni kutyapti›, — dedik. U zot: ‹Menga togʻoraga suv qoʻying›, — dedilar. (Oisha qoʻshimcha qildi:) Biz shunday qildik. U zot gusl qildi va turmoqchi boʻldilar, lekin hushdan ketdilar. Oʻzlariga kelgach, yana: ‹Odamlar namoz oʻqidimi?› — dedilar. Biz: ‹Yoʻq, ular sizni kutyapti, yo Rasululloh›, — dedik. U zot yana: ‹Menga togʻoraga suv qoʻying›, — dedilar. Oʻtirib gusl qildi va turmoqchi boʻldilar, lekin yana hushdan ketdilar. Soʻng oʻzlariga kelib: ‹Odamlar namoz oʻqidimi?› — dedilar. Biz: ‹Yoʻq, ular sizni kutyapti, yo Rasululloh›, — dedik. U zot: ‹Menga togʻoraga suv qoʻying›, — dedilar. Soʻng oʻtirib yuvindi va turmoqchi boʻldilar, lekin hushdan ketdilar. Oʻzlariga kelgach: ‹Odamlar namoz oʻqidimi?› — dedilar. Biz: ‹Yoʻq, ular sizni kutyapti, yo Rasululloh›, — dedik. Odamlar masjidda xufton namozi uchun Paygʻambar ﷺ ni kutyapti edi. Paygʻambar ﷺ Abu Bakrga odamlarga imomlik qilishni (aytib) odam yubordilar. Elchi Abu Bakrning oldiga borib: ‹Rasululloh ﷺ senga odamlarga imomlik qilishni buyuryapti›, — dedi. Abu Bakr yumshoq koʻngilli kishi edi, shuning uchun u Umarga imomlik qilishni aytdi, lekin Umar: ‹Sen haqliroqsan›, — dedi. Bas, oʻsha kunlarda Abu Bakr imomlik qildi. Paygʻambar ﷺ biroz yaxshi boʻlganida, ikki kishiga — biri Abbos edi — suyangan holda peshin namozi uchun chiqdilar; Abu Bakr odamlarga imomlik qilayotgan edi. Abu Bakr u zotni koʻrgach, orqaga chekinmoqchi boʻldi, lekin Paygʻambar ﷺ unga shunday qilmaslikni ishora qildi va ularga u zotni Abu Bakrning yonida oʻtqazishni aytdilar; ular shunday qildi. Abu Bakr Paygʻambar ﷺ ga (namozda) ergashar, odamlar esa Abu Bakrga ergashar edi. Paygʻambar ﷺ oʻtirgan holda (namoz oʻqir edilar)», — dedi. Ubaydulloh qoʻshimcha qildi: «Men Abdulloh ibn Abbosning oldiga borib: ‹Oisha menga Paygʻambar ﷺ ning vafotiga sabab boʻlgan kasalligi haqida aytgan (gap)ni senga aytaymi?› — dedim. Ibn Abbos: ‹Ayt›, — dedi. Men unga Oishaning rivoyatini aytdim; u undan hech narsani inkor qilmadi, faqat Oisha menga Abbos bilan birga (Paygʻambar ﷺ ga yordam bergan) ikkinchi kishining ismini aytdimi, deb soʻradi. Men: ‹Yoʻq›, — dedim. U: ‹U — Ali (ibn Abu Tolib) edi›, — dedi».Убайдуллоҳ ибн Абдуллоҳ ибн Утба (Оишадан) ривоят қилади: Мен Оишанинг олдига бориб, ундан Расулуллоҳ ﷺ нинг касаллигини таърифлаб беришни сўрадим. Оиша: «Ҳа. Пайғамбар ﷺ қаттиқ касал бўлдилар ва: ‹Одамлар намоз ўқидими?› — деб сўрадилар. Биз: ‹Йўқ, ё Расулуллоҳ, улар сизни кутяпти›, — дедик. У зот: ‹Менга тоғорага сув қўйинг›, — дедилар. (Оиша қўшимча қилди:) Биз шундай қилдик. У зот гусл қилди ва турмоқчи бўлдилар, лекин ҳушдан кетдилар. Ўзларига келгач, яна: ‹Одамлар намоз ўқидими?› — дедилар. Биз: ‹Йўқ, улар сизни кутяпти, ё Расулуллоҳ›, — дедик. У зот яна: ‹Менга тоғорага сув қўйинг›, — дедилар. Ўтириб гусл қилди ва турмоқчи бўлдилар, лекин яна ҳушдан кетдилар. Сўнг ўзларига келиб: ‹Одамлар намоз ўқидими?› — дедилар. Биз: ‹Йўқ, улар сизни кутяпти, ё Расулуллоҳ›, — дедик. У зот: ‹Менга тоғорага сув қўйинг›, — дедилар. Сўнг ўтириб ювинди ва турмоқчи бўлдилар, лекин ҳушдан кетдилар. Ўзларига келгач: ‹Одамлар намоз ўқидими?› — дедилар. Биз: ‹Йўқ, улар сизни кутяпти, ё Расулуллоҳ›, — дедик. Одамлар масжидда хуфтон намози учун Пайғамбар ﷺ ни кутяпти эди. Пайғамбар ﷺ Абу Бакрга одамларга имомлик қилишни (айтиб) одам юбордилар. Элчи Абу Бакрнинг олдига бориб: ‹Расулуллоҳ ﷺ сенга одамларга имомлик қилишни буюряпти›, — деди. Абу Бакр юмшоқ кўнгилли киши эди, шунинг учун у Умарга имомлик қилишни айтди, лекин Умар: ‹Сен ҳақлироқсан›, — деди. Бас, ўша кунларда Абу Бакр имомлик қилди. Пайғамбар ﷺ бироз яхши бўлганида, икки кишига — бири Аббос эди — суянган ҳолда пешин намози учун чиқдилар; Абу Бакр одамларга имомлик қилаётган эди. Абу Бакр у зотни кўргач, орқага чекинмоқчи бўлди, лекин Пайғамбар ﷺ унга шундай қилмасликни ишора қилди ва уларга у зотни Абу Бакрнинг ёнида ўтқазишни айтдилар; улар шундай қилди. Абу Бакр Пайғамбар ﷺ га (намозда) эргашар, одамлар эса Абу Бакрга эргашар эди. Пайғамбар ﷺ ўтирган ҳолда (намоз ўқир эдилар)», — деди. Убайдуллоҳ қўшимча қилди: «Мен Абдуллоҳ ибн Аббоснинг олдига бориб: ‹Оиша менга Пайғамбар ﷺ нинг вафотига сабаб бўлган касаллиги ҳақида айтган (гап)ни сенга айтайми?› — дедим. Ибн Аббос: ‹Айт›, — деди. Мен унга Оишанинг ривоятини айтдим; у ундан ҳеч нарсани инкор қилмади, фақат Оиша менга Аббос билан бирга (Пайғамбар ﷺ га ёрдам берган) иккинчи кишининг исмини айтдими, деб сўради. Мен: ‹Йўқ›, — дедим. У: ‹У — Али (ибн Абу Толиб) эди›, — деди».

وَحَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنُ عَرْعَرَةَ السَّامِيُّ، وَمُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ، - وَتَقَارَبَا فِي سِيَاقِ الْحَدِيثِ وَاللَّفْظُ لاِبْنِ حَاتِمٍ - قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ حَدَّثَنَا الْمُثَنَّى بْنُ سَعِيدٍ عَنْ أَبِي جَمْرَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ لَمَّا بَلَغَ أَبَا ذَرٍّ مَبْعَثُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِمَكَّةَ قَالَ لأَخِيهِ ارْكَبْ إِلَى هَذَا الْوَادِي فَاعْلَمْ لِي عِلْمَ هَذَا الرَّجُلِ الَّذِي يَزْعُمُ أَنَّهُ يَأْتِيهِ الْخَبَرُ مِنَ السَّمَاءِ فَاسْمَعْ مِنْ قَوْلِهِ ثُمَّ ائْتِنِي ‏.‏ فَانْطَلَقَ الآخَرُ حَتَّى قَدِمَ مَكَّةَ وَسَمِعَ مِنْ قَوْلِهِ ثُمَّ رَجَعَ إِلَى أَبِي ذَرٍّ فَقَالَ رَأَيْتُهُ يَأْمُرُ بِمَكَارِمِ الأَخْلاَقِ وَكَلاَمًا مَا هُوَ بِالشِّعْرِ ‏.‏ فَقَالَ مَا شَفَيْتَنِي فِيمَا أَرَدْتُ ‏.‏ فَتَزَوَّدَ وَحَمَلَ شَنَّةً لَهُ فِيهَا مَاءٌ حَتَّى قَدِمَ مَكَّةَ فَأَتَى الْمَسْجِدَ فَالْتَمَسَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَلاَ يَعْرِفُهُ وَكَرِهَ أَنْ يَسْأَلَ عَنْهُ حَتَّى أَدْرَكَهُ - يَعْنِي اللَّيْلَ - فَاضْطَجَعَ فَرَآهُ عَلِيٌّ فَعَرَفَ أَنَّهُ غَرِيبٌ فَلَمَّا رَآهُ تَبِعَهُ فَلَمْ يَسْأَلْ وَاحِدٌ مِنْهُمَا صَاحِبَهُ عَنْ شَىْءٍ حَتَّى أَصْبَحَ ثُمَّ احْتَمَلَ قُرَيْبَتَهُ وَزَادَهُ إِلَى الْمَسْجِدِ فَظَلَّ ذَلِكَ الْيَوْمَ وَلاَ يَرَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم حَتَّى أَمْسَى فَعَادَ إِلَى مَضْجَعِهِ فَمَرَّ بِهِ عَلِيٌّ فَقَالَ مَا أَنَى لِلرَّجُلِ أَنْ يَعْلَمَ مَنْزِلَهُ فَأَقَامَهُ فَذَهَبَ بِهِ مَعَهُ وَلاَ يَسْأَلُ وَاحِدٌ مِنْهُمَا صَاحِبَهُ عَنْ شَىْءٍ حَتَّى إِذَا كَانَ يَوْمُ الثَّالِثِ فَعَلَ مِثْلَ ذَلِكَ فَأَقَامَهُ عَلِيٌّ مَعَهُ ثُمَّ قَالَ لَهُ أَلاَ تُحَدِّثُنِي مَا الَّذِي أَقْدَمَكَ هَذَا الْبَلَدَ قَالَ إِنْ أَعْطَيْتَنِي عَهْدًا وَمِيثَاقًا لَتُرْشِدَنِّي فَعَلْتُ ‏.‏ فَفَعَلَ فَأَخْبَرَهُ فَقَالَ فَإِنَّهُ حَقٌّ وَهُوَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَإِذَا أَصْبَحْتَ فَاتَّبِعْنِي فَإِنِّي إِنْ رَأَيْتُ شَيْئًا أَخَافُ عَلَيْكَ قُمْتُ كَأَنِّي أُرِيقُ الْمَاءَ فَإِنْ مَضَيْتُ فَاتَّبِعْنِي حَتَّى تَدْخُلَ مَدْخَلِي ‏.‏ فَفَعَلَ فَانْطَلَقَ يَقْفُوهُ حَتَّى دَخَلَ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَدَخَلَ مَعَهُ فَسَمِعَ مِنْ قَوْلِهِ وَأَسْلَمَ مَكَانَهُ فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ ارْجِعْ إِلَى قَوْمِكَ فَأَخْبِرْهُمْ حَتَّى يَأْتِيَكَ أَمْرِي ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لأَصْرُخَنَّ بِهَا بَيْنَ ظَهْرَانَيْهِمْ ‏.‏ فَخَرَجَ حَتَّى أَتَى الْمَسْجِدَ فَنَادَى بِأَعْلَى صَوْتِهِ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ ‏.‏ وَثَارَ الْقَوْمُ فَضَرَبُوهُ حَتَّى أَضْجَعُوهُ فَأَتَى الْعَبَّاسُ فَأَكَبَّ عَلَيْهِ فَقَالَ وَيْلَكُمْ أَلَسْتُمْ تَعْلَمُونَ أَنَّهُ مِنْ غِفَارٍ وَأَنَّ طَرِيقَ تُجَّارِكُمْ إِلَى الشَّامِ عَلَيْهِمْ ‏.‏ فَأَنْقَذَهُ مِنْهُمْ ثُمَّ عَادَ مِنَ الْغَدِ بِمِثْلِهَا وَثَارُوا إِلَيْهِ فَضَرَبُوهُ فَأَكَبَّ عَلَيْهِ الْعَبَّاسُ فَأَنْقَذَهُ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Abu Zarrga Nabiy ﷺ ning Makkada baʼsat qilinishlari (paygʻambar etib yuborilishlari) yetib kelganda, u akasiga: «Ushbu vodiyga (Makkaga) qarab yoʻlga chiq, men uchun osmondan oʻziga xabar kelishini daʼvo qilayotgan bu kishi haqida maʼlumot bil. Uning soʻzidan eshit, soʻng oldimga kel», — dedi. Bas, akasi yoʻlga chiqib, Makkaga keldi va uning soʻzidan eshitdi. Soʻng Abu Zarrning oldiga qaytib: «Men uni goʻzal axloqlarga buyurayotganini koʻrdim, (uning) soʻzi esa sheʼr emas ekan», — dedi. (Abu Zarr): «Sen meni xohlagan narsamda qanoatlantirmading (mendagi ishtiyoqni qondirmading)», — dedi. Soʻng u (yoʻl) ozuqasini olib, oʻzining bir meshini — ichida suvi bor — koʻtarib, Makkaga keldi. Masjidga (Kaʼbaga) kelib, Nabiy ﷺ ni qidirdi, ammo u zotni tanimas edi va u haqda (birovdan) soʻrashni xohlamadi, hatto tun yetib keldi. U yotdi. Uni Ali koʻrib, gʻarib (begona) ekanini bildi. Uni koʻrgach, (Ali) uning ortidan bordi. Tong otgunicha ikkovidan birortasi hamrohidan hech narsa soʻramadi. Soʻng (Abu Zarr) meshchasini va ozugʻini koʻtarib, Masjidga keldi va oʻsha kunni (shu yerda) oʻtkazdi, ammo kechgacha Nabiy ﷺ ni koʻrmadi. Soʻng oʻz yotogʻiga qaytdi. Uning yonidan Ali oʻtib: «Bu kishiga oʻz manzilini bilish vaqti boʻlmadimi?» — dedi va uni turgʻizib, oʻzi bilan olib ketdi. Ikkovidan birortasi hamrohidan hech narsa soʻramadi. Uchinchi kun boʻlganda, (Abu Zarr) shunday qildi (yana Masjidda qoldi) va Ali uni oʻzi bilan turgʻizdi. Soʻng unga: «Seni bu yurtga olib kelgan narsa nima ekanini menga aytib bermaysanmi?» — dedi. (Abu Zarr): «Agar sen menga meni toʻgʻri yoʻlga boshlashing haqida ahd va vasiqa bersang, (aytib beraman)», — dedi. (Ali) shunday qildi. Bas, u (Ali)ga xabar berdi. (Ali): «Albatta u (din) haqdir va u Rasululloh ﷺ dir. Tong otganda, mening ortimdan ergash. Agar men senga (xavf) deb qoʻrqadigan biror narsani koʻrsam, xuddi suv toʻkayotgandek turib qolaman; agar yurib ketsam, men kirgan joyga kirguningcha mening ortimdan ergash», — dedi. (Abu Zarr) shunday qildi va uning izidan ketdi, hatto u (Ali) Nabiy ﷺ ning huzurlariga kirdi, (Abu Zarr) ham u bilan birga kirdi va u zotning soʻzlaridan eshitib, oʻsha joyda Islomni qabul qildi. Shunda Nabiy ﷺ unga: «Qavmingga qayt va mening buyrugʻim senga yetib kelgunicha ularga (ushbu xabarni) yetkaz», — dedilar. (Abu Zarr): «Jonim Qoʻlida boʻlgan Zot bilan qasamki, men buni (kalimani) ular orasida baland ovozda qichqiraman», — dedi. Soʻng u chiqib, Masjidga keldi va eng baland ovozi bilan: «Ashhadu an lo ilaha illalloh va anna Muhammadan Rasululloh (Guvohlik beramanki, Allohdan boshqa iloh yoʻq va Muhammad Allohning Rasulidir)», — deya nido qildi. Shunda qavm (Quraysh) qoʻzgʻalib, uni yiqitgunlaricha urishdi. Bas, Abbos kelib, uning ustiga engashib: «Holingizga voy! Bilmaysizmi, u Gʻifordandir va Shomga (boradigan) savdogarlaringizning yoʻli ular (Gʻifor)ning ustidandir?!» — dedi va uni ulardan qutqarib oldi. Soʻng (Abu Zarr) ertasi kuni yana shunga oʻxshash (kalimani aytib qaytdi) va ular yana unga tashlanib, urishdi. Bas, Abbos uning ustiga engashib, uni qutqarib oldi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Абу Заррга Набий ﷺ нинг Маккада баъсат қилинишлари (пайғамбар этиб юборилишлари) етиб келганда, у акасига: «Ушбу водийга (Маккага) қараб йўлга чиқ, мен учун осмондан ўзига хабар келишини даъво қилаётган бу киши ҳақида маълумот бил. Унинг сўзидан эшит, сўнг олдимга кел», — деди. Бас, акаси йўлга чиқиб, Маккага келди ва унинг сўзидан эшитди. Сўнг Абу Заррнинг олдига қайтиб: «Мен уни гўзал ахлоқларга буюраётганини кўрдим, (унинг) сўзи эса шеър эмас экан», — деди. (Абу Зарр): «Сен мени хоҳлаган нарсамда қаноатлантирмадинг (мендаги иштиёқни қондирмадинг)», — деди. Сўнг у (йўл) озуқасини олиб, ўзининг бир мешини — ичида суви бор — кўтариб, Маккага келди. Масжидга (Каъбага) келиб, Набий ﷺ ни қидирди, аммо у зотни танимас эди ва у ҳақда (бировдан) сўрашни хоҳламади, ҳатто тун етиб келди. У ётди. Уни Али кўриб, ғариб (бегона) эканини билди. Уни кўргач, (Али) унинг ортидан борди. Тонг отгунича икковидан бирортаси ҳамроҳидан ҳеч нарса сўрамади. Сўнг (Абу Зарр) мешчасини ва озуғини кўтариб, Масжидга келди ва ўша кунни (шу ерда) ўтказди, аммо кечгача Набий ﷺ ни кўрмади. Сўнг ўз ётоғига қайтди. Унинг ёнидан Али ўтиб: «Бу кишига ўз манзилини билиш вақти бўлмадими?» — деди ва уни турғизиб, ўзи билан олиб кетди. Икковидан бирортаси ҳамроҳидан ҳеч нарса сўрамади. Учинчи кун бўлганда, (Абу Зарр) шундай қилди (яна Масжидда қолди) ва Али уни ўзи билан турғизди. Сўнг унга: «Сени бу юртга олиб келган нарса нима эканини менга айтиб бермайсанми?» — деди. (Абу Зарр): «Агар сен менга мени тўғри йўлга бошлашинг ҳақида аҳд ва васиқа берсанг, (айтиб бераман)», — деди. (Али) шундай қилди. Бас, у (Али)га хабар берди. (Али): «Албатта у (дин) ҳақдир ва у Расулуллоҳ ﷺ дир. Тонг отганда, менинг ортимдан эргаш. Агар мен сенга (хавф) деб қўрқадиган бирор нарсани кўрсам, худди сув тўкаётгандек туриб қоламан; агар юриб кетсам, мен кирган жойга киргунингча менинг ортимдан эргаш», — деди. (Абу Зарр) шундай қилди ва унинг изидан кетди, ҳатто у (Али) Набий ﷺ нинг ҳузурларига кирди, (Абу Зарр) ҳам у билан бирга кирди ва у зотнинг сўзларидан эшитиб, ўша жойда Исломни қабул қилди. Шунда Набий ﷺ унга: «Қавмингга қайт ва менинг буйруғим сенга етиб келгунича уларга (ушбу хабарни) етказ», — дедилар. (Абу Зарр): «Жоним Қўлида бўлган Зот билан қасамки, мен буни (калимани) улар орасида баланд овозда қичқираман», — деди. Сўнг у чиқиб, Масжидга келди ва энг баланд овози билан: «Ашҳаду ан ло илаҳа иллаллоҳ ва анна Муҳаммадан Расулуллоҳ (Гувоҳлик бераманки, Аллоҳдан бошқа илоҳ йўқ ва Муҳаммад Аллоҳнинг Расулидир)», — дея нидо қилди. Шунда қавм (Қурайш) қўзғалиб, уни йиқитгунларича уришди. Бас, Аббос келиб, унинг устига энгашиб: «Ҳолингизга вой! Билмайсизми, у Ғифордандир ва Шомга (борадиган) савдогарларингизнинг йўли улар (Ғифор)нинг устидандир?!» — деди ва уни улардан қутқариб олди. Сўнг (Абу Зарр) эртаси куни яна шунга ўхшаш (калимани айтиб қайтди) ва улар яна унга ташланиб, уришди. Бас, Аббос унинг устига энгашиб, уни қутқариб олди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَدُّويَهْ، قال حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ حَمَّادٍ الشُّعَيْثِيُّ، قال حَدَّثَنَا عَبَّادُ بْنُ مَنْصُورٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ خَيْرَ مَا تَدَاوَيْتُمْ بِهِ السَّعُوطُ وَاللَّدُودُ وَالْحِجَامَةُ وَالْمَشِيُّ ‏"‏ ‏.‏ فَلَمَّا اشْتَكَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَدَّهُ أَصْحَابُهُ فَلَمَّا فَرَغُوا قَالَ ‏"‏ لُدُّوهُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَلُدُّوا كُلُّهُمْ غَيْرَ الْعَبَّاسِ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Rasululloh ﷺ: «Davolanadigan narsalaringizning eng yaxshisi — saʼut (burunga tomiziladigan dori), ladud (ogʻiz chetidan tomiziladigan dori), hijoma (qon olish) va mashiy (ich yumshatuvchi)dir», dedilar. Rasululloh ﷺ kasal boʻlganlarida, sahobalari u zotni ladud bilan davoladilar. Tugatganlaridan keyin u zot: «Ularni ham ladud (bilan davolanglar)», dedilar. (Roviy) aytdi: Shunda Abbosdan boshqa hammalari ladud bilan davolandilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Даволанадиган нарсаларингизнинг энг яхшиси — саъут (бурунга томизиладиган дори), ладуд (оғиз четидан томизиладиган дори), ҳижома (қон олиш) ва маший (ич юмшатувчи)дир», дедилар. Расулуллоҳ ﷺ касал бўлганларида, саҳобалари у зотни ладуд билан даволадилар. Тугатганларидан кейин у зот: «Уларни ҳам ладуд (билан даволанглар)», дедилар. (Ровий) айтди: Шунда Аббосдан бошқа ҳаммалари ладуд билан даволандилар.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مَهْدِيٍّ، حَدَّثَنِي عَلِيُّ بْنُ مُسْهِرٍ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي زِيَادٍ، أَخْبَرَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ عَمْرِو بْنِ الأَحْوَصِ، عَنْ أُمِّهِ، قَالَتْ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَرْمِي الْجَمْرَةَ مِنْ بَطْنِ الْوَادِي وَهُوَ رَاكِبٌ يُكَبِّرُ مَعَ كُلِّ حَصَاةٍ وَرَجُلٌ مِنْ خَلْفِهِ يَسْتُرُهُ فَسَأَلْتُ عَنِ الرَّجُلِ فَقَالُوا الْفَضْلُ بْنُ الْعَبَّاسِ وَازْدَحَمَ النَّاسُ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَا أَيُّهَا النَّاسُ لاَ يَقْتُلْ بَعْضُكُمْ بَعْضًا وَإِذَا رَمَيْتُمُ الْجَمْرَةَ فَارْمُوا بِمِثْلِ حَصَى الْخَذْفِ ‏"‏ ‏.‏

Sulaymon ibn Amr ibn al-Ahvas (rahimahulloh) onasi (roziyallohu anho)dan rivoyat qiladi. U: Men Rasululloh ﷺ vodiy ichidan, ulov ustida turgan holda, har bir tosh bilan takbir aytib, jamraga tosh otayotganlarini koʻrdim. Bir kishi ortlaridan turib u zotni (odamlardan) toʻsib turardi. Men u kishi haqida soʻradim. Ular: «U Fazl ibn Abbosdir», dedilar. Odamlar tiqilinch qildilar. Shunda Paygʻambar ﷺ: «Ey odamlar, bir-biringizni oʻldirmanglar; jamraga tosh otsangiz, barmoq orasidagi mayda toshlardek (tosh) bilan otinglar», dedilar.Сулаймон ибн Амр ибн ал-Аҳвас (раҳимаҳуллоҳ) онаси (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилади. У: Мен Расулуллоҳ ﷺ водий ичидан, улов устида турган ҳолда, ҳар бир тош билан такбир айтиб, жамрага тош отаётганларини кўрдим. Бир киши ортларидан туриб у зотни (одамлардан) тўсиб турарди. Мен у киши ҳақида сўрадим. Улар: «У Фазл ибн Аббосдир», дедилар. Одамлар тиқилинч қилдилар. Шунда Пайғамбар ﷺ: «Эй одамлар, бир-бирингизни ўлдирманглар; жамрага тош отсангиз, бармоқ орасидаги майда тошлардек (тош) билан отинглар», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ قُدَامَةَ، عَنْ جَرِيرٍ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ الْفَتْحِ ‏"‏ هَذَا الْبَلَدُ حَرَّمَهُ اللَّهُ يَوْمَ خَلَقَ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضَ فَهُوَ حَرَامٌ بِحُرْمَةِ اللَّهِ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ لاَ يُعْضَدُ شَوْكُهُ وَلاَ يُنَفَّرُ صَيْدُهُ وَلاَ يَلْتَقِطُ لُقَطَتَهُ إِلاَّ مَنْ عَرَّفَهَا وَلاَ يُخْتَلَى خَلاَهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ الْعَبَّاسُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِلاَّ الإِذْخِرَ ‏.‏ فَذَكَرَ كَلِمَةً مَعْنَاهَا ‏"‏ إِلاَّ الإِذْخِرَ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Makka fathi kuni: «Bu shaharni Alloh osmonlar va yerni yaratgan kuni harom qilgan. Shu sababli u qiyomat kunigacha Allohning taqiqi bilan haromdir. Uning tikanaklari kesilmaydi, ovi hurkitilmaydi, topib olingan narsasi eʼlon qiladigan kishidan boshqa hech kim tomonidan olinmaydi va uning oʻt-oʻlani yulinmaydi», dedilar. Abbos: «Ey Rasululloh, idxirdan boshqasi», dedi. U zot idxirni mustasno qildilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Макка фатҳи куни: «Бу шаҳарни Аллоҳ осмонлар ва ерни яратган куни ҳаром қилган. Шу сабабли у қиёмат кунигача Аллоҳнинг тақиқи билан ҳаромдир. Унинг тиканаклари кесилмайди, ови ҳуркитилмайди, топиб олинган нарсаси эълон қиладиган кишидан бошқа ҳеч ким томонидан олинмайди ва унинг ўт-ўлани юлинмайди», дедилар. Аббос: «Эй Расулуллоҳ, идхирдан бошқаси», деди. У зот идхирни мустасно қилдилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ إِسْرَائِيلَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الأَرْقَمِ بْنِ شُرَحْبِيلَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ لَمَّا مَرِضَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ مَرَضَهُ الَّذِي مَاتَ فِيهِ كَانَ فِي بَيْتِ عَائِشَةَ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ ادْعُوا لِي عَلِيًّا ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ عَائِشَةُ يَا رَسُولَ اللَّهِ نَدْعُو لَكَ أَبَا بَكْرٍ قَالَ ‏"‏ ادْعُوهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ حَفْصَةُ يَا رَسُولَ اللَّهِ نَدْعُو لَكَ عُمَرَ قَالَ ‏"‏ ادْعُوهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ أُمُّ الْفَضْلِ يَا رَسُولَ اللَّهِ نَدْعُو لَكَ الْعَبَّاسَ قَالَ ‏"‏ نَعَمْ ‏"‏ ‏.‏ فَلَمَّا اجْتَمَعُوا رَفَعَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ رَأْسَهُ فَنَظَرَ فَسَكَتَ فَقَالَ عُمَرُ قُومُوا عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏.‏ ثُمَّ جَاءَ بِلاَلٌ يُؤْذِنُهُ بِالصَّلاَةِ فَقَالَ ‏"‏ مُرُوا أَبَا بَكْرٍ فَلْيُصَلِّ بِالنَّاسِ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَتْ عَائِشَةُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ أَبَا بَكْرٍ رَجُلٌ رَقِيقٌ حَصِرٌ وَمَتَى لاَ يَرَاكَ يَبْكِي وَالنَّاسُ يَبْكُونَ فَلَوْ أَمَرْتَ عُمَرَ يُصَلِّي بِالنَّاسِ ‏.‏ فَخَرَجَ أَبُو بَكْرٍ فَصَلَّى بِالنَّاسِ فَوَجَدَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ مِنْ نَفْسِهِ خِفَّةً فَخَرَجَ يُهَادَى بَيْنَ رَجُلَيْنِ وَرِجْلاَهُ تَخُطَّانِ فِي الأَرْضِ فَلَمَّا رَآهُ النَّاسُ سَبَّحُوا بِأَبِي بَكْرٍ فَذَهَبَ لِيَسْتَأْخِرَ فَأَوْمَأَ إِلَيْهِ النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ أَىْ مَكَانَكَ فَجَاءَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَجَلَسَ عَنْ يَمِينِهِ وَقَامَ أَبُو بَكْرٍ فَكَانَ أَبُو بَكْرٍ يَأْتَمُّ بِالنَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ وَالنَّاسُ يَأْتَمُّونَ بِأَبِي بَكْرٍ ‏.‏ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَأَخَذَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ مِنَ الْقِرَاءَةِ مِنْ حَيْثُ كَانَ بَلَغَ أَبُو بَكْرٍ ‏.‏ قَالَ وَكِيعٌ وَكَذَا السُّنَّةُ ‏.‏ قَالَ فَمَاتَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فِي مَرَضِهِ ذَلِكَ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ oʻzlari vafot etgan kasalliklariga chalinganlarida, Oishaning uyida edilar. U zot: «Menga Alini chaqiringlar», dedilar. Oisha: «Ey Rasululloh, sizga Abu Bakrni chaqiraylikmi?» dedi. U zot: «Uni chaqiringlar», dedilar. Hafsa: «Ey Rasululloh, sizga Umarni chaqiraylikmi?» dedi. U zot: «Uni chaqiringlar», dedilar. Ummul-Fazl: «Ey Rasululloh, sizga Abbosni chaqiraylikmi?» dedi. U zot: «Ha», dedilar. Ular yigʻilishgach, Rasululloh ﷺ boshlarini koʻtarib qaradilar-da, jim boʻldilar. Shunda Umar: «Rasululloh ﷺning oldilaridan turinglar», dedi. Soʻng Bilol u zotni namozga chorlagani keldi. U zot: «Abu Bakrga ayting, odamlarga imom boʻlib namoz oʻqisin», dedilar. Oisha: «Ey Rasululloh, Abu Bakr yumshoq koʻngil, taʼsirchan kishi, sizni koʻrmasa yigʻlaydi, odamlar ham yigʻlaydi. Umarga buyursangiz, u odamlarga imom boʻlib namoz oʻqisa edi», dedi. Abu Bakr chiqib, odamlarga imom boʻlib namoz oʻqidi. Soʻng Rasululloh ﷺ oʻzlarida bir yengillik sezib, ikki kishining orasida suyanib chiqdilar, oyoqlari yerda sudralar edi. Odamlar u zotni koʻrishgach, Abu Bakrga tasbeh aytib ishora qilishdi. Abu Bakr orqaga chekinmoqchi boʻldi. Nabiy ﷺ unga: «Oʻrningda tur», deb ishora qildilar. Soʻng Rasululloh ﷺ kelib, uning oʻng tomoniga oʻtirdilar, Abu Bakr esa tik turdi. Abu Bakr Nabiy ﷺga iqtido qilar, odamlar esa Abu Bakrga iqtido qilar edilar. Ibn Abbos aytadi: Rasululloh ﷺ Abu Bakr yetgan joydan qiroatni davom ettirdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ўзлари вафот этган касалликларига чалинганларида, Оишанинг уйида эдилар. У зот: «Менга Алини чақиринглар», дедилар. Оиша: «Эй Расулуллоҳ, сизга Абу Бакрни чақирайликми?» деди. У зот: «Уни чақиринглар», дедилар. Ҳафса: «Эй Расулуллоҳ, сизга Умарни чақирайликми?» деди. У зот: «Уни чақиринглар», дедилар. Уммул-Фазл: «Эй Расулуллоҳ, сизга Аббосни чақирайликми?» деди. У зот: «Ҳа», дедилар. Улар йиғилишгач, Расулуллоҳ ﷺ бошларини кўтариб қарадилар-да, жим бўлдилар. Шунда Умар: «Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларидан туринглар», деди. Сўнг Билол у зотни намозга чорлагани келди. У зот: «Абу Бакрга айтинг, одамларга имом бўлиб намоз ўқисин», дедилар. Оиша: «Эй Расулуллоҳ, Абу Бакр юмшоқ кўнгил, таъсирчан киши, сизни кўрмаса йиғлайди, одамлар ҳам йиғлайди. Умарга буюрсангиз, у одамларга имом бўлиб намоз ўқиса эди», деди. Абу Бакр чиқиб, одамларга имом бўлиб намоз ўқиди. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ ўзларида бир енгиллик сезиб, икки кишининг орасида суяниб чиқдилар, оёқлари ерда судралар эди. Одамлар у зотни кўришгач, Абу Бакрга тасбеҳ айтиб ишора қилишди. Абу Бакр орқага чекинмоқчи бўлди. Набий ﷺ унга: «Ўрнингда тур», деб ишора қилдилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ келиб, унинг ўнг томонига ўтирдилар, Абу Бакр эса тик турди. Абу Бакр Набий ﷺга иқтидо қилар, одамлар эса Абу Бакрга иқтидо қилар эдилар. Ибн Аббос айтади: Расулуллоҳ ﷺ Абу Бакр етган жойдан қироатни давом эттирдилар.

حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنِ ابْنِ إِسْحَاقَ، قَالَ وَحَدَّثَنِي حُسَيْنُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ عِكْرِمَةَ، مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ لَمَّا أَرَادُوا أَنْ يَحْفِرُوا، لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَكَانَ أَبُو عُبَيْدَةَ بْنُ الْجَرَّاحِ يَضْرَحُ كَحَفْرِ أَهْلِ مَكَّةَ وَكَانَ أَبُو طَلْحَةَ زَيْدُ بْنُ سَهْلٍ يَحْفِرُ لِأَهْلِ الْمَدِينَةِ فَكَانَ يَلْحَدُ فَدَعَا الْعَبَّاسُ رَجُلَيْنِ فَقَالَ لِأَحَدِهِمَا اذْهَبْ إِلَى أَبِي عُبَيْدَةَ وَلِلْآخَرِ اذْهَبْ إِلَى أَبِي طَلْحَةَ اللَّهُمَّ خِرْ لِرَسُولِكَ قَالَ فَوَجَدَ صَاحِبُ أَبِي طَلْحَةَ أَبَا طَلْحَةَ فَجَاءَ بِهِ فَلَحَدَ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U dedi: «Rasululloh ﷺga qabr qazimoqchi boʻlganlarida, Abu Ubayda ibn al-Jarroh Makka ahli qazigandek yorib qazir, Abu Talha Zayd ibn Sahl esa Madina ahli uchun lahad qilib qazir edi. Shunda Abbos ikki kishini chaqirib, biriga: ‹Abu Ubaydaning oldiga bor›, ikkinchisiga: ‹Abu Talhaning oldiga bor. Ey Alloh, Rasulingga xayrni ixtiyor qil›, dedi. Abu Talhaga yuborilgan kishi Abu Talhani topib keldi, u esa Rasululloh ﷺ uchun lahad qazidi».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У деди: «Расулуллоҳ ﷺга қабр қазимоқчи бўлганларида, Абу Убайда ибн ал-Жарроҳ Макка аҳли қазигандек ёриб қазир, Абу Талҳа Зайд ибн Саҳл эса Мадина аҳли учун лаҳад қилиб қазир эди. Шунда Аббос икки кишини чақириб, бирига: ‹Абу Убайданинг олдига бор›, иккинчисига: ‹Абу Талҳанинг олдига бор. Эй Аллоҳ, Расулингга хайрни ихтиёр қил›, деди. Абу Талҳага юборилган киши Абу Талҳани топиб келди, у эса Расулуллоҳ ﷺ учун лаҳад қазиди».

وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ: أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ جَاءَ إِلَى السِّقَايَةِ فَاسْتَسْقَى. فَقَالَ الْعَبَّاسُ: يَا فَضْلُ اذْهَبْ إِلَى أُمِّكَ فَأْتِ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِشَرَابٍ مِنْ عِنْدِهَا فَقَالَ: «اسْقِنِي» فَقَالَ: يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّهُمْ يَجْعَلُونَ أَيْدِيَهُمْ فِيهِ قَالَ: «اسْقِنِي» . فَشرب مِنْهُ ثُمَّ أَتَى زَمْزَمَ وَهُمْ يَسْقُونَ وَيَعْمَلُونَ فِيهَا. فَقَالَ: «اعْمَلُوا فَإِنَّكُمْ عَلَى عَمَلٍ صَالِحٍ» . ثُمَّ قَالَ: «لَوْلَا أَنْ تُغْلَبُوا لَنَزَلْتُ حَتَّى أَضَعَ الْحَبْلَ عَلَى هَذِهِ» . وَأَشَارَ إِلَى عَاتِقِهِ. رَوَاهُ البُخَارِيّ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ suv (tarqatiladigan) joyga kelib, suv soʻradilar. Abbos: «Ey Fazl, onangning oldiga borib, Rasululloh ﷺ uchun undan suv olib kel», — dedi. Rasululloh ﷺ: «Menga (shu yerdan) suv ber», — dedilar. Abbos: «Yo Rasululloh, odamlar unga qoʻllarini (tiqib) solyapti (yaʼni u toza emas)», — dedi. Rasululloh ﷺ yana: «Menga suv ber», — dedilar. Bas, u zot oʻsha suvdan ichdilar, soʻng Zamzam (qudugʻi) tomonga bordilar — u yerda odamlar boshqalarga suv berayotgan va (qudukdan suv tortib) ishlayotgan edi. Paygʻambar ﷺ ularga: «Davom etinglar! Sizlar yaxshi amal qilyapsiz», — dedilar. Soʻng u zot: «Agar men — boshqa odamlar siz bilan (Zamzamdan suv tortishda) raqobatlashib ketishidan — qoʻrqmaganimda, albatta arqonni olib, uni mana bunga (yaʼni yelkasiga) qoʻyar edim (yaʼni oʻzim suv tortar edim)», — dedilar va buni aytganda, u zot yelkasiga ishora qildi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ сув (тарқатиладиган) жойга келиб, сув сўрадилар. Аббос: «Эй Фазл, онангнинг олдига бориб, Расулуллоҳ ﷺ учун ундан сув олиб кел», — деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Менга (шу ердан) сув бер», — дедилар. Аббос: «Ё Расулуллоҳ, одамлар унга қўлларини (тиқиб) соляпти (яъни у тоза эмас)», — деди. Расулуллоҳ ﷺ яна: «Менга сув бер», — дедилар. Бас, у зот ўша сувдан ичдилар, сўнг Замзам (қудуғи) томонга бордилар — у ерда одамлар бошқаларга сув бераётган ва (қудукдан сув тортиб) ишлаётган эди. Пайғамбар ﷺ уларга: «Давом этинглар! Сизлар яхши амал қиляпсиз», — дедилар. Сўнг у зот: «Агар мен — бошқа одамлар сиз билан (Замзамдан сув тортишда) рақобатлашиб кетишидан — қўрқмаганимда, албатта арқонни олиб, уни мана бунга (яъни елкасига) қўяр эдим (яъни ўзим сув тортар эдим)», — дедилар ва буни айтганда, у зот елкасига ишора қилди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ الْمُبَارَكِ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ حَبِيبٍ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا عَمْرٌو، عَنْ ذَكْوَانَ، عَنْ صُهَيْبٍ قَالَ‏:‏ رَأَيْتُ عَلِيًّا يُقَبِّلُ يَدَ الْعَبَّاسِ وَرِجْلَيْهِ‏.‏

Suhayb (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Ali (roziyallohu anhu)ning Abbos (roziyallohu anhu)ning qoʻlini va oyoqlarini oʻpayotganini koʻrdim.Суҳайб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Али (розияллоҳу анҳу)нинг Аббос (розияллоҳу анҳу)нинг қўлини ва оёқларини ўпаётганини кўрдим.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَلالُ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ عُمَرَ، قَالَ‏:‏ سَمِعْتُ مَالِكَ بْنَ أَنَسٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ مَالِكِ بْنِ أَوْسِ بْنِ الْحَدَثَانِ، قَالَ‏:‏ دَخَلْتُ عَلَى عُمَرَ فَدَخَلَ عَلَيْهِ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَوْفٍ، وَطَلْحَةُ، وَسَعْدٌ، وَجَاءَ عَلِيٌّ، وَالْعَبَّاسُ، يَخْتَصِمَانِ، فَقَالَ لَهُمْ عُمَرُ‏:‏ أَنْشُدُكُمْ بِالَّذِي بِإِذْنِهِ تَقُومُ السَّمَاءُ وَالأَرْضُ، أَتَعْلَمُونَ أَنَّ رَسُولَ اللهِ صلى الله عليه وسلم، قَالَ‏:‏ لا نُورَثُ، مَا تَرَكْنَاهُ صَدَقَةٌ، فَقَالُوا‏:‏ اللَّهُمَّ نَعَمْ وَفِي الْحَدِيثِ قِصَّةٌ طَوِيلَةٌ‏.‏

Molik ibn Avs aytadi: Umar ibn Xattob menga (odam) yubordi, men kun koʻtarilgan paytda uning oldiga keldim. Uni uyida soʻridan toʻshamasi ustiga yastanib, charm yostiqqa suyangan holda oʻtirgan koʻrdim. U menga: «Ey Mol! Qavmingdan baʼzi xonadon ahli (yordam soʻrab) shoshilib kelishdi, men ular haqida ozgina (mol) berishni buyurdim. Mana shuni olib, ular orasida boʻlib ber», dedi. Men: «Buni mendan boshqaga buyursangiz edi», dedim. U: «Olaver, ey Mol!», dedi. Shu payt Yarfaʼ kelib: «Ey amirul-moʻminin! Usmon, Abdurahmon ibn Avf, Zubayr va Saʼd (huzuringizga kirmoqchi)lar, ruxsat bormi?» dedi. Umar: «Ha», deb ularga izn berdi, ular kirishdi. Soʻng u (yana) kelib: «Abbos va Ali (haqida) izningiz bormi?» dedi. U: «Ha», deb ikkoviga izn berdi. Abbos: «Ey amirul-moʻminin! Men bilan bu yolgʻonchi, gunohkor, ahdni buzuvchi, xiyonatkor oraligʻida hukm chiqaring», dedi. Hozir boʻlganlar: «Ha, ey amirul-moʻminin! Ularning orasida hukm chiqarib, ularni tinchlantiring», dedilar. Molik ibn Avs dedi: «Menga ular (Abbos bilan Ali) shu maqsadda u ikkovini oldindan yuborgandek tuyuldi». Umar: «Shoshmanglar! Sizlardan izni bilan osmonu yer turib turadigan Alloh nomi bilan soʻrayman: Rasululloh ﷺ: ‹Bizga (paygʻambarlarga) meros boʻlmaydi, biz qoldirgan narsa sadaqadir› deganlarini bilasizmi?» dedi. Ular: «Ha», dedilar. Soʻng Abbos bilan Aliga yuzlanib: «Izni bilan osmonu yer turib turadigan Alloh nomi bilan ikkovingizdan soʻrayman: Rasululloh ﷺ: ‹Bizga meros boʻlmaydi, biz qoldirgan narsa sadaqadir› deganlarini bilasizmi?» dedi. Ular: «Ha», dedilar. Shunda Umar: «Alloh azza va jalla Rasuli ﷺ ni undan boshqa hech kimga xos qilmagan bir narsa bilan xoslagan edi. (Alloh) shunday dedi: {Alloh Rasuliga shaharlar ahlidan in qaytargan narsa Alloh va Rasul uchundir} — undan oldingi oyatni ham oʻqidimi-yoʻqmi, bilmayman, — dedi. — Rasululloh ﷺ Banu Naziyrning mollarini sizlar orasingizda boʻlib berdilar. Vallohi, u sizlardan oʻzlarini afzal koʻrmadilar va uni sizlardan tashqari oʻzlariga olib qolmadilar — toki shu mol (ortib) qoldi. Rasululloh ﷺ undan bir yillik nafaqani olar, soʻng qolganini (umumiy) molning oʻzi (yoʻli) bilan sarflar edilar», dedi. Soʻng: «Izni bilan osmonu yer turib turadigan Alloh nomi bilan soʻrayman: buni bilasizmi?» dedi. Ular: «Ha», dedilar. Soʻng Abbos bilan Alidan ham jamoatdan soʻraganidek qasam yuklab: «Buni ikkovingiz bilasizmi?» dedi. Ular: «Ha», dedilar. Umar dedi: «Rasululloh ﷺ vafot etganlarida Abu Bakr: ‹Men Rasululloh ﷺ ning vorisiman (ishlarini olib boruvchiman)›, dedi. Soʻng ikkovingiz kelib, sen (ey Abbos) jiyaningdan merosingni, bu (Ali) esa xotinining otasidan merosini talab qildingiz. Abu Bakr: ‹Rasululloh ﷺ: «Bizga meros boʻlmaydi, biz qoldirgan narsa sadaqadir», dedilar›, dedi. Shunda ikkovingiz uni yolgʻonchi, gunohkor, ahdni buzuvchi, xiyonatkor deb bildingiz, holbuki Alloh biladiki, u rost soʻzlovchi, yaxshilik qiluvchi, toʻgʻri yoʻldagi, haqqa ergashuvchi edi. Soʻng Abu Bakr vafot etdi, men esa Rasululloh ﷺ ning va Abu Bakrning vorisi boʻldim. Shunda ikkovingiz meni yolgʻonchi, gunohkor, ahdni buzuvchi, xiyonatkor deb bildingiz, holbuki Alloh biladiki, men rost soʻzlovchi, yaxshilik qiluvchi, toʻgʻri yoʻldagi, haqqa ergashuvchiman. Men uni (mol ishini) oʻz zimmamga oldim. Soʻng sen ham, bu ham — ikkovingiz birga, ishingiz bir holda — kelib: ‹Uni bizga bering›, dedingiz. Men: ‹Agar xohlasangiz, uni ikkovingizga beraman, lekin ikkovingiz uning ichida Rasululloh ﷺ qilgan ish bilan amal qilishni Alloh ahdi qilib zimmangizga olasiz›, dedim. Shunda ikkovingiz uni shu shart bilan oldingiz», dedi. Umar: «Shundaymi?» dedi. Ular: «Ha», dedilar. Umar dedi: «Soʻng ikkovingiz huzurimga kelib, oralaringizda (boshqacha) hukm qilishimni (talab qilyapsiz). Yoʻq, vallohi, qiyomat qoyim boʻlguncha oralaringizda bundan boshqa hukm qilmayman. Agar uni (idora qilishga) ojizlik qilsangiz, uni menga qaytaring».Молик ибн Авс айтади: Умар ибн Хаттоб менга (одам) юборди, мен кун кўтарилган пайтда унинг олдига келдим. Уни уйида сўридан тўшамаси устига ястаниб, чарм ёстиққа суянган ҳолда ўтирган кўрдим. У менга: «Эй Мол! Қавмингдан баъзи хонадон аҳли (ёрдам сўраб) шошилиб келишди, мен улар ҳақида озгина (мол) беришни буюрдим. Мана шуни олиб, улар орасида бўлиб бер», деди. Мен: «Буни мендан бошқага буюрсангиз эди», дедим. У: «Олавер, эй Мол!», деди. Шу пайт Ярфаъ келиб: «Эй амирул-мўминин! Усмон, Абдураҳмон ибн Авф, Зубайр ва Саъд (ҳузурингизга кирмоқчи)лар, рухсат борми?» деди. Умар: «Ҳа», деб уларга изн берди, улар киришди. Сўнг у (яна) келиб: «Аббос ва Али (ҳақида) изнингиз борми?» деди. У: «Ҳа», деб икковига изн берди. Аббос: «Эй амирул-мўминин! Мен билан бу ёлғончи, гуноҳкор, аҳдни бузувчи, хиёнаткор оралиғида ҳукм чиқаринг», деди. Ҳозир бўлганлар: «Ҳа, эй амирул-мўминин! Уларнинг орасида ҳукм чиқариб, уларни тинчлантиринг», дедилар. Молик ибн Авс деди: «Менга улар (Аббос билан Али) шу мақсадда у икковини олдиндан юборгандек туюлди». Умар: «Шошманглар! Сизлардан изни билан осмону ер туриб турадиган Аллоҳ номи билан сўрайман: Расулуллоҳ ﷺ: ‹Бизга (пайғамбарларга) мерос бўлмайди, биз қолдирган нарса садақадир› деганларини биласизми?» деди. Улар: «Ҳа», дедилар. Сўнг Аббос билан Алига юзланиб: «Изни билан осмону ер туриб турадиган Аллоҳ номи билан икковингиздан сўрайман: Расулуллоҳ ﷺ: ‹Бизга мерос бўлмайди, биз қолдирган нарса садақадир› деганларини биласизми?» деди. Улар: «Ҳа», дедилар. Шунда Умар: «Аллоҳ азза ва жалла Расули ﷺ ни ундан бошқа ҳеч кимга хос қилмаган бир нарса билан хослаган эди. (Аллоҳ) шундай деди: {Аллоҳ Расулига шаҳарлар аҳлидан ин қайтарган нарса Аллоҳ ва Расул учундир} — ундан олдинги оятни ҳам ўқидими-йўқми, билмайман, — деди. — Расулуллоҳ ﷺ Бану Назийрнинг молларини сизлар орасингизда бўлиб бердилар. Валлоҳи, у сизлардан ўзларини афзал кўрмадилар ва уни сизлардан ташқари ўзларига олиб қолмадилар — токи шу мол (ортиб) қолди. Расулуллоҳ ﷺ ундан бир йиллик нафақани олар, сўнг қолганини (умумий) молнинг ўзи (йўли) билан сарфлар эдилар», деди. Сўнг: «Изни билан осмону ер туриб турадиган Аллоҳ номи билан сўрайман: буни биласизми?» деди. Улар: «Ҳа», дедилар. Сўнг Аббос билан Алидан ҳам жамоатдан сўраганидек қасам юклаб: «Буни икковингиз биласизми?» деди. Улар: «Ҳа», дедилар. Умар деди: «Расулуллоҳ ﷺ вафот этганларида Абу Бакр: ‹Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг ворисиман (ишларини олиб борувчиман)›, деди. Сўнг икковингиз келиб, сен (эй Аббос) жиянингдан меросингни, бу (Али) эса хотинининг отасидан меросини талаб қилдингиз. Абу Бакр: ‹Расулуллоҳ ﷺ: «Бизга мерос бўлмайди, биз қолдирган нарса садақадир», дедилар›, деди. Шунда икковингиз уни ёлғончи, гуноҳкор, аҳдни бузувчи, хиёнаткор деб билдингиз, ҳолбуки Аллоҳ биладики, у рост сўзловчи, яхшилик қилувчи, тўғри йўлдаги, ҳаққа эргашувчи эди. Сўнг Абу Бакр вафот этди, мен эса Расулуллоҳ ﷺ нинг ва Абу Бакрнинг вориси бўлдим. Шунда икковингиз мени ёлғончи, гуноҳкор, аҳдни бузувчи, хиёнаткор деб билдингиз, ҳолбуки Аллоҳ биладики, мен рост сўзловчи, яхшилик қилувчи, тўғри йўлдаги, ҳаққа эргашувчиман. Мен уни (мол ишини) ўз зиммамга олдим. Сўнг сен ҳам, бу ҳам — икковингиз бирга, ишингиз бир ҳолда — келиб: ‹Уни бизга беринг›, дедингиз. Мен: ‹Агар хоҳласангиз, уни икковингизга бераман, лекин икковингиз унинг ичида Расулуллоҳ ﷺ қилган иш билан амал қилишни Аллоҳ аҳди қилиб зиммангизга оласиз›, дедим. Шунда икковингиз уни шу шарт билан олдингиз», деди. Умар: «Шундайми?» деди. Улар: «Ҳа», дедилар. Умар деди: «Сўнг икковингиз ҳузуримга келиб, ораларингизда (бошқача) ҳукм қилишимни (талаб қиляпсиз). Йўқ, валлоҳи, қиёмат қойим бўлгунча ораларингизда бундан бошқа ҳукм қилмайман. Агар уни (идора қилишга) ожизлик қилсангиз, уни менга қайтаринг».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَوْشَبٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ، حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ حَرَّمَ اللَّهُ مَكَّةَ، فَلَمْ تَحِلَّ لأَحَدٍ قَبْلِي وَلاَ لأَحَدٍ بَعْدِي، أُحِلَّتْ لِي سَاعَةً مِنْ نَهَارٍ، لاَ يُخْتَلَى خَلاَهَا، وَلاَ يُعْضَدُ شَجَرُهَا، وَلاَ يُنَفَّرُ صَيْدُهَا، وَلاَ تُلْتَقَطُ لُقَطَتُهَا إِلاَّ لِمُعَرِّفٍ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ الْعَبَّاسُ ـ رضى الله عنه ـ إِلاَّ الإِذْخِرَ لِصَاغَتِنَا وَقُبُورِنَا‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ إِلاَّ الإِذْخِرَ ‏"‏‏.‏ وَقَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لِقُبُورِنَا وَبُيُوتِنَا ‏"‏‏.‏ وَقَالَ أَبَانُ بْنُ صَالِحٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُسْلِمٍ، عَنْ صَفِيَّةَ بِنْتِ شَيْبَةَ، سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم مِثْلَهُ‏.‏ وَقَالَ مُجَاهِدٌ عَنْ طَاوُسٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ لِقَيْنِهِمْ وَبُيُوتِهِمْ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Alloh Makkani haram (muqaddas joy) qildi — u mendan oldin ham haram edi va mendan keyin ham haram boʻladi. U (Makkada jang qilish) menga kunning faqat bir necha soatigagina halol qilindi. Hech kim uning tikanli butalarini yulmasin, daraxtlarini kesmasin, ovini (haydab) hurkitmasin va tashlandiq (topilgan) narsani — uni (elga) eʼlon qiladigan (topuvchi)dan boshqa — olmasin», — dedilar. Shunda Abbos (Paygʻambar ﷺ ga): «Izxir mustasno — chunki u zargarlarimiz va qabrlarimiz uchun (kerak)», — dedi. Bas, Paygʻambar ﷺ: «Izxir mustasno», — deb qoʻshdilar. Abu Hurayra rivoyat qildiki, Paygʻambar ﷺ: «Izxir — qabrlarimiz va uylarimiz uchun — mustasno», — dedilar. Ibn Abbos: «(Izxir) ularning zargarlari va uylari uchun (mustasno)», — dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Аллоҳ Маккани ҳарам (муқаддас жой) қилди — у мендан олдин ҳам ҳарам эди ва мендан кейин ҳам ҳарам бўлади. У (Маккада жанг қилиш) менга куннинг фақат бир неча соатигагина ҳалол қилинди. Ҳеч ким унинг тиканли буталарини юлмасин, дарахтларини кесмасин, овини (ҳайдаб) ҳуркитмасин ва ташландиқ (топилган) нарсани — уни (элга) эълон қиладиган (топувчи)дан бошқа — олмасин», — дедилар. Шунда Аббос (Пайғамбар ﷺ га): «Изхир мустасно — чунки у заргарларимиз ва қабрларимиз учун (керак)», — деди. Бас, Пайғамбар ﷺ: «Изхир мустасно», — деб қўшдилар. Абу Ҳурайра ривоят қилдики, Пайғамбар ﷺ: «Изхир — қабрларимиз ва уйларимиз учун — мустасно», — дедилар. Ибн Аббос: «(Изхир) уларнинг заргарлари ва уйлари учун (мустасно)», — деди.

حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ هَاشِمِ بْنِ حَيَّانَ الْعَبْدِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، - يَعْنِي ابْنَ مَهْدِيٍّ - حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ سَلَمَةَ بْنِ كُهَيْلٍ، عَنْ كُرَيْبٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ بِتُّ لَيْلَةً عِنْدَ خَالَتِي مَيْمُونَةَ فَقَامَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مِنَ اللَّيْلِ فَأَتَى حَاجَتَهُ ثُمَّ غَسَلَ وَجْهَهُ وَيَدَيْهِ ثُمَّ نَامَ ثُمَّ قَامَ فَأَتَى الْقِرْبَةَ فَأَطْلَقَ شِنَاقَهَا ثُمَّ تَوَضَّأَ وُضُوءًا بَيْنَ الْوُضُوءَيْنِ وَلَمْ يُكْثِرْ وَقَدْ أَبْلَغَ ثُمَّ قَامَ فَصَلَّى فَقُمْتُ فَتَمَطَّيْتُ كَرَاهِيَةَ أَنْ يَرَى أَنِّي كُنْتُ أَنْتَبِهُ لَهُ فَتَوَضَّأْتُ فَقَامَ فَصَلَّى فَقُمْتُ عَنْ يَسَارِهِ فَأَخَذَ بِيَدِي فَأَدَارَنِي عَنْ يَمِينِهِ فَتَتَامَّتْ صَلاَةُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنَ اللَّيْلِ ثَلاَثَ عَشْرَةَ رَكْعَةً ثُمَّ اضْطَجَعَ فَنَامَ حَتَّى نَفَخَ وَكَانَ إِذَا نَامَ نَفَخَ فَأَتَاهُ بِلاَلٌ فَآذَنَهُ بِالصَّلاَةِ فَقَامَ فَصَلَّى وَلَمْ يَتَوَضَّأْ وَكَانَ فِي دُعَائِهِ ‏"‏ اللَّهُمَّ اجْعَلْ فِي قَلْبِي نُورًا وَفِي بَصَرِي نُورًا وَفِي سَمْعِي نُورًا وَعَنْ يَمِينِي نُورًا وَعَنْ يَسَارِي نُورًا وَفَوْقِي نُورًا وَتَحْتِي نُورًا وَأَمَامِي نُورًا وَخَلْفِي نُورًا وَعَظِّمْ لِي نُورًا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ كُرَيْبٌ وَسَبْعًا فِي التَّابُوتِ فَلَقِيتُ بَعْضَ وَلَدِ الْعَبَّاسِ فَحَدَّثَنِي بِهِنَّ فَذَكَرَ عَصَبِي وَلَحْمِي وَدَمِي وَشَعَرِي وَبَشَرِي وَذَكَرَ خَصْلَتَيْنِ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men bir kechasi xolam Maymunaning huzurida tunadim. Nabiy ﷺ tunda turib, hojatlarini bajardilar, soʻng yuzlarini va qoʻllarini yuvdilar, soʻng uxladilar. Soʻng turib, mesh (suv idishi) oldiga keldilar-da, uning bogʻichini yechdilar, soʻng ikki taharatning oʻrtasidagi (oʻrtacha) taharat qildilar — koʻp (suv ishlatmadilar), ammo (taharatni) mukammal qildilar. Soʻng turib namoz oʻqidilar. Men ham turdim-da, u zot meni oʻzlarini kuzatib turganimni bilib qolishlarini yoqtirmay kerishdim, soʻng taharat qildim. U zot turib namoz oʻqidilar, men u zotning chap tomonlarida turdim. Shunda u zot qoʻlimdan ushlab, meni oʻng tomonlariga aylantirib oʻtkazdilar. Rasululloh ﷺ ning tundagi namozlari oʻn uch rakaatga toʻldi. Soʻng yonboshlab uxladilar, hatto (pishqirib) xurrak otdilar — u zot uxlasalar xurrak otardilar. Soʻng Bilol kelib, u zotni namozdan ogohlantirdi. U zot turib namoz oʻqidilar, taharat qilmadilar. U zotning duolarida (shu soʻzlar) bor edi: «Allohim, qalbimga nur, koʻzimga nur, qulogʻimga nur, oʻngimga nur, chapimga nur, ustimga nur, ostimga nur, oldimga nur, ortimga nur qil va men uchun nurni ulkan qil». Kurayb dedi: Va sandiqda (yodda saqlangan) yetta (soʻz ham bor edi). Soʻng men Abbosning farzandlaridan biriga uchrashdim, u menga ularni hadis qilib aytdi va paylarim, goʻshtim, qonim, sochim va terimni zikr qildi, yana ikki xislatni zikr qildi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен бир кечаси холам Маймунанинг ҳузурида тунадим. Набий ﷺ тунда туриб, ҳожатларини бажардилар, сўнг юзларини ва қўлларини ювдилар, сўнг ухладилар. Сўнг туриб, меш (сув идиши) олдига келдилар-да, унинг боғичини ечдилар, сўнг икки таҳаратнинг ўртасидаги (ўртача) таҳарат қилдилар — кўп (сув ишлатмадилар), аммо (таҳаратни) мукаммал қилдилар. Сўнг туриб намоз ўқидилар. Мен ҳам турдим-да, у зот мени ўзларини кузатиб турганимни билиб қолишларини ёқтирмай керишдим, сўнг таҳарат қилдим. У зот туриб намоз ўқидилар, мен у зотнинг чап томонларида турдим. Шунда у зот қўлимдан ушлаб, мени ўнг томонларига айлантириб ўтказдилар. Расулуллоҳ ﷺ нинг тундаги намозлари ўн уч ракаатга тўлди. Сўнг ёнбошлаб ухладилар, ҳатто (пишқириб) хуррак отдилар — у зот ухласалар хуррак отардилар. Сўнг Билол келиб, у зотни намоздан огоҳлантирди. У зот туриб намоз ўқидилар, таҳарат қилмадилар. У зотнинг дуоларида (шу сўзлар) бор эди: «Аллоҳим, қалбимга нур, кўзимга нур, қулоғимга нур, ўнгимга нур, чапимга нур, устимга нур, остимга нур, олдимга нур, ортимга нур қил ва мен учун нурни улкан қил». Курайб деди: Ва сандиқда (ёдда сақланган) етта (сўз ҳам бор эди). Сўнг мен Аббоснинг фарзандларидан бирига учрашдим, у менга уларни ҳадис қилиб айтди ва пайларим, гўштим, қоним, сочим ва теримни зикр қилди, яна икки хислатни зикр қилди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، قَالَ أَخْبَرَنَا النَّضْرُ بْنُ شُمَيْلٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبَّادُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ سَمِعْتُ عِكْرِمَةَ، يَقُولُ كَانَ لاِبْنِ عَبَّاسٍ غِلْمَةٌ ثَلاَثَةٌ حَجَّامُونَ فَكَانَ اثْنَانِ مِنْهُمْ يُغِلاَّنِ عَلَيْهِ وَعَلَى أَهْلِهِ وَوَاحِدٌ يَحْجُمُهُ وَيَحْجُمُ أَهْلَهُ ‏.‏ قَالَ وَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ قَالَ نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ نِعْمَ الْعَبْدُ الْحَجَّامُ يُذْهِبُ الدَّمَ وَيُخِفُّ الصُّلْبَ وَيَجْلُو عَنِ الْبَصَرِ ‏"‏ ‏.‏ وَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ عُرِجَ بِهِ مَا مَرَّ عَلَى مَلإٍ مِنَ الْمَلاَئِكَةِ إِلاَّ قَالُوا عَلَيْكَ بِالْحِجَامَةِ ‏.‏ وَقَالَ ‏"‏ إِنَّ خَيْرَ مَا تَحْتَجِمُونَ فِيهِ يَوْمَ سَبْعَ عَشَرَةَ وَيَوْمَ تِسْعَ عَشَرَةَ وَيَوْمَ إِحْدَى وَعِشْرِينَ ‏"‏ ‏.‏ وَقَالَ ‏"‏ إِنَّ خَيْرَ مَا تَدَاوَيْتُمْ بِهِ السَّعُوطُ وَاللَّدُودُ وَالْحِجَامَةُ وَالْمَشِيُّ ‏"‏ ‏.‏ وَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَدَّهُ الْعَبَّاسُ وَأَصْحَابُهُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ لَدَّنِي فَكُلُّهُمْ أَمْسَكُوا فَقَالَ ‏"‏ لاَ يَبْقَى أَحَدٌ مِمَّنْ فِي الْبَيْتِ إِلاَّ لُدَّ ‏"‏ ‏.‏ غَيْرَ عَمِّهِ الْعَبَّاسِ قَالَ عَبْدٌ قَالَ النَّضْرُ اللَّدُودُ الْوَجُورُ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ عَبَّادِ بْنِ مَنْصُورٍ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَائِشَةَ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiyulloh ﷺ: «Qon oluvchi (hajjom) qanday yaxshi banda — u qonni ketkazadi, belni yengillashtiradi va koʻzni ravshan qiladi», dedilar. Yana u kishi (Ibn Abbos) aytdiki: Rasululloh ﷺni (meʼrojga) koʻtarilgan paytlarida farishtalardan biron jamoaning oldidan oʻtmadilar, illo ular: «Qon oldirishni (hijomani) lozim tut», dedilar. Va u zot: «Sizlar qon oldiradigan eng yaxshi (kunlar) — oyning oʻn yettinchi, oʻn toʻqqizinchi va yigirma birinchi kunidir», dedilar. Va u zot: «Sizlar davolanadigan eng yaxshi (narsalar) — saʼut (burunga tomiziladigan dori), ladud (ogʻizning yon tomonidan quyiladigan dori), qon oldirish (hijoma) va surgi (mashiy)dir», dedilar. Rasululloh ﷺga (kasal paytlarida) Abbos va sahobalari ladud (dori) quyishdi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Menga kim dori quydi?» dedilar. Hammalari (qoʻrqib) sukut qildilar. Soʻng u zot: «Uydagilardan biror kishi qolmasin, illo unga ham dori quyilsin», dedilar — amakilari Abbosdan boshqasiga. Abd aytdi: Nazr aytdi: «Ladud — bu vajur (ogʻizning yon tomonidan quyiladigan dori)dir», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir, biz uni faqat Abbod ibn Mansurning hadisidan bilamiz. Bu bobda Oishadan ham (rivoyat) bor.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набиюллоҳ ﷺ: «Қон олувчи (ҳажжом) қандай яхши банда — у қонни кетказади, белни енгиллаштиради ва кўзни равшан қилади», дедилар. Яна у киши (Ибн Аббос) айтдики: Расулуллоҳ ﷺни (меърожга) кўтарилган пайтларида фаришталардан бирон жамоанинг олдидан ўтмадилар, илло улар: «Қон олдиришни (ҳижомани) лозим тут», дедилар. Ва у зот: «Сизлар қон олдирадиган энг яхши (кунлар) — ойнинг ўн еттинчи, ўн тўққизинчи ва йигирма биринчи кунидир», дедилар. Ва у зот: «Сизлар даволанадиган энг яхши (нарсалар) — саъут (бурунга томизиладиган дори), ладуд (оғизнинг ён томонидан қуйиладиган дори), қон олдириш (ҳижома) ва сурги (маший)дир», дедилар. Расулуллоҳ ﷺга (касал пайтларида) Аббос ва саҳобалари ладуд (дори) қуйишди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Менга ким дори қуйди?» дедилар. Ҳаммалари (қўрқиб) сукут қилдилар. Сўнг у зот: «Уйдагилардан бирор киши қолмасин, илло унга ҳам дори қуйилсин», дедилар — амакилари Аббосдан бошқасига. Абд айтди: Назр айтди: «Ладуд — бу важур (оғизнинг ён томонидан қуйиладиган дори)дир», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир, биз уни фақат Аббод ибн Мансурнинг ҳадисидан биламиз. Бу бобда Оишадан ҳам (ривоят) бор.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ فَارِسٍ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنِ ابْنِ إِسْحَاقَ، حَدَّثَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ هُرْمُزَ الأَعْرَجُ، أَنَّ الْعَبَّاسَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْعَبَّاسِ، أَنْكَحَ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ الْحَكَمِ ابْنَتَهُ وَأَنْكَحَهُ عَبْدُ الرَّحْمَنِ ابْنَتَهُ وَكَانَا جَعَلاَ صَدَاقًا فَكَتَبَ مُعَاوِيَةُ إِلَى مَرْوَانَ يَأْمُرُهُ بِالتَّفْرِيقِ بَيْنَهُمَا وَقَالَ فِي كِتَابِهِ هَذَا الشِّغَارُ الَّذِي نَهَى عَنْهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Abdurahmon ibn Hurmuz al-Aʼraj (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Abbos ibn Abdulloh ibn Abbos oʻz qizini Abdurahmon ibn Hakamga nikohlab berdi, Abdurahmon ham oʻz qizini unga nikohlab berdi va ular bu (ayirboshni) mahr qilib qoʻygan edilar. Shunda Muoviya Marvonga ularning oʻrtasini ajratishni buyurib xat yozdi va xatida: «Bu — Rasululloh ﷺ qaytargan shigʻordir», dedi.Абдураҳмон ибн Ҳурмуз ал-Аъраж (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Аббос ибн Абдуллоҳ ибн Аббос ўз қизини Абдураҳмон ибн Ҳакамга никоҳлаб берди, Абдураҳмон ҳам ўз қизини унга никоҳлаб берди ва улар бу (айирбошни) маҳр қилиб қўйган эдилар. Шунда Муовия Марвонга уларнинг ўртасини ажратишни буюриб хат ёзди ва хатида: «Бу — Расулуллоҳ ﷺ қайтарган шиғордир», деди.

أَخْبَرَنَا سَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ هَذِهِ مَكَّةُ حَرَّمَهَا اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ يَوْمَ خَلَقَ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضَ لَمْ تَحِلَّ لأَحَدٍ قَبْلِي وَلاَ لأَحَدٍ بَعْدِي وَإِنَّمَا أُحِلَّتْ لِي سَاعَةً مِنْ نَهَارٍ وَهِيَ سَاعَتِي هَذِهِ حَرَامٌ بِحَرَامِ اللَّهِ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ لاَ يُخْتَلَى خَلاَهَا وَلاَ يُعْضَدُ شَجَرُهَا وَلاَ يُنَفَّرُ صَيْدُهَا وَلاَ تَحِلُّ لُقَطَتُهَا إِلاَّ لِمُنْشِدٍ ‏"‏ ‏.‏ فَقَامَ الْعَبَّاسُ وَكَانَ رَجُلاً مُجَرِّبًا فَقَالَ إِلاَّ الإِذْخِرَ فَإِنَّهُ لِبُيُوتِنَا وَقُبُورِنَا ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ إِلاَّ الإِذْخِرَ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Mana bu Makka — Alloh azza va jalla uni osmonlar va yerni yaratgan kuni harom qilgan. U mendan oldin ham hech kimga, mendan keyin ham hech kimga halol boʻlmagan. Menga esa faqat kunduzning bir soatida halol qilindi, u ham mana shu soatimdir. U qiyomat kunigacha Allohning harom qilishi bilan haromdir: uning oʻsimligi yulinmaydi, daraxti kesilmaydi, ovi hurkitilmaydi va uning tashlab ketilgan narsasi — eʼlon qilib egasini qidiruvchidan boshqasi uchun — olishga halol boʻlmaydi», dedilar. Shunda Abbos oʻrnidan turdi — u tajribali kishi edi — va: «Izxirdan boshqa, chunki u bizning uylarimiz va qabrlarimiz uchundir», dedi. Rasululloh ﷺ: «Izxirdan boshqa», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мана бу Макка — Аллоҳ азза ва жалла уни осмонлар ва ерни яратган куни ҳаром қилган. У мендан олдин ҳам ҳеч кимга, мендан кейин ҳам ҳеч кимга ҳалол бўлмаган. Менга эса фақат кундузнинг бир соатида ҳалол қилинди, у ҳам мана шу соатимдир. У қиёмат кунигача Аллоҳнинг ҳаром қилиши билан ҳаромдир: унинг ўсимлиги юлинмайди, дарахти кесилмайди, ови ҳуркитилмайди ва унинг ташлаб кетилган нарсаси — эълон қилиб эгасини қидирувчидан бошқаси учун — олишга ҳалол бўлмайди», дедилар. Шунда Аббос ўрнидан турди — у тажрибали киши эди — ва: «Изхирдан бошқа, чунки у бизнинг уйларимиз ва қабрларимиз учундир», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Изхирдан бошқа», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا أَنَّ فَاطِمَةَ، وَالْعَبَّاسَ أَتَيَا أَبَا بَكْرٍ يَلْتَمِسَانِ مِيرَاثَهُمَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُمَا حِينَئِذٍ يَطْلُبَانِ أَرْضَهُ مِنْ فَدَكَ وَسَهْمَهُ مِنْ خَيْبَرَ فَقَالَ لَهُمَا أَبُو بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ إِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ لَا نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ وَإِنَّمَا يَأْكُلُ آلُ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي هَذَا الْمَالِ وَإِنِّي وَاللَّهِ لَا أَدَعُ أَمْرًا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَصْنَعُهُ فِيهِ إِلَّا صَنَعْتُهُ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Fotima va Abbos Abu Bakr (roziyallohu anhu) huzuriga kelib, Rasululloh ﷺdan qolgan meroslarini soʻrashdi. Ular oʻsha paytda u zotning Fadakdagi yerini va Xaybardagi ulushini talab qilishardi. Abu Bakr (roziyallohu anhu) ularga: «Men Rasululloh ﷺning: ‹Bizga meros qilinmaydi, biz qoldirgan narsa sadaqadir. Muhammad ﷺning oilasi faqat shu moldan yeydi (kun kechiradi), xolos›, deganlarini eshitganman. Alloh nomiga qasamki, men Rasululloh ﷺ unda qilganini koʻrgan hech bir ishni tark qilmayman, balki uni qilaman», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Фотима ва Аббос Абу Бакр (розияллоҳу анҳу) ҳузурига келиб, Расулуллоҳ ﷺдан қолган меросларини сўрашди. Улар ўша пайтда у зотнинг Фадакдаги ерини ва Хайбардаги улушини талаб қилишарди. Абу Бакр (розияллоҳу анҳу) уларга: «Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Бизга мерос қилинмайди, биз қолдирган нарса садақадир. Муҳаммад ﷺнинг оиласи фақат шу молдан ейди (кун кечиради), холос›, деганларини эшитганман. Аллоҳ номига қасамки, мен Расулуллоҳ ﷺ унда қилганини кўрган ҳеч бир ишни тарк қилмайман, балки уни қиламан», дедилар.

وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: شَرِبَ رَجُلٌ فَسَكِرَ فَلُقِيَ يَمِيلُ فِي الْفَجِّ فَانْطُلِقَ بِهِ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَمَّا حَاذَى دَارَ الْعَبَّاسِ انْفَلَتَ فَدَخَلَ عَلَى الْعَبَّاسِ فَالْتَزَمَهُ فَذَكَرَ ذَلِكَ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فضحكَ وَقَالَ: «أفعَلَها؟» وَلم يأمرْ فيهِ بشيءٍ. رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Hasan ibn Ali va Muhammad ibn al-Musanno bizga rivoyat qildilar — bu (lafz) uning (Muhammadning) hadisidir — ikkisi dedi: Abu Osim bizga Ibn Jurayjdan, u Muhammad ibn Ali ibn Rukonadan, u Ikrimadan, u Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qildi: Rasululloh ﷺ may (xamr) ichish uchun belgilangan had taʼyin qilmaganlar. Ibn Abbos aytdi: Bir kishi (may) ichib, mast boʻldi va yoʻlda gandiraklab ketayotganini koʻrishdi. Soʻng uni Paygʻambar ﷺning oldilariga olib ketishdi. Abbosning uyiga roʻbaroʻ boʻlganida, u qochib, Abbosning huzuriga kirdi va unga yopishib oldi. Bu Paygʻambar ﷺga zikr qilinganida, u zot kulib: «U shunday qildimi?» dedilar va bu haqda hech narsani buyurmadilar. Abu Dovud aytdi: Bu Madina ahli yakka oʻzi rivoyat qilgan narsalardandir — bu Hasan ibn Alining hadisidir.Ҳасан ибн Али ва Муҳаммад ибн ал-Мусанно бизга ривоят қилдилар — бу (лафз) унинг (Муҳаммаднинг) ҳадисидир — иккиси деди: Абу Осим бизга Ибн Журайждан, у Муҳаммад ибн Али ибн Руконадан, у Икримадан, у Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилди: Расулуллоҳ ﷺ май (хамр) ичиш учун белгиланган ҳад таъйин қилмаганлар. Ибн Аббос айтди: Бир киши (май) ичиб, маст бўлди ва йўлда гандираклаб кетаётганини кўришди. Сўнг уни Пайғамбар ﷺнинг олдиларига олиб кетишди. Аббоснинг уйига рўбарў бўлганида, у қочиб, Аббоснинг ҳузурига кирди ва унга ёпишиб олди. Бу Пайғамбар ﷺга зикр қилинганида, у зот кулиб: «У шундай қилдими?» дедилар ва бу ҳақда ҳеч нарсани буюрмадилар. Абу Довуд айтди: Бу Мадина аҳли якка ўзи ривоят қилган нарсалардандир — бу Ҳасан ибн Алининг ҳадисидир.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ عَمْرٌو سَمِعْتُ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ أَتَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَبْدَ اللَّهِ بْنَ أُبَىٍّ بَعْدَ مَا أُدْخِلَ حُفْرَتَهُ فَأَمَرَ بِهِ فَأُخْرِجَ، فَوَضَعَهُ عَلَى رُكْبَتَيْهِ، وَنَفَثَ عَلَيْهِ مِنْ رِيقِهِ، وَأَلْبَسَهُ قَمِيصَهُ، فَاللَّهُ أَعْلَمُ، وَكَانَ كَسَا عَبَّاسًا قَمِيصًا‏.‏ قَالَ سُفْيَانُ وَقَالَ أَبُو هَارُونَ وَكَانَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَمِيصَانِ، فَقَالَ لَهُ ابْنُ عَبْدِ اللَّهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ، أَلْبِسْ أَبِي قَمِيصَكَ الَّذِي يَلِي جِلْدَكَ‏.‏ قَالَ سُفْيَانُ فَيُرَوْنَ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَلْبَسَ عَبْدَ اللَّهِ قَمِيصَهُ مُكَافَأَةً لِمَا صَنَعَ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Abdulloh ibn Ubay (munofiq)ning oldiga — u vafot etib, oʻz chuquriga (qabriga) qoʻyilgandan keyin — keldilar. U zot (uni qabrdan chiqarishni) buyurdilar va u chiqarildi. Soʻng u zot uni tizzalariga (qoʻydilar) va uning ustiga oʻz tupuklarini (purkadilar) hamda uni oʻz koʻylaklariga kiydirdilar. Alloh yaxshiroq biladi (nega shunday qilganlarini). Abdulloh ibn Ubay oʻz koʻylagini Abbosga kiyishga bergan edi. Abu Horun: «Oʻsha paytda Rasululloh ﷺ ning ikkita koʻylagi bor edi va Abdulloh ibn Ubayning oʻgʻli u zotga: ‹Yo Rasululloh, otamni — teringizga teggan koʻylagingizga kafanlang›, — dedi», — dedi. Sufyon qoʻshdi: «Shuning uchun odamlar — Paygʻambar ﷺ Abdullohni oʻz koʻylaklariga, u (Abdulloh) (amaki Abbosga) qilgan ishi evaziga, kafanlagan, deb oʻylaydi».Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Абдуллоҳ ибн Убай (мунофиқ)нинг олдига — у вафот этиб, ўз чуқурига (қабрига) қўйилгандан кейин — келдилар. У зот (уни қабрдан чиқаришни) буюрдилар ва у чиқарилди. Сўнг у зот уни тиззаларига (қўйдилар) ва унинг устига ўз тупукларини (пуркадилар) ҳамда уни ўз кўйлакларига кийдирдилар. Аллоҳ яхшироқ билади (нега шундай қилганларини). Абдуллоҳ ибн Убай ўз кўйлагини Аббосга кийишга берган эди. Абу Ҳорун: «Ўша пайтда Расулуллоҳ ﷺ нинг иккита кўйлаги бор эди ва Абдуллоҳ ибн Убайнинг ўғли у зотга: ‹Ё Расулуллоҳ, отамни — терингизга тегган кўйлагингизга кафанланг›, — деди», — деди. Суфён қўшди: «Шунинг учун одамлар — Пайғамбар ﷺ Абдуллоҳни ўз кўйлакларига, у (Абдуллоҳ) (амаки Аббосга) қилган иши эвазига, кафанлаган, деб ўйлайди».

وَحَدَّثَنِي هَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، وَمُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ جَرِيرٍ، أَخْبَرَنِي أَبِي قَالَ، سَمِعْتُ قَيْسَ بْنَ سَعْدٍ، يُحَدِّثُ عَنْ عَطَاءٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ بَعَثَنِي الْعَبَّاسُ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ فِي بَيْتِ خَالَتِي مَيْمُونَةَ فَبِتُّ مَعَهُ تِلْكَ اللَّيْلَةَ فَقَامَ يُصَلِّي مِنَ اللَّيْلِ فَقُمْتُ عَنْ يَسَارِهِ فَتَنَاوَلَنِي مِنْ خَلْفِ ظَهْرِهِ فَجَعَلَنِي عَلَى يَمِينِهِ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: (Otam) Abbos meni Nabiy ﷺ ning huzurlariga yubordi, u (zot) xolam Maymunaning uyida edilar. Men oʻsha kechasi u (zot) bilan tunadim. (U zot) tunda namoz oʻqish uchun turdilar, men esa chap tomonlariga turdim. Shunda (u zot) meni orqalaridan ushlab, oʻng tomonlariga oʻtkazdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: (Отам) Аббос мени Набий ﷺ нинг ҳузурларига юборди, у (зот) холам Маймунанинг уйида эдилар. Мен ўша кечаси у (зот) билан тунадим. (У зот) тунда намоз ўқиш учун турдилар, мен эса чап томонларига турдим. Шунда (у зот) мени орқаларидан ушлаб, ўнг томонларига ўтказдилар.

حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ حُبَابٍ الْعُكْلِيُّ، حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ عُبَيْدَةَ، حَدَّثَنِي سَعِيدُ بْنُ أَبِي سَعِيدٍ، مَوْلَى أَبِي بَكْرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ حَزْمٍ عَنْ أَبِي رَافِعٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِلْعَبَّاسِ ‏"‏ يَا عَمِّ أَلاَ أَصِلُكَ أَلاَ أَحْبُوكَ أَلاَ أَنْفَعُكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ بَلَى يَا رَسُولَ اللَّهِ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ يَا عَمِّ صَلِّ أَرْبَعَ رَكَعَاتٍ تَقْرَأُ فِي كُلِّ رَكْعَةٍ بِفَاتِحَةِ الْكِتَابِ وَسُورَةٍ فَإِذَا انْقَضَتِ الْقِرَاءَةُ فَقُلِ اللَّهُ أَكْبَرُ وَالْحَمْدُ لِلَّهِ وَسُبْحَانَ اللَّهِ وَلاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ خَمْسَ عَشْرَةَ مَرَّةً قَبْلَ أَنْ تَرْكَعَ ثُمَّ ارْكَعْ فَقُلْهَا عَشْرًا ثُمَّ ارْفَعْ رَأْسَكَ فَقُلْهَا عَشْرًا ثُمَّ اسْجُدْ فَقُلْهَا عَشْرًا ثُمَّ ارْفَعْ رَأْسَكَ فَقُلْهَا عَشْرًا ثُمَّ اسْجُدِ الثَّانِيَةَ فَقُلْهَا عَشْرًا ثُمَّ ارْفَعْ رَأْسَكَ فَقُلْهَا عَشْرًا قَبْلَ أَنْ تَقُومَ فَتِلْكَ خَمْسٌ وَسَبْعُونَ فِي كُلِّ رَكْعَةٍ وَهِيَ ثَلاَثُمِائَةٍ فِي أَرْبَعِ رَكَعَاتٍ فَلَوْ كَانَتْ ذُنُوبُكَ مِثْلَ رَمْلِ عَالِجٍ لَغَفَرَهَا اللَّهُ لَكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَمَنْ يَسْتَطِيعُ أَنْ يَقُولَهَا فِي كُلِّ يَوْمٍ قَالَ ‏"‏ فَإِنْ لَمْ تَسْتَطِعْ أَنْ تَقُولَهَا فِي كُلِّ يَوْمٍ فَقُلْهَا فِي جُمُعَةٍ فَإِنْ لَمْ تَسْتَطِعْ أَنْ تَقُولَهَا فِي جُمُعَةٍ فَقُلْهَا فِي شَهْرٍ ‏"‏ ‏.‏ فَلَمْ يَزَلْ يَقُولُ لَهُ حَتَّى قَالَ ‏"‏ فَقُلْهَا فِي سَنَةٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ أَبِي رَافِعٍ ‏.‏

Abu Rofiʼ (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Abbosga: «Ey amaki, sizga (yaxshilik) ulamaymi, sizga sovgʻa qilmaymi, sizga foyda keltirmaymi?» dedilar. U: «Albatta, ey Allohning Rasuli», dedi. U zot: «Ey amaki, toʻrt rakaat namoz oʻqing, har rakaatda Fotihatul-kitob va bir sura oʻqing. Qiroatni tugatganingizda, rukuʼga bormasdan oldin oʻn besh marta: ‹Allohu akbar, val-hamdu lillah, va subhanalloh, va la ilaha illalloh› deng. Soʻng rukuʼ qiling va uni oʻn marta ayting, soʻng boshingizni koʻtaring va uni oʻn marta ayting, soʻng sajda qiling va uni oʻn marta ayting, soʻng boshingizni koʻtaring va uni oʻn marta ayting, soʻng ikkinchi marta sajda qiling va uni oʻn marta ayting, soʻng turishdan oldin boshingizni koʻtaring va uni oʻn marta ayting. Mana shu har rakaatda yetmish besh (tasbeh) boʻladi, toʻrt rakaatda esa uch yuz boʻladi. Gunohlaringiz Olij qumlaridek koʻp boʻlsa ham, Alloh ularni kechiradi», dedilar. U: «Ey Allohning Rasuli, kim uni har kuni aytishga qodir boʻladi?» dedi. U zot: «Agar uni har kuni aytishga qodir boʻlmasang, uni jumada (haftada bir) ayt. Agar uni jumada aytishga qodir boʻlmasang, uni oyda ayt», dedilar. U zot toʻxtamay aytaverib, oxiri: «Uni yilda ayt», deguncha davom etdilar. Abu Iso aytdi: Bu Abu Rofiʼning rivoyatidan gʻarib hadisdir.Абу Рофиъ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Аббосга: «Эй амаки, сизга (яхшилик) уламайми, сизга совға қилмайми, сизга фойда келтирмайми?» дедилар. У: «Албатта, эй Аллоҳнинг Расули», деди. У зот: «Эй амаки, тўрт ракаат намоз ўқинг, ҳар ракаатда Фотиҳатул-китоб ва бир сура ўқинг. Қироатни тугатганингизда, рукуъга бормасдан олдин ўн беш марта: ‹Аллоҳу акбар, вал-ҳамду лиллаҳ, ва субҳаналлоҳ, ва ла илаҳа иллаллоҳ› денг. Сўнг рукуъ қилинг ва уни ўн марта айтинг, сўнг бошингизни кўтаринг ва уни ўн марта айтинг, сўнг сажда қилинг ва уни ўн марта айтинг, сўнг бошингизни кўтаринг ва уни ўн марта айтинг, сўнг иккинчи марта сажда қилинг ва уни ўн марта айтинг, сўнг туришдан олдин бошингизни кўтаринг ва уни ўн марта айтинг. Мана шу ҳар ракаатда етмиш беш (тасбеҳ) бўлади, тўрт ракаатда эса уч юз бўлади. Гуноҳларингиз Олиж қумларидек кўп бўлса ҳам, Аллоҳ уларни кечиради», дедилар. У: «Эй Аллоҳнинг Расули, ким уни ҳар куни айтишга қодир бўлади?» деди. У зот: «Агар уни ҳар куни айтишга қодир бўлмасанг, уни жумада (ҳафтада бир) айт. Агар уни жумада айтишга қодир бўлмасанг, уни ойда айт», дедилар. У зот тўхтамай айтавериб, охири: «Уни йилда айт», дегунча давом этдилар. Абу Исо айтди: Бу Абу Рофиънинг ривоятидан ғариб ҳадисдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ، عَنْ أَبِي الْعَبَّاسِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ ‏:‏ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏:‏ يَا رَسُولَ اللَّهِ أُجَاهِدُ قَالَ ‏:‏ ‏"‏ أَلَكَ أَبَوَانِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ‏:‏ نَعَمْ ‏.‏ قَالَ ‏:‏ ‏"‏ فَفِيهِمَا فَجَاهِدْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ ‏:‏ أَبُو الْعَبَّاسِ هَذَا الشَّاعِرُ اسْمُهُ السَّائِبُ بْنُ فَرُّوخَ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Nabiy ﷺning oldilariga kelib: «Yo Rasululloh, jihod qilaymi?» dedi. U zot: «Ota-onang bormi?» dedilar. U: «Ha», dedi. U zot: «Bas, ularning (xizmatlari) yoʻlida jihod qilgin», dedilar. Abu Dovud aytdi: Bu Abul-Abbos shoir boʻlib, uning ismi as-Soyib ibn Farruxdir.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир киши Набий ﷺнинг олдиларига келиб: «Ё Расулуллоҳ, жиҳод қилайми?» деди. У зот: «Ота-онанг борми?» дедилар. У: «Ҳа», деди. У зот: «Бас, уларнинг (хизматлари) йўлида жиҳод қилгин», дедилар. Абу Довуд айтди: Бу Абул-Аббос шоир бўлиб, унинг исми ас-Сойиб ибн Фаррухдир.

أَخْبَرَنَا عُثْمَانُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْحَجَّاجِ، قَالَ حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَكَحَ مَيْمُونَةَ وَهُوَ مُحْرِمٌ جَعَلَتْ أَمْرَهَا إِلَى الْعَبَّاسِ فَأَنْكَحَهَا إِيَّاهُ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ ehromda boʻlgan holatlarida Maymuna (roziyallohu anho)ga uylandilar. U (Maymuna) oʻz ishini Abbosga havola qilgan edi, u esa uni u zotga nikohlab berdi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ эҳромда бўлган ҳолатларида Маймуна (розияллоҳу анҳо)га уйландилар. У (Маймуна) ўз ишини Аббосга ҳавола қилган эди, у эса уни у зотга никоҳлаб берди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَمَّادٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنِ الْأَعْمَشِ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ رَجَاءٍ، عَنْ عُمَيْرٍ، مَوْلَى الْعَبَّاسِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ لَمَّا قُبِضَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَاسْتُخْلِفَ أَبُو بَكْرٍ خَاصَمَ الْعَبَّاسُ عَلِيًّا فِي أَشْيَاءَ تَرَكَهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ شَيْءٌ تَرَكَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَمْ يُحَرِّكْهُ فَلَا أُحَرِّكُهُ فَلَمَّا اسْتُخْلِفَ عُمَرُ اخْتَصَمَا إِلَيْهِ فَقَالَ شَيْءٌ لَمْ يُحَرِّكْهُ أَبُو بَكْرٍ فَلَسْتُ أُحَرِّكُهُ قَالَ فَلَمَّا اسْتُخْلِفَ عُثْمَانُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ اخْتَصَمَا إِلَيْهِ قَالَ فَأَسْكَتَ عُثْمَانُ وَنَكَسَ رَأْسَهُ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَخَشِيتُ أَنْ يَأْخُذَهُ فَضَرَبْتُ بِيَدِي بَيْنَ كَتِفَيْ الْعَبَّاسِ فَقُلْتُ يَا أَبَتِ أَقْسَمْتُ عَلَيْكَ إِلَّا سَلَّمْتَهُ لِعَلِيٍّ قَالَ فَسَلَّمَهُ لَهُ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ vafot etib, Abu Bakr xalifa boʻlganida, Abbos Ali bilan Rasululloh ﷺ qoldirgan baʼzi narsalar haqida bahslashdi. Abu Bakr (roziyallohu anhu): «Rasululloh ﷺ qoldirgan va oʻzgartirmagan narsani men ham oʻzgartirmayman», dedi. Umar xalifa boʻlganida, ular ikkovi bahslarini uning huzuriga olib bordilar. U: «Abu Bakr oʻzgartirmagan narsani men oʻzgartirmayman», dedi. Usmon (roziyallohu anhu) xalifa boʻlganida, ular bahslarini uning huzuriga olib bordilar. Usmon jim boʻlib, boshini quyi soldi. Ibn Abbos aytadi: Men uni (moldan mahrum) olib qoʻyishidan qoʻrqib, qoʻlim bilan Abbosning yelkalari orasiga urib: «Ey otajon, uni Aliga topshirishingni senga qasam qilib aytaman», dedim. Bas, u uni Aliga topshirdi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ вафот этиб, Абу Бакр халифа бўлганида, Аббос Али билан Расулуллоҳ ﷺ қолдирган баъзи нарсалар ҳақида баҳслашди. Абу Бакр (розияллоҳу анҳу): «Расулуллоҳ ﷺ қолдирган ва ўзгартирмаган нарсани мен ҳам ўзгартирмайман», деди. Умар халифа бўлганида, улар иккови баҳсларини унинг ҳузурига олиб бордилар. У: «Абу Бакр ўзгартирмаган нарсани мен ўзгартирмайман», деди. Усмон (розияллоҳу анҳу) халифа бўлганида, улар баҳсларини унинг ҳузурига олиб бордилар. Усмон жим бўлиб, бошини қуйи солди. Ибн Аббос айтади: Мен уни (молдан маҳрум) олиб қўйишидан қўрқиб, қўлим билан Аббоснинг елкалари орасига уриб: «Эй отажон, уни Алига топширишингни сенга қасам қилиб айтаман», дедим. Бас, у уни Алига топширди.

عَن ابْن عبَّاس قَالَ: إنَّ الله تَعَالَى فضل مُحَمَّدًا صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى الْأَنْبِيَاءِ وَعَلَى أَهْلِ السَّمَاءِ فَقَالُوا يَا أَبَا عَبَّاسٍ بِمَ فَضَّله الله عَلَى أَهْلِ السَّمَاءِ؟ قَالَ: إِنَّ اللَّهَ تَعَالَى قَالَ لِأَهْلِ السَّمَاءِ [وَمَنْ يَقُلْ مِنْهُمْ إِنِّي إِلَهٌ مِنْ دُونِهِ فَذَلِكَ نَجْزِيهِ جَهَنَّمَ كَذَلِكَ نجزي الظَّالِمين] وَقَالَ اللَّهُ تَعَالَى لِمُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: [إِنَّا فَتَحْنَا لَكَ فَتْحًا مُبِينًا لِيَغْفِرَ لَكَ اللَّهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِكَ وَمَا تأخَّر] قَالُوا: وَمَا فَضْلُهُ عَلَى الْأَنْبِيَاءِ؟ قَالَ: قَالَ اللَّهُ تَعَالَى: [وَمَا أَرْسَلْنَا مِنْ رَسُولٍ إِلَّا بِلِسَانِ قَوْمِهِ لِيُبَيِّنَ لَهُمْ فَيُضِلُّ اللَّهُ مَنْ يَشَاء] الْآيَةَ وَقَالَ اللَّهُ تَعَالَى لِمُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسلم: [وَمَا أَرْسَلْنَاك إِلَّا كَافَّة للنَّاس] فَأرْسلهُ إِلَى الْجِنّ وَالْإِنْس

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Rasululloh ﷺ bilan bir safarda edik. Men u zotdan bir narsa haqida uch marta soʻradim, ammo u zot menga javob bermadilar. Oʻzimga oʻzim: «Onang seni yoʻqotgur, ey Xattob oʻgʻli, Rasululloh ﷺga uch marta gapirding, u zot senga javob bermadilar», dedim. Soʻng ulovimga minib, mening haqimda biror narsa nozil boʻlganidan qoʻrqib, oldinga oʻtib ketdim. Shunda: «Ey Umar! Umar qani?» deb chaqirayotgan bir jarchini eshitdim. Men haqimda biror narsa nozil boʻlgan boʻlsa kerak deb oʻylab, orqaga qaytdim. Paygʻambar ﷺ: «Kecha menga bir sura nozil boʻldi, u menga dunyo va undagi bor narsalardan koʻra sevimliroqdir: {Albatta, Biz senga ochiq-oydin fath ato etdik. Alloh sening avvalgi va keyingi gunohlaringni magʻfirat qilishi uchun} (Fath 1-2)», dedilar.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бир сафарда эдик. Мен у зотдан бир нарса ҳақида уч марта сўрадим, аммо у зот менга жавоб бермадилар. Ўзимга ўзим: «Онанг сени йўқотгур, эй Хаттоб ўғли, Расулуллоҳ ﷺга уч марта гапирдинг, у зот сенга жавоб бермадилар», дедим. Сўнг уловимга миниб, менинг ҳақимда бирор нарса нозил бўлганидан қўрқиб, олдинга ўтиб кетдим. Шунда: «Эй Умар! Умар қани?» деб чақираётган бир жарчини эшитдим. Мен ҳақимда бирор нарса нозил бўлган бўлса керак деб ўйлаб, орқага қайтдим. Пайғамбар ﷺ: «Кеча менга бир сура нозил бўлди, у менга дунё ва ундаги бор нарсалардан кўра севимлироқдир: {Албатта, Биз сенга очиқ-ойдин фатҳ ато этдик. Аллоҳ сенинг аввалги ва кейинги гуноҳларингни мағфират қилиши учун} (Фатҳ 1-2)», дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ، حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنْ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم جَاءَ إِلَى السِّقَايَةِ، فَاسْتَسْقَى، فَقَالَ الْعَبَّاسُ يَا فَضْلُ اذْهَبْ إِلَى أُمِّكَ، فَأْتِ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِشَرَابٍ مِنْ عِنْدِهَا‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ اسْقِنِي ‏"‏‏.‏ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّهُمْ يَجْعَلُونَ أَيْدِيَهُمْ فِيهِ‏.‏ قَالَ ‏"‏ اسْقِنِي ‏"‏‏.‏ فَشَرِبَ مِنْهُ، ثُمَّ أَتَى زَمْزَمَ، وَهُمْ يَسْقُونَ وَيَعْمَلُونَ فِيهَا، فَقَالَ ‏"‏ اعْمَلُوا، فَإِنَّكُمْ عَلَى عَمَلٍ صَالِحٍ ـ ثُمَّ قَالَ ـ لَوْلاَ أَنْ تُغْلَبُوا لَنَزَلْتُ حَتَّى أَضَعَ الْحَبْلَ عَلَى هَذِهِ ‏"‏‏.‏ ـ يَعْنِي عَاتِقَهُ ـ وَأَشَارَ إِلَى عَاتِقِهِ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ suv (tarqatiladigan) joyga kelib, suv soʻradilar. Abbos: «Ey Fazl, onangning oldiga borib, Rasululloh ﷺ uchun undan suv olib kel», — dedi. Rasululloh ﷺ: «Menga (shu yerdan) suv ber», — dedilar. Abbos: «Yo Rasululloh, odamlar unga qoʻllarini (tiqib) solyapti (yaʼni u toza emas)», — dedi. Rasululloh ﷺ yana: «Menga suv ber», — dedilar. Bas, u zot oʻsha suvdan ichdilar, soʻng Zamzam (qudugʻi) tomonga bordilar — u yerda odamlar boshqalarga suv berayotgan va (qudukdan suv tortib) ishlayotgan edi. Paygʻambar ﷺ ularga: «Davom etinglar! Sizlar yaxshi amal qilyapsiz», — dedilar. Soʻng u zot: «Agar men — boshqa odamlar siz bilan (Zamzamdan suv tortishda) raqobatlashib ketishidan — qoʻrqmaganimda, albatta arqonni olib, uni mana bunga (yaʼni yelkasiga) qoʻyar edim (yaʼni oʻzim suv tortar edim)», — dedilar va buni aytganda, u zot yelkasiga ishora qildi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ сув (тарқатиладиган) жойга келиб, сув сўрадилар. Аббос: «Эй Фазл, онангнинг олдига бориб, Расулуллоҳ ﷺ учун ундан сув олиб кел», — деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Менга (шу ердан) сув бер», — дедилар. Аббос: «Ё Расулуллоҳ, одамлар унга қўлларини (тиқиб) соляпти (яъни у тоза эмас)», — деди. Расулуллоҳ ﷺ яна: «Менга сув бер», — дедилар. Бас, у зот ўша сувдан ичдилар, сўнг Замзам (қудуғи) томонга бордилар — у ерда одамлар бошқаларга сув бераётган ва (қудукдан сув тортиб) ишлаётган эди. Пайғамбар ﷺ уларга: «Давом этинглар! Сизлар яхши амал қиляпсиз», — дедилар. Сўнг у зот: «Агар мен — бошқа одамлар сиз билан (Замзамдан сув тортишда) рақобатлашиб кетишидан — қўрқмаганимда, албатта арқонни олиб, уни мана бунга (яъни елкасига) қўяр эдим (яъни ўзим сув тортар эдим)», — дедилар ва буни айтганда, у зот елкасига ишора қилди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، عَنْ إِسْرَائِيلَ، عَنْ سِمَاكٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ لَمَّا فَرَغَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ بَدْرٍ قِيلَ لَهُ عَلَيْكَ الْعِيرَ لَيْسَ دُونَهَا شَيْءٌ قَالَ فَنَادَاهُ الْعَبَّاسُ وَهُوَ فِي وَثَاقِهِ لاَ يَصْلُحُ وَقَالَ لأَنَّ اللَّهَ وَعَدَكَ إِحْدَى الطَّائِفَتَيْنِ وَقَدْ أَعْطَاكَ مَا وَعَدَكَ قَالَ ‏"‏ صَدَقْتَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Rasululloh ﷺ Badrdan forigʻ boʻlganida, u zotga: «Karvonni egallang, undan boshqa hech nima yoʻq», deyildi. Shunda Abbos — u bogʻlangan holda edi — u zotni chaqirib: «Bu durust emas», dedi va: «Chunki Alloh sizga ikki toifadan birini vaʼda qilgan edi, sizga vaʼda qilganini ato etdi», dedi. U zot: «Rost aytding», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У айтди: Расулуллоҳ ﷺ Бадрдан фориғ бўлганида, у зотга: «Карвонни эгалланг, ундан бошқа ҳеч нима йўқ», дейилди. Шунда Аббос — у боғланган ҳолда эди — у зотни чақириб: «Бу дуруст эмас», деди ва: «Чунки Аллоҳ сизга икки тоифадан бирини ваъда қилган эди, сизга ваъда қилганини ато этди», деди. У зот: «Рост айтдинг», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، وَمُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ فَارِسٍ الْمَعْنَى، قَالاَ حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ عُمَرَ الزَّهْرَانِيُّ، حَدَّثَنِي مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ مَالِكِ بْنِ أَوْسِ بْنِ الْحَدَثَانِ، قَالَ أَرْسَلَ إِلَىَّ عُمَرُ حِينَ تَعَالَى النَّهَارُ فَجِئْتُهُ فَوَجَدْتُهُ جَالِسًا عَلَى سَرِيرٍ مُفْضِيًا إِلَى رِمَالِهِ فَقَالَ حِينَ دَخَلْتُ عَلَيْهِ يَا مَالُ إِنَّهُ قَدْ دَفَّ أَهْلُ أَبْيَاتٍ مِنْ قَوْمِكَ وَإِنِّي قَدْ أَمَرْتُ فِيهِمْ بِشَىْءٍ فَاقْسِمْ فِيهِمْ ‏.‏ قُلْتُ لَوْ أَمَرْتَ غَيْرِي بِذَلِكَ ‏.‏ فَقَالَ خُذْهُ ‏.‏ فَجَاءَهُ يَرْفَأُ فَقَالَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ هَلْ لَكَ فِي عُثْمَانَ بْنِ عَفَّانَ وَعَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ وَالزُّبَيْرِ بْنِ الْعَوَّامِ وَسَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ قَالَ نَعَمْ ‏.‏ فَأَذِنَ لَهُمْ فَدَخَلُوا ثُمَّ جَاءَهُ يَرْفَأُ فَقَالَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ هَلْ لَكَ فِي الْعَبَّاسِ وَعَلِيٍّ قَالَ نَعَمْ ‏.‏ فَأَذِنَ لَهُمْ فَدَخَلُوا فَقَالَ الْعَبَّاسُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ اقْضِ بَيْنِي وَبَيْنَ هَذَا - يَعْنِي عَلِيًّا - فَقَالَ بَعْضُهُمْ أَجَلْ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ اقْضِ بَيْنَهُمَا وَارْحَمْهُمَا ‏.‏ قَالَ مَالِكُ بْنُ أَوْسٍ خُيِّلَ إِلَىَّ أَنَّهُمَا قَدَّمَا أُولَئِكَ النَّفَرَ لِذَلِكَ ‏.‏ فَقَالَ عُمَرُ رَحِمَهُ اللَّهُ اتَّئِدَا ‏.‏ ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَى أُولَئِكَ الرَّهْطِ فَقَالَ أَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ الَّذِي بِإِذْنِهِ تَقُومُ السَّمَاءُ وَالأَرْضُ هَلْ تَعْلَمُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا نَعَمْ ‏.‏ ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَى عَلِيٍّ وَالْعَبَّاسِ رضى الله عنهما فَقَالَ أَنْشُدُكُمَا بِاللَّهِ الَّذِي بِإِذْنِهِ تَقُومُ السَّمَاءُ وَالأَرْضُ هَلْ تَعْلَمَانِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالاَ نَعَمْ ‏.‏ قَالَ فَإِنَّ اللَّهَ خَصَّ رَسُولَهُ صلى الله عليه وسلم بِخَاصَّةٍ لَمْ يَخُصَّ بِهَا أَحَدًا مِنَ النَّاسِ فَقَالَ اللَّهُ تَعَالَى ‏{‏ وَمَا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ مِنْهُمْ فَمَا أَوْجَفْتُمْ عَلَيْهِ مِنْ خَيْلٍ وَلاَ رِكَابٍ وَلَكِنَّ اللَّهَ يُسَلِّطُ رُسُلَهُ عَلَى مَنْ يَشَاءُ وَاللَّهُ عَلَى كُلِّ شَىْءٍ قَدِيرٌ ‏}‏ وَكَانَ اللَّهُ أَفَاءَ عَلَى رَسُولِهِ بَنِي النَّضِيرِ فَوَاللَّهِ مَا اسْتَأْثَرَ بِهَا عَلَيْكُمْ وَلاَ أَخَذَهَا دُونَكُمْ فَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَأْخُذُ مِنْهَا نَفَقَةَ سَنَةٍ أَوْ نَفَقَتَهُ وَنَفَقَةَ أَهْلِهِ سَنَةً وَيَجْعَلُ مَا بَقِيَ أُسْوَةَ الْمَالِ ‏.‏ ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَى أُولَئِكَ الرَّهْطِ فَقَالَ أَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ الَّذِي بِإِذْنِهِ تَقُومُ السَّمَاءُ وَالأَرْضُ هَلْ تَعْلَمُونَ ذَلِكَ قَالُوا نَعَمْ ‏.‏ ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَى الْعَبَّاسِ وَعَلِيٍّ رضى الله عنهما فَقَالَ أَنْشُدُكُمَا بِاللَّهِ الَّذِي بِإِذْنِهِ تَقُومُ السَّمَاءُ وَالأَرْضُ هَلْ تَعْلَمَانِ ذَلِكَ قَالاَ نَعَمْ ‏.‏ فَلَمَّا تُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ أَبُو بَكْرٍ أَنَا وَلِيُّ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَجِئْتَ أَنْتَ وَهَذَا إِلَى أَبِي بَكْرٍ تَطْلُبُ أَنْتَ مِيرَاثَكَ مِنِ ابْنِ أَخِيكَ وَيَطْلُبُ هَذَا مِيرَاثَ امْرَأَتِهِ مِنْ أَبِيهَا فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ رَحِمَهُ اللَّهُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ ‏"‏ ‏.‏ وَاللَّهُ يَعْلَمُ إِنَّهُ لَصَادِقٌ بَارٌّ رَاشِدٌ تَابِعٌ لِلْحَقِّ فَوَلِيَهَا أَبُو بَكْرٍ فَلَمَّا تُوُفِّيَ أَبُو بَكْرٍ قُلْتُ أَنَا وَلِيُّ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَوَلِيُّ أَبِي بَكْرٍ فَوَلِيتُهَا مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ أَلِيَهَا فَجِئْتَ أَنْتَ وَهَذَا وَأَنْتُمَا جَمِيعٌ وَأَمْرُكُمَا وَاحِدٌ فَسَأَلْتُمَانِيهَا فَقُلْتُ إِنْ شِئْتُمَا أَنْ أَدْفَعَهَا إِلَيْكُمَا عَلَى أَنَّ عَلَيْكُمَا عَهْدَ اللَّهِ أَنْ تَلِيَاهَا بِالَّذِي كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَلِيهَا فَأَخَذْتُمَاهَا مِنِّي عَلَى ذَلِكَ ثُمَّ جِئْتُمَانِي لأَقْضِيَ بَيْنَكُمَا بِغَيْرِ ذَلِكَ وَاللَّهِ لاَ أَقْضِي بَيْنَكُمَا بِغَيْرِ ذَلِكَ حَتَّى تَقُومَ السَّاعَةُ فَإِنْ عَجَزْتُمَا عَنْهَا فَرُدَّاهَا إِلَىَّ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ إِنَّمَا سَأَلاَهُ أَنْ يَكُونَ يُصَيِّرُهُ بَيْنَهُمَا نِصْفَيْنِ لاَ أَنَّهُمَا جَهِلاَ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ ‏"‏ ‏.‏ فَإِنَّهُمَا كَانَا لاَ يَطْلُبَانِ إِلاَّ الصَّوَابَ ‏.‏ فَقَالَ عُمَرُ لاَ أُوقِعُ عَلَيْهِ اسْمَ الْقَسْمِ أَدَعُهُ عَلَى مَا هُوَ عَلَيْهِ ‏.‏

Molik ibn Avs ibn al-Hadason (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Kun koʻtarilganda Umar (roziyallohu anhu) menga (odam) yubordi. Men u kishining oldiga keldim. U kishini soʻri ustida, toʻshamasiz (xurmo poʻstlogʻi toʻldirilgan) boʻyrasiga yastanib oʻtirgan holda topdim. Men kirganimda u: «Ey Mol (Molik), sening qavmingdan baʼzi xonadon ahli (Madinaga) ketma-ket kelishdi. Men ular haqida bir narsa (ato) berishni buyurdim. Bas, uni ular orasida taqsimlab ber», dedi. Men: «Buni mendan boshqaga buyursangiz (yaxshi boʻlardi)», dedim. U: «Ol uni», dedi. Soʻng uning oldiga Yarfaʼ kelib: «Ey amirul-moʻminin, Usmon ibn Affon, Abdurrahmon ibn Avf, az-Zubayr ibn al-Avvom va Saʼd ibn Abu Vaqqos (kirishi)ga (ruxsat bormi)?» dedi. U: «Ha», dedi va ularga izn berdi, ular kirdilar. Soʻng yana uning oldiga Yarfaʼ kelib: «Ey amirul-moʻminin, Abbos va Ali (kirishi)ga (ruxsat bormi)?» dedi. U: «Ha», dedi va ularga izn berdi, ular kirdilar. Shunda Abbos: «Ey amirul-moʻminin, men bilan mana shuning — yaʼni Alining — oramizda hukm qil», dedi. Ulardan baʼzilari: «Ha, ey amirul-moʻminin, ularning orasida hukm qil va ularga rahm qil», dedi. Molik ibn Avs aytdi: Menga shunday tasavvur boʻldiki, ular ikkovi (Ali bilan Abbos) oʻsha (Usmon, Abdurrahmon va boshqa) kishilarni shu maqsadda oldinroq yuborgan edilar. Umar (rahimahulloh): «Shoshmanglar», dedi. Soʻng oʻsha jamoaga yuzlanib: «Sizlardan izni bilan osmon va yer turadigan Alloh nomi bilan soʻrayman: bilasizmi, Rasululloh ﷺ: ‹Bizga voris boʻlinmaydi, biz qoldirgan narsa sadaqadir›, deganlar?» dedi. Ular: «Ha», dedilar. Soʻng Ali va Abbos (roziyallohu anhumo)ga yuzlanib: «Sizlar ikkovingizdan izni bilan osmon va yer turadigan Alloh nomi bilan soʻrayman: bilasizlarmi, Rasululloh ﷺ: ‹Bizga voris boʻlinmaydi, biz qoldirgan narsa sadaqadir›, deganlar?» dedi. Ular ikkovi: «Ha», dedilar. U (Umar) dedi: «Bas, Alloh Oʻz Rasuli ﷺni odamlardan birortasiga ato etmagan bir xususiyat bilan xoslagan. Alloh taolo: {Allohning ularning (mol-mulkidan) Oʻz Rasuliga qaytarib bergan (oʻljasi) uchun sizlar na ot va na tuya choptirdingiz. Lekin Alloh Oʻz paygʻambarlarini Oʻzi xohlagan kishilar ustidan gʻolib qiladi. Alloh har bir narsaga qodirdir} (Hashr 6) degan. Alloh Banun-Naziyr (mollarini) Oʻz Rasuliga (oʻlja qilib) qaytarib bergan edi. Allohga qasamki, u zot ﷺ uni sizlardan (afzal koʻrib) oʻzlariga olib qolmadilar va sizlarni qoldirib uni egallab olmadilar. Bas, Rasululloh ﷺ undan bir yillik nafaqani — yoki oʻzlarining nafaqasi va ahllarining bir yillik nafaqasini — olar, qolganini esa (umumiy musulmonlar) moliga oʻxshatib (Alloh yoʻliga) sarflar edilar.» Soʻng oʻsha jamoaga yuzlanib: «Sizlardan izni bilan osmon va yer turadigan Alloh nomi bilan soʻrayman: buni bilasizmi?» dedi. Ular: «Ha», dedilar. Soʻng Abbos va Ali (roziyallohu anhumo)ga yuzlanib: «Sizlar ikkovingizdan izni bilan osmon va yer turadigan Alloh nomi bilan soʻrayman: buni bilasizlarmi?» dedi. Ular ikkovi: «Ha», dedilar. «Rasululloh ﷺ vafot etganlarida, Abu Bakr: ‹Men Rasululloh ﷺning vorisi (oʻrinbosari)man›, dedi. Bas, sen va mana bu (Abbos) Abu Bakrning oldiga keldingiz — sen aka-ukangning oʻgʻlidan (yaʼni Paygʻambardan) merosingni, mana bu esa xotinining (Fotimaning) otasidan merosini soʻrab. Shunda Abu Bakr (rahimahulloh): ‹Rasululloh ﷺ: ‹Bizga voris boʻlinmaydi, biz qoldirgan narsa sadaqadir›, deganlar›, dedi. Alloh biladiki, u (Abu Bakr) rostgoʻy, yaxshilik qiluvchi, toʻgʻri yoʻldagi, haqqa ergashuvchi edi. Bas, uni (oʻsha mol ishini) Abu Bakr boshqardi. Abu Bakr vafot etganida, men: ‹Men Rasululloh ﷺning va Abu Bakrning vorisiman›, dedim va Alloh xohlagancha uni boshqardim. Soʻng sen va mana bu (Abbos) keldingiz, ikkovingiz birga va ikkovingizning ishingiz bitta edi. Sizlar uni mendan soʻradingiz. Men: ‹Agar xohlasangiz, uni sizlarga, Rasululloh ﷺ uni boshqargan yoʻsinda boshqarishingizga Allohning ahdi (zimmangizda) boʻlishi sharti bilan topshiraman›, dedim. Bas, uni mendan shu shart bilan oldingiz. Soʻng ikkovingiz oramda boshqacha (taqsim) hukm qilishimni soʻrab kelyapsizlar. Allohga qasamki, men oraingizda undan boshqacha hukm qilmayman, toki qiyomat qoim boʻlguncha. Agar uni (boshqarishga) ojizlik qilsangiz, uni menga qaytaringlar.» Abu Dovud aytdi: Ular ikkovi faqat uni oralarida ikki boʻlakka boʻlishini soʻragan edilar; Paygʻambar ﷺ: ‹Bizga voris boʻlinmaydi, biz qoldirgan narsa sadaqadir›, deganlarini bilmaganliklaridan emas. Chunki ular ikkovi faqat toʻgʻrini (haqni) talab qilardilar. Bas, Umar: «Men unga ‹taqsim› nomini bermayman, uni oʻz holicha qoldiraman», dedi.Молик ибн Авс ибн ал-Ҳадасон (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Кун кўтарилганда Умар (розияллоҳу анҳу) менга (одам) юборди. Мен у кишининг олдига келдим. У кишини сўри устида, тўшамасиз (хурмо пўстлоғи тўлдирилган) бўйрасига ястаниб ўтирган ҳолда топдим. Мен кирганимда у: «Эй Мол (Молик), сенинг қавмингдан баъзи хонадон аҳли (Мадинага) кетма-кет келишди. Мен улар ҳақида бир нарса (ато) беришни буюрдим. Бас, уни улар орасида тақсимлаб бер», деди. Мен: «Буни мендан бошқага буюрсангиз (яхши бўларди)», дедим. У: «Ол уни», деди. Сўнг унинг олдига Ярфаъ келиб: «Эй амирул-мўминин, Усмон ибн Аффон, Абдурраҳмон ибн Авф, аз-Зубайр ибн ал-Аввом ва Саъд ибн Абу Ваққос (кириши)га (рухсат борми)?» деди. У: «Ҳа», деди ва уларга изн берди, улар кирдилар. Сўнг яна унинг олдига Ярфаъ келиб: «Эй амирул-мўминин, Аббос ва Али (кириши)га (рухсат борми)?» деди. У: «Ҳа», деди ва уларга изн берди, улар кирдилар. Шунда Аббос: «Эй амирул-мўминин, мен билан мана шунинг — яъни Алининг — орамизда ҳукм қил», деди. Улардан баъзилари: «Ҳа, эй амирул-мўминин, уларнинг орасида ҳукм қил ва уларга раҳм қил», деди. Молик ибн Авс айтди: Менга шундай тасаввур бўлдики, улар иккови (Али билан Аббос) ўша (Усмон, Абдурраҳмон ва бошқа) кишиларни шу мақсадда олдинроқ юборган эдилар. Умар (раҳимаҳуллоҳ): «Шошманглар», деди. Сўнг ўша жамоага юзланиб: «Сизлардан изни билан осмон ва ер турадиган Аллоҳ номи билан сўрайман: биласизми, Расулуллоҳ ﷺ: ‹Бизга ворис бўлинмайди, биз қолдирган нарса садақадир›, деганлар?» деди. Улар: «Ҳа», дедилар. Сўнг Али ва Аббос (розияллоҳу анҳумо)га юзланиб: «Сизлар икковингиздан изни билан осмон ва ер турадиган Аллоҳ номи билан сўрайман: биласизларми, Расулуллоҳ ﷺ: ‹Бизга ворис бўлинмайди, биз қолдирган нарса садақадир›, деганлар?» деди. Улар иккови: «Ҳа», дедилар. У (Умар) деди: «Бас, Аллоҳ Ўз Расули ﷺни одамлардан бирортасига ато этмаган бир хусусият билан хослаган. Аллоҳ таоло: {Аллоҳнинг уларнинг (мол-мулкидан) Ўз Расулига қайтариб берган (ўлжаси) учун сизлар на от ва на туя чоптирдингиз. Лекин Аллоҳ Ўз пайғамбарларини Ўзи хоҳлаган кишилар устидан ғолиб қилади. Аллоҳ ҳар бир нарсага қодирдир} (Ҳашр 6) деган. Аллоҳ Банун-Назийр (молларини) Ўз Расулига (ўлжа қилиб) қайтариб берган эди. Аллоҳга қасамки, у зот ﷺ уни сизлардан (афзал кўриб) ўзларига олиб қолмадилар ва сизларни қолдириб уни эгаллаб олмадилар. Бас, Расулуллоҳ ﷺ ундан бир йиллик нафақани — ёки ўзларининг нафақаси ва аҳлларининг бир йиллик нафақасини — олар, қолганини эса (умумий мусулмонлар) молига ўхшатиб (Аллоҳ йўлига) сарфлар эдилар.» Сўнг ўша жамоага юзланиб: «Сизлардан изни билан осмон ва ер турадиган Аллоҳ номи билан сўрайман: буни биласизми?» деди. Улар: «Ҳа», дедилар. Сўнг Аббос ва Али (розияллоҳу анҳумо)га юзланиб: «Сизлар икковингиздан изни билан осмон ва ер турадиган Аллоҳ номи билан сўрайман: буни биласизларми?» деди. Улар иккови: «Ҳа», дедилар. «Расулуллоҳ ﷺ вафот этганларида, Абу Бакр: ‹Мен Расулуллоҳ ﷺнинг вориси (ўринбосари)ман›, деди. Бас, сен ва мана бу (Аббос) Абу Бакрнинг олдига келдингиз — сен ака-укангнинг ўғлидан (яъни Пайғамбардан) меросингни, мана бу эса хотинининг (Фотиманинг) отасидан меросини сўраб. Шунда Абу Бакр (раҳимаҳуллоҳ): ‹Расулуллоҳ ﷺ: ‹Бизга ворис бўлинмайди, биз қолдирган нарса садақадир›, деганлар›, деди. Аллоҳ биладики, у (Абу Бакр) ростгўй, яхшилик қилувчи, тўғри йўлдаги, ҳаққа эргашувчи эди. Бас, уни (ўша мол ишини) Абу Бакр бошқарди. Абу Бакр вафот этганида, мен: ‹Мен Расулуллоҳ ﷺнинг ва Абу Бакрнинг ворисиман›, дедим ва Аллоҳ хоҳлаганча уни бошқардим. Сўнг сен ва мана бу (Аббос) келдингиз, икковингиз бирга ва икковингизнинг ишингиз битта эди. Сизлар уни мендан сўрадингиз. Мен: ‹Агар хоҳласангиз, уни сизларга, Расулуллоҳ ﷺ уни бошқарган йўсинда бошқаришингизга Аллоҳнинг аҳди (зиммангизда) бўлиши шарти билан топшираман›, дедим. Бас, уни мендан шу шарт билан олдингиз. Сўнг икковингиз орамда бошқача (тақсим) ҳукм қилишимни сўраб келяпсизлар. Аллоҳга қасамки, мен ораингизда ундан бошқача ҳукм қилмайман, токи қиёмат қоим бўлгунча. Агар уни (бошқаришга) ожизлик қилсангиз, уни менга қайтаринглар.» Абу Довуд айтди: Улар иккови фақат уни ораларида икки бўлакка бўлишини сўраган эдилар; Пайғамбар ﷺ: ‹Бизга ворис бўлинмайди, биз қолдирган нарса садақадир›, деганларини билмаганликларидан эмас. Чунки улар иккови фақат тўғрини (ҳақни) талаб қилардилар. Бас, Умар: «Мен унга ‹тақсим› номини бермайман, уни ўз ҳолича қолдираман», деди.