أَخْبَرَنَا يُوسُفُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي سُلَيْمَانُ الأَحْوَلُ، أَنَّ طَاوُسًا، أَخْبَرَهُ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم مَرَّ بِرَجُلٍ وَهُوَ يَطُوفُ بِالْكَعْبَةِ يَقُودُهُ إِنْسَانٌ بِخِزَامَةٍ فِي أَنْفِهِ فَقَطَعَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِيَدِهِ ثُمَّ أَمَرَهُ أَنْ يَقُودَهُ بِيَدِهِ . قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ وَأَخْبَرَنِي سُلَيْمَانُ أَنَّ طَاوُسًا أَخْبَرَهُ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم مَرَّ بِهِ وَهُوَ يَطُوفُ بِالْكَعْبَةِ وَإِنْسَانٌ قَدْ رَبَطَ يَدَهُ بِإِنْسَانٍ آخَرَ بِسَيْرٍ أَوْ خَيْطٍ أَوْ بِشَىْءٍ غَيْرِ ذَلِكَ فَقَطَعَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِيَدِهِ ثُمَّ قَالَ " قُدْهُ بِيَدِكَ " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Kaʼbani tavof qilayotgan bir kishining oldidan oʻtdilar, uni bir odam burniga solingan halqadan yetaklab borar edi. Shunda Nabiy ﷺ uni oʻz qoʻllari bilan uzib tashladilar, soʻng unga qoʻlidan yetaklashni buyurdilar. Yana bir rivoyatda: Nabiy ﷺ uning oldidan oʻtdilar, u Kaʼbani tavof qilayotgan edi va bir odam oʻz qoʻlini boshqa bir odamning qoʻliga tasma yoki ip yoki bundan boshqa bir narsa bilan bogʻlab olgan edi. Shunda Nabiy ﷺ uni oʻz qoʻllari bilan uzib tashladilar, soʻng: «Uni qoʻling bilan yetakla», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Каъбани тавоф қилаётган бир кишининг олдидан ўтдилар, уни бир одам бурнига солинган ҳалқадан етаклаб борар эди. Шунда Набий ﷺ уни ўз қўллари билан узиб ташладилар, сўнг унга қўлидан етаклашни буюрдилар. Яна бир ривоятда: Набий ﷺ унинг олдидан ўтдилар, у Каъбани тавоф қилаётган эди ва бир одам ўз қўлини бошқа бир одамнинг қўлига тасма ёки ип ёки бундан бошқа бир нарса билан боғлаб олган эди. Шунда Набий ﷺ уни ўз қўллари билан узиб ташладилар, сўнг: «Уни қўлинг билан етакла», дедилар.
حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، حَدَّثَنَا حُجَيْنٌ، - وَهُوَ ابْنُ الْمُثَنَّى - حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، ح وَحَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ قُهْزَاذَ، حَدَّثَنَا سَلَمَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ، أَخْبَرَنَا يُونُسُ، كِلاَهُمَا عَنِ الزُّهْرِيِّ، بِهَذَا الإِسْنَادِ كَمَا قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا قَامَ لِلصَّلاَةِ رَفَعَ يَدَيْهِ حَتَّى تَكُونَا حَذْوَ مَنْكِبَيْهِ ثُمَّ كَبَّرَ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ namozga turganlarida ikki qoʻllarini yelkalari barobariga boʻlguncha koʻtarib, soʻng takbir aytar edilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ намозга турганларида икки қўлларини елкалари баробарига бўлгунча кўтариб, сўнг такбир айтар эдилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا عَلِيٌّ، - يَعْنِي ابْنَ الْمُبَارَكِ - عَنْ يَحْيَى، عَنْ يَزِيدَ بْنِ نُعَيْمٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، أَنَّ رَجُلاً، يُقَالُ لَهُ بَصْرَةُ بْنُ أَكْثَمَ نَكَحَ امْرَأَةً فَذَكَرَ مَعْنَاهُ . وَزَادَ وَفَرَّقَ بَيْنَهُمَا . وَحَدِيثُ ابْنِ جُرَيْجٍ أَتَمُّ .
Muhammad ibn al-Musanno Usmon ibn Umardan, u Ali ibn al-Muborakdan, u Yahyodan, u Yazid ibn Nuaymdan, u Said ibn al-Musayyab (rahimahulloh)dan rivoyat qilishicha: Basra ibn Aksam deb atalmish bir kishi bir ayolga uylandi. Soʻng (rovi) shu maʼnoni zikr qildi va: «Va u ikkovini bir-biridan ajratib qoʻydi», deb qoʻshimcha qildi. Ibn Jurayjning hadisi toʻliqroqdir.Муҳаммад ибн ал-Мусанно Усмон ибн Умардан, у Али ибн ал-Муборакдан, у Яҳёдан, у Язид ибн Нуаймдан, у Саид ибн ал-Мусайяб (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилишича: Басра ибн Аксам деб аталмиш бир киши бир аёлга уйланди. Сўнг (рови) шу маънони зикр қилди ва: «Ва у икковини бир-биридан ажратиб қўйди», деб қўшимча қилди. Ибн Журайжнинг ҳадиси тўлиқроқдир.
أَخْبَرَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي ابْنُ جُرَيْجٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ كَثِيرٍ، أَنَّهُ سَمِعَ مُحَمَّدَ بْنَ قَيْسٍ، يَقُولُ سَمِعْتُ عَائِشَةَ، تَقُولُ أَلاَ أُحَدِّثُكُمْ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَعَنِّي قُلْنَا بَلَى . قَالَتْ لَمَّا كَانَتْ لَيْلَتِي انْقَلَبَ فَوَضَعَ نَعْلَيْهِ عِنْدَ رِجْلَيْهِ وَوَضَعَ رِدَاءَهُ وَبَسَطَ إِزَارَهُ عَلَى فِرَاشِهِ وَلَمْ يَلْبَثْ إِلاَّ رَيْثَمَا ظَنَّ أَنِّي قَدْ رَقَدْتُ ثُمَّ انْتَعَلَ رُوَيْدًا وَأَخَذَ رِدَاءَهُ رُوَيْدًا ثُمَّ فَتَحَ الْبَابَ رُوَيْدًا وَخَرَجَ وَأَجَافَهُ رُوَيْدًا وَجَعَلْتُ دِرْعِي فِي رَأْسِي فَاخْتَمَرْتُ وَتَقَنَّعْتُ إِزَارِي وَانْطَلَقْتُ فِي إِثْرِهِ حَتَّى جَاءَ الْبَقِيعَ فَرَفَعَ يَدَيْهِ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ وَأَطَالَ الْقِيَامَ ثُمَّ انْحَرَفَ وَانْحَرَفْتُ فَأَسْرَعَ فَأَسْرَعْتُ فَهَرْوَلَ فَهَرْوَلْتُ فَأَحْضَرَ فَأَحْضَرْتُ وَسَبَقْتُهُ فَدَخَلْتُ وَلَيْسَ إِلاَّ أَنِ اضْطَجَعْتُ فَدَخَلَ فَقَالَ " مَا لَكِ يَا عَائِشُ رَابِيَةً " . قَالَ سُلَيْمَانُ حَسِبْتُهُ قَالَ حَشْيَا قَالَ " لَتُخْبِرِنِّي أَوْ لَيُخْبِرَنِّي اللَّطِيفُ الْخَبِيرُ " . قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ بِأَبِي أَنْتَ وَأُمِّي فَأَخْبَرْتُهُ الْخَبَرَ قَالَ " أَنْتِ السَّوَادُ الَّذِي رَأَيْتُ أَمَامِي " . قُلْتُ نَعَمْ - قَالَتْ - فَلَهَدَنِي لَهْدَةً فِي صَدْرِي أَوْجَعَتْنِي . قَالَ " أَظَنَنْتِ أَنْ يَحِيفَ اللَّهُ عَلَيْكِ وَرَسُولُهُ " . قَالَتْ مَهْمَا يَكْتُمِ النَّاسُ فَقَدْ عَلِمَهُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ . قَالَ " نَعَمْ - قَالَ - فَإِنَّ جِبْرِيلَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ أَتَانِي حِينَ رَأَيْتِ وَلَمْ يَكُنْ يَدْخُلُ عَلَيْكِ وَقَدْ وَضَعْتِ ثِيَابَكِ فَنَادَانِي فَأَخْفَى مِنْكِ فَأَجَبْتُهُ وَأَخْفَيْتُهُ مِنْكِ وَظَنَنْتُ أَنَّكِ قَدْ رَقَدْتِ فَكَرِهْتُ أَنْ أُوقِظَكِ وَخَشِيتُ أَنْ تَسْتَوْحِشِي فَأَمَرَنِي أَنْ آتِيَ أَهْلَ الْبَقِيعِ فَأَسْتَغْفِرَ لَهُمْ " . خَالَفَهُ حَجَّاجُ بْنُ مُحَمَّدٍ فَقَالَ عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ قَيْسٍ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Sizlarga Nabiy ﷺ va oʻzim haqimda soʻzlab beraymi?» dedi. Biz: «Ha», dedik. U aytdi: Mening navbatim kechasi boʻlganida u zot qaytib kelib, oyoq kiyimlarini oyoqlari yoniga qoʻydilar, ridolarini yechdilar va izorlarini toʻshaklariga yozdilar. Men uxlab qoldim, deb oʻylagan zahotlari, ohista oyoq kiyimlarini kiyib, ohista ridolarini oldilar, soʻng ohista eshikni ochib chiqib, uni ohista yopdilar. Men koʻylagimni boshimga solib, roʻmol oʻrab, izorimni yopindim-da, u zotning izidan yoʻlga tushdim. Nihoyat u zot Baqiega keldilar, qoʻllarini uch marta koʻtarib, uzoq turdilar, soʻng orqaga burildilar, men ham burildim. U zot shoshildilar, men ham shoshildim. U zot yugurdilar, men ham yugurdim. U zot tez yurdilar, men ham tez yurdim. U zotdan oldin yetib borib, kirib, endigina yotgan zahotim u zot ham kirdilar. U zot: «Ey Oish, senga nima boʻldi, hansirab qolibsan?» dedilar. Men: «Yoʻq, hech narsa», dedim. U zot: «Menga aytasan yoki menga Latif va Xabir zot xabar beradi», dedilar. Men: «Ey Rasululloh, otam-onam sizga fido boʻlsin», dedim-da, u zotga voqeani aytib berdim. U zot: «Oldimda koʻrgan qorongʻi narsam sen ekansan-da?» dedilar. Men: «Ha», dedim. Shunda u zot koʻkragimga bir turtki berdilar, u meni ogʻritdi. U zot: «Alloh va Uning Rasuli senga zulm qiladi, deb oʻyladingmi?» dedilar. Men: «Odamlar nimani yashirsalar ham, Alloh azza va jalla uni bilib turadi», dedim. U zot: «Ha, sen koʻrgan paytda jabroil alayhissalom huzurimga kelgan edi. U sen liboslaringni echib qoʻyganing uchun sen tomon kirmadi. U menga nido qildi-da, sendan yashirindi. Men unga javob berdim, uni sendan yashidim. Sen uxlab qolgandirsan, deb oʻyladim va seni uygʻotishni istamadim, shuningdek yolgʻiz qolib qoʻrqib ketishingdan xavfsiradim. Bas, u menga Baqi ahlining huzuriga borib, ular uchun istigʻfor aytishni buyurdi», dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Сизларга Набий ﷺ ва ўзим ҳақимда сўзлаб берайми?» деди. Биз: «Ҳа», дедик. У айтди: Менинг навбатим кечаси бўлганида у зот қайтиб келиб, оёқ кийимларини оёқлари ёнига қўйдилар, ридоларини ечдилар ва изорларини тўшакларига ёздилар. Мен ухлаб қолдим, деб ўйлаган заҳотлари, оҳиста оёқ кийимларини кийиб, оҳиста ридоларини олдилар, сўнг оҳиста эшикни очиб чиқиб, уни оҳиста ёпдилар. Мен кўйлагимни бошимга солиб, рўмол ўраб, изоримни ёпиндим-да, у зотнинг изидан йўлга тушдим. Ниҳоят у зот Бақиэга келдилар, қўлларини уч марта кўтариб, узоқ турдилар, сўнг орқага бурилдилар, мен ҳам бурилдим. У зот шошилдилар, мен ҳам шошилдим. У зот югурдилар, мен ҳам югурдим. У зот тез юрдилар, мен ҳам тез юрдим. У зотдан олдин етиб бориб, кириб, эндигина ётган заҳотим у зот ҳам кирдилар. У зот: «Эй Оиш, сенга нима бўлди, ҳансираб қолибсан?» дедилар. Мен: «Йўқ, ҳеч нарса», дедим. У зот: «Менга айтасан ёки менга Латиф ва Хабир зот хабар беради», дедилар. Мен: «Эй Расулуллоҳ, отам-онам сизга фидо бўлсин», дедим-да, у зотга воқеани айтиб бердим. У зот: «Олдимда кўрган қоронғи нарсам сен экансан-да?» дедилар. Мен: «Ҳа», дедим. Шунда у зот кўкрагимга бир туртки бердилар, у мени оғритди. У зот: «Аллоҳ ва Унинг Расули сенга зулм қилади, деб ўйладингми?» дедилар. Мен: «Одамлар нимани яширсалар ҳам, Аллоҳ азза ва жалла уни билиб туради», дедим. У зот: «Ҳа, сен кўрган пайтда жаброил алайҳиссалом ҳузуримга келган эди. У сен либосларингни эчиб қўйганинг учун сен томон кирмади. У менга нидо қилди-да, сендан яширинди. Мен унга жавоб бердим, уни сендан яшидим. Сен ухлаб қолгандирсан, деб ўйладим ва сени уйғотишни истамадим, шунингдек ёлғиз қолиб қўрқиб кетишингдан хавфсирадим. Бас, у менга Бақи аҳлининг ҳузурига бориб, улар учун истиғфор айтишни буюрди», деди.
حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، حَدَّثَنَا حُجَيْنٌ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَخْبَرَنِي أَبُو بَكْرِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَارِثِ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ، يَقُولُ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا قَامَ إِلَى الصَّلاَةِ يُكَبِّرُ حِينَ يَقُومُ بِمِثْلِ حَدِيثِ ابْنِ جُرَيْجٍ وَلَمْ يَذْكُرْ قَوْلَ أَبِي هُرَيْرَةَ . إِنِّي أَشْبَهُكُمْ صَلاَةً بِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ namozga turganlarida, turayotganlarida takbir aytar edilar» — Ibn Jurayjning hadisi singari (davom etadi); biroq u Abu Hurayraning: «Albatta men namozda sizlarning ichingizda Rasululloh ﷺ ga eng oʻxshaganingizman», degan soʻzini zikr qilmadi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ намозга турганларида, тураётганларида такбир айтар эдилар» — Ибн Журайжнинг ҳадиси сингари (давом этади); бироқ у Абу Ҳурайранинг: «Албатта мен намозда сизларнинг ичингизда Расулуллоҳ ﷺ га энг ўхшаганингизман», деган сўзини зикр қилмади.
حَدَّثَنَا حُمَيْدُ بْنُ مَسْعَدَةَ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، أَخْبَرَنَا أَيُّوبُ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ كَثِيرٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، قَالَ كُنْتُ عِنْدَ ابْنِ عَبَّاسٍ فَجَاءَ رَجُلٌ فَقَالَ إِنَّهُ طَلَّقَ امْرَأَتَهُ ثَلاَثًا . قَالَ فَسَكَتَ حَتَّى ظَنَنْتُ أَنَّهُ رَادُّهَا إِلَيْهِ . ثُمَّ قَالَ يَنْطَلِقُ أَحَدُكُمْ فَيَرْكَبُ الْحَمُوقَةَ ثُمَّ يَقُولُ يَا ابْنَ عَبَّاسٍ يَا ابْنَ عَبَّاسٍ وَإِنَّ اللَّهَ قَالَ { وَمَنْ يَتَّقِ اللَّهَ يَجْعَلْ لَهُ مَخْرَجًا } وَإِنَّكَ لَمْ تَتَّقِ اللَّهَ فَلَمْ أَجِدْ لَكَ مَخْرَجًا عَصَيْتَ رَبَّكَ وَبَانَتْ مِنْكَ امْرَأَتُكَ وَإِنَّ اللَّهَ قَالَ { يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ إِذَا طَلَّقْتُمُ النِّسَاءَ فَطَلِّقُوهُنَّ } فِي قُبُلِ عِدَّتِهِنَّ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ حُمَيْدٌ الأَعْرَجُ وَغَيْرُهُ عَنْ مُجَاهِدٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَرَوَاهُ شُعْبَةُ عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَأَيُّوبُ وَابْنُ جُرَيْجٍ جَمِيعًا عَنْ عِكْرِمَةَ بْنِ خَالِدٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَرَوَاهُ ابْنُ جُرَيْجٍ عَنْ عَبْدِ الْحَمِيدِ بْنِ رَافِعٍ عَنْ عَطَاءٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَرَوَاهُ الأَعْمَشُ عَنْ مَالِكِ بْنِ الْحَارِثِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَابْنُ جُرَيْجٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ كُلُّهُمْ قَالُوا فِي الطَّلاَقِ الثَّلاَثِ إِنَّهُ أَجَازَهَا قَالَ وَبَانَتْ مِنْكَ نَحْوَ حَدِيثِ إِسْمَاعِيلَ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ كَثِيرٍ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَى حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ إِذَا قَالَ " أَنْتِ طَالِقٌ ثَلاَثًا " . بِفَمٍ وَاحِدٍ فَهِيَ وَاحِدَةٌ وَرَوَاهُ إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ عِكْرِمَةَ هَذَا قَوْلُهُ لَمْ يَذْكُرِ ابْنَ عَبَّاسٍ وَجَعَلَهُ قَوْلَ عِكْرِمَةَ .
Humayd ibn Masʼada bizga aytdi, bizga Ismoil, bizga Ayyub xabar berdi, u Abdulloh ibn Kasirdan, u Mujohiddan rivoyat qildi. U aytdi: Men Ibn Abbosning huzurida edim. Bir kishi kelib: «U xotinini uch marta taloq qildi», dedi. (Mujohid) aytdi: U (Ibn Abbos) shunchalik sukut saqladiki, men u (xotinni) erga qaytarib beradi deb oʻyladim. Soʻng (Ibn Abbos): «Sizlardan biringiz borib, ahmoqlik qiladi, keyin: ‹Ey Ibn Abbos, ey Ibn Abbos!› deydi. Holbuki, Alloh: {Kim Allohdan qoʻrqsa, (Alloh) unga (qiyinchilikdan) chiqish (yoʻli)ni yaratadi} degan. Sen Allohdan qoʻrqmading, shuning uchun men senga chiqish (yoʻli) topolmadim. Sen Robbingga osiy boʻlding va xotining sendan ajralib ketdi. Alloh: {Ey Nabiy! Ayollarni taloq qilsangiz, ularni iddalarining boshida (qubli iddatihinna) taloq qilinglar} degan», dedi. Abu Dovud aytdi: Bu hadisni Humayd al-Aʼraj va boshqalar Mujohiddan, u Ibn Abbosdan rivoyat qilishgan. Uni Shuʼba Amr ibn Murradan, u Said ibn Jubayrdan, u Ibn Abbosdan rivoyat qildi. Ayyub va Ibn Jurayj birgalikda Ikrima ibn Xoliddan, u Said ibn Jubayrdan, u Ibn Abbosdan rivoyat qilishdi. Ibn Jurayj uni Abdulhamid ibn Rofiʼdan, u Atodan, u Ibn Abbosdan rivoyat qildi. Aʼmash uni Molik ibn al-Horisdan, u Ibn Abbosdan rivoyat qildi. Ibn Jurayj Amr ibn Dinordan, u Ibn Abbosdan (rivoyat qildi). Ularning barchasi uch taloq haqida: U buni joriy qildi, dedilar va Ismoilning Ayyubdan, u Abdulloh ibn Kasirdan (qilgan) hadisidagiga oʻxshash: «(Xotining) sendan ajralib ketdi», dedi. Abu Dovud aytdi: Hammod ibn Zayd Ayyubdan, u Ikrimadan, u Ibn Abbosdan rivoyat qildiki: Agar (kishi) bir ogʻizda: «Sen uch marta taloqsan», desa, u bir (taloq)dir. Buni Ismoil ibn Ibrohim Ayyubdan, u Ikrimadan rivoyat qildi — bu uning (Ikrimaning) soʻzi; u Ibn Abbosni zikr qilmadi va buni Ikrimaning soʻzi qildi.Ҳумайд ибн Масъада бизга айтди, бизга Исмоил, бизга Айюб хабар берди, у Абдуллоҳ ибн Касирдан, у Мужоҳиддан ривоят қилди. У айтди: Мен Ибн Аббоснинг ҳузурида эдим. Бир киши келиб: «У хотинини уч марта талоқ қилди», деди. (Мужоҳид) айтди: У (Ибн Аббос) шунчалик сукут сақладики, мен у (хотинни) эрга қайтариб беради деб ўйладим. Сўнг (Ибн Аббос): «Сизлардан бирингиз бориб, аҳмоқлик қилади, кейин: ‹Эй Ибн Аббос, эй Ибн Аббос!› дейди. Ҳолбуки, Аллоҳ: {Ким Аллоҳдан қўрқса, (Аллоҳ) унга (қийинчиликдан) чиқиш (йўли)ни яратади} деган. Сен Аллоҳдан қўрқмадинг, шунинг учун мен сенга чиқиш (йўли) тополмадим. Сен Роббингга осий бўлдинг ва хотининг сендан ажралиб кетди. Аллоҳ: {Эй Набий! Аёлларни талоқ қилсангиз, уларни иддаларининг бошида (қубли иддатиҳинна) талоқ қилинглар} деган», деди. Абу Довуд айтди: Бу ҳадисни Ҳумайд ал-Аъраж ва бошқалар Мужоҳиддан, у Ибн Аббосдан ривоят қилишган. Уни Шуъба Амр ибн Муррадан, у Саид ибн Жубайрдан, у Ибн Аббосдан ривоят қилди. Айюб ва Ибн Журайж биргаликда Икрима ибн Холиддан, у Саид ибн Жубайрдан, у Ибн Аббосдан ривоят қилишди. Ибн Журайж уни Абдулҳамид ибн Рофиъдан, у Атодан, у Ибн Аббосдан ривоят қилди. Аъмаш уни Молик ибн ал-Ҳорисдан, у Ибн Аббосдан ривоят қилди. Ибн Журайж Амр ибн Динордан, у Ибн Аббосдан (ривоят қилди). Уларнинг барчаси уч талоқ ҳақида: У буни жорий қилди, дедилар ва Исмоилнинг Айюбдан, у Абдуллоҳ ибн Касирдан (қилган) ҳадисидагига ўхшаш: «(Хотининг) сендан ажралиб кетди», деди. Абу Довуд айтди: Ҳаммод ибн Зайд Айюбдан, у Икримадан, у Ибн Аббосдан ривоят қилдики: Агар (киши) бир оғизда: «Сен уч марта талоқсан», деса, у бир (талоқ)дир. Буни Исмоил ибн Иброҳим Айюбдан, у Икримадан ривоят қилди — бу унинг (Икриманинг) сўзи; у Ибн Аббосни зикр қилмади ва буни Икриманинг сўзи қилди.
أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ مَيْمُونٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ أَمْلَى عَلَىَّ نَافِعٌ عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِذَا تَبَايَعَ الْبَيِّعَانِ فَكُلُّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا بِالْخِيَارِ مِنْ بَيْعِهِ مَا لَمْ يَفْتَرِقَا أَوْ يَكُونَ بَيْعُهُمَا عَنْ خِيَارٍ فَإِنْ كَانَ عَنْ خِيَارٍ فَقَدْ وَجَبَ الْبَيْعُ " .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ikki savdolashuvchi savdolashsalar, ular ajralishmagunlaricha yoki savdolari ixtiyor asosida boʻlmagunicha har biri oʻz savdosida ixtiyorlidir. Agar ixtiyor asosida boʻlsa, savdo lozim boʻlib qoladi», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Икки савдолашувчи савдолашсалар, улар ажралишмагунларича ёки савдолари ихтиёр асосида бўлмагунича ҳар бири ўз савдосида ихтиёрлидир. Агар ихтиёр асосида бўлса, савдо лозим бўлиб қолади», дедилар.
وَحَدَّثَنِي حَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَخْبَرَنِي أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ، كَانَ - حِينَ يَسْتَخْلِفُهُ مَرْوَانُ عَلَى الْمَدِينَةِ - إِذَا قَامَ لِلصَّلاَةِ الْمَكْتُوبَةِ كَبَّرَ . فَذَكَرَ نَحْوَ حَدِيثِ ابْنِ جُرَيْجٍ وَفِي حَدِيثِهِ فَإِذَا قَضَاهَا وَسَلَّمَ أَقْبَلَ عَلَى أَهْلِ الْمَسْجِدِ قَالَ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ إِنِّي لأَشْبَهُكُمْ صَلاَةً بِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Marvon uni Madinaga oʻrinbosar qilib qoʻyganida, Abu Hurayra farz namozga turganida takbir aytar edi. Soʻng u Ibn Jurayjning hadisiga oʻxshashini zikr qildi. Uning hadisida shu (qoʻshimcha) bor: «(Abu Hurayra) namozni tugatib salom berganida, masjid ahliga yuzlanib: ‹Jonim qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, albatta men namozda sizlarning ichingizda Rasululloh ﷺ ga eng oʻxshaganingizman›, dedi.»Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Марвон уни Мадинага ўринбосар қилиб қўйганида, Абу Ҳурайра фарз намозга турганида такбир айтар эди. Сўнг у Ибн Журайжнинг ҳадисига ўхшашини зикр қилди. Унинг ҳадисида шу (қўшимча) бор: «(Абу Ҳурайра) намозни тугатиб салом берганида, масжид аҳлига юзланиб: ‹Жоним қўлида бўлган Зотга қасамки, албатта мен намозда сизларнинг ичингизда Расулуллоҳ ﷺ га энг ўхшаганингизман›, деди.»
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ الْعَتَكِيُّ، حَدَّثَنَا جَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ، عَنِ الزُّبَيْرِ بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ يَزِيدَ بْنِ رُكَانَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، أَنَّهُ طَلَّقَ امْرَأَتَهُ الْبَتَّةَ فَأَتَى رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " مَا أَرَدْتَ " . قَالَ وَاحِدَةً . قَالَ " آللَّهِ " . قَالَ آللَّهِ . قَالَ " هُوَ عَلَى مَا أَرَدْتَ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَهَذَا أَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ ابْنِ جُرَيْجٍ أَنَّ رُكَانَةَ طَلَّقَ امْرَأَتَهُ ثَلاَثًا لأَنَّهُمْ أَهْلُ بَيْتِهِ وَهُمْ أَعْلَمُ بِهِ وَحَدِيثُ ابْنِ جُرَيْجٍ رَوَاهُ عَنْ بَعْضِ بَنِي أَبِي رَافِعٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ .
Rukona ibn Abdu Yazid (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u oʻz xotinini battata (qatʼiy) taloq qildi. Soʻng Rasululloh ﷺ huzurlariga keldi. U zot: «Nimani qasd qilgan eding?» dedilar. U: «Bir (taloq)ni», dedi. U zot: «Allohga (qasam ichasanmi)?» dedilar. U: «Allohga (qasam)», dedi. U zot: «U sen qasd qilgan narsa boʻyichadir», dedilar. Abu Dovud aytdi: «Bu ibn Jurayjning, Rukona oʻz xotinini uch (taloq) qildi degan hadisidan koʻra sahihroqdir, chunki ular (Rukonaning bu avlodi) uning ahli baytidir va uni yaxshiroq biladilar. Ibn Jurayjning hadisini esa u Abu Rofeʼning baʼzi farzandlaridan, ular Ikrimadan, u ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilgan.»Рукона ибн Абду Язид (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у ўз хотинини баттата (қатъий) талоқ қилди. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келди. У зот: «Нимани қасд қилган эдинг?» дедилар. У: «Бир (талоқ)ни», деди. У зот: «Аллоҳга (қасам ичасанми)?» дедилар. У: «Аллоҳга (қасам)», деди. У зот: «У сен қасд қилган нарса бўйичадир», дедилар. Абу Довуд айтди: «Бу ибн Журайжнинг, Рукона ўз хотинини уч (талоқ) қилди деган ҳадисидан кўра саҳиҳроқдир, чунки улар (Руконанинг бу авлоди) унинг аҳли байтидир ва уни яхшироқ биладилар. Ибн Журайжнинг ҳадисини эса у Абу Рофеънинг баъзи фарзандларидан, улар Икримадан, у ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилган.»
أَخْبَرَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ الْحَفَرِيُّ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لَيْسَ عَلَى خَائِنٍ وَلاَ مُنْتَهِبٍ وَلاَ مُخْتَلِسٍ قَطْعٌ " . وَلَمْ يَسْمَعْهُ أَيْضًا ابْنُ جُرَيْجٍ مِنْ أَبِي الزُّبَيْرِ .
Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Xiyonat qilguvchiga ham, talon-taroj qilguvchiga ham, oʻgʻirlab qochguvchiga ham qoʻl kesish (jazosi) yoʻq», dedilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Хиёнат қилгувчига ҳам, талон-тарож қилгувчига ҳам, ўғирлаб қочгувчига ҳам қўл кесиш (жазоси) йўқ», дедилар.
حَدَّثَنِي هَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، وَحَجَّاجُ بْنُ الشَّاعِرِ، قَالاَ حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مُحَمَّدٍ،
قَالَ قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ أَخْبَرَنِي أَبُو الزُّبَيْرِ، أَنَّهُ سَمِعَ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ
اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " إِنَّمَا أَنَا بَشَرٌ وَإِنِّي اشْتَرَطْتُ عَلَى رَبِّي عَزَّ وَجَلَّ أَىُّ
عَبْدٍ مِنَ الْمُسْلِمِينَ سَبَبْتُهُ أَوْ شَتَمْتُهُ أَنْ يَكُونَ ذَلِكَ لَهُ زَكَاةً وَأَجْرًا " .
حَدَّثَنِيهِ ابْنُ أَبِي خَلَفٍ، حَدَّثَنَا رَوْحٌ، ح وَحَدَّثَنَاهُ عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ،
جَمِيعًا عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، بِهَذَا الإِسْنَادِ مِثْلَهُ .
Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ning shunday deganlarini eshitdim: «Albatta men faqat bir insonman. Men Rabbim — aziz va jalil zot bilan shart qilib oldim: musulmonlardan qaysi bir bandani soʻkkan yoki haqoratlagan boʻlsam, bu unga poklik va ajr boʻlsin».Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ нинг шундай деганларини эшитдим: «Албатта мен фақат бир инсонман. Мен Раббим — азиз ва жалил зот билан шарт қилиб олдим: мусулмонлардан қайси бир бандани сўккан ёки ҳақоратлаган бўлсам, бу унга поклик ва ажр бўлсин».
حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ خَالِدٍ الرَّمْلِيُّ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ قَيْسٍ، أَنَّهَا أَخْبَرَتْهُ أَنَّهَا، كَانَتْ عِنْدَ أَبِي حَفْصِ بْنِ الْمُغِيرَةِ وَأَنَّ أَبَا حَفْصِ بْنَ الْمُغِيرَةِ طَلَّقَهَا آخِرَ ثَلاَثِ تَطْلِيقَاتٍ فَزَعَمَتْ أَنَّهَا جَاءَتْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَاسْتَفْتَتْهُ فِي خُرُوجِهَا مِنْ بَيْتِهَا فَأَمَرَهَا أَنْ تَنْتَقِلَ إِلَى ابْنِ أُمِّ مَكْتُومٍ الأَعْمَى فَأَبَى مَرْوَانُ أَنْ يُصَدِّقَ حَدِيثَ فَاطِمَةَ فِي خُرُوجِ الْمُطَلَّقَةِ مِنْ بَيْتِهَا . قَالَ عُرْوَةُ وَأَنْكَرَتْ عَائِشَةُ - رضى الله عنها - عَلَى فَاطِمَةَ بِنْتِ قَيْسٍ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَكَذَلِكَ رَوَاهُ صَالِحُ بْنُ كَيْسَانَ وَابْنُ جُرَيْجٍ وَشُعَيْبُ بْنُ أَبِي حَمْزَةَ كُلُّهُمْ عَنِ الزُّهْرِيِّ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَشُعَيْبُ بْنُ أَبِي حَمْزَةَ وَاسْمُ أَبِي حَمْزَةَ دِينَارٌ وَهُوَ مَوْلَى زِيَادٍ .
Abu Salama (rahimahulloh) Fotima binti Qays (roziyallohu anho)dan rivoyat qiladiki, u (Abu Salamaga) xabar berib (aytdi): U Abu Hafs ibnul Mugʻiyraning nikohida edi va Abu Hafs ibnul Mugʻiyra uni uchinchi (oxirgi) taloq bilan taloq qildi. U (Fotima) gumon qilib (aytishicha), u Rasululloh ﷺ huzurlariga kelib, uydan chiqishi haqida fatvo soʻradi. U zot unga koʻr boʻlgan Ibn Ummi Maktum (huzuriga) koʻchib oʻtishni buyurdilar. Marvon esa Fotimaning taloq qilingan ayolning oʻz uyidan chiqishi haqidagi hadisini tasdiqlashdan bosh tortdi. Urva aytdi: Oisha (roziyallohu anho) Fotima binti Qaysga (bu rivoyat yuzasidan) eʼtiroz bildirdi. Abu Dovud aytdi: Shuningdek, buni Solih ibn Kayson, Ibn Jurayj va Shuʼayb ibn Abu Hamza — barchasi Zuhriydan rivoyat qilganlar. Abu Dovud aytdi: Shuʼayb ibn Abu Hamza (boʻlib), Abu Hamzaning ismi Dinor boʻlib, u Ziyodning ozod qilgan quli edi.Абу Салама (раҳимаҳуллоҳ) Фотима бинти Қайс (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қиладики, у (Абу Саламага) хабар бериб (айтди): У Абу Ҳафс ибнул Муғийранинг никоҳида эди ва Абу Ҳафс ибнул Муғийра уни учинчи (охирги) талоқ билан талоқ қилди. У (Фотима) гумон қилиб (айтишича), у Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келиб, уйдан чиқиши ҳақида фатво сўради. У зот унга кўр бўлган Ибн Умми Мактум (ҳузурига) кўчиб ўтишни буюрдилар. Марвон эса Фотиманинг талоқ қилинган аёлнинг ўз уйидан чиқиши ҳақидаги ҳадисини тасдиқлашдан бош тортди. Урва айтди: Оиша (розияллоҳу анҳо) Фотима бинти Қайсга (бу ривоят юзасидан) эътироз билдирди. Абу Довуд айтди: Шунингдек, буни Солиҳ ибн Кайсон, Ибн Журайж ва Шуъайб ибн Абу Ҳамза — барчаси Зуҳрийдан ривоят қилганлар. Абу Довуд айтди: Шуъайб ибн Абу Ҳамза (бўлиб), Абу Ҳамзанинг исми Динор бўлиб, у Зиёднинг озод қилган қули эди.
أَخْبَرَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْحَسَنِ، عَنْ حَجَّاجٍ، قَالَ قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ قَالَ أَبُو الزُّبَيْرِ قَالَ جَابِرٌ لَيْسَ عَلَى الْخَائِنِ قَطْعٌ . قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ وَقَدْ رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ عِيسَى بْنُ يُونُسَ وَالْفَضْلُ بْنُ مُوسَى وَابْنُ وَهْبٍ وَمُحَمَّدُ بْنُ رَبِيعَةَ وَمَخْلَدُ بْنُ يَزِيدَ وَسَلَمَةُ بْنُ سَعِيدٍ - بَصْرِيٌّ ثِقَةٌ - قَالَ ابْنُ أَبِي صَفْوَانَ وَكَانَ خَيْرَ أَهْلِ زَمَانِهِ . فَلَمْ يَقُلْ أَحَدٌ مِنْهُمْ حَدَّثَنِي أَبُو الزُّبَيْرِ وَلاَ أَحْسَبُهُ سَمِعَهُ مِنْ أَبِي الزُّبَيْرِ وَاللَّهُ تَعَالَى أَعْلَمُ .
Jobir (roziyallohu anhu): «Xiyonat qilguvchiga qoʻl kesish (jazosi) yoʻq», dedi.Жобир (розияллоҳу анҳу): «Хиёнат қилгувчига қўл кесиш (жазоси) йўқ», деди.
وَحَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَنِي عَطَاءٌ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، وَعَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الأَنْصَارِيِّ، قَالاَ لَمْ يَكُنْ يُؤَذَّنُ يَوْمَ الْفِطْرِ وَلاَ يَوْمَ الأَضْحَى . ثُمَّ سَأَلْتُهُ بَعْدَ حِينٍ عَنْ ذَلِكَ فَأَخْبَرَنِي قَالَ أَخْبَرَنِي جَابِرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الأَنْصَارِيُّ
Jobir ibn Abdulloh al-Ansoriy (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Fitr kuni imom chiqqanda ham, chiqqanidan keyin ham azon yoʻq; iqomat ham, nido ham, oʻsha kuni hech qanday chaqiriq ham, iqomat ham yoʻq».Жобир ибн Абдуллоҳ ал-Ансорий (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Фитр куни имом чиққанда ҳам, чиққанидан кейин ҳам азон йўқ; иқомат ҳам, нидо ҳам, ўша куни ҳеч қандай чақириқ ҳам, иқомат ҳам йўқ».
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَجُلاً، أَفْطَرَ فِي رَمَضَانَ فَأَمَرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يُعْتِقَ رَقَبَةً أَوْ يَصُومَ شَهْرَيْنِ مُتَتَابِعَيْنِ أَوْ يُطْعِمَ سِتِّينَ مِسْكِينًا . قَالَ لاَ أَجِدُ . فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " اجْلِسْ " . فَأُتِيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِعَرَقٍ فِيهِ تَمْرٌ فَقَالَ " خُذْ هَذَا فَتَصَدَّقْ بِهِ " . فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا أَحَدٌ أَحْوَجَ مِنِّي . فَضَحِكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى بَدَتْ أَنْيَابُهُ وَقَالَ لَهُ " كُلْهُ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ ابْنُ جُرَيْجٍ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَلَى لَفْظِ مَالِكٍ أَنَّ رَجُلاً أَفْطَرَ وَقَالَ فِيهِ " أَوْ تُعْتِقَ رَقَبَةً أَوْ تَصُومَ شَهْرَيْنِ أَوْ تُطْعِمَ سِتِّينَ مِسْكِينًا " .
Abdulloh ibn Maslama bizga Molikdan hadis aytdi, u Ibn Shihobdan, u Humayd ibn Abdurrahmondan, u Abu Hurayradan (roziyallohu anhu) rivoyat qildi: Bir kishi Ramazonda roʻzasini ochib qoʻyibdi. Shunda Rasululloh ﷺ unga bir qul ozod qilishni, yoki ketma-ket ikki oy roʻza tutishni, yoki oltmish miskinga taom berishni buyurdilar. U: «(Hech narsa) topa olmayman», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ unga: «Oʻtir», dedilar. Soʻng Rasulullohga ﷺ ichida xurmo boʻlgan bir savat keltirildi. U zot: «Buni olib, sadaqa qilgin», dedilar. U: «Ey Rasululloh, mendan muhtojroq kishi yoʻq», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ oziq tishlari koʻrinib ketguncha kuldilar-da, unga: «Buni oʻzing yegin», dedilar. Abu Dovud aytdi: Buni Ibn Jurayj az-Zuhriydan Molikning lafzida — «Bir kishi roʻzasini ochib qoʻyibdi» deb — rivoyat qildi va unda: «Yoki bir qul ozod qilasan, yoki ikki oy roʻza tutasan, yoki oltmish miskinga taom berasan», dedi.Абдуллоҳ ибн Маслама бизга Моликдан ҳадис айтди, у Ибн Шиҳобдан, у Ҳумайд ибн Абдурраҳмондан, у Абу Ҳурайрадан (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди: Бир киши Рамазонда рўзасини очиб қўйибди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унга бир қул озод қилишни, ёки кетма-кет икки ой рўза тутишни, ёки олтмиш мискинга таом беришни буюрдилар. У: «(Ҳеч нарса) топа олмайман», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унга: «Ўтир», дедилар. Сўнг Расулуллоҳга ﷺ ичида хурмо бўлган бир сават келтирилди. У зот: «Буни олиб, садақа қилгин», дедилар. У: «Эй Расулуллоҳ, мендан муҳтожроқ киши йўқ», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ озиқ тишлари кўриниб кетгунча кулдилар-да, унга: «Буни ўзинг егин», дедилар. Абу Довуд айтди: Буни Ибн Журайж аз-Зуҳрийдан Моликнинг лафзида — «Бир киши рўзасини очиб қўйибди» деб — ривоят қилди ва унда: «Ёки бир қул озод қиласан, ёки икки ой рўза тутасан, ёки олтмиш мискинга таом берасан», деди.
أَخْبَرَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْحَسَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ السَّائِبِ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبِي وَأُمُّ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي مَحْذُورَةَ، عَنْ أَبِي مَحْذُورَةَ، قَالَ لَمَّا خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ حُنَيْنٍ خَرَجْتُ عَاشِرَ عَشْرَةٍ مِنْ أَهْلِ مَكَّةَ نَطْلُبُهُمْ فَسَمِعْنَاهُمْ يُؤَذِّنُونَ بِالصَّلاَةِ فَقُمْنَا نُؤَذِّنُ نَسْتَهْزِئُ بِهِمْ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " قَدْ سَمِعْتُ فِي هَؤُلاَءِ تَأْذِينَ إِنْسَانٍ حَسَنِ الصَّوْتِ " . فَأَرْسَلَ إِلَيْنَا فَأَذَّنَّا رَجُلٌ رَجُلٌ وَكُنْتُ آخِرَهُمْ فَقَالَ حِينَ أَذَّنْتُ " تَعَالَ " . فَأَجْلَسَنِي بَيْنَ يَدَيْهِ فَمَسَحَ عَلَى نَاصِيَتِي وَبَرَّكَ عَلَىَّ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ ثُمَّ قَالَ " اذْهَبْ فَأَذِّنْ عِنْدَ الْبَيْتِ الْحَرَامِ " . قُلْتُ كَيْفَ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَعَلَّمَنِي كَمَا تُؤَذِّنُونَ الآنَ بِهَا " اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ حَىَّ عَلَى الصَّلاَةِ حَىَّ عَلَى الصَّلاَةِ حَىَّ عَلَى الْفَلاَحِ حَىَّ عَلَى الْفَلاَحِ الصَّلاَةُ خَيْرٌ مِنَ النَّوْمِ الصَّلاَةُ خَيْرٌ مِنَ النَّوْمِ " . فِي الأُولَى مِنَ الصُّبْحِ قَالَ وَعَلَّمَنِي الإِقَامَةَ مَرَّتَيْنِ " اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ حَىَّ عَلَى الصَّلاَةِ حَىَّ عَلَى الصَّلاَةِ حَىَّ عَلَى الْفَلاَحِ حَىَّ عَلَى الْفَلاَحِ قَدْ قَامَتِ الصَّلاَةُ قَدْ قَامَتِ الصَّلاَةُ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ " . قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ أَخْبَرَنِي عُثْمَانُ هَذَا الْخَبَرَ كُلَّهُ عَنْ أَبِيهِ وَعَنْ أُمِّ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي مَحْذُورَةَ أَنَّهُمَا سَمِعَا ذَلِكَ مِنْ أَبِي مَحْذُورَةَ .
Abu Mahzura (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ Hunayndan chiqqanlarida men Makka ahlidan oʻnta kishining oʻninchisi boʻlib, ularni izlab chiqdik. Ularning namozga azon aytayotganini eshitdik-da, ularni masxara qilib, azon aytishga turdik. Shunda Rasululloh ﷺ: ‹Men bularning orasida ovozi chiroyli bir insonning azonini eshitdim›, dedilar. U zot bizga (kishi) yubordilar. Biz bittalab azon aytdik, men ularning oxirgisi edim. Men azon aytganimda u zot: ‹Kel›, dedilar-da, meni oldilariga oʻtqazib, peshonamni siladilar va menga uch marta baraka tiladilar. Soʻng: ‹Bor, Baytul-Harom oldida azon ayt›, dedilar. Men: ‹Qanday, ey Allohning Rasuli?› dedim. Shunda u zot menga hozir siz azon aytayotganingizdek oʻrgatdilar: ‹Allohu akbar, Allohu akbar, Allohu akbar, Allohu akbar. Ashhadu an la ilaha illalloh, ashhadu an la ilaha illalloh. Ashhadu anna Muhammadan rasululloh, ashhadu anna Muhammadan rasululloh. Ashhadu an la ilaha illalloh, ashhadu an la ilaha illalloh. Ashhadu anna Muhammadan rasululloh, ashhadu anna Muhammadan rasululloh. Hayya alas-solah, hayya alas-solah. Hayya alal-falah, hayya alal-falah. As-solatu xayrun minan-navm, as-solatu xayrun minan-navm — bomdodning birinchisida.› U zot menga iqomatni ham ikki martadan oʻrgatdilar: ‹Allohu akbar, Allohu akbar, Allohu akbar, Allohu akbar. Ashhadu an la ilaha illalloh, ashhadu an la ilaha illalloh. Ashhadu anna Muhammadan rasululloh, ashhadu anna Muhammadan rasululloh. Hayya alas-solah, hayya alas-solah. Hayya alal-falah, hayya alal-falah. Qad qomatis-solah, qad qomatis-solah. Allohu akbar, Allohu akbar. La ilaha illalloh.›»Абу Маҳзура (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ Ҳунайндан чиққанларида мен Макка аҳлидан ўнта кишининг ўнинчиси бўлиб, уларни излаб чиқдик. Уларнинг намозга азон айтаётганини эшитдик-да, уларни масхара қилиб, азон айтишга турдик. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: ‹Мен буларнинг орасида овози чиройли бир инсоннинг азонини эшитдим›, дедилар. У зот бизга (киши) юбордилар. Биз битталаб азон айтдик, мен уларнинг охиргиси эдим. Мен азон айтганимда у зот: ‹Кел›, дедилар-да, мени олдиларига ўтқазиб, пешонамни силадилар ва менга уч марта барака тиладилар. Сўнг: ‹Бор, Байтул-Ҳаром олдида азон айт›, дедилар. Мен: ‹Қандай, эй Аллоҳнинг Расули?› дедим. Шунда у зот менга ҳозир сиз азон айтаётганингиздек ўргатдилар: ‹Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар. Ашҳаду ан ла илаҳа иллаллоҳ, ашҳаду ан ла илаҳа иллаллоҳ. Ашҳаду анна Муҳаммадан расулуллоҳ, ашҳаду анна Муҳаммадан расулуллоҳ. Ашҳаду ан ла илаҳа иллаллоҳ, ашҳаду ан ла илаҳа иллаллоҳ. Ашҳаду анна Муҳаммадан расулуллоҳ, ашҳаду анна Муҳаммадан расулуллоҳ. Ҳайя алас-солаҳ, ҳайя алас-солаҳ. Ҳайя алал-фалаҳ, ҳайя алал-фалаҳ. Ас-солату хайрун минан-навм, ас-солату хайрун минан-навм — бомдоднинг биринчисида.› У зот менга иқоматни ҳам икки мартадан ўргатдилар: ‹Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар. Ашҳаду ан ла илаҳа иллаллоҳ, ашҳаду ан ла илаҳа иллаллоҳ. Ашҳаду анна Муҳаммадан расулуллоҳ, ашҳаду анна Муҳаммадан расулуллоҳ. Ҳайя алас-солаҳ, ҳайя алас-солаҳ. Ҳайя алал-фалаҳ, ҳайя алал-фалаҳ. Қад қоматис-солаҳ, қад қоматис-солаҳ. Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар. Ла илаҳа иллаллоҳ.›»
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ دَاوُدَ الإِسْكَنْدَرَانِيُّ، حَدَّثَنَا زِيَادٌ، - يَعْنِي ابْنَ يُونُسَ - عَنْ نَافِعِ بْنِ عُمَرَ، - يَعْنِي الْجُمَحِيَّ - عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي مَحْذُورَةَ، أَخْبَرَهُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَيْرِيزٍ الْجُمَحِيِّ، عَنْ أَبِي مَحْذُورَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَّمَهُ الأَذَانَ يَقُولُ " اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ " . ثُمَّ ذَكَرَ مِثْلَ أَذَانِ حَدِيثِ ابْنِ جُرَيْجٍ عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ عَبْدِ الْمَلِكِ وَمَعْنَاهُ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَفِي حَدِيثِ مَالِكِ بْنِ دِينَارٍ قَالَ سَأَلْتُ ابْنَ أَبِي مَحْذُورَةَ قُلْتُ حَدِّثْنِي عَنْ أَذَانِ أَبِيكَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَ فَقَالَ " اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ " . قَطُّ وَكَذَلِكَ حَدِيثُ جَعْفَرِ بْنِ سُلَيْمَانَ عَنِ ابْنِ أَبِي مَحْذُورَةَ عَنْ عَمِّهِ عَنْ جَدِّهِ إِلاَّ أَنَّهُ قَالَ " ثُمَّ تَرَجَّعْ فَتَرَفَّعْ صَوْتَكَ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ " .
Abu Mahzura (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinishicha, Rasululloh ﷺ unga azonni oʻrgatib: «Allohu akbar, Allohu akbar. Ashhadu an la ilaha illalloh, ashhadu an la ilaha illalloh. Ashhadu anna Muhammadan rasululloh» deb aytdilar. Soʻng (roviy) Ibn Jurayjning Abdulaziz ibn Abdulmalikdan qilgan azon hadisiga oʻxshash va shu maʼnoda zikr qildi. Abu Dovud aytadi: Molik ibn Dinor hadisida (shunday) keladi: Ibn Abi Mahzuradan: «Otangning Rasululloh ﷺdan rivoyat qilgan azonini menga aytib ber», deb soʻradim. U zikr qilib: «Allohu akbar, Allohu akbar» (deyish bilan) cheklandi, xolos. Jaʼfar ibn Sulaymonning Ibn Abi Mahzuradan, u amakisidan, u bobosidan qilgan hadisi ham shunday, faqat unda: «Soʻng qaytar va ovozingni koʻtar: ‹Allohu akbar, Allohu akbar›» deyilgan.Абу Маҳзура (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинишича, Расулуллоҳ ﷺ унга азонни ўргатиб: «Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар. Ашҳаду ан ла илаҳа иллаллоҳ, ашҳаду ан ла илаҳа иллаллоҳ. Ашҳаду анна Муҳаммадан расулуллоҳ» деб айтдилар. Сўнг (ровий) Ибн Журайжнинг Абдулазиз ибн Абдулмаликдан қилган азон ҳадисига ўхшаш ва шу маънода зикр қилди. Абу Довуд айтади: Молик ибн Динор ҳадисида (шундай) келади: Ибн Аби Маҳзурадан: «Отангнинг Расулуллоҳ ﷺдан ривоят қилган азонини менга айтиб бер», деб сўрадим. У зикр қилиб: «Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар» (дейиш билан) чекланди, холос. Жаъфар ибн Сулаймоннинг Ибн Аби Маҳзурадан, у амакисидан, у бобосидан қилган ҳадиси ҳам шундай, фақат унда: «Сўнг қайтар ва овозингни кўтар: ‹Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар›» дейилган.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَطَاءٌ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ أَكَلَ مِنْ هَذِهِ الشَّجَرَةِ " . قَالَ أَوَّلَ يَوْمٍ " الثُّومِ " . ثُمَّ قَالَ " الثُّومِ وَالْبَصَلِ وَالْكُرَّاثِ فَلاَ يَقْرَبْنَا فِي مَسَاجِدِنَا فَإِنَّ الْمَلاَئِكَةَ تَتَأَذَّى مِمَّا يَتَأَذَّى مِنْهُ الإِنْسُ " .
Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim mana bu oʻsimlikdan yesa», dedilar — dastlab «sarimsoq» dedilar, soʻng: «sarimsoq, piyoz va koʻk piyozdan yesa, masjidlarimizda bizga yaqinlashmasin, chunki insonni ranjitadigan narsadan farishtalar ham ranjiydi», dedilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким мана бу ўсимликдан еса», дедилар — дастлаб «саримсоқ» дедилар, сўнг: «саримсоқ, пиёз ва кўк пиёздан еса, масжидларимизда бизга яқинлашмасин, чунки инсонни ранжитадиган нарсадан фаришталар ҳам ранжийди», дедилар.
حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّهُ كَانَ إِذَا دَخَلَ فِي الصَّلاَةِ كَبَّرَ وَرَفَعَ يَدَيْهِ وَإِذَا رَكَعَ وَإِذَا قَالَ سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ وَإِذَا قَامَ مِنَ الرَّكْعَتَيْنِ رَفَعَ يَدَيْهِ وَيَرْفَعُ ذَلِكَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . قَالَ أَبُو دَاوُدَ الصَّحِيحُ قَوْلُ ابْنِ عُمَرَ وَلَيْسَ بِمَرْفُوعٍ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَى بَقِيَّةُ أَوَّلَهُ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ وَأَسْنَدَهُ وَرَوَاهُ الثَّقَفِيُّ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ أَوْقَفَهُ عَلَى ابْنِ عُمَرَ وَقَالَ فِيهِ وَإِذَا قَامَ مِنَ الرَّكْعَتَيْنِ يَرْفَعُهُمَا إِلَى ثَدْيَيْهِ وَهَذَا هُوَ الصَّحِيحُ . قال أَبُو دَاوُدَ وَرَوَاهُ اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ وَمَالِكٌ وَأَيُّوبُ وَابْنُ جُرَيْجٍ مَوْقُوفًا وَأَسْنَدَهُ حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ وَحْدَهُ عَنْ أَيُّوبَ وَلَمْ يَذْكُرْ أَيُّوبُ وَمَالِكٌ الرَّفْعَ إِذَا قَامَ مِنَ السَّجْدَتَيْنِ وَذَكَرَهُ اللَّيْثُ فِي حَدِيثِهِ قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ فِيهِ قُلْتُ لِنَافِعٍ أَكَانَ ابْنُ عُمَرَ يَجْعَلُ الأُولَى أَرْفَعَهُنَّ قَالَ لاَ سَوَاءً . قُلْتُ أَشِرْ لِي . فَأَشَارَ إِلَى الثَّدْيَيْنِ أَوْ أَسْفَلَ مِنْ ذَلِكَ .
Nofeʼ (rahimahulloh) Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qiladi: u zot namozga kirar ekanlar, takbir aytib, ikki qoʻllarini koʻtarar edilar; rukuʼ qilganlarida ham, «Samiʼallohu liman hamidah» deganlarida ham (qoʻllarini koʻtarardilar); ikki rakaʼatdan (keyin) turganlarida ham ikki qoʻllarini koʻtarardilar. Va u (Ibn Umar) buni Rasululloh ﷺga nisbat berdilar (yaʼni marfuʼ qildilar). Abu Dovud aytdi: Toʻgʻrisi shuki, bu Ibn Umarning oʻz soʻzi boʻlib, marfuʼ (Paygʻambarga nisbat berilgan) emas. Abu Dovud aytdi: Baqiyya buning avvalini Ubaydullohdan rivoyat qilib, uni musnad (marfuʼ) qildi; as-Saqafiy esa uni Ubaydullohdan rivoyat qilib, Ibn Umarning oʻziga mavquf qildi va unda: «Ikki rakaʼatdan turganlarida (qoʻllarini) ikki koʻkraklariga qadar koʻtarardilar», dedi. Va sahihi shudir. Abu Dovud aytdi: Buni al-Lays ibn Saʼd, Molik, Ayyub va Ibn Jurayj mavquf qilib rivoyat qildilar; Hammod ibn Salama esa Ayyubdan yolgʻiz oʻzi uni musnad qildi. Ayyub bilan Molik ikki sajdadan turganda qoʻlni koʻtarishni zikr qilmadilar, lekin al-Lays oʻz hadisida buni zikr qildi. Ibn Jurayj bunda dedi: Men Nofeʼga: «Ibn Umar birinchi martasini eng baland koʻtararmidilar?» dedim. U: «Yoʻq, baravar (koʻtarardilar)», dedi. Men: «Menga ishora qilib koʻrsating», dedim. Shunda u ikki koʻkrakka yoki undan pastroqqa ishora qildi.Нофеъ (раҳимаҳуллоҳ) Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилади: у зот намозга кирар эканлар, такбир айтиб, икки қўлларини кўтарар эдилар; рукуъ қилганларида ҳам, «Самиъаллоҳу лиман ҳамидаҳ» деганларида ҳам (қўлларини кўтарардилар); икки ракаъатдан (кейин) турганларида ҳам икки қўлларини кўтарардилар. Ва у (Ибн Умар) буни Расулуллоҳ ﷺга нисбат бердилар (яъни марфуъ қилдилар). Абу Довуд айтди: Тўғриси шуки, бу Ибн Умарнинг ўз сўзи бўлиб, марфуъ (Пайғамбарга нисбат берилган) эмас. Абу Довуд айтди: Бақийя бунинг аввалини Убайдуллоҳдан ривоят қилиб, уни муснад (марфуъ) қилди; ас-Сақафий эса уни Убайдуллоҳдан ривоят қилиб, Ибн Умарнинг ўзига мавқуф қилди ва унда: «Икки ракаъатдан турганларида (қўлларини) икки кўкракларига қадар кўтарардилар», деди. Ва саҳиҳи шудир. Абу Довуд айтди: Буни ал-Лайс ибн Саъд, Молик, Айюб ва Ибн Журайж мавқуф қилиб ривоят қилдилар; Ҳаммод ибн Салама эса Айюбдан ёлғиз ўзи уни муснад қилди. Айюб билан Молик икки саждадан турганда қўлни кўтаришни зикр қилмадилар, лекин ал-Лайс ўз ҳадисида буни зикр қилди. Ибн Журайж бунда деди: Мен Нофеъга: «Ибн Умар биринчи мартасини энг баланд кўтарармидилар?» дедим. У: «Йўқ, баравар (кўтарардилар)», деди. Мен: «Менга ишора қилиб кўрсатинг», дедим. Шунда у икки кўкракка ёки ундан пастроққа ишора қилди.
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، حَدَّثَنِي ابْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ مَرْوَانَ بْنِ الْحَكَمِ، قَالَ قَالَ لِي زَيْدُ بْنُ ثَابِتٍ مَا لَكَ تَقْرَأُ فِي الْمَغْرِبِ بِقِصَارِ الْمُفَصَّلِ وَقَدْ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقْرَأُ فِي الْمَغْرِبِ بِطُولَى الطُّولَيَيْنِ قَالَ قُلْتُ مَا طُولَى الطُّولَيَيْنِ قَالَ الأَعْرَافُ وَالأُخْرَى الأَنْعَامُ . قَالَ وَسَأَلْتُ أَنَا ابْنَ أَبِي مُلَيْكَةَ فَقَالَ لِي مِنْ قِبَلِ نَفْسِهِ الْمَائِدَةُ وَالأَعْرَافُ .
Marvon ibn Hakam (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu) menga: «Nima uchun sen shom namozida mufassalning qisqa (suralarini) oʻqiysan? Holbuki, men Rasululloh ﷺning shom namozida ikki uzun (suradan) eng uzunini oʻqiyotganlarini koʻrgan edim», dedi. Men: «Eng uzun ikkala (sura) qaysi?» dedim. U: «Aʼrof va boshqasi Anʼomdir», dedi. (Ibn Jurayj) dedi: Men Ibn Abu Mulaykadan soʻradim, u oʻzicha menga: «Moida va Aʼrofdir», dedi.Марвон ибн Ҳакам (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу) менга: «Нима учун сен шом намозида муфассалнинг қисқа (сураларини) ўқийсан? Ҳолбуки, мен Расулуллоҳ ﷺнинг шом намозида икки узун (сурадан) энг узунини ўқиётганларини кўрган эдим», деди. Мен: «Энг узун иккала (сура) қайси?» дедим. У: «Аъроф ва бошқаси Анъомдир», деди. (Ибн Журайж) деди: Мен Ибн Абу Мулайкадан сўрадим, у ўзича менга: «Моида ва Аърофдир», деди.
حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْحَسَنِ الْمِصِّيصِيُّ، حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنْ زِيَادٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَجْلاَنَ، عَنْ عَامِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ، أَنَّهُ ذَكَرَ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُشِيرُ بِأُصْبُعِهِ إِذَا دَعَا وَلاَ يُحَرِّكُهَا . قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ وَزَادَ عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ قَالَ أَخْبَرَنِي عَامِرٌ عَنْ أَبِيهِ أَنَّهُ رَأَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَدْعُو كَذَلِكَ وَيَتَحَامَلُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِيَدِهِ الْيُسْرَى عَلَى فَخِذِهِ الْيُسْرَى .
Abdulloh ibn az-Zubayr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U zikr qildiki, Paygʻambar ﷺ duo qilganlarida barmoqlari bilan ishora qilar va uni qimirlatmas edilar. Ibn Jurayj aytdi: Amr ibn Dinor qoʻshib aytdi: menga Omir otasidan xabar berdiki, u Paygʻambar ﷺ shu tarzda duo qilayotganlarini koʻrgan va Paygʻambar ﷺ chap qoʻllari bilan chap sonlariga tayanar edilar.Абдуллоҳ ибн аз-Зубайр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У зикр қилдики, Пайғамбар ﷺ дуо қилганларида бармоқлари билан ишора қилар ва уни қимирлатмас эдилар. Ибн Журайж айтди: Амр ибн Динор қўшиб айтди: менга Омир отасидан хабар бердики, у Пайғамбар ﷺ шу тарзда дуо қилаётганларини кўрган ва Пайғамбар ﷺ чап қўллари билан чап сонларига таянар эдилар.
حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْحَسَنِ، حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَنِي عَطَاءٌ، أَنَّهُ رَأَى ابْنَ عُمَرَ يُصَلِّي بَعْدَ الْجُمُعَةِ فَيَنْمَازُ عَنْ مُصَلاَّهُ الَّذِي، صَلَّى فِيهِ الْجُمُعَةَ قَلِيلاً غَيْرَ كَثِيرٍ قَالَ فَيَرْكَعُ رَكْعَتَيْنِ قَالَ ثُمَّ يَمْشِي أَنْفَسَ مِنْ ذَلِكَ فَيَرْكَعُ أَرْبَعَ رَكَعَاتٍ قُلْتُ لِعَطَاءٍ كَمْ رَأَيْتَ ابْنَ عُمَرَ يَصْنَعُ ذَلِكَ قَالَ مِرَارًا قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَاهُ عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ أَبِي سُلَيْمَانَ وَلَمْ يُتِمَّهُ .
Atodan rivoyat qilinadi: U Ibn Umar (roziyallohu anhumo)ning juma namozidan keyin namoz oʻqiyotganlarini koʻrgan. U zot juma namozini oʻqigan joylaridan koʻp emas, ozgina nariga surilib, ikki rakaat namoz oʻqir edilar. Soʻng undan ham koʻproq nariga borib, toʻrt rakaat namoz oʻqir edilar. Atoga: «Ibn Umarning bunday qilganlarini necha marta koʻrgansan?» dedim. U: «Koʻp marta», dedi. Abu Dovud aytadi: Buni Abdulmalik ibn Abu Sulaymon ham rivoyat qilgan, lekin uni toʻliq keltirmagan.Атодан ривоят қилинади: У Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)нинг жума намозидан кейин намоз ўқиётганларини кўрган. У зот жума намозини ўқиган жойларидан кўп эмас, озгина нарига сурилиб, икки ракаат намоз ўқир эдилар. Сўнг ундан ҳам кўпроқ нарига бориб, тўрт ракаат намоз ўқир эдилар. Атога: «Ибн Умарнинг бундай қилганларини неча марта кўргансан?» дедим. У: «Кўп марта», деди. Абу Довуд айтади: Буни Абдулмалик ибн Абу Сулаймон ҳам ривоят қилган, лекин уни тўлиқ келтирмаган.
حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَكْرٍ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَنِي عُمَرُ بْنُ عَطَاءِ بْنِ أَبِي الْخُوَارِ، أَنَّهُ سَمِعَ يَحْيَى بْنَ يَعْمَرَ، يُخْبِرُ عَنْ رَجُلٍ، أَخْبَرَهُ عَنْ عَمَّارِ بْنِ يَاسِرٍ، - زَعَمَ عُمَرُ أَنَّ يَحْيَى، سَمَّى ذَلِكَ الرَّجُلَ فَنَسِيَ عُمَرُ اسْمَهُ - أَنَّ عَمَّارًا قَالَ تَخَلَّقْتُ بِهَذِهِ الْقِصَّةِ . وَالأَوَّلُ أَتَمُّ بِكَثِيرٍ فِيهِ ذَكَرَ الْغُسْلَ قَالَ قُلْتُ لِعُمَرَ وَهُمْ حُرُمٌ قَالَ لاَ الْقَوْمُ مُقِيمُونَ .
Nasr ibn Ali bizga aytib berdi, Muhammad ibn Bakr bizga aytib berdi, Ibn Jurayj bizga xabar berdi, Umar ibn Ato ibn Abil Xuvor menga xabar berdi, u Yahyo ibn Yaʼmarning bir kishidan, u esa Ammor ibn Yosir (roziyallohu anhu)dan xabar berib aytganini eshitgan — Umar Yahyo oʻsha kishini nomi bilan atganini, ammo Umar uning ismini unutganini gumon qildi — Ammor: «Men shu bilan xaluq surtingan edim», deb (yuqoridagi) qissani aytdi. Birinchisi (oldingi rivoyat) ancha toʻliqroq, unda gʻusl haqida zikr qilingan. (Ibn Jurayj) aytdi: Men Umarga: «Ular ihromda edilarmi?» dedim. U: «Yoʻq, qavm (Makkada) muqim edilar», dedi.Наср ибн Али бизга айтиб берди, Муҳаммад ибн Бакр бизга айтиб берди, Ибн Журайж бизга хабар берди, Умар ибн Ато ибн Абил Хувор менга хабар берди, у Яҳё ибн Яъмарнинг бир кишидан, у эса Аммор ибн Ёсир (розияллоҳу анҳу)дан хабар бериб айтганини эшитган — Умар Яҳё ўша кишини номи билан атганини, аммо Умар унинг исмини унутганини гумон қилди — Аммор: «Мен шу билан халуқ суртинган эдим», деб (юқоридаги) қиссани айтди. Биринчиси (олдинги ривоят) анча тўлиқроқ, унда ғусл ҳақида зикр қилинган. (Ибн Журайж) айтди: Мен Умарга: «Улар иҳромда эдиларми?» дедим. У: «Йўқ, қавм (Маккада) муқим эдилар», деди.
حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ، أَخْبَرَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِمِثْلِهِ زَادَ " وَلاَ عَلَى الْمُخْتَلِسِ قَطْعٌ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ هَذَانِ الْحَدِيثَانِ لَمْ يَسْمَعْهُمَا ابْنُ جُرَيْجٍ مِنْ أَبِي الزُّبَيْرِ وَبَلَغَنِي عَنْ أَحْمَدَ بْنِ حَنْبَلٍ أَنَّهُ قَالَ إِنَّمَا سَمِعَهُمَا ابْنُ جُرَيْجٍ مِنْ يَاسِينَ الزَّيَّاتِ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَقَدْ رَوَاهُمَا الْمُغِيرَةُ بْنُ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ عَنْ جَابِرٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم .
Jobir (roziyallohu anhu)dan Nabiy ﷺ orqali xuddi shunga oʻxshash (hadis) rivoyat qilinadi. Unda: «Bir narsani tortib oluvchining (qoʻli) ham kesilmaydi», deb ziyoda qilindi. Abu Dovud aytdi: Bu ikki hadisni Ibn Jurayj Abu Zubaydan eshitmagan. Menga Ahmad ibn Hanbaldan yetib kelishicha, u: «Ibn Jurayj bu ikki (hadis)ni Yosin az-Zayyotdan eshitgan, xolos», degan. Abu Dovud aytdi: Bu ikkalasini Mugʻiyra ibn Muslim ham Abu Zubaydan, u Jobirdan, u Nabiy ﷺ dan rivoyat qilgan.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан Набий ﷺ орқали худди шунга ўхшаш (ҳадис) ривоят қилинади. Унда: «Бир нарсани тортиб олувчининг (қўли) ҳам кесилмайди», деб зиёда қилинди. Абу Довуд айтди: Бу икки ҳадисни Ибн Журайж Абу Зубайдан эшитмаган. Менга Аҳмад ибн Ҳанбалдан етиб келишича, у: «Ибн Журайж бу икки (ҳадис)ни Ёсин аз-Зайётдан эшитган, холос», деган. Абу Довуд айтди: Бу иккаласини Муғийра ибн Муслим ҳам Абу Зубайдан, у Жобирдан, у Набий ﷺ дан ривоят қилган.
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، عَنْ خَالِدٍ، عَنْ أَبِي الضُّحَى، عَنْ عَلِيٍّ، عَلَيْهِ السَّلاَمُ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " رُفِعَ الْقَلَمُ عَنْ ثَلاَثَةٍ عَنِ النَّائِمِ حَتَّى يَسْتَيْقِظَ وَعَنِ الصَّبِيِّ حَتَّى يَحْتَلِمَ وَعَنِ الْمَجْنُونِ حَتَّى يَعْقِلَ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ ابْنُ جُرَيْجٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ يَزِيدَ عَنْ عَلِيٍّ رضى الله عنه عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم زَادَ فِيهِ " وَالْخَرِفِ " .
Ali (alayhissalom)dan, u Nabiy ﷺ dan rivoyat qiladi: (Nabiy ﷺ): «Uch (toifa)dan qalam koʻtarilgan: uygʻonguniga qadar uxlab yotgandan, balogʻatga yetguniga qadar boladan va aqli yetguniga qadar majnundan», dedilar. Abu Dovud aytdi: Uni Ibn Jurayj ham Qosim ibn Yaziddan, u Ali (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺ dan rivoyat qilib, unda: «va aqldan ozgan keksadan», deb ziyoda qildi.Али (алайҳиссалом)дан, у Набий ﷺ дан ривоят қилади: (Набий ﷺ): «Уч (тоифа)дан қалам кўтарилган: уйғонгунига қадар ухлаб ётгандан, балоғатга етгунига қадар боладан ва ақли етгунига қадар мажнундан», дедилар. Абу Довуд айтди: Уни Ибн Журайж ҳам Қосим ибн Язиддан, у Али (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺ дан ривоят қилиб, унда: «ва ақлдан озган кексадан», деб зиёда қилди.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا ح، وَحَدَّثَنَا ابْنُ السَّرْحِ، - الْمَعْنَى - قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، أَنَّ رَجُلاً، زَنَى بِامْرَأَةٍ فَأَمَرَ بِهِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَجُلِدَ الْحَدَّ ثُمَّ أُخْبِرَ أَنَّهُ مُحْصَنٌ فَأَمَرَ بِهِ فَرُجِمَ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ مُحَمَّدُ بْنُ بَكْرٍ الْبُرْسَانِيُّ عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ مَوْقُوفًا عَلَى جَابِرٍ . وَرَوَاهُ أَبُو عَاصِمٍ عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ بِنَحْوِ ابْنِ وَهْبٍ لَمْ يَذْكُرِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ إِنَّ رَجُلاً زَنَى فَلَمْ يَعْلَمْ بِإِحْصَانِهِ فَجُلِدَ ثُمَّ عَلِمَ بِإِحْصَانِهِ فَرُجِمَ .
Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, bir kishi bir ayol bilan zino qildi. Shunda Paygʻambar ﷺ u haqida buyruq berdilar va unga belgilangan jazo (had) sifatida qamchi urildi. Soʻngra u zotga uning uylangan (muhsan) ekani xabar qilindi, shunda u zot u haqida buyurdilar va u toshboʻron qilindi. Abu Dovud dedi: Bu hadisni Muhammad ibn Bakr al-Bursoniy Ibn Jurayjdan Jobirning oʻz soʻzi sifatida (mavquf) rivoyat qilgan. Uni Abu Osim ham Ibn Jurayjdan Ibn Vahbnikiga oʻxshatib rivoyat qilgan, lekin Paygʻambar ﷺ ni zikr qilmagan. U: «Bir kishi zino qildi, uning uylanganligi maʼlum boʻlmagandi, shunda u qamchilandi, soʻng uning uylanganligi bilindi va u toshboʻron qilindi», degan.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, бир киши бир аёл билан зино қилди. Шунда Пайғамбар ﷺ у ҳақида буйруқ бердилар ва унга белгиланган жазо (ҳад) сифатида қамчи урилди. Сўнгра у зотга унинг уйланган (муҳсан) экани хабар қилинди, шунда у зот у ҳақида буюрдилар ва у тошбўрон қилинди. Абу Довуд деди: Бу ҳадисни Муҳаммад ибн Бакр ал-Бурсоний Ибн Журайждан Жобирнинг ўз сўзи сифатида (мавқуф) ривоят қилган. Уни Абу Осим ҳам Ибн Журайждан Ибн Ваҳбникига ўхшатиб ривоят қилган, лекин Пайғамбар ﷺ ни зикр қилмаган. У: «Бир киши зино қилди, унинг уйланганлиги маълум бўлмаганди, шунда у қамчиланди, сўнг унинг уйланганлиги билинди ва у тошбўрон қилинди», деган.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ النُّفَيْلِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِي عَمْرٍو، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ وَجَدْتُمُوهُ يَعْمَلُ عَمَلَ قَوْمِ لُوطٍ فَاقْتُلُوا الْفَاعِلَ وَالْمَفْعُولَ بِهِ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ سُلَيْمَانُ بْنُ بِلاَلٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِي عَمْرٍو مِثْلَهُ وَرَوَاهُ عَبَّادُ بْنُ مَنْصُورٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ رَفَعَهُ وَرَوَاهُ ابْنُ جُرَيْجٍ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ دَاوُدَ بْنِ الْحُصَيْنِ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ رَفَعَهُ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi. U: «Rasululloh ﷺ: ‹Kimni Lut qavmining ishini qilayotganini topsangiz, qiluvchini ham, oʻziga qilingan kishini ham oʻldiringlar›, dedilar», dedi. Abu Dovud aytdi: «Buni Sulaymon ibn Bilol Amr ibn Abu Amrdan shunga oʻxshash rivoyat qildi. Abbod ibn Mansur uni Ikrimadan, u Ibn Abbosdan marfuʼ holda rivoyat qildi. Ibn Jurayj uni Ibrohimdan, u Dovud ibn Husayndan, u Ikrimadan, u Ibn Abbosdan marfuʼ holda rivoyat qildi.»Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади. У: «Расулуллоҳ ﷺ: ‹Кимни Лут қавмининг ишини қилаётганини топсангиз, қилувчини ҳам, ўзига қилинган кишини ҳам ўлдиринглар›, дедилар», деди. Абу Довуд айтди: «Буни Сулаймон ибн Билол Амр ибн Абу Амрдан шунга ўхшаш ривоят қилди. Аббод ибн Мансур уни Икримадан, у Ибн Аббосдан марфуъ ҳолда ривоят қилди. Ибн Журайж уни Иброҳимдан, у Довуд ибн Ҳусайндан, у Икримадан, у Ибн Аббосдан марфуъ ҳолда ривоят қилди.»
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ يَهُودِيًّا، قَتَلَ جَارِيَةً مِنَ الأَنْصَارِ عَلَى حُلِيٍّ لَهَا ثُمَّ أَلْقَاهَا فِي قَلِيبٍ وَرَضَخَ رَأْسَهَا بِالْحِجَارَةِ فَأُخِذَ فَأُتِيَ بِهِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَأَمَرَ بِهِ أَنْ يُرْجَمَ حَتَّى يَمُوتَ فَرُجِمَ حَتَّى مَاتَ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ ابْنُ جُرَيْجٍ عَنْ أَيُّوبَ نَحْوَهُ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, bir yahudiy ansorlardan boʻlgan bir joriyani uning taqinchoqlari uchun oʻldirdi, soʻng uni quduqqa tashlab, boshini toshlar bilan ezdi. U (yahudiy) ushlanib, Nabiy ﷺ huzuriga keltirildi. U zot uni oʻlguncha toshboʻron qilishga amr qildilar. Bas, u oʻlguncha toshboʻron qilindi. Abu Dovud aytadi: Buni Ibn Jurayj ham Ayyubdan shunga oʻxshash rivoyat qilgan.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, бир яҳудий ансорлардан бўлган бир жорияни унинг тақинчоқлари учун ўлдирди, сўнг уни қудуққа ташлаб, бошини тошлар билан эзди. У (яҳудий) ушланиб, Набий ﷺ ҳузурига келтирилди. У зот уни ўлгунча тошбўрон қилишга амр қилдилар. Бас, у ўлгунча тошбўрон қилинди. Абу Довуд айтади: Буни Ибн Журайж ҳам Айюбдан шунга ўхшаш ривоят қилган.
حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ تَسَمَّى بِاسْمِي فَلاَ يَكْتَنِي بِكُنْيَتِي وَمَنْ تَكَنَّى بِكُنْيَتِي فَلاَ يَتَسَمَّى بِاسْمِي " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَى بِهَذَا الْمَعْنَى ابْنُ عَجْلاَنَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَرُوِيَ عَنْ أَبِي زُرْعَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ مُخْتَلِفًا عَلَى الرِّوَايَتَيْنِ وَكَذَلِكَ رِوَايَةُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي عَمْرَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ اخْتُلِفَ فِيهِ رَوَاهُ الثَّوْرِيُّ وَابْنُ جُرَيْجٍ عَلَى مَا قَالَ أَبُو الزُّبَيْرِ وَرَوَاهُ مَعْقِلُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ عَلَى مَا قَالَ ابْنُ سِيرِينَ وَاخْتُلِفَ فِيهِ عَلَى مُوسَى بْنِ يَسَارٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ أَيْضًا عَلَى الْقَوْلَيْنِ اخْتَلَفَ فِيهِ حَمَّادُ بْنُ خَالِدٍ وَابْنُ أَبِي فُدَيْكٍ .
Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Kim mening ismim bilan ismlansa, mening kunyam bilan kunyalanmasin; kim mening kunyam bilan kunyalansa, mening ismim bilan ismlanmasin», dedilar. Abu Dovud aytadi: Shu maʼnoda Ibn Ajlon otasidan, u Abu Hurayradan rivoyat qilgan. Shuningdek, Abu Zurʼadan, u Abu Hurayradan ikki rivoyat boʻyicha turlicha rivoyat qilingan. Abdurrahmon ibn Abu Amraning Abu Hurayradan rivoyati ham shunday boʻlib, unda ixtilof qilingan: uni Savriy va Ibn Jurayj Abuz-Zubayr aytganidek rivoyat qilgan, Maʼqil ibn Ubaydulloh esa Ibn Siyrin aytganidek rivoyat qilgan. Muso ibn Yasordan, u Abu Hurayradan rivoyatida ham ikki qavl boʻyicha ixtilof qilingan, bunda Hammod ibn Xolid va Ibn Abu Fudayk ixtilof qilishgan.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Ким менинг исмим билан исмланса, менинг куням билан куняланмасин; ким менинг куням билан куняланса, менинг исмим билан исмланмасин», дедилар. Абу Довуд айтади: Шу маънода Ибн Ажлон отасидан, у Абу Ҳурайрадан ривоят қилган. Шунингдек, Абу Зуръадан, у Абу Ҳурайрадан икки ривоят бўйича турлича ривоят қилинган. Абдурраҳмон ибн Абу Амранинг Абу Ҳурайрадан ривояти ҳам шундай бўлиб, унда ихтилоф қилинган: уни Саврий ва Ибн Журайж Абуз-Зубайр айтганидек ривоят қилган, Маъқил ибн Убайдуллоҳ эса Ибн Сийрин айтганидек ривоят қилган. Мусо ибн Ясордан, у Абу Ҳурайрадан ривоятида ҳам икки қавл бўйича ихтилоф қилинган, бунда Ҳаммод ибн Холид ва Ибн Абу Фудайк ихтилоф қилишган.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ أَبِي شُعَيْبٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، حَدَّثَنَا خُصَيْفٌ، عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ سَأَلْتُ عَائِشَةَ أُمَّ الْمُؤْمِنِينَ بِأَىِّ شَىْءٍ كَانَ يُوتِرُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَ مَعْنَاهُ قَالَ وَفِي الثَّالِثَةِ بِـ { قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ } وَالْمُعَوِّذَتَيْنِ .
Abdulaziz ibn Jurayj (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Men muʼminlarning onasi Oisha (roziyallohu anho)dan: «Rasululloh ﷺ vitrni nima (qiroat) bilan oʻqir edilar?» deb soʻradim. Shunda u shu maʼnoni zikr qildi va dedi: «Uchinchi (rakaat)da {Qul huvallohu ahad} (Ixlos surasi) va muavvizatayn (Falaq va Nos suralari) bilan (oʻqir edilar)».Абдулазиз ибн Журайж (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Мен муъминларнинг онаси Оиша (розияллоҳу анҳо)дан: «Расулуллоҳ ﷺ витрни нима (қироат) билан ўқир эдилар?» деб сўрадим. Шунда у шу маънони зикр қилди ва деди: «Учинчи (ракаат)да {Қул ҳуваллоҳу аҳад} (Ихлос сураси) ва муаввизатайн (Фалақ ва Нос суралари) билан (ўқир эдилар)».