Abdurrahmon ibn Yazid an-Naxa'iy

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ، عَنِ الأَعْمَشِ، قَالَ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ، قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ يَزِيدَ، يَقُولُ صَلَّى بِنَا عُثْمَانُ بْنُ عَفَّانَ ـ رضى الله عنه ـ بِمِنًى أَرْبَعَ رَكَعَاتٍ، فَقِيلَ ذَلِكَ لِعَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ ـ رضى الله عنه ـ فَاسْتَرْجَعَ ثُمَّ قَالَ صَلَّيْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِمِنًى رَكْعَتَيْنِ، وَصَلَّيْتُ مَعَ أَبِي بَكْرٍ ـ رضى الله عنه ـ بِمِنًى رَكْعَتَيْنِ، وَصَلَّيْتُ مَعَ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ ـ رضى الله عنه ـ بِمِنًى رَكْعَتَيْنِ، فَلَيْتَ حَظِّي مِنْ أَرْبَعِ رَكَعَاتٍ رَكْعَتَانِ مُتَقَبَّلَتَانِ‏.‏

Abdurrahmon ibn Yazid (Ibn Masʼuddan) rivoyat qiladi: Biz Minoda Ibn Affon orqasida toʻrt rakat namoz oʻqidik. Abdulloh ibn Masʼudga bu haqda xabar berildi. U gʻamgin holda: «‹Innaa lillaahi va innaa ilayhi roojiʼuun› (Biz Allohnikimiz va albatta Unga qaytguvchimiz)», — dedi va: «Men Minoda Rasululloh ﷺ bilan ikki rakat, shuningdek Abu Bakr va Umar bilan (ularning xilofati paytida) ikki rakat namoz oʻqigan edim», — dedi. U yana: «Koshki, toʻrt rakatdan ikkitasi (Alloh tomonidan) qabul qilinsa edi (men baxtli boʻlar edim)», — dedi.Абдурраҳмон ибн Язид (Ибн Масъуддан) ривоят қилади: Биз Минода Ибн Аффон орқасида тўрт ракат намоз ўқидик. Абдуллоҳ ибн Масъудга бу ҳақда хабар берилди. У ғамгин ҳолда: «‹Иннаа лиллааҳи ва иннаа илайҳи роожиъуун› (Биз Аллоҳникимиз ва албатта Унга қайтгувчимиз)», — деди ва: «Мен Минода Расулуллоҳ ﷺ билан икки ракат, шунингдек Абу Бакр ва Умар билан (уларнинг хилофати пайтида) икки ракат намоз ўқиган эдим», — деди. У яна: «Кошки, тўрт ракатдан иккитаси (Аллоҳ томонидан) қабул қилинса эди (мен бахтли бўлар эдим)», — деди.

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ، قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ يَزِيدَ، يَقُولُ حَجَّ عَبْدُ اللَّهِ ـ رضى الله عنه ـ فَأَتَيْنَا الْمُزْدَلِفَةَ حِينَ الأَذَانِ بِالْعَتَمَةِ، أَوْ قَرِيبًا مِنْ ذَلِكَ، فَأَمَرَ رَجُلاً فَأَذَّنَ وَأَقَامَ، ثُمَّ صَلَّى الْمَغْرِبَ، وَصَلَّى بَعْدَهَا رَكْعَتَيْنِ، ثُمَّ دَعَا بِعَشَائِهِ فَتَعَشَّى، ثُمَّ أَمَرَ ـ أُرَى رَجُلاً ـ فَأَذَّنَ وَأَقَامَ ـ قَالَ عَمْرٌو لاَ أَعْلَمُ الشَّكَّ إِلاَّ مِنْ زُهَيْرٍ ـ ثُمَّ صَلَّى الْعِشَاءَ رَكْعَتَيْنِ، فَلَمَّا طَلَعَ الْفَجْرُ قَالَ إِنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ لاَ يُصَلِّي هَذِهِ السَّاعَةَ إِلاَّ هَذِهِ الصَّلاَةَ، فِي هَذَا الْمَكَانِ، مِنْ هَذَا الْيَوْمِ‏.‏ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ هُمَا صَلاَتَانِ تُحَوَّلاَنِ عَنْ وَقْتِهِمَا صَلاَةُ الْمَغْرِبِ بَعْدَ مَا يَأْتِي النَّاسُ الْمُزْدَلِفَةَ، وَالْفَجْرُ حِينَ يَبْزُغُ الْفَجْرُ‏.‏ قَالَ رَأَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَفْعَلُهُ‏.‏

Abdurrahmon ibn Yazid (Abdulloh ibn Masʼuddan) rivoyat qiladi: Abdulloh haj qildi va biz Muzdalifaga — xufton namozi vaqti (chamasi)da — yetib keldik. U bir kishiga azon va iqomat aytishni buyurdi, soʻng shom namozini oʻqidi va undan keyin ikki rakat (namoz) oʻqidi. Soʻng u kechki ovqatini soʻrab, uni yedi, soʻng — menimcha — u bir kishiga (xufton namozi uchun) azon va iqomat aytishni buyurdi. (Amr (rivoyatchi) dediki, ‹menimcha› degan oraliq soʻzni rivoyatchi Zuhayr aytdi, yaʼni Abdurrahmon emas.) Soʻng Abdulloh xufton namozining ikki rakatini oʻqidi. Tong otganda, Abdulloh: «Paygʻambar ﷺ hech qachon bu soatda — shu vaqtda, shu joyda va shu kuni (oʻqigan) bu namozdan boshqa — namoz oʻqimagan edi», — dedi. Abdulloh qoʻshdi: «Bu ikki namoz oʻz (asli) vaqtlaridan surib (oʻzgartirib) qoʻyildi — shom namozi (odamlar Muzdalifaga yetib kelganda) va bomdod (tong) namozi erta tongda (oʻqildi)». Abdulloh qoʻshdi: «Men Paygʻambar ﷺ ning shunday qilganlarini koʻrdim».Абдурраҳмон ибн Язид (Абдуллоҳ ибн Масъуддан) ривоят қилади: Абдуллоҳ ҳаж қилди ва биз Муздалифага — хуфтон намози вақти (чамаси)да — етиб келдик. У бир кишига азон ва иқомат айтишни буюрди, сўнг шом намозини ўқиди ва ундан кейин икки ракат (намоз) ўқиди. Сўнг у кечки овқатини сўраб, уни еди, сўнг — менимча — у бир кишига (хуфтон намози учун) азон ва иқомат айтишни буюрди. (Амр (ривоятчи) дедики, ‹менимча› деган оралиқ сўзни ривоятчи Зуҳайр айтди, яъни Абдурраҳмон эмас.) Сўнг Абдуллоҳ хуфтон намозининг икки ракатини ўқиди. Тонг отганда, Абдуллоҳ: «Пайғамбар ﷺ ҳеч қачон бу соатда — шу вақтда, шу жойда ва шу куни (ўқиган) бу намоздан бошқа — намоз ўқимаган эди», — деди. Абдуллоҳ қўшди: «Бу икки намоз ўз (асли) вақтларидан суриб (ўзгартириб) қўйилди — шом намози (одамлар Муздалифага етиб келганда) ва бомдод (тонг) намози эрта тонгда (ўқилди)». Абдуллоҳ қўшди: «Мен Пайғамбар ﷺ нинг шундай қилганларини кўрдим».

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ رَجَاءٍ، حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ، قَالَ خَرَجْنَا مَعَ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنه ـ إِلَى مَكَّةَ، ثُمَّ قَدِمْنَا جَمْعًا، فَصَلَّى الصَّلاَتَيْنِ، كُلَّ صَلاَةٍ وَحْدَهَا بِأَذَانٍ وَإِقَامَةٍ، وَالْعَشَاءُ بَيْنَهُمَا، ثُمَّ صَلَّى الْفَجْرَ حِينَ طَلَعَ الْفَجْرُ، قَائِلٌ يَقُولُ طَلَعَ الْفَجْرُ‏.‏ وَقَائِلٌ يَقُولُ لَمْ يَطْلُعِ الْفَجْرُ‏.‏ ثُمَّ قَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنَّ هَاتَيْنِ الصَّلاَتَيْنِ حُوِّلَتَا عَنْ وَقْتِهِمَا فِي هَذَا الْمَكَانِ الْمَغْرِبَ وَالْعِشَاءَ، فَلاَ يَقْدَمُ النَّاسُ جَمْعًا حَتَّى يُعْتِمُوا، وَصَلاَةَ الْفَجْرِ هَذِهِ السَّاعَةَ ‏"‏‏.‏ ثُمَّ وَقَفَ حَتَّى أَسْفَرَ، ثُمَّ قَالَ لَوْ أَنَّ أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ أَفَاضَ الآنَ أَصَابَ السُّنَّةَ‏.‏ فَمَا أَدْرِي أَقَوْلُهُ كَانَ أَسْرَعَ أَمْ دَفْعُ عُثْمَانَ ـ رضى الله عنه ـ فَلَمْ يَزَلْ يُلَبِّي حَتَّى رَمَى جَمْرَةَ الْعَقَبَةِ يَوْمَ النَّحْرِ‏.‏

Abdurrahmon ibn Yazid (Abdulloh ibn Masʼuddan) rivoyat qiladi: Men Abdulloh bilan Makkaga chiqdim va biz Jamʼga borganimizda, u ikki namozni (shom va xufton) birga oʻqidi — har bir namoz uchun azon va iqomatni alohida aytdi. U ikki namoz orasida kechki ovqatini yedi. U bomdod namozini tong otgan zahoti oʻqidi. Baʼzi odamlar: «(Namoz vaqtida) tong otgan edi», — dedi, baʼzilari esa: «Tong otmagan edi», — dedi. Soʻng Abdulloh: «Rasululloh ﷺ: ‹Bu ikki namoz oʻz belgilangan vaqtlaridan — faqat shu joyda (Muzdalifada) — surib (oʻzgartirib) qoʻyildi: birinchisi — shom va xufton; bas, odamlar — xufton namozi vaqti kirmaguncha — Muzdalifaga yetib kelmasin; ikkinchi namoz — bomdod namozi boʻlib, u shu soatda oʻqiladi›, — dedilar», — dedi. Soʻng Abdulloh u yerda — biroz yorugʻroq boʻlguncha — turdi. Soʻng u: «Agar moʻminlarning amiri hoziroq Minoga joʻnasa, u, albatta, sunnatga amal qilgan boʻladi», — dedi. Men — qaysi biri avval boʻlganini: uning (Abdullohning) bu soʻzimi yoki Usmonning joʻnashimi — bilmayman. Abdulloh — Nahr (qurbonlik) kuni (yaʼni Zulhijjaning oʻninchisi) Jamratul-Aqabaga tosh otguncha — talbiya aytishda davom etdi.Абдурраҳмон ибн Язид (Абдуллоҳ ибн Масъуддан) ривоят қилади: Мен Абдуллоҳ билан Маккага чиқдим ва биз Жамъга борганимизда, у икки намозни (шом ва хуфтон) бирга ўқиди — ҳар бир намоз учун азон ва иқоматни алоҳида айтди. У икки намоз орасида кечки овқатини еди. У бомдод намозини тонг отган заҳоти ўқиди. Баъзи одамлар: «(Намоз вақтида) тонг отган эди», — деди, баъзилари эса: «Тонг отмаган эди», — деди. Сўнг Абдуллоҳ: «Расулуллоҳ ﷺ: ‹Бу икки намоз ўз белгиланган вақтларидан — фақат шу жойда (Муздалифада) — суриб (ўзгартириб) қўйилди: биринчиси — шом ва хуфтон; бас, одамлар — хуфтон намози вақти кирмагунча — Муздалифага етиб келмасин; иккинчи намоз — бомдод намози бўлиб, у шу соатда ўқилади›, — дедилар», — деди. Сўнг Абдуллоҳ у ерда — бироз ёруғроқ бўлгунча — турди. Сўнг у: «Агар мўминларнинг амири ҳозироқ Минога жўнаса, у, албатта, суннатга амал қилган бўлади», — деди. Мен — қайси бири аввал бўлганини: унинг (Абдуллоҳнинг) бу сўзими ёки Усмоннинг жўнашими — билмайман. Абдуллоҳ — Наҳр (қурбонлик) куни (яъни Зулҳижжанинг ўнинчиси) Жамратул-Ақабага тош отгунча — талбия айтишда давом этди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ، قَالَ رَمَى عَبْدُ اللَّهِ مِنْ بَطْنِ الْوَادِي، فَقُلْتُ يَا أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ، إِنَّ نَاسًا يَرْمُونَهَا مِنْ فَوْقِهَا، فَقَالَ وَالَّذِي لاَ إِلَهَ غَيْرُهُ هَذَا مَقَامُ الَّذِي أُنْزِلَتْ عَلَيْهِ سُورَةُ الْبَقَرَةِ صلى الله عليه وسلم‏.‏ وَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْوَلِيدِ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ بِهَذَا‏.‏

Abdurrahmon ibn Yazid (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Abdulloh (ibn Masʼud) vodiyning oʻrtasidan ramy qildi. Men: «Ey Abu Abdurrahmon! Baʼzi odamlar (jamraga) uning ustidan (yaʼni vodiyning tepasidan) ramy qiladi-ku», — dedim. U: «Oʻzidan oʻzga (haq) iloh boʻlmagan Zotga qasamki, mana shu — Baqara surasi nozil qilingan Zot (yaʼni Rasululloh ﷺ) ramy qilgan joy», — dedi.Абдурраҳмон ибн Язид (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Абдуллоҳ (ибн Масъуд) водийнинг ўртасидан рамй қилди. Мен: «Эй Абу Абдурраҳмон! Баъзи одамлар (жамрага) унинг устидан (яъни водийнинг тепасидан) рамй қилади-ку», — дедим. У: «Ўзидан ўзга (ҳақ) илоҳ бўлмаган Зотга қасамки, мана шу — Бақара сураси нозил қилинган Зот (яъни Расулуллоҳ ﷺ) рамй қилган жой», — деди.

حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الْحَكَمِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّهُ انْتَهَى إِلَى الْجَمْرَةِ الْكُبْرَى جَعَلَ الْبَيْتَ عَنْ يَسَارِهِ، وَمِنًى عَنْ يَمِينِهِ، وَرَمَى بِسَبْعٍ، وَقَالَ هَكَذَا رَمَى الَّذِي أُنْزِلَتْ عَلَيْهِ سُورَةُ الْبَقَرَةِ صلى الله عليه وسلم‏.‏

Abdurrahmon ibn Yazid (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Abdulloh (ibn Masʼud) katta jamra (Jamratul-Aqaba)ga yetganda, Kaʼbani chap tomonda, Minoni oʻng tomonda (qoldirib), yetti tosh otdi va: «Baqara surasi nozil qilingan Zot (yaʼni Paygʻambar ﷺ) shunday ramy qilgan edi», — dedi.Абдурраҳмон ибн Язид (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Абдуллоҳ (ибн Масъуд) катта жамра (Жамратул-Ақаба)га етганда, Каъбани чап томонда, Минони ўнг томонда (қолдириб), етти тош отди ва: «Бақара сураси нозил қилинган Зот (яъни Пайғамбар ﷺ) шундай рамй қилган эди», — деди.

حَدَّثَنَا آدَمُ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، حَدَّثَنَا الْحَكَمُ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ، أَنَّهُ حَجَّ مَعَ ابْنِ مَسْعُودٍ ـ رضى الله عنه ـ فَرَآهُ يَرْمِي الْجَمْرَةَ الْكُبْرَى بِسَبْعِ حَصَيَاتٍ، فَجَعَلَ الْبَيْتَ عَنْ يَسَارِهِ، وَمِنًى عَنْ يَمِينِهِ، ثُمَّ قَالَ هَذَا مَقَامُ الَّذِي أُنْزِلَتْ عَلَيْهِ سُورَةُ الْبَقَرَةِ‏.‏

Abdurrahmon ibn Yazid (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Men Ibn Masʼud bilan haj qildim va uning katta jamra (Jamratul-Aqaba)ga — Kaʼbani chap tomonda, Minoni oʻng tomonda (qoldirib) — yetti mayda tosh bilan ramy qilganini koʻrdim. Soʻng u: «Mana shu — Baqara surasi nozil qilingan Zot (yaʼni Rasululloh ﷺ) turgan joy», — dedi.Абдурраҳмон ибн Язид (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Мен Ибн Масъуд билан ҳаж қилдим ва унинг катта жамра (Жамратул-Ақаба)га — Каъбани чап томонда, Минони ўнг томонда (қолдириб) — етти майда тош билан рамй қилганини кўрдим. Сўнг у: «Мана шу — Бақара сураси нозил қилинган Зот (яъни Расулуллоҳ ﷺ) турган жой», — деди.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ،، قَالَ سَأَلْنَا حُذَيْفَةَ عَنْ رَجُلٍ، قَرِيبِ السَّمْتِ وَالْهَدْىِ مِنَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم حَتَّى نَأْخُذَ عَنْهُ فَقَالَ مَا أَعْرِفُ أَحَدًا أَقْرَبَ سَمْتًا وَهَدْيًا وَدَلاًّ بِالنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِنِ ابْنِ أُمِّ عَبْدٍ‏.‏

Biz Huzayfadan Paygʻambar ﷺning yoʻl-yorigʻiga (xulqi va hidoyatiga) eng yaqin bir kishi haqida soʻradik — toki undan (taʼlim) olsak. U: «Men Paygʻambar ﷺga yoʻl-yoriq, hidoyat va xulq jihatidan Ibn Ummu Abddan (Abdulloh ibn Masʼuddan) koʻra yaqinroq biror kishini bilmayman», dedi.Биз Ҳузайфадан Пайғамбар ﷺнинг йўл-ёриғига (хулқи ва ҳидоятига) энг яқин бир киши ҳақида сўрадик — токи ундан (таълим) олсак. У: «Мен Пайғамбар ﷺга йўл-ёриқ, ҳидоят ва хулқ жиҳатидан Ибн Умму Абддан (Абдуллоҳ ибн Масъуддан) кўра яқинроқ бирор кишини билмайман», деди.