Abu Said Sa'd ibn Molik al-Xudriy

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي صَعْصَعَةَ الأَنْصَارِيِّ، ثُمَّ الْمَازِنِيِّ عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ أَخْبَرَهُ أَنَّ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ قَالَ لَهُ ‏"‏ إِنِّي أَرَاكَ تُحِبُّ الْغَنَمَ وَالْبَادِيَةَ، فَإِذَا كُنْتَ فِي غَنَمِكَ أَوْ بَادِيَتِكَ فَأَذَّنْتَ بِالصَّلاَةِ فَارْفَعْ صَوْتَكَ بِالنِّدَاءِ، فَإِنَّهُ لاَ يَسْمَعُ مَدَى صَوْتِ الْمُؤَذِّنِ جِنٌّ وَلاَ إِنْسٌ وَلاَ شَىْءٌ إِلاَّ شَهِدَ لَهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ‏"‏‏.‏ قَالَ أَبُو سَعِيدٍ سَمِعْتُهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏

Abdurrahmon (otasidan, u Abu Saiddan) rivoyat qiladi: Abu Said al-Xudriy otamga dedi: «Men seni qoʻy va sahroni yaxshi koʻradigan koʻraman. Bas, qoʻying bilan yoki sahroda boʻlganingda namozga azon aytmoqchi boʻlsang, ovozingni baland qil — chunki azon ovozini eshitgan har kim, inson boʻlsin, jin yoki boshqa maxluq boʻlsin, Qiyomat kuni sen uchun guvoh boʻladi». Abu Said qoʻshimcha qildi: «Men buni (bu rivoyatni) Rasululloh ﷺ dan eshitdim».Абдурраҳмон (отасидан, у Абу Саиддан) ривоят қилади: Абу Саид ал-Худрий отамга деди: «Мен сени қўй ва саҳрони яхши кўрадиган кўраман. Бас, қўйинг билан ёки саҳрода бўлганингда намозга азон айтмоқчи бўлсанг, овозингни баланд қил — чунки азон овозини эшитган ҳар ким, инсон бўлсин, жин ёки бошқа махлуқ бўлсин, Қиёмат куни сен учун гувоҳ бўлади». Абу Саид қўшимча қилди: «Мен буни (бу ривоятни) Расулуллоҳ ﷺ дан эшитдим».

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ، وَعَطَاءُ بْنُ يَزِيدَ اللَّيْثِيُّ، أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ، أَخْبَرَهُمَا أَنَّ النَّاسَ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ، هَلْ نَرَى رَبَّنَا يَوْمَ الْقِيَامَةِ قَالَ ‏"‏ هَلْ تُمَارُونَ فِي الْقَمَرِ لَيْلَةَ الْبَدْرِ لَيْسَ دُونَهُ سَحَابٌ ‏"‏‏.‏ قَالُوا لاَ يَا رَسُولَ اللَّهِ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَهَلْ تُمَارُونَ فِي الشَّمْسِ لَيْسَ دُونَهَا سَحَابٌ ‏"‏‏.‏ قَالُوا لاَ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَإِنَّكُمْ تَرَوْنَهُ كَذَلِكَ، يُحْشَرُ النَّاسُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ، فَيَقُولُ مَنْ كَانَ يَعْبُدُ شَيْئًا فَلْيَتَّبِعْ‏.‏ فَمِنْهُمْ مَنْ يَتَّبِعُ الشَّمْسَ، وَمِنْهُمْ مَنْ يَتَّبِعُ الْقَمَرَ وَمِنْهُمْ مَنْ يَتَّبِعُ الطَّوَاغِيتَ، وَتَبْقَى هَذِهِ الأُمَّةُ فِيهَا مُنَافِقُوهَا، فَيَأْتِيهِمُ اللَّهُ فَيَقُولُ أَنَا رَبُّكُمْ فَيَقُولُونَ هَذَا مَكَانُنَا حَتَّى يَأْتِيَنَا رَبُّنَا، فَإِذَا جَاءَ رَبُّنَا عَرَفْنَاهُ‏.‏ فَيَأْتِيهِمُ اللَّهُ فَيَقُولُ أَنَا رَبُّكُمْ‏.‏ فَيَقُولُونَ أَنْتَ رَبُّنَا‏.‏ فَيَدْعُوهُمْ فَيُضْرَبُ الصِّرَاطُ بَيْنَ ظَهْرَانَىْ جَهَنَّمَ، فَأَكُونُ أَوَّلَ مَنْ يَجُوزُ مِنَ الرُّسُلِ بِأُمَّتِهِ، وَلاَ يَتَكَلَّمُ يَوْمَئِذٍ أَحَدٌ إِلاَّ الرُّسُلُ، وَكَلاَمُ الرُّسُلِ يَوْمَئِذٍ اللَّهُمَّ سَلِّمْ سَلِّمْ‏.‏ وَفِي جَهَنَّمَ كَلاَلِيبُ مِثْلُ شَوْكِ السَّعْدَانِ، هَلْ رَأَيْتُمْ شَوْكَ السَّعْدَانِ ‏"‏‏.‏ قَالُوا نَعَمْ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَإِنَّهَا مِثْلُ شَوْكِ السَّعْدَانِ، غَيْرَ أَنَّهُ لاَ يَعْلَمُ قَدْرَ عِظَمِهَا إِلاَّ اللَّهُ، تَخْطَفُ النَّاسَ بِأَعْمَالِهِمْ، فَمِنْهُمْ مَنْ يُوبَقُ بِعَمَلِهِ، وَمِنْهُمْ مَنْ يُخَرْدَلُ ثُمَّ يَنْجُو، حَتَّى إِذَا أَرَادَ اللَّهُ رَحْمَةَ مَنْ أَرَادَ مِنْ أَهْلِ النَّارِ، أَمَرَ اللَّهُ الْمَلاَئِكَةَ أَنْ يُخْرِجُوا مَنْ كَانَ يَعْبُدُ اللَّهَ، فَيُخْرِجُونَهُمْ وَيَعْرِفُونَهُمْ بِآثَارِ السُّجُودِ، وَحَرَّمَ اللَّهُ عَلَى النَّارِ أَنْ تَأْكُلَ أَثَرَ السُّجُودِ فَيَخْرُجُونَ مِنَ النَّارِ، فَكُلُّ ابْنِ آدَمَ تَأْكُلُهُ النَّارُ إِلاَّ أَثَرَ السُّجُودِ، فَيَخْرُجُونَ مِنَ النَّارِ قَدِ امْتَحَشُوا، فَيُصَبُّ عَلَيْهِمْ مَاءُ الْحَيَاةِ، فَيَنْبُتُونَ كَمَا تَنْبُتُ الْحِبَّةُ فِي حَمِيلِ السَّيْلِ، ثُمَّ يَفْرُغُ اللَّهُ مِنَ الْقَضَاءِ بَيْنَ الْعِبَادِ، وَيَبْقَى رَجُلٌ بَيْنَ الْجَنَّةِ وَالنَّارِ، وَهْوَ آخِرُ أَهْلِ النَّارِ دُخُولاً الْجَنَّةَ، مُقْبِلٌ بِوَجْهِهِ قِبَلَ النَّارِ فَيَقُولُ يَا رَبِّ اصْرِفْ وَجْهِي عَنِ النَّارِ، قَدْ قَشَبَنِي رِيحُهَا، وَأَحْرَقَنِي ذَكَاؤُهَا‏.‏ فَيَقُولُ هَلْ عَسَيْتَ إِنْ فُعِلَ ذَلِكَ بِكَ أَنْ تَسْأَلَ غَيْرَ ذَلِكَ فَيَقُولُ لاَ وَعِزَّتِكَ‏.‏ فَيُعْطِي اللَّهَ مَا يَشَاءُ مِنْ عَهْدٍ وَمِيثَاقٍ، فَيَصْرِفُ اللَّهُ وَجْهَهُ عَنِ النَّارِ، فَإِذَا أَقْبَلَ بِهِ عَلَى الْجَنَّةِ رَأَى بَهْجَتَهَا سَكَتَ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَسْكُتَ، ثُمَّ قَالَ يَا رَبِّ قَدِّمْنِي عِنْدَ باب الْجَنَّةِ‏.‏ فَيَقُولُ اللَّهُ لَهُ أَلَيْسَ قَدْ أَعْطَيْتَ الْعُهُودَ وَالْمَوَاثِيقَ أَنْ لاَ تَسْأَلَ غَيْرَ الَّذِي كُنْتَ سَأَلْتَ فَيَقُولُ يَا رَبِّ لاَ أَكُونُ أَشْقَى خَلْقِكَ‏.‏ فَيَقُولُ فَمَا عَسَيْتَ إِنْ أُعْطِيتَ ذَلِكَ أَنْ لاَ تَسْأَلَ غَيْرَهُ فَيَقُولُ لاَ وَعِزَّتِكَ لاَ أَسْأَلُ غَيْرَ ذَلِكَ‏.‏ فَيُعْطِي رَبَّهُ مَا شَاءَ مِنْ عَهْدٍ وَمِيثَاقٍ، فَيُقَدِّمُهُ إِلَى باب الْجَنَّةِ، فَإِذَا بَلَغَ بَابَهَا، فَرَأَى زَهْرَتَهَا وَمَا فِيهَا مِنَ النَّضْرَةِ وَالسُّرُورِ، فَيَسْكُتُ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَسْكُتَ، فَيَقُولُ يَا رَبِّ أَدْخِلْنِي الْجَنَّةَ‏.‏ فَيَقُولُ اللَّهُ وَيْحَكَ يَا ابْنَ آدَمَ مَا أَغْدَرَكَ، أَلَيْسَ قَدْ أَعْطَيْتَ الْعَهْدَ وَالْمِيثَاقَ أَنْ لاَ تَسْأَلَ غَيْرَ الَّذِي أُعْطِيتَ فَيَقُولُ يَا رَبِّ لاَ تَجْعَلْنِي أَشْقَى خَلْقِكَ‏.‏ فَيَضْحَكُ اللَّهُ ـ عَزَّ وَجَلَّ ـ مِنْهُ، ثُمَّ يَأْذَنُ لَهُ فِي دُخُولِ الْجَنَّةِ فَيَقُولُ تَمَنَّ‏.‏ فَيَتَمَنَّى حَتَّى إِذَا انْقَطَعَتْ أُمْنِيَّتُهُ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ تَمَنَّ كَذَا وَكَذَا‏.‏ أَقْبَلَ يُذَكِّرُهُ رَبُّهُ، حَتَّى إِذَا انْتَهَتْ بِهِ الأَمَانِيُّ قَالَ اللَّهُ تَعَالَى لَكَ ذَلِكَ وَمِثْلُهُ مَعَهُ ‏"‏‏.‏ قَالَ أَبُو سَعِيدٍ الْخُدْرِيُّ لأَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنهما ـ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ قَالَ اللَّهُ لَكَ ذَلِكَ وَعَشَرَةُ أَمْثَالِهِ ‏"‏‏.‏ قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ لَمْ أَحْفَظْ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلاَّ قَوْلَهُ ‏"‏ لَكَ ذَلِكَ وَمِثْلُهُ مَعَهُ ‏"‏‏.‏ قَالَ أَبُو سَعِيدٍ إِنِّي سَمِعْتُهُ يَقُولُ ‏"‏ ذَلِكَ لَكَ وَعَشَرَةُ أَمْثَالِهِ ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Odamlar: «Yo Rasululloh, biz Qiyomat kuni Robbimizni koʻramizmi?» — dedi. U zot: «Bulutsiz (ochiq) kechada toʻlingan oyni koʻrishda shubha qiladimisiz?» — dedilar. Ular: «Yoʻq, yo Rasululloh», — dedi. U zot: «Bulut boʻlmaganda quyoshni koʻrishda shubha qiladimisiz?» — dedilar. Ular «yoʻq» dedi. U zot: «Allohni (Robbingizni) ham xuddi shunday koʻrasizlar. Qiyomat kuni odamlar yigʻiladi va U (Alloh) odamlarga oʻzlari ibodat qilgan narsaga ergashishni buyuradi. Bas, baʼzilari quyoshga, baʼzilari oyga, baʼzilari boshqa maʼbudlarga ergashadi; faqat shu ummat (musulmonlar) — munofiqlari bilan — qoladi. Alloh ularga kelib: ‹Men sizning Robbingizman›, — deydi. Ular: ‹Biz shu joyda — Robbimiz bizga kelguncha — turamiz; Robbimiz kelsa, biz Uni taniymiz›, — deydi. Soʻng Alloh ularga yana kelib: ‹Men sizning Robbingizman›, — deydi. Ular: ‹Sen Robbimizsan›, — deydi. Alloh ularni chaqiradi va doʻzax ustiga Sirot (koʻprik) qoʻyiladi; men (Muhammad) ummatim bilan undan oʻtgan birinchi paygʻambar boʻlaman. Oʻsha kuni paygʻambarlardan boshqa hech kim gapira olmaydi; ular oʻsha paytda: ‹Allohim, (bizni) qutqar; Allohim, (bizni) qutqar›, — deydi. Doʻzaxda Saʼdon (oʻsimligi)ning tikanlaridek ilgaklar bor. Saʼdon tikanlarini koʻrganmisiz?» — dedilar. Odamlar «ha» dedi. U zot: «Bu ilgaklar Saʼdon tikanlaridek; lekin ularning (qancha) kattaligini Allohdan boshqa hech kim bilmaydi. Ular odamlarni amallariga qarab ilib oladi; baʼzilari (amallari sababli) qulab, doʻzaxda abadiy qoladi; baʼzilari jazo (olib, boʻlak-boʻlak qilinib) doʻzaxdan chiqadi — to Alloh doʻzax ahlidan xohlaganiga rahm qilishni iroda qilguncha. Shunda U farishtalarga — faqat Oʻzigagina ibodat qilgan (kishilar)ni doʻzaxdan chiqarishni buyuradi. Farishtalar ularni sajda izlaridan tanib chiqaradi — chunki Alloh (doʻzax) oʻtiga oʻsha (sajda) izlarini yeb yuborishni harom qilgan. Bas, ular oʻtdan chiqadi; oʻt butun inson badanini yeb yuborgan, faqat sajda izlari (qolgan) boʻladi. Oʻsha paytda ular oʻtdan goʻyo (qup-quruq) suyak (skelet) holda chiqadi. Ularga Hayot suvi quyiladi va natijada ular oqayotgan suv boʻyidagi urugʻ (oʻsimlik)dek oʻsadi. Soʻng Alloh oʻz xalqlari orasida hukm qilishni tugatgach, doʻzax bilan jannat orasida bir kishi qoladi; u doʻzax ahlidan jannatga (eng oxirgi) kiradigan kishi boʻladi. U doʻzaxga yuzlangan holda (turib): ‹Ey Robbim, yuzimni oʻtdan burgaz — chunki uning shamoli meni qaqshatdi va bugʻi meni kuydirdi›, — deydi. Alloh undan: ‹Agar shu (tilaging) berilsa, boshqa narsa soʻraysanmi?› — deydi. U: ‹Yoʻq, izzatingga qasamki (soʻramayman)›, — deydi va Robbiga xohlagan ahd va paymonlarni beradi. Alloh uning yuzini oʻtdan buradi. U jannatga yuzlanib, uning goʻzalligini koʻrganda, Alloh xohlagancha jim turadi. Soʻng: ‹Ey Robbim, meni jannat eshigiga (yaqin) qil›, — deydi. Alloh: ‹Sen — dastlab soʻragan narsadan boshqa hech narsa soʻramayman deb — ahd va paymon bermadingmi?› — deydi. U: ‹Ey Robbim, meni xalqlaring ichida eng badbaxt qilma›, — deydi. Alloh: ‹Agar shu (tilaging) berilsa, boshqa narsa soʻraysanmi?› — deydi. U: ‹Yoʻq, izzatingga qasamki, boshqa narsa soʻramayman›, — deydi va Robbiga xohlagan ahd va paymonlarni beradi. Alloh uni jannat eshigiga (yaqin) qoʻyadi. U yerga yetib, uning hayoti, goʻzalligi va lazzatini koʻrganda, Alloh xohlagancha jim turadi. Soʻng: ‹Ey Robbim, meni jannatga kirgiz›, — deydi. Alloh: ‹Ey odam bolasi, Alloh senga rahm qilsin! Sen qancha aldamchi (ekan)san! Sen — berilgan narsadan boshqa hech narsa soʻramayman deb — ahd va paymon bermadingmi?› — deydi. U: ‹Ey Robbim, meni xalqlaring ichida eng badbaxt qilma›, — deydi. Shunda Alloh kuladi va uni jannatga kirishga ruxsat beradi va undan xohlagancha soʻrashni aytadi. U barcha istaklari roʻyobga chiqguncha soʻraveradi. Soʻng Alloh: ‹Falon-falon narsalarni ham soʻra›, — deydi. Alloh unga (istaklarini) eslatadi; barcha istak va orzulari roʻyobga chiqgach, Alloh: ‹Bu(larning hammasi) senga berildi va shunchasi yana (qoʻshimcha)›, — deydi». Abu Said al-Xudriy Abu Hurayraga: «Rasululloh ﷺ: ‹Alloh: Bu senga va shuning oʻn barobari (berildi), — dedi›, — dedilar», — dedi. Abu Hurayra: «Men Rasululloh ﷺ dan ‹Bu(larning hammasi) senga berildi va shunchasi yana›dan boshqasini eslamayman», — dedi. Abu Said: «Men u zotning ‹Bu senga va shuning oʻn barobari›ni (aytganini) eshitdim», — dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Одамлар: «Ё Расулуллоҳ, биз Қиёмат куни Роббимизни кўрамизми?» — деди. У зот: «Булуциз (очиқ) кечада тўлинган ойни кўришда шубҳа қиладимисиз?» — дедилар. Улар: «Йўқ, ё Расулуллоҳ», — деди. У зот: «Булут бўлмаганда қуёшни кўришда шубҳа қиладимисиз?» — дедилар. Улар «йўқ» деди. У зот: «Аллоҳни (Роббингизни) ҳам худди шундай кўрасизлар. Қиёмат куни одамлар йиғилади ва У (Аллоҳ) одамларга ўзлари ибодат қилган нарсага эргашишни буюради. Бас, баъзилари қуёшга, баъзилари ойга, баъзилари бошқа маъбудларга эргашади; фақат шу уммат (мусулмонлар) — мунофиқлари билан — қолади. Аллоҳ уларга келиб: ‹Мен сизнинг Роббингизман›, — дейди. Улар: ‹Биз шу жойда — Роббимиз бизга келгунча — турамиз; Роббимиз келса, биз Уни таниймиз›, — дейди. Сўнг Аллоҳ уларга яна келиб: ‹Мен сизнинг Роббингизман›, — дейди. Улар: ‹Сен Роббимизсан›, — дейди. Аллоҳ уларни чақиради ва дўзах устига Сирот (кўприк) қўйилади; мен (Муҳаммад) умматим билан ундан ўтган биринчи пайғамбар бўламан. Ўша куни пайғамбарлардан бошқа ҳеч ким гапира олмайди; улар ўша пайтда: ‹Аллоҳим, (бизни) қутқар; Аллоҳим, (бизни) қутқар›, — дейди. Дўзахда Саъдон (ўсимлиги)нинг тиканларидек илгаклар бор. Саъдон тиканларини кўрганмисиз?» — дедилар. Одамлар «ҳа» деди. У зот: «Бу илгаклар Саъдон тиканларидек; лекин уларнинг (қанча) катталигини Аллоҳдан бошқа ҳеч ким билмайди. Улар одамларни амалларига қараб илиб олади; баъзилари (амаллари сабабли) қулаб, дўзахда абадий қолади; баъзилари жазо (олиб, бўлак-бўлак қилиниб) дўзахдан чиқади — то Аллоҳ дўзах аҳлидан хоҳлаганига раҳм қилишни ирода қилгунча. Шунда У фаришталарга — фақат Ўзигагина ибодат қилган (кишилар)ни дўзахдан чиқаришни буюради. Фаришталар уларни сажда изларидан таниб чиқаради — чунки Аллоҳ (дўзах) ўтига ўша (сажда) изларини еб юборишни ҳаром қилган. Бас, улар ўтдан чиқади; ўт бутун инсон баданини еб юборган, фақат сажда излари (қолган) бўлади. Ўша пайтда улар ўтдан гўё (қуп-қуруқ) суяк (скелет) ҳолда чиқади. Уларга Ҳаёт суви қуйилади ва натижада улар оқаётган сув бўйидаги уруғ (ўсимлик)дек ўсади. Сўнг Аллоҳ ўз халқлари орасида ҳукм қилишни тугатгач, дўзах билан жаннат орасида бир киши қолади; у дўзах аҳлидан жаннатга (энг охирги) кирадиган киши бўлади. У дўзахга юзланган ҳолда (туриб): ‹Эй Роббим, юзимни ўтдан бургаз — чунки унинг шамоли мени қақшатди ва буғи мени куйдирди›, — дейди. Аллоҳ ундан: ‹Агар шу (тилагинг) берилса, бошқа нарса сўрайсанми?› — дейди. У: ‹Йўқ, иззатингга қасамки (сўрамайман)›, — дейди ва Роббига хоҳлаган аҳд ва паймонларни беради. Аллоҳ унинг юзини ўтдан буради. У жаннатга юзланиб, унинг гўзаллигини кўрганда, Аллоҳ хоҳлаганча жим туради. Сўнг: ‹Эй Роббим, мени жаннат эшигига (яқин) қил›, — дейди. Аллоҳ: ‹Сен — дастлаб сўраган нарсадан бошқа ҳеч нарса сўрамайман деб — аҳд ва паймон бермадингми?› — дейди. У: ‹Эй Роббим, мени халқларинг ичида энг бадбахт қилма›, — дейди. Аллоҳ: ‹Агар шу (тилагинг) берилса, бошқа нарса сўрайсанми?› — дейди. У: ‹Йўқ, иззатингга қасамки, бошқа нарса сўрамайман›, — дейди ва Роббига хоҳлаган аҳд ва паймонларни беради. Аллоҳ уни жаннат эшигига (яқин) қўяди. У ерга етиб, унинг ҳаёти, гўзаллиги ва лаззатини кўрганда, Аллоҳ хоҳлаганча жим туради. Сўнг: ‹Эй Роббим, мени жаннатга киргиз›, — дейди. Аллоҳ: ‹Эй одам боласи, Аллоҳ сенга раҳм қилсин! Сен қанча алдамчи (экан)сан! Сен — берилган нарсадан бошқа ҳеч нарса сўрамайман деб — аҳд ва паймон бермадингми?› — дейди. У: ‹Эй Роббим, мени халқларинг ичида энг бадбахт қилма›, — дейди. Шунда Аллоҳ кулади ва уни жаннатга киришга рухсат беради ва ундан хоҳлаганча сўрашни айтади. У барча истаклари рўёбга чиқгунча сўраверади. Сўнг Аллоҳ: ‹Фалон-фалон нарсаларни ҳам сўра›, — дейди. Аллоҳ унга (истакларини) эслатади; барча истак ва орзулари рўёбга чиқгач, Аллоҳ: ‹Бу(ларнинг ҳаммаси) сенга берилди ва шунчаси яна (қўшимча)›, — дейди». Абу Саид ал-Худрий Абу Ҳурайрага: «Расулуллоҳ ﷺ: ‹Аллоҳ: Бу сенга ва шунинг ўн баробари (берилди), — деди›, — дедилар», — деди. Абу Ҳурайра: «Мен Расулуллоҳ ﷺ дан ‹Бу(ларнинг ҳаммаси) сенга берилди ва шунчаси яна›дан бошқасини эсламайман», — деди. Абу Саид: «Мен у зотнинг ‹Бу сенга ва шунинг ўн баробари›ни (айтганини) эшитдим», — деди.

حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ عُمَيْرٍ، عَنْ قَزَعَةَ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا سَعِيدٍ ـ رضى الله عنه ـ أَرْبَعًا قَالَ سَمِعْتُ مِنَ النَّبِيِّ، صلى الله عليه وسلم وَكَانَ غَزَا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ثِنْتَىْ عَشْرَةَ غَزْوَةً ح‏.‏

Quzoa (Abu Saiddan) rivoyat qiladi: Men Abu Saidning toʻrt soʻz aytganini eshitdim. U: «Men Paygʻambar ﷺ dan (quyidagi rivoyatni) eshitdim», — dedi. U (Abu Said) Paygʻambar ﷺ bilan birga oʻn ikki gʻazot (jang)da qatnashgan edi.Қузоа (Абу Саиддан) ривоят қилади: Мен Абу Саиднинг тўрт сўз айтганини эшитдим. У: «Мен Пайғамбар ﷺ дан (қуйидаги ривоятни) эшитдим», — деди. У (Абу Саид) Пайғамбар ﷺ билан бирга ўн икки ғазот (жанг)да қатнашган эди.

حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ، سَمِعْتُ قَزَعَةَ، مَوْلَى زِيَادٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ ـ رضى الله عنه ـ يُحَدِّثُ بِأَرْبَعٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَأَعْجَبْنَنِي وَآنَقْنَنِي قَالَ ‏"‏ لاَ تُسَافِرِ الْمَرْأَةُ يَوْمَيْنِ إِلاَّ مَعَهَا زَوْجُهَا أَوْ ذُو مَحْرَمٍ‏.‏ وَلاَ صَوْمَ فِي يَوْمَيْنِ الْفِطْرِ وَالأَضْحَى، وَلاَ صَلاَةَ بَعْدَ صَلاَتَيْنِ بَعْدَ الصُّبْحِ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ، وَبَعْدَ الْعَصْرِ حَتَّى تَغْرُبَ، وَلاَ تُشَدُّ الرِّحَالُ إِلاَّ إِلَى ثَلاَثَةِ مَسَاجِدَ مَسْجِدِ الْحَرَامِ وَمَسْجِدِ الأَقْصَى وَمَسْجِدِي ‏"‏‏.‏

Quzoa (Ziyodning ozod qilgan quli, Abu Said al-Xudriydan) rivoyat qiladi: Men Abu Said al-Xudriyning Paygʻambar ﷺ dan toʻrt narsani rivoyat qilganini eshitdim va ularni juda yoqtirdim. U Paygʻambar ﷺ ning soʻzlarini yetkazib dedi: birinchisi — «Ayol — eri yoki zu-mahrami bilan boʻlmasa — ikki kunlik (masofaga) safar qilmasin»; ikkinchisi — «Ikki kunda roʻza (tutish) joiz emas: Iydul-fitr va Iydul-azho (kunlarida)»; uchinchisi — «Ikki namozdan keyin namoz (oʻqilmaydi): bomdod namozidan keyin — to quyosh chiqguncha, va asr namozidan keyin — to quyosh botguncha»; toʻrtinchisi — «Faqat uch masjidga (borish) uchun safarga otlaninglar: Masjidul-Harom, Masjidul-Aqso (Quds) va mening masjidim».Қузоа (Зиёднинг озод қилган қули, Абу Саид ал-Худрийдан) ривоят қилади: Мен Абу Саид ал-Худрийнинг Пайғамбар ﷺ дан тўрт нарсани ривоят қилганини эшитдим ва уларни жуда ёқтирдим. У Пайғамбар ﷺ нинг сўзларини етказиб деди: биринчиси — «Аёл — эри ёки зу-маҳрами билан бўлмаса — икки кунлик (масофага) сафар қилмасин»; иккинчиси — «Икки кунда рўза (тутиш) жоиз эмас: Ийдул-фитр ва Ийдул-азҳо (кунларида)»; учинчиси — «Икки намоздан кейин намоз (ўқилмайди): бомдод намозидан кейин — то қуёш чиқгунча, ва аср намозидан кейин — то қуёш ботгунча»; тўртинчиси — «Фақат уч масжидга (бориш) учун сафарга отланинглар: Масжидул-Ҳаром, Масжидул-Ақсо (Қудс) ва менинг масжидим».

حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُنِيرٍ، سَمِعَ هَارُونَ بْنَ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْمُبَارَكِ، قَالَ حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا سَلَمَةَ بْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ سَأَلْتُ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ ـ رضى الله عنه ـ قُلْتُ هَلْ سَمِعْتَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَذْكُرُ لَيْلَةَ الْقَدْرِ قَالَ نَعَمِ، اعْتَكَفْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْعَشْرَ الأَوْسَطَ مِنْ رَمَضَانَ ـ قَالَ ـ فَخَرَجْنَا صَبِيحَةَ عِشْرِينَ، قَالَ فَخَطَبَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَبِيحَةَ عِشْرِينَ فَقَالَ ‏"‏ إِنِّي أُرِيتُ لَيْلَةَ الْقَدْرِ، وَإِنِّي نُسِّيتُهَا، فَالْتَمِسُوهَا فِي الْعَشْرِ الأَوَاخِرِ فِي وِتْرٍ، فَإِنِّي رَأَيْتُ أَنِّي أَسْجُدُ فِي مَاءٍ وَطِينٍ، وَمَنْ كَانَ اعْتَكَفَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَلْيَرْجِعْ ‏"‏‏.‏ فَرَجَعَ النَّاسُ إِلَى الْمَسْجِدِ، وَمَا نَرَى فِي السَّمَاءِ قَزَعَةً ـ قَالَ ـ فَجَاءَتْ سَحَابَةٌ فَمَطَرَتْ، وَأُقِيمَتِ الصَّلاَةُ، فَسَجَدَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي الطِّينِ وَالْمَاءِ، حَتَّى رَأَيْتُ الطِّينَ فِي أَرْنَبَتِهِ وَجَبْهَتِهِ‏.‏

Abu Salama ibn Abdurrahmon (Abu Saiddan) rivoyat qiladi: Men Abu Said al-Xudriydan: «Sen Allohning Rasuli ﷺ ning Qadr kechasi haqida gapirganini eshitdingmi?» — deb soʻradim. U ‹ha› (deb javob berdi) va dedi: «Bir marta biz Allohning Rasuli ﷺ bilan (Ramazon)ning oʻrta oʻn kunida eʼtikofda edik va yigirmanchi kun ertalab undan (eʼtikofdan) chiqdik; Allohning Rasuli ﷺ yigirmanchi (kun)da xutba aytdi va: ‹Menga Qadr kechasi(ning sanasi) (tushimda) bildirildi, lekin men uni unutdim. Bas, uni Ramazon oyining oxirgi oʻn kechasidagi toq kechalarda izlanglar. (Tushimda) men oʻzimni oʻsha kecha loy va suvda sajda qilayotgan holda koʻrdim. Bas, kim Allohning Rasuli ﷺ bilan eʼtikofda boʻlgan boʻlsa, unga (eʼtikofga) qaytsin›, — dedi. Odamlar masjidga (eʼtikof uchun) qaytdi. Osmonda bulutdan biror alomat yoʻq edi. Lekin toʻsatdan bir bulut kelib, yomgʻir yogʻdi. Soʻng namoz (jamoat bilan) oʻqildi va Allohning Rasuli ﷺ loy va suvda sajda qildi; men Paygʻambar ﷺ ning peshanasi va burni ustida loyni koʻrdim».Абу Салама ибн Абдурраҳмон (Абу Саиддан) ривоят қилади: Мен Абу Саид ал-Худрийдан: «Сен Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг Қадр кечаси ҳақида гапирганини эшитдингми?» — деб сўрадим. У ‹ҳа› (деб жавоб берди) ва деди: «Бир марта биз Аллоҳнинг Расули ﷺ билан (Рамазон)нинг ўрта ўн кунида эътикофда эдик ва йигирманчи кун эрталаб ундан (эътикофдан) чиқдик; Аллоҳнинг Расули ﷺ йигирманчи (кун)да хутба айтди ва: ‹Менга Қадр кечаси(нинг санаси) (тушимда) билдирилди, лекин мен уни унутдим. Бас, уни Рамазон ойининг охирги ўн кечасидаги тоқ кечаларда изланглар. (Тушимда) мен ўзимни ўша кеча лой ва сувда сажда қилаётган ҳолда кўрдим. Бас, ким Аллоҳнинг Расули ﷺ билан эътикофда бўлган бўлса, унга (эътикофга) қайцин›, — деди. Одамлар масжидга (эътикоф учун) қайтди. Осмонда булутдан бирор аломат йўқ эди. Лекин тўсатдан бир булут келиб, ёмғир ёғди. Сўнг намоз (жамоат билан) ўқилди ва Аллоҳнинг Расули ﷺ лой ва сувда сажда қилди; мен Пайғамбар ﷺ нинг пешанаси ва бурни устида лойни кўрдим».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلاَمٍ، أَخْبَرَنَا مَخْلَدُ بْنُ يَزِيدَ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَطَاءٌ، عَنْ عُبَيْدِ بْنِ عُمَيْرٍ، أَنَّ أَبَا مُوسَى الأَشْعَرِيَّ، اسْتَأْذَنَ عَلَى عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ ـ رضى الله عنه ـ فَلَمْ يُؤْذَنْ لَهُ، وَكَأَنَّهُ كَانَ مَشْغُولاً فَرَجَعَ أَبُو مُوسَى، فَفَرَغَ عُمَرُ فَقَالَ أَلَمْ أَسْمَعْ صَوْتَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ قَيْسٍ ائْذَنُوا لَهُ قِيلَ قَدْ رَجَعَ‏.‏ فَدَعَاهُ‏.‏ فَقَالَ كُنَّا نُؤْمَرُ بِذَلِكَ‏.‏ فَقَالَ تَأْتِينِي عَلَى ذَلِكَ بِالْبَيِّنَةِ‏.‏ فَانْطَلَقَ إِلَى مَجْلِسِ الأَنْصَارِ، فَسَأَلَهُمْ‏.‏ فَقَالُوا لاَ يَشْهَدُ لَكَ عَلَى هَذَا إِلاَّ أَصْغَرُنَا أَبُو سَعِيدٍ الْخُدْرِيُّ‏.‏ فَذَهَبَ بِأَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ‏.‏ فَقَالَ عُمَرُ أَخَفِيَ عَلَىَّ مِنْ أَمْرِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَلْهَانِي الصَّفْقُ بِالأَسْوَاقِ‏.‏ يَعْنِي الْخُرُوجَ إِلَى تِجَارَةٍ‏.‏

Ubayd ibn Umayr (Abu Musodan) rivoyat qiladi: Abu Muso Umardan — (huzuriga) kirishga — ruxsat soʻradi, lekin Umar band boʻlgani uchun unga ruxsat berilmadi; bas, Abu Muso qaytib ketdi. Umar oʻz ishini tugatgach: «Men Abdulloh ibn Qaysning ovozini eshitmadimmi? Unga (kirishga) ruxsat beringlar», — dedi. Umarga — u ketib qoldi, — deyildi. Bas, u uni (chaqirib) yubordi va u (Abu Muso) kelganda: «Biz shunday qilishga (yaʼni uch marta ruxsat soʻrab, ruxsat berilmasa, qaytib ketishga) buyurilgan edik», — dedi. Umar unga: «(Bu) soʻzing(ning) isbotiga guvoh keltir», — dedi. Abu Muso ansorlarning yigʻilish joyiga borib, ulardan soʻradi. Ular: «Bizdan bu guvohlikni — eng yoshimiz Abu Said al-Xudriydan boshqa — hech kim bermaydi», — dedi. Bas, Abu Muso Abu Said al-Xudriyni (Umar oldiga) olib bordi va Umar — ajablanib: «Allohning Rasuli ﷺ ning bu buyrugʻi mendan yashirin qolgan ekan-da!» — dedi. (Soʻng u qoʻshdi:) «Meni bozorlarda savdo qilish band qilar edi (shu sababli men buni eshitmagan ekanman)».Убайд ибн Умайр (Абу Мусодан) ривоят қилади: Абу Мусо Умардан — (ҳузурига) киришга — рухсат сўради, лекин Умар банд бўлгани учун унга рухсат берилмади; бас, Абу Мусо қайтиб кетди. Умар ўз ишини тугатгач: «Мен Абдуллоҳ ибн Қайснинг овозини эшитмадимми? Унга (киришга) рухсат беринглар», — деди. Умарга — у кетиб қолди, — дейилди. Бас, у уни (чақириб) юборди ва у (Абу Мусо) келганда: «Биз шундай қилишга (яъни уч марта рухсат сўраб, рухсат берилмаса, қайтиб кетишга) буюрилган эдик», — деди. Умар унга: «(Бу) сўзинг(нинг) исботига гувоҳ келтир», — деди. Абу Мусо ансорларнинг йиғилиш жойига бориб, улардан сўради. Улар: «Биздан бу гувоҳликни — энг ёшимиз Абу Саид ал-Худрийдан бошқа — ҳеч ким бермайди», — деди. Бас, Абу Мусо Абу Саид ал-Худрийни (Умар олдига) олиб борди ва Умар — ажабланиб: «Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг бу буйруғи мендан яширин қолган экан-да!» — деди. (Сўнг у қўшди:) «Мени бозорларда савдо қилиш банд қилар эди (шу сабабли мен буни эшитмаган эканман)».

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا الضَّحَّاكُ بْنُ مَخْلَدٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ، أَنَّ أَبَا صَالِحٍ الزَّيَّاتَ، أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، سَمِعَ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ ـ رضى الله عنه ـ يَقُولُ الدِّينَارُ بِالدِّينَارِ، وَالدِّرْهَمُ بِالدِّرْهَمِ‏.‏ فَقُلْتُ لَهُ فَإِنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ لاَ يَقُولُهُ‏.‏ فَقَالَ أَبُو سَعِيدٍ سَأَلْتُهُ فَقُلْتُ سَمِعْتَهُ مِنَ النَّبِيِّ، صلى الله عليه وسلم، أَوْ وَجَدْتَهُ فِي كِتَابِ اللَّهِ قَالَ كُلُّ ذَلِكَ لاَ أَقُولُ، وَأَنْتُمْ أَعْلَمُ بِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنِّي، وَلَكِنَّنِي أَخْبَرَنِي أُسَامَةُ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ رِبًا إِلاَّ فِي النَّسِيئَةِ ‏"‏‏.‏

Abu Solih az-Zayyot (Abu Said al-Xudriydan) rivoyat qiladi: Men Abu Said al-Xudriyning shunday deganini eshitdim: «Dinorni dinorga, dirhamni dirhamga (sotish joiz)». Men unga: «Ibn Abbos bunday demaydi», — dedim. Abu Said: «Men Ibn Abbosdan — buni Paygʻambar ﷺ dan eshitganmi yoki Qurʼonda koʻrganmi, deb — soʻradim. Ibn Abbos: ‹Men buni (oʻzimdan) daʼvo qilmayman; sen Allohning Rasuli ﷺ ni mendan koʻra yaxshiroq bilasan; lekin Usoma menga — Paygʻambar ﷺ: «Ribo yoʻq, magar (toʻlov)da kechikish (nasiya) boʻlganda (yaʼni qoʻlma-qoʻl boʻlmaganda)», — degan deb — xabar berdi›, — dedi», — dedi.Абу Солиҳ аз-Зайёт (Абу Саид ал-Худрийдан) ривоят қилади: Мен Абу Саид ал-Худрийнинг шундай деганини эшитдим: «Динорни динорга, дирҳамни дирҳамга (сотиш жоиз)». Мен унга: «Ибн Аббос бундай демайди», — дедим. Абу Саид: «Мен Ибн Аббосдан — буни Пайғамбар ﷺ дан эшитганми ёки Қуръонда кўрганми, деб — сўрадим. Ибн Аббос: ‹Мен буни (ўзимдан) даъво қилмайман; сен Аллоҳнинг Расули ﷺ ни мендан кўра яхшироқ биласан; лекин Усома менга — Пайғамбар ﷺ: «Рибо йўқ, магар (тўлов)да кечикиш (насия) бўлганда (яъни қўлма-қўл бўлмаганда)», — деган деб — хабар берди›, — деди», — деди.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي صَعْصَعَةَ الأَنْصَارِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ أَخْبَرَهُ أَنَّ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ لَهُ ‏"‏ إِنِّي أَرَاكَ تُحِبُّ الْغَنَمَ وَالْبَادِيَةَ، فَإِذَا كُنْتَ فِي غَنَمِكَ وَبَادِيَتِكَ فَأَذَّنْتَ بِالصَّلاَةِ، فَارْفَعْ صَوْتَكَ بِالنِّدَاءِ، فَإِنَّهُ لاَ يَسْمَعُ مَدَى صَوْتِ الْمُؤَذِّنِ جِنٌّ وَلاَ إِنْسٌ وَلاَ شَىْءٌ إِلاَّ شَهِدَ لَهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ‏"‏‏.‏ قَالَ أَبُو سَعِيدٍ سَمِعْتُهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏

Abdurrahmon ibn Abdulloh ibn Abdurrahmon ibn Abu Saʼsaa al-Ansoriy (otasi orqali Abu Saiddan) rivoyat qiladi: Abu Said al-Xudriy otasiga: «Men seni qoʻy (boqish) va sahroni yaxshi koʻrishingni koʻryapman; bas, qachon azon aytmoqchi boʻlsang, uni baland ovoz bilan ayt — chunki azonni eshitgan har kim — inson boʻladimi, jin boʻladimi yoki boshqa narsa boʻladimi — Qiyomat kuni sening foydangga guvohlik beradi», — dedi. Abu Said qoʻshdi: «Men buni Allohning Rasuli ﷺ dan eshitganman».Абдурраҳмон ибн Абдуллоҳ ибн Абдурраҳмон ибн Абу Саъсаа ал-Ансорий (отаси орқали Абу Саиддан) ривоят қилади: Абу Саид ал-Худрий отасига: «Мен сени қўй (боқиш) ва саҳрони яхши кўришингни кўряпман; бас, қачон азон айтмоқчи бўлсанг, уни баланд овоз билан айт — чунки азонни эшитган ҳар ким — инсон бўладими, жин бўладими ёки бошқа нарса бўладими — Қиёмат куни сенинг фойдангга гувоҳлик беради», — деди. Абу Саид қўшди: «Мен буни Аллоҳнинг Расули ﷺ дан эшитганман».

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ الْمَاجِشُونِ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي صَعْصَعَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ لِي إِنِّي أَرَاكَ تُحِبُّ الْغَنَمَ، وَتَتَّخِذُهَا، فَأَصْلِحْهَا وَأَصْلِحْ رُعَامَهَا، فَإِنِّي سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ يَأْتِي عَلَى النَّاسِ زَمَانٌ تَكُونُ الْغَنَمُ فِيهِ خَيْرَ مَالِ الْمُسْلِمِ، يَتْبَعُ بِهَا شَعَفَ الْجِبَالِ ـ أَوْ سَعَفَ الْجِبَالِ ـ فِي مَوَاقِعِ الْقَطْرِ، يَفِرُّ بِدِينِهِ مِنَ الْفِتَنِ ‏"‏‏.‏

Saʼsaa (Abu Said al-Xudriydan) rivoyat qiladi: Abu Said al-Xudriy menga: «Men sezdimki, sen qoʻylarni yaxshi koʻrasan va ularni boqasan; bas, ularni va ularning yemini yaxshi parvarish qil — chunki men Allohning Rasuli ﷺ ning shunday deganini eshitdim: ‹Odamlarga shunday bir zamon keladiki, musulmonning eng yaxshi mol-mulki — qoʻy boʻladi; u uni — togʻ choʻqqilariga va yomgʻir tushadigan joylarga — olib chiqadi; oʻz dinini fitnalardan saqlash uchun (din)i bilan (oʻsha joylarga) qochadi›», — dedi.Саъсаа (Абу Саид ал-Худрийдан) ривоят қилади: Абу Саид ал-Худрий менга: «Мен сездимки, сен қўйларни яхши кўрасан ва уларни боқасан; бас, уларни ва уларнинг емини яхши парвариш қил — чунки мен Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг шундай деганини эшитдим: ‹Одамларга шундай бир замон келадики, мусулмоннинг энг яхши мол-мулки — қўй бўлади; у уни — тоғ чўққиларига ва ёмғир тушадиган жойларга — олиб чиқади; ўз динини фитналардан сақлаш учун (дин)и билан (ўша жойларга) қочади›», — деди.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ رَبِيعَةَ بْنِ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى بْنِ حَبَّانَ، عَنِ ابْنِ مُحَيْرِيزٍ، أَنَّهُ قَالَ دَخَلْتُ الْمَسْجِدَ فَرَأَيْتُ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ فَجَلَسْتُ إِلَيْهِ فَسَأَلْتُهُ عَنِ الْعَزْلِ،، قَالَ أَبُو سَعِيدٍ خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي غَزْوَةِ بَنِي الْمُصْطَلِقِ، فَأَصَبْنَا سَبْيًا مِنْ سَبْىِ الْعَرَبِ، فَاشْتَهَيْنَا النِّسَاءَ وَاشْتَدَّتْ عَلَيْنَا الْعُزْبَةُ، وَأَحْبَبْنَا الْعَزْلَ، فَأَرَدْنَا أَنْ نَعْزِلَ، وَقُلْنَا نَعْزِلُ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَيْنَ أَظْهُرِنَا قَبْلَ أَنْ نَسْأَلَهُ فَسَأَلْنَاهُ عَنْ ذَلِكَ فَقَالَ ‏"‏ مَا عَلَيْكُمْ أَنْ لاَ تَفْعَلُوا، مَا مِنْ نَسَمَةٍ كَائِنَةٍ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ إِلاَّ وَهْىَ كَائِنَةٌ ‏"‏‏.‏

(Ibn Muhayriz aytdi:) Men masjidga kirib, Abu Saʼid al-Xudriyni koʻrdim va uning yoniga oʻtirib, undan azl (jimoda toʻkmaslik) haqida soʻradim. Abu Saʼid: «Biz Rasululloh ﷺ bilan Bani Mustaliq gʻazotida chiqdik va arab asirlaridan asir (oʻljaga) ega boʻldik. Bizda ayollarga ishtaha (ehtiyoj) tugʻ ildi, (uzoq) yolgʻizlik (sahroda) bizga ogʻir keldi, biz azlni yaxshi koʻrib (qilmoqchi boʻldik). Biz: ‹Rasululloh ﷺ oramizda turganlarida, undan soʻramasdan azl qilamizmi?› dedik. Soʻng u zotdan bu haqda soʻradik. U zot: ‹Buni qilmasangiz, sizga (zarar) yoʻq; qiyomatgacha boʻladigan har bir jon — albatta (Alloh taqdirida) boʻ ladi (azl uni toʻsib qololmaydi)› dedilar», dedi.(Ибн Муҳайриз айтди:) Мен масжидга кириб, Абу Саъид ал-Худрийни кўрдим ва унинг ёнига ўтириб, ундан азл (жимода тўкмаслик) ҳақида сўрадим. Абу Саъид: «Биз Расулуллоҳ ﷺ билан Бани Мусталиқ ғазотида чиқдик ва араб асирларидан асир (ўлжага) эга бўлдик. Бизда аёлларга иштаҳа (эҳтиёж) туғ илди, (узоқ) ёлғизлик (саҳрода) бизга оғир келди, биз азлни яхши кўриб (қилмоқчи бўлдик). Биз: ‹Расулуллоҳ ﷺ орамизда турганларида, ундан сўрамасдан азл қиламизми?› дедик. Сўнг у зотдан бу ҳақда сўрадик. У зот: ‹Буни қилмасангиз, сизга (зарар) йўқ; қиёматгача бўладиган ҳар бир жон — албатта (Аллоҳ тақдирида) бў лади (азл уни тўсиб қололмайди)› дедилар», деди.

قَالَ أَبُو حَازِمٍ فَسَمِعَنِي النُّعْمَانُ بْنُ أَبِي عَيَّاشٍ، فَقَالَ هَكَذَا سَمِعْتَ مِنْ، سَهْلٍ فَقُلْتُ نَعَمْ‏.‏ فَقَالَ أَشْهَدُ عَلَى أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ لَسَمِعْتُهُ وَهْوَ يَزِيدُ فِيهَا ‏"‏ فَأَقُولُ إِنَّهُمْ مِنِّي‏.‏ فَيُقَالُ إِنَّكَ لاَ تَدْرِي مَا أَحْدَثُوا بَعْدَكَ‏.‏ فَأَقُولُ سُحْقًا سُحْقًا لِمَنْ غَيَّرَ بَعْدِي ‏"‏‏.‏ وَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ سُحْقًا بُعْدًا، يُقَالُ سَحِيقٌ بَعِيدٌ، وَأَسْحَقَهُ أَبْعَدَهُ‏.‏

(Abu Hozim aytdi:) Nuʼmon ibn Abu Ayyosh meni (shu hadisni aytayotganimni) eshitib: «Sen buni Sahldan shundaymi eshitding?» dedi. Men: «Ha», dedim. U: «Men Abu Saʼid al-Xudriyga (qasamyod qilib) guvohlik beramanki, men uning bunga (quyidagini) qoʻshib (aytganini) eshitganman: (Paygʻambar ﷺ:) ‹Men: Ular mendandir, deyman. (Menga): Sen ular sendan keyin nima paydo qilganlarini bilmaysan, deyiladi. Shunda men: Mendan keyin (dinni) oʻzgartirganlarga yiroqlik (rahmatdan uzoqlik) boʻlsin, yiroqlik boʻlsin!, deyman›», dedi. Ibn Abbos: «‹Suhqan› — yiroqlik (degani); ‹sahiyq› — uzoq (demak); ‹ashaqahu› — uni uzoqlashtirdi (maʼnosida)», dedi.(Абу Ҳозим айтди:) Нуъмон ибн Абу Айёш мени (шу ҳадисни айтаётганимни) эшитиб: «Сен буни Саҳлдан шундайми эшитдинг?» деди. Мен: «Ҳа», дедим. У: «Мен Абу Саъид ал-Худрийга (қасамёд қилиб) гувоҳлик бераманки, мен унинг бунга (қуйидагини) қўшиб (айтганини) эшитганман: (Пайғамбар ﷺ:) ‹Мен: Улар мендандир, дейман. (Менга): Сен улар сендан кейин нима пайдо қилганларини билмайсан, дейилади. Шунда мен: Мендан кейин (динни) ўзгартирганларга йироқлик (раҳматдан узоқлик) бўлсин, йироқлик бўлсин!, дейман›», деди. Ибн Аббос: «‹Суҳқан› — йироқлик (дегани); ‹саҳийқ› — узоқ (демак); ‹ашақаҳу› — уни узоқлаштирди (маъносида)», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ، قَالَ سَمِعْتُ يَحْيَى بْنَ سَعِيدٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، وَعَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، أَنَّهُمَا أَتَيَا أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ فَسَأَلاَهُ عَنِ الْحَرُورِيَّةِ، أَسَمِعْتَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم‏.‏ قَالَ لاَ أَدْرِي مَا الْحَرُورِيَّةُ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ يَخْرُجُ فِي هَذِهِ الأُمَّةِ ـ وَلَمْ يَقُلْ مِنْهَا ـ قَوْمٌ تَحْقِرُونَ صَلاَتَكُمْ مَعَ صَلاَتِهِمْ، يَقْرَءُونَ الْقُرْآنَ لاَ يُجَاوِزُ حُلُوقَهُمْ ـ أَوْ حَنَاجِرَهُمْ ـ يَمْرُقُونَ مِنَ الدِّينِ مُرُوقَ السَّهْمِ مِنَ الرَّمِيَّةِ، فَيَنْظُرُ الرَّامِي إِلَى سَهْمِهِ إِلَى نَصْلِهِ إِلَى رِصَافِهِ، فَيَتَمَارَى فِي الْفُوقَةِ، هَلْ عَلِقَ بِهَا مِنَ الدَّمِ شَىْءٌ ‏"‏‏.‏

(Abu Salama va Ato ibn Yasor Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)ning huzuriga kelib, undan Haruriya (xavorij) haqida: ‹Sen Paygʻambar ﷺdan (bu haqda biror narsa) eshitganmisan?› deb soʻradilar. U:) «Haruriya nimaligini bilmayman; (lekin) men Paygʻambar ﷺning shunday deganlarini eshitganman: ‹Bu ummatda — ‹ummatdan› demadilar — bir qavm chiqadiki, sizlar oʻz namozingizni ularning namozi oldida hech (kamsitib) koʻrasiz; ular Qurʼonni oʻqiydilar, (lekin u) tomoqlaridan — yoki: halqumlaridan — oshib oʻtmaydi; ular dindan — oʻq ovdan (otilib) chiqqanidek — chiqib ketadilar. Otuvchi (ovchi) oʻz oʻqiga — paykoniga, payvandiga — qaraydi va patli (uchi) haqida: ‹Unga qondan biror narsa yuqdimikin?› deb shubhalanadi (lekin hech narsa topmaydi)›», dedi.(Абу Салама ва Ато ибн Ясор Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)нинг ҳузурига келиб, ундан Ҳарурия (хавориж) ҳақида: ‹Сен Пайғамбар ﷺдан (бу ҳақда бирор нарса) эшитганмисан?› деб сўрадилар. У:) «Ҳарурия нималигини билмайман; (лекин) мен Пайғамбар ﷺнинг шундай деганларини эшитганман: ‹Бу умматда — ‹умматдан› демадилар — бир қавм чиқадики, сизлар ўз намозингизни уларнинг намози олдида ҳеч (камситиб) кўрасиз; улар Қуръонни ўқийдилар, (лекин у) томоқларидан — ёки: ҳалқумларидан — ошиб ўтмайди; улар диндан — ўқ овдан (отилиб) чиққанидек — чиқиб кетадилар. Отувчи (овчи) ўз ўқига — пайконига, пайвандига — қарайди ва патли (учи) ҳақида: ‹Унга қондан бирор нарса юқдимикин?› деб шубҳаланади (лекин ҳеч нарса топмайди)›», деди.

قَالَ أَبُو حَازِمٍ فَسَمِعَنِي النُّعْمَانُ بْنُ أَبِي عَيَّاشٍ، وَأَنَا أُحَدِّثُهُمْ، هَذَا فَقَالَ هَكَذَا سَمِعْتَ سَهْلاً، فَقُلْتُ نَعَمْ‏.‏ قَالَ وَأَنَا أَشْهَدُ، عَلَى أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ لَسَمِعْتُهُ يَزِيدُ فِيهِ قَالَ ‏"‏ إِنَّهُمْ مِنِّي‏.‏ فَيُقَالُ إِنَّكَ لاَ تَدْرِي مَا بَدَّلُوا بَعْدَكَ فَأَقُولُ سُحْقًا سُحْقًا لِمَنْ بَدَّلَ بَعْدِي ‏"‏‏.‏

(Abu Hozim aytdi: Nuʼmon ibn Abu Ayyosh men buni (yuqoridagini) ularga aytib berayotganimda eshitdi-da: ‹Sen Sahldan shunday eshitdingmi?› dedi. Men: ‹Ha›, dedim. U: ‹Men Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)ga guvohlik beramanki, u buni (quyidagi ziyoda bilan) eshitgan edi:›) «(Paygʻambar ﷺ): ‹Albatta, ular mendandir (ummatimdandir)›, deydilar. Shunda (Allohdan): ‹Sen ular sendan keyin nimani oʻzgartirganini bilmaysan›, deyiladi. Men: ‹Mendan keyin (dinni) oʻzgartirgan kishiga yiroqlik (laʼnat) boʻlsin, yiroqlik!› deyman», (dedi).(Абу Ҳозим айтди: Нуъмон ибн Абу Айёш мен буни (юқоридагини) уларга айтиб бераётганимда эшитди-да: ‹Сен Саҳлдан шундай эшитдингми?› деди. Мен: ‹Ҳа›, дедим. У: ‹Мен Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)га гувоҳлик бераманки, у буни (қуйидаги зиёда билан) эшитган эди:›) «(Пайғамбар ﷺ): ‹Албатта, улар мендандир (умматимдандир)›, дейдилар. Шунда (Аллоҳдан): ‹Сен улар сендан кейин нимани ўзгартирганини билмайсан›, дейилади. Мен: ‹Мендан кейин (динни) ўзгартирган кишига йироқлик (лаънат) бўлсин, йироқлик!› дейман», (деди).

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، حَدَّثَنِي عَطَاءٌ، عَنْ عُبَيْدِ بْنِ عُمَيْرٍ، قَالَ اسْتَأْذَنَ أَبُو مُوسَى عَلَى عُمَرَ فَكَأَنَّهُ وَجَدَهُ مَشْغُولاً فَرَجَعَ، فَقَالَ عُمَرُ أَلَمْ أَسْمَعْ صَوْتَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ قَيْسٍ، ائْذَنُوا لَهُ‏.‏ فَدُعِيَ لَهُ فَقَالَ مَا حَمَلَكَ عَلَى مَا صَنَعْتَ فَقَالَ إِنَّا كُنَّا نُؤْمَرُ بِهَذَا‏.‏ قَالَ فَأْتِنِي عَلَى هَذَا بِبَيِّنَةٍ أَوْ لأَفْعَلَنَّ بِكَ‏.‏ فَانْطَلَقَ إِلَى مَجْلِسٍ مِنَ الأَنْصَارِ فَقَالُوا لاَ يَشْهَدُ إِلاَّ أَصَاغِرُنَا‏.‏ فَقَامَ أَبُو سَعِيدٍ الْخُدْرِيُّ فَقَالَ قَدْ كُنَّا نُؤْمَرُ بِهَذَا‏.‏ فَقَالَ عُمَرُ خَفِيَ عَلَىَّ هَذَا مِنْ أَمْرِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم، أَلْهَانِي الصَّفْقُ بِالأَسْوَاقِ‏.‏

Ubayd ibn Umayr (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: «Abu Muso Umar (roziyallohu anhu)ning huzuriga kirishga izn soʻradi. Goʻyo uni band holatda topdi shekilli, qaytib ketdi. Umar: ‹Abdulloh ibn Qaysning ovozini eshitmadimmi? Unga izn beringlar› dedi. Soʻng u chaqirildi va (Umar) unga: ‹Seni qilgan ishingga (qaytib ketishingga) nima undadi?› dedi. U: ‹Biz shunday qilishga buyurilar edik› dedi. (Umar): ‹Bunga menga hujjat keltir, aks holda, men senga shunday-shunday qilaman› dedi. Shunda u ansorlarning bir majlisiga bordi. Ular: ‹Bunga faqat eng kichigimiz guvohlik beradi› dedilar. Abu Said al-Xudriy turib: ‹Biz shunday qilishga buyurilar edik› dedi. Umar: ‹Nabiy ﷺ ning ishidan bu menga maxfiy qolibdi. Bozorlardagi savdo-sotiq meni (bundan) mashgʻul qilib qoʻygan ekan› dedi.»Убайд ибн Умайр (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: У айтди: «Абу Мусо Умар (розияллоҳу анҳу)нинг ҳузурига киришга изн сўради. Гўё уни банд ҳолатда топди шекилли, қайтиб кетди. Умар: ‹Абдуллоҳ ибн Қайснинг овозини эшитмадимми? Унга изн беринглар› деди. Сўнг у чақирилди ва (Умар) унга: ‹Сени қилган ишингга (қайтиб кетишингга) нима ундади?› деди. У: ‹Биз шундай қилишга буюрилар эдик› деди. (Умар): ‹Бунга менга ҳужжат келтир, акс ҳолда, мен сенга шундай-шундай қиламан› деди. Шунда у ансорларнинг бир мажлисига борди. Улар: ‹Бунга фақат энг кичигимиз гувоҳлик беради› дедилар. Абу Саид ал-Худрий туриб: ‹Биз шундай қилишга буюрилар эдик› деди. Умар: ‹Набий ﷺ нинг ишидан бу менга махфий қолибди. Бозорлардаги савдо-сотиқ мени (бундан) машғул қилиб қўйган экан› деди.»

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَزِيدَ اللَّيْثِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ النَّاسَ، قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ هَلْ نَرَى رَبَّنَا يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ هَلْ تُضَارُّونَ فِي الْقَمَرِ لَيْلَةَ الْبَدْرِ ‏"‏‏.‏ قَالُوا لاَ يَا رَسُولَ اللَّهِ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَهَلْ تُضَارُّونَ فِي الشَّمْسِ لَيْسَ دُونَهَا سَحَابٌ ‏"‏‏.‏ قَالُوا لاَ يَا رَسُولَ اللَّهِ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَإِنَّكُمْ تَرَوْنَهُ كَذَلِكَ، يَجْمَعُ اللَّهُ النَّاسَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَيَقُولُ مَنْ كَانَ يَعْبُدُ شَيْئًا فَلْيَتَّبِعْهُ‏.‏ فَيَتْبَعُ مَنْ كَانَ يَعْبُدُ الشَّمْسَ الشَّمْسَ، وَيَتْبَعُ مَنْ كَانَ يَعْبُدُ الْقَمَرَ الْقَمَرَ، وَيَتْبَعُ مَنْ كَانَ يَعْبُدُ الطَّوَاغِيتَ الطَّوَاغِيتَ، وَتَبْقَى هَذِهِ الأُمَّةُ فِيهَا شَافِعُوهَا ـ أَوْ مُنَافِقُوهَا شَكَّ إِبْرَاهِيمُ ـ فَيَأْتِيهِمُ اللَّهُ فَيَقُولُ أَنَا رَبُّكُمْ‏.‏ فَيَقُولُونَ هَذَا مَكَانُنَا حَتَّى يَأْتِيَنَا رَبُّنَا فَإِذَا جَاءَنَا رَبُّنَا عَرَفْنَاهُ فَيَأْتِيهِمُ اللَّهُ فِي صُورَتِهِ الَّتِي يَعْرِفُونَ فَيَقُولُ أَنَا رَبُّكُمْ‏.‏ فَيَقُولُونَ أَنْتَ رَبُّنَا‏.‏ فَيَتْبَعُونَهُ وَيُضْرَبُ الصِّرَاطُ بَيْنَ ظَهْرَىْ جَهَنَّمَ، فَأَكُونُ أَنَا وَأُمَّتِي أَوَّلَ مَنْ يُجِيزُهَا، وَلاَ يَتَكَلَّمُ يَوْمَئِذٍ إِلاَّ الرُّسُلُ، وَدَعْوَى الرُّسُلِ يَوْمَئِذٍ اللَّهُمَّ سَلِّمْ سَلِّمْ‏.‏ وَفِي جَهَنَّمَ كَلاَلِيبُ مِثْلُ شَوْكِ السَّعْدَانِ، هَلْ رَأَيْتُمُ السَّعْدَانَ ‏"‏‏.‏ قَالُوا نَعَمْ يَا رَسُولَ اللَّهِ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَإِنَّهَا مِثْلُ شَوْكِ السَّعْدَانِ، غَيْرَ أَنَّهُ لاَ يَعْلَمُ مَا قَدْرُ عِظَمِهَا إِلاَّ اللَّهُ، تَخْطَفُ النَّاسَ بِأَعْمَالِهِمْ، فَمِنْهُمُ الْمُوبَقُ بَقِيَ بِعَمَلِهِ، أَوِ الْمُوثَقُ بِعَمَلِهِ، وَمِنْهُمُ الْمُخَرْدَلُ أَوِ الْمُجَازَى أَوْ نَحْوُهُ، ثُمَّ يَتَجَلَّى حَتَّى إِذَا فَرَغَ اللَّهُ مِنَ الْقَضَاءِ بَيْنَ الْعِبَادِ وَأَرَادَ أَنْ يُخْرِجَ بِرَحْمَتِهِ مَنْ أَرَادَ مِنْ أَهْلِ النَّارِ أَمَرَ الْمَلاَئِكَةَ أَنْ يُخْرِجُوا مِنَ النَّارِ مَنْ كَانَ لاَ يُشْرِكُ بِاللَّهِ شَيْئًا، مِمَّنْ أَرَادَ اللَّهُ أَنْ يَرْحَمَهُ مِمَّنْ يَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ، فَيَعْرِفُونَهُمْ فِي النَّارِ بِأَثَرِ السُّجُودِ، تَأْكُلُ النَّارُ ابْنَ آدَمَ إِلاَّ أَثَرَ السُّجُودِ، حَرَّمَ اللَّهُ عَلَى النَّارِ أَنْ تَأْكُلَ أَثَرَ السُّجُودِ، فَيَخْرُجُونَ مِنَ النَّارِ قَدِ امْتُحِشُوا، فَيُصَبُّ عَلَيْهِمْ مَاءُ الْحَيَاةِ فَيَنْبُتُونَ تَحْتَهُ كَمَا تَنْبُتُ الْحِبَّةُ فِي حَمِيلِ السَّيْلِ، ثُمَّ يَفْرُغُ اللَّهُ مِنَ الْقَضَاءِ بَيْنَ الْعِبَادِ، وَيَبْقَى رَجُلٌ مُقْبِلٌ بِوَجْهِهِ عَلَى النَّارِ هُوَ آخِرُ أَهْلِ النَّارِ دُخُولاً الْجَنَّةَ فَيَقُولُ أَىْ رَبِّ اصْرِفْ وَجْهِي عَنِ النَّارِ، فَإِنَّهُ قَدْ قَشَبَنِي رِيحُهَا وَأَحْرَقَنِي ذَكَاؤُهَا‏.‏ فَيَدْعُو اللَّهَ بِمَا شَاءَ أَنْ يَدْعُوَهُ ثُمَّ يَقُولُ اللَّهُ هَلْ عَسَيْتَ إِنْ أُعْطِيتَ ذَلِكَ أَنْ تَسْأَلَنِي غَيْرَهُ‏.‏ فَيَقُولُ لاَ وَعِزَّتِكَ لاَ أَسْأَلُكَ غَيْرَهُ، وَيُعْطِي رَبَّهُ مِنْ عُهُودٍ وَمَوَاثِيقَ مَا شَاءَ، فَيَصْرِفُ اللَّهُ وَجْهَهُ عَنِ النَّارِ، فَإِذَا أَقْبَلَ عَلَى الْجَنَّةِ وَرَآهَا سَكَتَ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَسْكُتَ ثُمَّ يَقُولُ أَىْ رَبِّ قَدِّمْنِي إِلَى باب الْجَنَّةِ‏.‏ فَيَقُولُ اللَّهُ لَهُ أَلَسْتَ قَدْ أَعْطَيْتَ عُهُودَكَ وَمَوَاثِيقَكَ أَنْ لاَ تَسْأَلَنِي غَيْرَ الَّذِي أُعْطِيتَ أَبَدًا، وَيْلَكَ يَا ابْنَ آدَمَ مَا أَغْدَرَكَ‏.‏ فَيَقُولُ أَىْ رَبِّ‏.‏ وَيَدْعُو اللَّهَ حَتَّى يَقُولَ هَلْ عَسَيْتَ إِنْ أُعْطِيتَ ذَلِكَ أَنْ تَسْأَلَ غَيْرَهُ‏.‏ فَيَقُولُ لاَ وَعِزَّتِكَ لاَ أَسْأَلُكَ غَيْرَهُ، وَيُعْطِي مَا شَاءَ مِنْ عُهُودٍ وَمَوَاثِيقَ، فَيُقَدِّمُهُ إِلَى باب الْجَنَّةِ، فَإِذَا قَامَ إِلَى باب الْجَنَّةِ انْفَهَقَتْ لَهُ الْجَنَّةُ فَرَأَى مَا فِيهَا مِنَ الْحَبْرَةِ وَالسُّرُورِ، فَيَسْكُتُ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَسْكُتَ ثُمَّ يَقُولُ أَىْ رَبِّ أَدْخِلْنِي الْجَنَّةَ‏.‏ فَيَقُولُ اللَّهُ أَلَسْتَ قَدْ أَعْطَيْتَ عُهُودَكَ وَمَوَاثِيقَكَ أَنْ لاَ تَسْأَلَ غَيْرَ مَا أُعْطِيتَ ـ فَيَقُولُ ـ وَيْلَكَ يَا ابْنَ آدَمَ مَا أَغْدَرَكَ‏.‏ فَيَقُولُ أَىْ رَبِّ لاَ أَكُونَنَّ أَشْقَى خَلْقِكَ فَلاَ يَزَالُ يَدْعُو حَتَّى يَضْحَكَ اللَّهُ مِنْهُ فَإِذَا ضَحِكَ مِنْهُ قَالَ لَهُ ادْخُلِ الْجَنَّةَ‏.‏ فَإِذَا دَخَلَهَا قَالَ اللَّهُ لَهُ تَمَنَّهْ‏.‏ فَسَأَلَ رَبَّهُ وَتَمَنَّى حَتَّى إِنَّ اللَّهَ لَيُذَكِّرُهُ يَقُولُ كَذَا وَكَذَا، حَتَّى انْقَطَعَتْ بِهِ الأَمَانِيُّ قَالَ اللَّهُ ذَلِكَ لَكَ وَمِثْلُهُ مَعَهُ ‏"‏‏.‏ قَالَ عَطَاءُ بْنُ يَزِيدَ وَأَبُو سَعِيدٍ الْخُدْرِيُّ مَعَ أَبِي هُرَيْرَةَ لاَ يَرُدُّ عَلَيْهِ مِنْ حَدِيثِهِ شَيْئًا حَتَّى إِذَا حَدَّثَ أَبُو هُرَيْرَةَ أَنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَتَعَالَى قَالَ ‏"‏ ذَلِكَ لَكَ وَمِثْلُهُ مَعَهُ ‏"‏‏.‏ قَالَ أَبُو سَعِيدٍ الْخُدْرِيُّ ‏"‏ وَعَشَرَةُ أَمْثَالِهِ مَعَهُ ‏"‏‏.‏ يَا أَبَا هُرَيْرَةَ‏.‏ قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ مَا حَفِظْتُ إِلاَّ قَوْلَهُ ‏"‏ ذَلِكَ لَكَ وَمِثْلُهُ مَعَهُ ‏"‏‏.‏ قَالَ أَبُو سَعِيدٍ الْخُدْرِيُّ أَشْهَدُ أَنِّي حَفِظْتُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَوْلَهُ ‏"‏ ذَلِكَ لَكَ وَعَشَرَةُ أَمْثَالِهِ ‏"‏‏.‏ قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ فَذَلِكَ الرَّجُلُ آخِرُ أَهْلِ الْجَنَّةِ دُخُولاً الْجَنَّةَ‏.‏

(Ato ibn Yazid al-Laysiy Abu Hurayradan (rivoyat qildiki,)) Odamlar: «Yo Rasululloh, biz Qiyomat kuni Robbimizni koʻramizmi?» dedilar. Rasululloh ﷺ: «Sizlar toʻlin oy kechasidagi oyni (koʻrishda) bir-biringizga halaqit berib (qiynalib) qolasizmi?» dedilar. Ular: «Yoʻq, yo Rasululloh», dedilar. U zot: «Bas, sizlar quyoshni — uning ostida (toʻsib turgan) bulut boʻlmaganida — (koʻrishda) bir-biringizga halaqit berib qolasizmi?» dedilar. Ular: «Yoʻq, yo Rasululloh», dedilar. U zot: «Bas, albatta sizlar Uni (Robbingizni) — xuddi shunday — koʻrasizlar. Alloh Qiyomat kuni odamlarni toʻplaydi-da: ‹Kim biror narsaga ibodat qilgan boʻlsa, unga ergashsin!› deydi. Bas, quyoshga ibodat qilgan kishi quyoshga ergashadi; oyga ibodat qilgan kishi oyga ergashadi; togʻutlarga ibodat qilganlar togʻutlarga ergashadilar. Va mana shu ummat — ichida (Allohga ibodat qiluvchi) shafoatchilari — yoki: munofiqlari (Ibrohim shubha qildi) — qolgan holda — qoladi. Bas, ularga Alloh kelib: ‹Men — sizning Robbingizman›, deydi. Ular: ‹Bu — bizning joyimiz; toki Robbimiz bizga kelguncha (shu yerda turamiz); qachon Robbimiz bizga kelsa, biz Uni taniymiz›, deydilar. Bas, ularga Alloh — ular taniydigan suratda (koʻrinishda) kelib: ‹Men — sizning Robbingizman›, deydi. Ular: ‹Sen — bizning Robbimizsan›, deydilar-da, Unga ergashadilar. Va jahannamning ikki (qirgʻogʻi) orasiga Sirot (koʻprigi) qoʻyiladi; bas, men va mening ummatim — uni birinchi boʻlib oʻtuvchilar boʻlamiz. Oʻsha kuni rasullardan boshqa hech kim soʻzlamaydi; rasullarning oʻsha kundagi duosi — ‹Allohumma sallim, sallim (Allohim, (bandalarni) salomat saqla, salomat saqla)› (boʻladi). Jahannamda saʼdon (tikanak) tikoniga oʻxshash ilmoqlar (kalloblar) bor. Sizlar saʼdonni koʻrganmisiz?» dedilar. Ular: «Ha, yo Rasululloh», dedilar. U zot: «Bas, albatta u (ilmoqlar) — saʼdon tikoniga oʻxshash; faqat uning kattaligi qancha ekanini Allohdan boshqa hech kim bilmaydi. (Bu ilmoqlar) odamlarni oʻz amallariga koʻra ilib (tortib) oladi: ulardan baʼzisi oʻz amali bilan halok boʻladi (yoki: oʻz amali bilan bogʻlanib qoladi); ulardan baʼzisi esa — (boʻlak-boʻlak qilib) maydalangan — yoki: (amaliga) jazolangan — yoki shunga oʻxshash — (boʻladi). Soʻng (Alloh) tajalli qiladi (zohir boʻladi); toki Alloh bandalar orasida hukm qilishdan forigʻ boʻlgach va Oʻz rahmati bilan doʻzax ahlidan istagan kishisini chiqarmoqchi boʻlgach, farishtalarga — doʻzaxdan Allohga hech narsani sherik qilmagan kishilarni, yaʼni Alloh rahm qilishni istagan, ‹La ilaha illalloh› deb guvohlik beruvchilarni — chiqarishni buyuradi. Bas, ular ularni doʻzaxda sajda izidan (asaridan) taniydilar. Doʻzax odam bolasini — sajda izidan boshqa (barchasini) yeydi; Alloh doʻzaxga sajda izini yeyishni harom qilgan. Bas, ular doʻzaxdan — kuyib (qoraygan) holda — chiqadilar; soʻng ularning ustiga hayot suvi quyiladi va ular uning ostida — toshqin (oqimi) keltirgan narsada urugʻ (don) unib chiqqani kabi — unib chiqadilar. Soʻng Alloh bandalar orasida hukm qilishdan forigʻ boʻladi; (lekin) bir kishi — yuzini doʻzaxga qaratgan holda — qoladi; u — doʻzax ahlidan jannatga eng oxiri kiruvchi (kishi)dir. U: ‹Ey Robbim, yuzimni doʻzaxdan bur (qaytar); chunki uning hidi meni zaharladi va uning yalini (issigʻi) meni kuydirdi›, deydi. Bas, u Allohga — Alloh xohlagancha — duo qiladi; soʻng Alloh: ‹Agar senga u (soʻraganing) berilsa, boshqasini soʻramassan-a?› deydi. U: ‹Yoʻq, Sening izzating bilan (qasam) — Sendan boshqasini soʻramayman›, deydi va Robbiga — Alloh xohlagan — ahd-paymonlarni beradi. Bas, Alloh uning yuzini doʻzaxdan buradi. Qachon u jannatga yuzlanib, uni koʻrsa, Alloh xohlagancha jim turadi; soʻng: ‹Ey Robbim, meni jannat eshigiga yaqinlashtir›, deydi. Alloh unga: ‹Sen — senga berilgandan boshqa hech qachon Mendan soʻramasligingga ahd-paymon bergan emasmiding? Voy senga, ey odam bolasi, naqadar ahdiga vafosizsan!› deydi. U: ‹Ey Robbim!› deb, Allohga — toki (Alloh): ‹Agar senga u berilsa, boshqasini soʻramassan-a?› deyguncha — duo qilaveradi. U: ‹Yoʻq, Sening izzating bilan, Sendan boshqasini soʻramayman›, deydi va — Alloh xohlagan — ahd-paymonlarni beradi. Bas, (Alloh) uni jannat eshigiga yaqinlashtiradi. Qachon u jannat eshigiga (yetib) tursa, jannat unga ochiladi-da, u undagi farogʻat (xubra) va surur (shodlik)ni koʻradi; bas, Alloh xohlagancha jim turadi, soʻng: ‹Ey Robbim, meni jannatga kiritgin!› deydi. Alloh: ‹Sen — senga berilgandan boshqasini soʻramasligingga ahd-paymon bergan emasmiding? — deydi, soʻng — Voy senga, ey odam bolasi, naqadar ahdiga vafosizsan!› deydi. U: ‹Ey Robbim, meni Sening yaratganlaringning eng baxtsizi qilma!› deydi va — toki Alloh undan kulguncha — duo qilaveradi. Qachon Alloh undan kulsa, unga: ‹Jannatga kir›, deydi. Qachon u unga kirsa, Alloh unga: ‹Orzu qil!› deydi. Bas, u Robbidan soʻraydi va orzu qiladi — hatto Alloh unga (orzularini): ‹Ana unaqa, mana bunaqa›, deb eslatib turadi; toki orzular unda tugagach, Alloh: ‹Bu — senga (berildi) va u bilan birga yana shuncha (misli) bordir›, deydi», dedilar. (Ato ibn Yazid aytdi:) Abu Said al-Xudriy Abu Hurayra bilan (birga oʻtirgan) edi; u Abu Hurayraning hadisidan hech narsani inkor qilmas edi. Toki Abu Hurayra: «Alloh tabaroka va taolo: ‹Bu — senga va u bilan birga shuncha (misli)›, dedi» deb (hadis) aytganida, Abu Said al-Xudriy: «‹Bu — senga va u bilan birga oʻn baravari (misli)›, (deyilgan), ey Abu Hurayra!» dedi. Abu Hurayra: «Men faqat U zotning: ‹Bu — senga va u bilan birga shuncha (misli)› (degan) soʻzinigina yodlaganman», dedi. Abu Said al-Xudriy: «Men Rasululloh ﷺdan U zotning: ‹Bu — senga va u bilan birga oʻn baravari (misli)› (degan) soʻzini yodlaganimga guvohlik beraman», dedi. Abu Hurayra aytdi: Bas, oʻsha kishi — jannat ahlidan jannatga eng oxiri kiruvchi (kishi)dir.(Ато ибн Язид ал-Лайсий Абу Ҳурайрадан (ривоят қилдики,)) Одамлар: «Ё Расулуллоҳ, биз Қиёмат куни Роббимизни кўрамизми?» дедилар. Расулуллоҳ ﷺ: «Сизлар тўлин ой кечасидаги ойни (кўришда) бир-бирингизга ҳалақит бериб (қийналиб) қоласизми?» дедилар. Улар: «Йўқ, ё Расулуллоҳ», дедилар. У зот: «Бас, сизлар қуёшни — унинг остида (тўсиб турган) булут бўлмаганида — (кўришда) бир-бирингизга ҳалақит бериб қоласизми?» дедилар. Улар: «Йўқ, ё Расулуллоҳ», дедилар. У зот: «Бас, албатта сизлар Уни (Роббингизни) — худди шундай — кўрасизлар. Аллоҳ Қиёмат куни одамларни тўплайди-да: ‹Ким бирор нарсага ибодат қилган бўлса, унга эргашсин!› дейди. Бас, қуёшга ибодат қилган киши қуёшга эргашади; ойга ибодат қилган киши ойга эргашади; тоғутларга ибодат қилганлар тоғутларга эргашадилар. Ва мана шу уммат — ичида (Аллоҳга ибодат қилувчи) шафоатчилари — ёки: мунофиқлари (Иброҳим шубҳа қилди) — қолган ҳолда — қолади. Бас, уларга Аллоҳ келиб: ‹Мен — сизнинг Роббингизман›, дейди. Улар: ‹Бу — бизнинг жойимиз; токи Роббимиз бизга келгунча (шу ерда турамиз); қачон Роббимиз бизга келса, биз Уни таниймиз›, дейдилар. Бас, уларга Аллоҳ — улар танийдиган суратда (кўринишда) келиб: ‹Мен — сизнинг Роббингизман›, дейди. Улар: ‹Сен — бизнинг Роббимизсан›, дейдилар-да, Унга эргашадилар. Ва жаҳаннамнинг икки (қирғоғи) орасига Сирот (кўприги) қўйилади; бас, мен ва менинг умматим — уни биринчи бўлиб ўтувчилар бўламиз. Ўша куни расуллардан бошқа ҳеч ким сўзламайди; расулларнинг ўша кундаги дуоси — ‹Аллоҳумма саллим, саллим (Аллоҳим, (бандаларни) саломат сақла, саломат сақла)› (бўлади). Жаҳаннамда саъдон (тиканак) тиконига ўхшаш илмоқлар (каллоблар) бор. Сизлар саъдонни кўрганмисиз?» дедилар. Улар: «Ҳа, ё Расулуллоҳ», дедилар. У зот: «Бас, албатта у (илмоқлар) — саъдон тиконига ўхшаш; фақат унинг катталиги қанча эканини Аллоҳдан бошқа ҳеч ким билмайди. (Бу илмоқлар) одамларни ўз амалларига кўра илиб (тортиб) олади: улардан баъзиси ўз амали билан ҳалок бўлади (ёки: ўз амали билан боғланиб қолади); улардан баъзиси эса — (бўлак-бўлак қилиб) майдаланган — ёки: (амалига) жазоланган — ёки шунга ўхшаш — (бўлади). Сўнг (Аллоҳ) тажалли қилади (зоҳир бўлади); токи Аллоҳ бандалар орасида ҳукм қилишдан фориғ бўлгач ва Ўз раҳмати билан дўзах аҳлидан истаган кишисини чиқармоқчи бўлгач, фаришталарга — дўзахдан Аллоҳга ҳеч нарсани шерик қилмаган кишиларни, яъни Аллоҳ раҳм қилишни истаган, ‹Ла илаҳа иллаллоҳ› деб гувоҳлик берувчиларни — чиқаришни буюради. Бас, улар уларни дўзахда сажда изидан (асаридан) танийдилар. Дўзах одам боласини — сажда изидан бошқа (барчасини) ейди; Аллоҳ дўзахга сажда изини ейишни ҳаром қилган. Бас, улар дўзахдан — куйиб (қорайган) ҳолда — чиқадилар; сўнг уларнинг устига ҳаёт суви қуйилади ва улар унинг остида — тошқин (оқими) келтирган нарсада уруғ (дон) униб чиққани каби — униб чиқадилар. Сўнг Аллоҳ бандалар орасида ҳукм қилишдан фориғ бўлади; (лекин) бир киши — юзини дўзахга қаратган ҳолда — қолади; у — дўзах аҳлидан жаннатга энг охири кирувчи (киши)дир. У: ‹Эй Роббим, юзимни дўзахдан бур (қайтар); чунки унинг ҳиди мени заҳарлади ва унинг ялини (иссиғи) мени куйдирди›, дейди. Бас, у Аллоҳга — Аллоҳ хоҳлаганча — дуо қилади; сўнг Аллоҳ: ‹Агар сенга у (сўраганинг) берилса, бошқасини сўрамассан-а?› дейди. У: ‹Йўқ, Сенинг иззатинг билан (қасам) — Сендан бошқасини сўрамайман›, дейди ва Роббига — Аллоҳ хоҳлаган — аҳд-паймонларни беради. Бас, Аллоҳ унинг юзини дўзахдан буради. Қачон у жаннатга юзланиб, уни кўрса, Аллоҳ хоҳлаганча жим туради; сўнг: ‹Эй Роббим, мени жаннат эшигига яқинлаштир›, дейди. Аллоҳ унга: ‹Сен — сенга берилгандан бошқа ҳеч қачон Мендан сўрамаслигингга аҳд-паймон берган эмасмидинг? Вой сенга, эй одам боласи, нақадар аҳдига вафосизсан!› дейди. У: ‹Эй Роббим!› деб, Аллоҳга — токи (Аллоҳ): ‹Агар сенга у берилса, бошқасини сўрамассан-а?› дейгунча — дуо қилаверади. У: ‹Йўқ, Сенинг иззатинг билан, Сендан бошқасини сўрамайман›, дейди ва — Аллоҳ хоҳлаган — аҳд-паймонларни беради. Бас, (Аллоҳ) уни жаннат эшигига яқинлаштиради. Қачон у жаннат эшигига (етиб) турса, жаннат унга очилади-да, у ундаги фароғат (хубра) ва сурур (шодлик)ни кўради; бас, Аллоҳ хоҳлаганча жим туради, сўнг: ‹Эй Роббим, мени жаннатга киритгин!› дейди. Аллоҳ: ‹Сен — сенга берилгандан бошқасини сўрамаслигингга аҳд-паймон берган эмасмидинг? — дейди, сўнг — Вой сенга, эй одам боласи, нақадар аҳдига вафосизсан!› дейди. У: ‹Эй Роббим, мени Сенинг яратганларингнинг энг бахцизи қилма!› дейди ва — токи Аллоҳ ундан кулгунча — дуо қилаверади. Қачон Аллоҳ ундан кулса, унга: ‹Жаннатга кир›, дейди. Қачон у унга кирса, Аллоҳ унга: ‹Орзу қил!› дейди. Бас, у Роббидан сўрайди ва орзу қилади — ҳатто Аллоҳ унга (орзуларини): ‹Ана унақа, мана бунақа›, деб эслатиб туради; токи орзулар унда тугагач, Аллоҳ: ‹Бу — сенга (берилди) ва у билан бирга яна шунча (мисли) бордир›, дейди», дедилар. (Ато ибн Язид айтди:) Абу Саид ал-Худрий Абу Ҳурайра билан (бирга ўтирган) эди; у Абу Ҳурайранинг ҳадисидан ҳеч нарсани инкор қилмас эди. Токи Абу Ҳурайра: «Аллоҳ табарока ва таоло: ‹Бу — сенга ва у билан бирга шунча (мисли)›, деди» деб (ҳадис) айтганида, Абу Саид ал-Худрий: «‹Бу — сенга ва у билан бирга ўн баравари (мисли)›, (дейилган), эй Абу Ҳурайра!» деди. Абу Ҳурайра: «Мен фақат У зотнинг: ‹Бу — сенга ва у билан бирга шунча (мисли)› (деган) сўзинигина ёдлаганман», деди. Абу Саид ал-Худрий: «Мен Расулуллоҳ ﷺдан У зотнинг: ‹Бу — сенга ва у билан бирга ўн баравари (мисли)› (деган) сўзини ёдлаганимга гувоҳлик бераман», деди. Абу Ҳурайра айтди: Бас, ўша киши — жаннат аҳлидан жаннатга энг охири кирувчи (киши)дир.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي صَعْصَعَةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ أَخْبَرَهُ أَنَّ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ لَهُ ‏"‏ إِنِّي أَرَاكَ تُحِبُّ الْغَنَمَ وَالْبَادِيَةَ، فَإِذَا كُنْتَ فِي غَنَمِكَ أَوْ بَادِيَتِكَ فَأَذَّنْتَ لِلصَّلاَةِ فَارْفَعْ صَوْتَكَ بِالنِّدَاءِ، فَإِنَّهُ لاَ يَسْمَعُ مَدَى صَوْتِ الْمُؤَذِّنِ جِنٌّ وَلاَ إِنْسٌ وَلاَ شَىْءٌ، إِلاَّ شَهِدَ لَهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ‏"‏‏.‏ قَالَ أَبُو سَعِيدٍ سَمِعْتُهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏

(Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu) (Abdurrahmonning otasiga shunday) dedi:) «Men seni qoʻy va badiya (choʻl)ni yaxshi koʻrasan deb bilaman; bas, qachon oʻz qoʻylaring (orasi)da yoki badiyangda boʻlsang-da, namozga azon aytsang, ovozingni nido (azon) bilan koʻtar; chunki azon aytuvchining ovozi yetadigan (masofa)dagi jin, ins (inson) yoki (boshqa) hech narsa — magar Qiyomat kuni uning uchun guvohlik beradi». Abu Said: «Men buni Rasululloh ﷺdan eshitganman», dedi.(Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) (Абдурраҳмоннинг отасига шундай) деди:) «Мен сени қўй ва бадия (чўл)ни яхши кўрасан деб биламан; бас, қачон ўз қўйларинг (ораси)да ёки бадиянгда бўлсанг-да, намозга азон айцанг, овозингни нидо (азон) билан кўтар; чунки азон айтувчининг овози етадиган (масофа)даги жин, инс (инсон) ёки (бошқа) ҳеч нарса — магар Қиёмат куни унинг учун гувоҳлик беради». Абу Саид: «Мен буни Расулуллоҳ ﷺдан эшитганман», деди.