حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ جَعْفَرٍ، عَنِ الأَعْرَجِ، قَالَ قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِذَا أُذِّنَ بِالصَّلاَةِ أَدْبَرَ الشَّيْطَانُ لَهُ ضُرَاطٌ حَتَّى لاَ يَسْمَعَ التَّأْذِينَ، فَإِذَا سَكَتَ الْمُؤَذِّنُ أَقْبَلَ، فَإِذَا ثُوِّبَ أَدْبَرَ فَإِذَا سَكَتَ أَقْبَلَ، فَلاَ يَزَالُ بِالْمَرْءِ يَقُولُ لَهُ اذْكُرْ مَا لَمْ يَكُنْ يَذْكُرُ حَتَّى لاَ يَدْرِي كَمْ صَلَّى ". قَالَ أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ إِذَا فَعَلَ أَحَدُكُمْ ذَلِكَ فَلْيَسْجُدْ سَجْدَتَيْنِ وَهُوَ قَاعِدٌ. وَسَمِعَهُ أَبُو سَلَمَةَ مِنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه.
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Namoz uchun azon aytilganda, shayton azonni eshitmasligi uchun shamol chiqarib, ortiga qochadi; muazzin (azonni) tugatgach, qaytib keladi; iqomat aytilganda, yana ortiga qochadi va u (iqomat) tugagach, yana qaytib keladi va namoz oʻqiyotgan kishiga — namozda boʻlmaganda eslamaydigan narsalarini — eslatib turadi, to u (kishi) qancha rakat oʻqiganini unutguncha», — dedilar. Abu Salama ibn Abdurrahmon: «Agar biringizda shunday (yaʼni necha rakat oʻqiganini unutish) boʻlsa, oʻtirgan holda ikki sajdai sahv (unutish sajdasi) qilsin», — dedi. Abu Salama buni Abu Hurayradan rivoyat qiladi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Намоз учун азон айтилганда, шайтон азонни эшитмаслиги учун шамол чиқариб, ортига қочади; муаззин (азонни) тугатгач, қайтиб келади; иқомат айтилганда, яна ортига қочади ва у (иқомат) тугагач, яна қайтиб келади ва намоз ўқиётган кишига — намозда бўлмаганда эсламайдиган нарсаларини — эслатиб туради, то у (киши) қанча ракат ўқиганини унутгунча», — дедилар. Абу Салама ибн Абдурраҳмон: «Агар бирингизда шундай (яъни неча ракат ўқиганини унутиш) бўлса, ўтирган ҳолда икки саждаи саҳв (унутиш саждаси) қилсин», — деди. Абу Салама буни Абу Ҳурайрадан ривоят қилади.
حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ مُحَمَّدٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، قَالَ أَخْبَرَنِي مَعْمَرٌ، وَيُونُسُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو سَلَمَةَ، أَنَّ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَخْبَرَتْهُ قَالَتْ أَقْبَلَ أَبُو بَكْرٍ ـ رضى الله عنه ـ عَلَى فَرَسِهِ مِنْ مَسْكَنِهِ بِالسُّنْحِ حَتَّى نَزَلَ، فَدَخَلَ الْمَسْجِدَ، فَلَمْ يُكَلِّمِ النَّاسَ، حَتَّى نَزَلَ فَدَخَلَ عَلَى عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ فَتَيَمَّمَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ مُسَجًّى بِبُرْدِ حِبَرَةٍ، فَكَشَفَ عَنْ وَجْهِهِ، ثُمَّ أَكَبَّ عَلَيْهِ فَقَبَّلَهُ ثُمَّ بَكَى فَقَالَ بِأَبِي أَنْتَ يَا نَبِيَّ اللَّهِ، لاَ يَجْمَعُ اللَّهُ عَلَيْكَ مَوْتَتَيْنِ، أَمَّا الْمَوْتَةُ الَّتِي كُتِبَتْ عَلَيْكَ فَقَدْ مُتَّهَا. قَالَ أَبُو سَلَمَةَ فَأَخْبَرَنِي ابْنُ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ أَبَا بَكْرٍ ـ رضى الله عنه ـ خَرَجَ وَعُمَرُ ـ رضى الله عنه ـ يُكَلِّمُ النَّاسَ. فَقَالَ اجْلِسْ. فَأَبَى. فَقَالَ اجْلِسْ. فَأَبَى، فَتَشَهَّدَ أَبُو بَكْرٍ ـ رضى الله عنه ـ فَمَالَ إِلَيْهِ النَّاسُ، وَتَرَكُوا عُمَرَ فَقَالَ أَمَّا بَعْدُ، فَمَنْ كَانَ مِنْكُمْ يَعْبُدُ مُحَمَّدًا صلى الله عليه وسلم فَإِنَّ مُحَمَّدًا صلى الله عليه وسلم قَدْ مَاتَ، وَمَنْ كَانَ يَعْبُدُ اللَّهَ فَإِنَّ اللَّهَ حَىٌّ لاَ يَمُوتُ، قَالَ اللَّهُ تَعَالَى [quran sura="3" aya_start="144" aya_end="144"]{وَمَا مُحَمَّدٌ إِلاَّ رَسُولٌ} إِلَى {الشَّاكِرِينَ} وَاللَّهِ لَكَأَنَّ النَّاسَ لَمْ يَكُونُوا يَعْلَمُونَ أَنَّ اللَّهَ أَنْزَلَ الآيَةَ حَتَّى تَلاَهَا أَبُو بَكْرٍ ـ رضى الله عنه ـ فَتَلَقَّاهَا مِنْهُ النَّاسُ، فَمَا يُسْمَعُ بَشَرٌ إِلاَّ يَتْلُوهَا.
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Abu Bakr Sunhdagi turar joyidan otida mingan holda keldi. U otdan tushib, masjidga kirdi va — menga kelguncha — hech kim bilan gaplashmadi; u toʻgʻri Paygʻambar ﷺ ning oldilariga bordi — u zot naqshli choyshab bilan yopilgan edi. Abu Bakr u zotning yuzini ochdi, engashib, u zotni oʻpdi va yigʻlab: «Otam-onam sizga fido boʻlsin, ey Allohning Paygʻambari! Alloh sizga ikki oʻlimni jamlamaydi. Siz oʻzingizga yozilgan oʻlimni (bir marta) topdingiz», — dedi. Abu Salama Ibn Abbosdan rivoyat qiladi: Abu Bakr (tashqariga) chiqdi — Umar odamlarga (gap) soʻzlayotgan edi — va Abu Bakr unga oʻtirishni aytdi, lekin Umar koʻnmadi. Abu Bakr yana unga oʻtirishni aytdi, lekin Umar yana koʻnmadi. Soʻng Abu Bakr tashahhud (yaʼni Allohdan boshqa haq maʼbud yoʻq va Muhammad — Allohning Rasuli) aytdi va odamlar Abu Bakrga (eʼtibor) qaratdi hamda Umarni tark etdi. Abu Bakr: «Ammo baʼdu, sizlardan kim Muhammadga ibodat qilgan boʻlsa, (bilsinki,) Muhammad vafot etdilar; lekin kim Allohga ibodat qilgan boʻlsa, (bilsinki,) Alloh tirik, hech qachon oʻlmaydi. Alloh: ‹Muhammad faqat bir Rasuldir; undan oldin ham (koʻp) Paygʻambarlar oʻtgan... (to) shukr qiluvchilarni (mukofotlaydi)› (Oli Imron, 144) — degan», — dedi. (Rivoyatchi qoʻshdi: «Allohga qasamki, goʻyo odamlar Alloh bu oyatni ilgari nozil qilganini Abu Bakr uni tilovat qilguncha bilmagandek edi; soʻng uni eshitgan har bir kishi uni tilovat qila boshladi».)Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Абу Бакр Сунҳдаги турар жойидан отида минган ҳолда келди. У отдан тушиб, масжидга кирди ва — менга келгунча — ҳеч ким билан гаплашмади; у тўғри Пайғамбар ﷺ нинг олдиларига борди — у зот нақшли чойшаб билан ёпилган эди. Абу Бакр у зотнинг юзини очди, энгашиб, у зотни ўпди ва йиғлаб: «Отам-онам сизга фидо бўлсин, эй Аллоҳнинг Пайғамбари! Аллоҳ сизга икки ўлимни жамламайди. Сиз ўзингизга ёзилган ўлимни (бир марта) топдингиз», — деди. Абу Салама Ибн Аббосдан ривоят қилади: Абу Бакр (ташқарига) чиқди — Умар одамларга (гап) сўзлаётган эди — ва Абу Бакр унга ўтиришни айтди, лекин Умар кўнмади. Абу Бакр яна унга ўтиришни айтди, лекин Умар яна кўнмади. Сўнг Абу Бакр ташаҳҳуд (яъни Аллоҳдан бошқа ҳақ маъбуд йўқ ва Муҳаммад — Аллоҳнинг Расули) айтди ва одамлар Абу Бакрга (эътибор) қаратди ҳамда Умарни тарк этди. Абу Бакр: «Аммо баъду, сизлардан ким Муҳаммадга ибодат қилган бўлса, (билсинки,) Муҳаммад вафот этдилар; лекин ким Аллоҳга ибодат қилган бўлса, (билсинки,) Аллоҳ тирик, ҳеч қачон ўлмайди. Аллоҳ: ‹Муҳаммад фақат бир Расулдир; ундан олдин ҳам (кўп) Пайғамбарлар ўтган... (то) шукр қилувчиларни (мукофотлайди)› (Оли Имрон, 144) — деган», — деди. (Ривоятчи қўшди: «Аллоҳга қасамки, гўё одамлар Аллоҳ бу оятни илгари нозил қилганини Абу Бакр уни тиловат қилгунча билмагандек эди; сўнг уни эшитган ҳар бир киши уни тиловат қила бошлади».)
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ زَيْنَبَ ابْنَةِ أُمِّ سَلَمَةَ، {عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ،} قَالَتْ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَلِيَ أَجْرٌ أَنْ أُنْفِقَ عَلَى بَنِي أَبِي سَلَمَةَ إِنَّمَا هُمْ بَنِيَّ. فَقَالَ " أَنْفِقِي عَلَيْهِمْ، فَلَكِ أَجْرُ مَا أَنْفَقْتِ عَلَيْهِمْ ".
Zaynab (Ummu Salama qizi) (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Onam (Ummu Salama): «Yo Rasululloh, agar men Abu Salamaning farzandlari uchun — ular aslida mening ham oʻgʻillarim-ku — (mablagʻ) sarflasam, savob olamanmi?» — dedi. Paygʻambar ﷺ: «Ularga sarfla — sen ularga sarflaganing uchun savob olasan», — deb javob berdilar.Зайнаб (Умму Салама қизи) (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Онам (Умму Салама): «Ё Расулуллоҳ, агар мен Абу Саламанинг фарзандлари учун — улар аслида менинг ҳам ўғилларим-ку — (маблағ) сарфласам, савоб оламанми?» — деди. Пайғамбар ﷺ: «Уларга сарфла — сен уларга сарфлаганинг учун савоб оласан», — деб жавоб бердилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ سَعْدٍ، سَمِعْتُ أَبَا سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " بَيْنَمَا رَجُلٌ رَاكِبٌ عَلَى بَقَرَةٍ الْتَفَتَتْ إِلَيْهِ. فَقَالَتْ لَمْ أُخْلَقْ لِهَذَا، خُلِقْتُ لِلْحِرَاثَةِ، قَالَ آمَنْتُ بِهِ أَنَا وَأَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ، وَأَخَذَ الذِّئْبُ شَاةً فَتَبِعَهَا الرَّاعِي، فَقَالَ الذِّئْبُ مَنْ لَهَا يَوْمَ السَّبُعِ، يَوْمَ لاَ رَاعِيَ لَهَا غَيْرِي. قَالَ آمَنْتُ بِهِ أَنَا وَأَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ ". قَالَ أَبُو سَلَمَةَ مَا هُمَا يَوْمَئِذٍ فِي الْقَوْمِ.
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Bir kishi bir sigirga mingan paytda, u (sigir) unga oʻgirilib: ‹Men bu (yuk koʻtarish) uchun yaratilmadim, men yer haydash uchun yaratildim›, — dedi», — dedilar. Paygʻambar ﷺ qoʻshdilar: «Men, Abu Bakr va Umar bu (voqea)ga ishonamiz». Paygʻambar ﷺ davom etdilar: «Bir boʻri bir qoʻyni tutdi va choʻpon uni quvganda, boʻri: ‹Bu (qoʻy)ni — yirtqichlar kunida, mendan boshqa unga choʻpon boʻlmagan paytda — kim qoʻriqlaydi?› — dedi». Buni rivoyat qilgandan keyin Paygʻambar ﷺ: «Men, Abu Bakr va Umar (ham) bunga ishonamiz», — dedilar. Abu Salama (rivoyatchi): «Abu Bakr va Umar oʻsha paytda (u yerda) hozir emas edi», — dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Бир киши бир сигирга минган пайтда, у (сигир) унга ўгирилиб: ‹Мен бу (юк кўтариш) учун яратилмадим, мен ер ҳайдаш учун яратилдим›, — деди», — дедилар. Пайғамбар ﷺ қўшдилар: «Мен, Абу Бакр ва Умар бу (воқеа)га ишонамиз». Пайғамбар ﷺ давом этдилар: «Бир бўри бир қўйни тутди ва чўпон уни қувганда, бўри: ‹Бу (қўй)ни — йиртқичлар кунида, мендан бошқа унга чўпон бўлмаган пайтда — ким қўриқлайди?› — деди». Буни ривоят қилгандан кейин Пайғамбар ﷺ: «Мен, Абу Бакр ва Умар (ҳам) бунга ишонамиз», — дедилар. Абу Салама (ривоятчи): «Абу Бакр ва Умар ўша пайтда (у ерда) ҳозир эмас эди», — деди.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ عُلَيَّةَ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْمُبَارَكِ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، كَانَتْ بَيْنَهُ وَبَيْنَ أُنَاسٍ خُصُومَةٌ فِي أَرْضٍ، فَدَخَلَ عَلَى عَائِشَةَ فَذَكَرَ لَهَا ذَلِكَ، فَقَالَتْ يَا أَبَا سَلَمَةَ اجْتَنِبِ الأَرْضَ، فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ ظَلَمَ قِيدَ شِبْرٍ طُوِّقَهُ مِنْ سَبْعِ أَرَضِينَ ".
Muhammad ibn Ibrohim ibn Horis (Abu Salama orqali Oishadan) rivoyat qiladi: Abu Salama ibn Abdurrahmon baʼzi kishilar bilan bir parcha yer haqida nizolashdi, bas, u Oishaning oldiga borib, bu haqda unga aytdi. U (Oisha): «Ey Abu Salama, (oʻsha) yerdan saqlan (yaʼni undan voz kech) — chunki Allohning Rasuli ﷺ: ‹Kim — bir qarich (boʻlsa ham) — yerni nohaq egallasa, uning boʻyni Qiyomat kuni yetti yer (qatlami)gacha (oʻsha yer bilan) oʻraladi›, — degan», — dedi.Муҳаммад ибн Иброҳим ибн Ҳорис (Абу Салама орқали Оишадан) ривоят қилади: Абу Салама ибн Абдурраҳмон баъзи кишилар билан бир парча ер ҳақида низолашди, бас, у Оишанинг олдига бориб, бу ҳақда унга айтди. У (Оиша): «Эй Абу Салама, (ўша) ердан сақлан (яъни ундан воз кеч) — чунки Аллоҳнинг Расули ﷺ: ‹Ким — бир қарич (бўлса ҳам) — ерни ноҳақ эгалласа, унинг бўйни Қиёмат куни етти ер (қатлами)гача (ўша ер билан) ўралади›, — деган», — деди.
حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ أَمْلَى عَلَىَّ هِشَامُ بْنُ يُوسُفَ مِنْ حِفْظِهِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ قَالَ لِي الْوَلِيدُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ أَبَلَغَكَ أَنَّ عَلِيًّا، كَانَ فِيمَنْ قَذَفَ عَائِشَةَ قُلْتُ لاَ. وَلَكِنْ قَدْ أَخْبَرَنِي رَجُلاَنِ مِنْ قَوْمِكِ أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ وَأَبُو بَكْرِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَارِثِ أَنَّ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ لَهُمَا كَانَ عَلِيٌّ مُسَلِّمًا فِي شَأْنِهَا.
فَرَاجَعُوهُ فَلَمْ يَرْجِعْ وَقَالَ مُسَلِّمًا بِلَا شَكٍّ فِيهِ وَعَلَيْهِ كَانَ فِي أَصْلِ الْعَتِيقِ كَذَلِكَ
(Zuhriy aytdi:) Valid ibn Abdulmalik menga: «Senga Ali, Oishaga (buhton) toshlaganlar (qoralovchilar) orasida boʻlgani yetib keldimi?» dedi. Men: «Yoʻq. Lekin menga sening qavmingdan ikki kishi — Abu Salama ibn Abdurrahmon va Abu Bakr ibn Abdurrahmon ibnul-Horis — xabar berdiki, Oisha (roziyallohu anho) ikkoviga: ‹Ali uning (mening) ishimda (musbat, beozor) — meni himoya qiluvchi (musallim) edi› dedi», dedim. (Bu — Atiq aslida shubhasiz shunday yozilgan.)(Зуҳрий айтди:) Валид ибн Абдулмалик менга: «Сенга Али, Оишага (буҳтон) тошлаганлар (қораловчилар) орасида бўлгани етиб келдими?» деди. Мен: «Йўқ. Лекин менга сенинг қавмингдан икки киши — Абу Салама ибн Абдурраҳмон ва Абу Бакр ибн Абдурраҳмон ибнул-Ҳорис — хабар бердики, Оиша (розияллоҳу анҳо) икковига: ‹Али унинг (менинг) ишимда (мусбат, беозор) — мени ҳимоя қилувчи (мусаллим) эди› деди», дедим. (Бу — Атиқ аслида шубҳасиз шундай ёзилган.)
حَدَّثَنَا يَحْيَى، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْمُبَارَكِ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، سَأَلْتُ أَبَا سَلَمَةَ بْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ أَوَّلِ، مَا نَزَلَ مِنَ الْقُرْآنِ. قَالَ [quran sura="74" aya_start="1" aya_end="1"]{يَا أَيُّهَا الْمُدَّثِّرُ} قُلْتُ يَقُولُونَ [quran sura="96" aya_start="1" aya_end="1"]{اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ} فَقَالَ أَبُو سَلَمَةَ سَأَلْتُ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ رضى الله عنهما عَنْ ذَلِكَ وَقُلْتُ لَهُ مِثْلَ الَّذِي قُلْتَ فَقَالَ جَابِرٌ لاَ أُحَدِّثُكَ إِلاَّ مَا حَدَّثَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " جَاوَرْتُ بِحِرَاءٍ، فَلَمَّا قَضَيْتُ جِوَارِي هَبَطْتُ فَنُودِيتُ فَنَظَرْتُ عَنْ يَمِينِي فَلَمْ أَرَ شَيْئًا، وَنَظَرْتُ عَنْ شِمَالِي فَلَمْ أَرَ شَيْئًا، وَنَظَرْتُ أَمَامِي فَلَمْ أَرَ شَيْئًا، وَنَظَرْتُ خَلْفِي فَلَمْ أَرَ شَيْئًا، فَرَفَعْتُ رَأْسِي فَرَأَيْتُ شَيْئًا، فَأَتَيْتُ خَدِيجَةَ فَقُلْتُ دَثِّرُونِي وَصُبُّوا عَلَىَّ مَاءً بَارِدًا ـ قَالَ ـ فَدَثَّرُونِي وَصَبُّوا عَلَىَّ مَاءً بَارِدًا قَالَ فَنَزَلَتْ [quran sura="74" aya_start="1" aya_end="3"]{يَا أَيُّهَا الْمُدَّثِّرُ * قُمْ فَأَنْذِرْ * وَرَبَّكَ فَكَبِّرْ} ".
(Yahyo ibn Abu Kasir aytdi:) Men Abu Salama ibn Abdurrahmondan Qurʼondan avval (birinchi) nozil boʻ lgan (sura) haqida soʻradim. U: ‹Ey (kiyim bilan) burkangan!› (Muddaththir surasi, 1) dedi. Men: «Odamlar ‹Yaratgan Robbing ismi bilan oʻqi› (Alaq surasi, 1) (avval boʻ lgan) deydilar», dedim. Abu Salama: «Men Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan bu haqda soʻradim va unga sen aytgan (gap)ning mislini aytdim; Jobir: ‹Men senga — Rasululloh ﷺ bizga soʻzlab bergandan boshqani — aytmayman› dedi. (Rasululloh ﷺ) dedilar: ‹Men Hiroda mujovir (xilvatda) boʻ ldim; xilvatimni tugatgach, (togʻ dan) tushdim, shunda menga nido qilindi. Men oʻ ngimga qaradim — hech narsa koʻ rmadim; chapimga qaradim — hech narsa koʻ rmadim; oldimga qaradim — hech narsa koʻ rmadim; orqamga qaradim — hech narsa koʻ rmadim; soʻng boshimni koʻ tardim — bir narsa koʻ rdim. Shunda Xadijaning oldigʻa kelib: ‹Meni burkanglar va menga sovuq suv quyinglar› dedim. (Jobir aytdi:) Ular meni burkadi va menga sovuq suv quydi. Shunda ‹Ey (kiyim bilan) burkangan! Tur va ogohlantir! Va Robbingni ulugʻ la (takbir ayt)!› (Muddaththir surasi, 1-3) (oyatlari) nozil boʻ ldi›», dedi.(Яҳё ибн Абу Касир айтди:) Мен Абу Салама ибн Абдурраҳмондан Қуръондан аввал (биринчи) нозил бў лган (сура) ҳақида сўрадим. У: ‹Эй (кийим билан) бурканган!› (Муддатҳтҳир сураси, 1) деди. Мен: «Одамлар ‹Яратган Роббинг исми билан ўқи› (Алақ сураси, 1) (аввал бў лган) дейдилар», дедим. Абу Салама: «Мен Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан бу ҳақда сўрадим ва унга сен айтган (гап)нинг мислини айтдим; Жобир: ‹Мен сенга — Расулуллоҳ ﷺ бизга сўзлаб бергандан бошқани — айтмайман› деди. (Расулуллоҳ ﷺ) дедилар: ‹Мен Ҳирода мужовир (хилватда) бў лдим; хилватимни тугатгач, (тоғ дан) тушдим, шунда менга нидо қилинди. Мен ў нгимга қарадим — ҳеч нарса кў рмадим; чапимга қарадим — ҳеч нарса кў рмадим; олдимга қарадим — ҳеч нарса кў рмадим; орқамга қарадим — ҳеч нарса кў рмадим; сўнг бошимни кў тардим — бир нарса кў рдим. Шунда Хадижанинг олдиға келиб: ‹Мени бурканглар ва менга совуқ сув қуйинглар› дедим. (Жобир айтди:) Улар мени буркади ва менга совуқ сув қуйди. Шунда ‹Эй (кийим билан) бурканган! Тур ва огоҳлантир! Ва Роббингни улуғ ла (такбир айт)!› (Муддатҳтҳир сураси, 1-3) (оятлари) нозил бў лди›», деди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، قَالَ ابْنُ شِهَابٍ سَمِعْتُ أَبَا سَلَمَةَ، قَالَ أَخْبَرَنِي جَابِرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّهُ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُحَدِّثُ عَنْ فَتْرَةِ الْوَحْىِ " فَبَيْنَا أَنَا أَمْشِي سَمِعْتُ صَوْتًا مِنَ السَّمَاءِ فَرَفَعْتُ بَصَرِي قِبَلَ السَّمَاءِ، فَإِذَا الْمَلَكُ الَّذِي جَاءَنِي بِحِرَاءٍ قَاعِدٌ عَلَى كُرْسِيٍّ بَيْنَ السَّمَاءِ وَالأَرْضِ، فَجَئِثْتُ مِنْهُ حَتَّى هَوَيْتُ إِلَى الأَرْضِ، فَجِئْتُ أَهْلِي فَقُلْتُ زَمِّلُونِي زَمِّلُونِي. فَزَمَّلُونِي فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى [quran sura="74" aya_start="1" aya_end="1"]{يَا أَيُّهَا الْمُدَّثِّرُ} إِلَى قَوْلِهِ {فَاهْجُرْ} " ـ قَالَ أَبُو سَلَمَةَ وَالرِّجْزَ الأَوْثَانَ ـ " ثُمَّ حَمِيَ الْوَحْىُ وَتَتَابَعَ ".
(Abu Salama aytdi:) Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo) menga xabar berdiki, u Rasululloh ﷺni — vahyning fatrasi (toʻ xtab turishi) haqida soʻzlab turgan paytlarida — eshitdi: «Men yurib ketayotgan paytimda, osmondan bir ovoz eshitdim; koʻ zimni osmon tomonga koʻ tardim — birdan Hiroda menga kelgan farishta osmon bilan yer orasidagi bir kursi (taxt) ustida oʻ tirgan edi. Men undan (qoʻ rqib) vahima(ga) tushdim, hatto yerga qulab tushdim. Soʻng ahlimning oldigʻa kelib: ‹Meni burkanglar, meni burkanglar› dedim. Ular meni burkadi. Shunda Alloh taolo ‹Ey (kiyim bilan) burkangan! Tur va ogohlantir!› (degan oyatdan) to ‹...(yomonlikdan) yiroq boʻ l (fahjur)› (Muddaththir surasi, 1-5) (degan soʻzigacha) (oyatni) nozil qildi» — Abu Salama: «‹ar-rijz› — butlar(dir)», dedi — «soʻng vahy qizidi (avj oldi) va ketma-ket (uzluksiz) keldi.»(Абу Салама айтди:) Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо) менга хабар бердики, у Расулуллоҳ ﷺни — ваҳйнинг фатраси (тў хтаб туриши) ҳақида сўзлаб турган пайтларида — эшитди: «Мен юриб кетаётган пайтимда, осмондан бир овоз эшитдим; кў зимни осмон томонга кў тардим — бирдан Ҳирода менга келган фаришта осмон билан ер орасидаги бир курси (тахт) устида ў тирган эди. Мен ундан (қў рқиб) ваҳима(га) тушдим, ҳатто ерга қулаб тушдим. Сўнг аҳлимнинг олдиға келиб: ‹Мени бурканглар, мени бурканглар› дедим. Улар мени буркади. Шунда Аллоҳ таоло ‹Эй (кийим билан) бурканган! Тур ва огоҳлантир!› (деган оятдан) то ‹...(ёмонликдан) йироқ бў л (фаҳжур)› (Муддатҳтҳир сураси, 1-5) (деган сўзигача) (оятни) нозил қилди» — Абу Салама: «‹ар-рижз› — бутлар(дир)», деди — «сўнг ваҳй қизиди (авж олди) ва кетма-кет (узлуксиз) келди.»
قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ شِهَابٍ فَأَخْبَرَنِي أَبُو سَلَمَةَ، أَنَّ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ الأَنْصَارِيِّ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهْوَ يُحَدِّثُ عَنْ فَتْرَةِ الْوَحْىِ قَالَ فِي حَدِيثِهِ " بَيْنَا أَنَا أَمْشِي سَمِعْتُ صَوْتًا مِنَ السَّمَاءِ فَرَفَعْتُ بَصَرِي، فَإِذَا الْمَلَكُ الَّذِي جَاءَنِي بِحِرَاءٍ جَالِسٌ عَلَى كُرْسِيٍّ بَيْنَ السَّمَاءِ وَالأَرْضِ فَفَرِقْتُ مِنْهُ فَرَجَعْتُ فَقُلْتُ زَمِّلُونِي زَمِّلُونِي ". فَدَثَّرُوهُ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى [quran sura="74" aya_start="1" aya_end="5"]{يَا أَيُّهَا الْمُدَّثِّرُ * قُمْ فَأَنْذِرْ * وَرَبَّكَ فَكَبِّرْ * وَثِيَابَكَ فَطَهِّرْ * وَالرِّجْزَ فَاهْجُرْ}. قَالَ أَبُو سَلَمَةَ وَهْىَ الأَوْثَانُ الَّتِي كَانَ أَهْلُ الْجَاهِلِيَّةِ يَعْبُدُونَ. قَالَ ثُمَّ تَتَابَعَ الْوَحْىُ.
(Abu Salama rivoyat qildi)ki, Jobir ibn Abdulloh al-Ansoriy (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ — vahyning fatrasi (toʻ xtab turishi) haqida soʻzlab turgan paytlarida — oʻ z hadisida (shunday) dedilar: «Men yurib ketayotgan paytimda, osmondan bir ovoz eshitdim; koʻ zimni koʻ tardim — birdan Hiroda menga kelgan farishta osmon bilan yer orasidagi bir kursi (taxt) ustida oʻ tirgan edi. Men undan qoʻ rqdim va qaytdim, soʻng: ‹Meni burkanglar, meni burkanglar› dedim.» Shunda ular u zotni burkadi va Alloh taolo ‹Ey (kiyim bilan) burkangan! Tur va ogohlantir! Va Robbingni ulugʻ la! Va kiyimlaringni pok tut! Va rijz (butlar)dan yiroq boʻ l!› (Muddaththir surasi, 1-5) (oyatlarini) nozil qildi. Abu Salama: «‹ar-rijz› — johiliyat ahli ibodat qilar boʻ lgan butlar(dir)», dedi. (Jobir): «Soʻng vahy ketma-ket (uzluksiz) keldi», dedi.(Абу Салама ривоят қилди)ки, Жобир ибн Абдуллоҳ ал-Ансорий (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ — ваҳйнинг фатраси (тў хтаб туриши) ҳақида сўзлаб турган пайтларида — ў з ҳадисида (шундай) дедилар: «Мен юриб кетаётган пайтимда, осмондан бир овоз эшитдим; кў зимни кў тардим — бирдан Ҳирода менга келган фаришта осмон билан ер орасидаги бир курси (тахт) устида ў тирган эди. Мен ундан қў рқдим ва қайтдим, сўнг: ‹Мени бурканглар, мени бурканглар› дедим.» Шунда улар у зотни буркади ва Аллоҳ таоло ‹Эй (кийим билан) бурканган! Тур ва огоҳлантир! Ва Роббингни улуғ ла! Ва кийимларингни пок тут! Ва рижз (бутлар)дан йироқ бў л!› (Муддатҳтҳир сураси, 1-5) (оятларини) нозил қилди. Абу Салама: «‹ар-рижз› — жоҳилият аҳли ибодат қилар бў лган бутлар(дир)», деди. (Жобир): «Сўнг ваҳй кетма-кет (узлуксиз) келди», деди.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، قَالَ حَدَّثَنِي اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّهُ كَانَ يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لَمْ يَأْذَنِ اللَّهُ لِشَىْءٍ مَا أَذِنَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم يَتَغَنَّى بِالْقُرْآنِ ". وَقَالَ صَاحِبٌ لَهُ يُرِيدُ يَجْهَرُ بِهِ.
(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytar edi:) Rasululloh ﷺ: «Alloh hech narsaga — Paygʻambar (ﷺ)ning Qurʼonni (chiroyli ovoz bilan) tarannum qilishiga quloq solgandek (rozi boʻ lib izn bergandek) — quloq solmagan», dedilar. Uning bir sherigi (rovi): «(Bu) — u zot uni (Qurʼonni) jahriy (baland ovoz bilan) oʻqishlarini nazarda tutadi», dedi.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтар эди:) Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ ҳеч нарсага — Пайғамбар (ﷺ)нинг Қуръонни (чиройли овоз билан) тараннум қилишига қулоқ солгандек (рози бў либ изн бергандек) — қулоқ солмаган», дедилар. Унинг бир шериги (рови): «(Бу) — у зот уни (Қуръонни) жаҳрий (баланд овоз билан) ўқишларини назарда тутади», деди.
حَدَّثَنَا الْحَكَمُ بْنُ نَافِعٍ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، أَنَّ زَيْنَبَ ابْنَةَ أَبِي سَلَمَةَ، أَخْبَرَتْهُ أَنَّ أُمَّ حَبِيبَةَ بِنْتَ أَبِي سُفْيَانَ أَخْبَرَتْهَا أَنَّهَا، قَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ انْكِحْ أُخْتِي بِنْتَ أَبِي سُفْيَانَ فَقَالَ " أَوَتُحِبِّينَ ذَلِكَ ". فَقُلْتُ نَعَمْ، لَسْتُ لَكَ بِمُخْلِيَةٍ، وَأَحَبُّ مَنْ شَارَكَنِي فِي خَيْرٍ أُخْتِي. فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ ذَلِكَ لاَ يَحِلُّ لِي ". قُلْتُ فَإِنَّا نُحَدَّثُ أَنَّكَ تُرِيدُ أَنْ تَنْكِحَ بِنْتَ أَبِي سَلَمَةَ. قَالَ " بِنْتَ أُمِّ سَلَمَةَ ". قُلْتُ نَعَمْ. فَقَالَ " لَوْ أَنَّهَا لَمْ تَكُنْ رَبِيبَتِي فِي حَجْرِي مَا حَلَّتْ لِي إِنَّهَا لاَبْنَةُ أَخِي مِنَ الرَّضَاعَةِ، أَرْضَعَتْنِي وَأَبَا سَلَمَةَ ثُوَيْبَةُ فَلاَ تَعْرِضْنَ عَلَىَّ بَنَاتِكُنَّ وَلاَ أَخَوَاتِكُنَّ ". قَالَ عُرْوَةُ وَثُوَيْبَةُ مَوْلاَةٌ لأَبِي لَهَبٍ كَانَ أَبُو لَهَبٍ أَعْتَقَهَا فَأَرْضَعَتِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَلَمَّا مَاتَ أَبُو لَهَبٍ أُرِيَهُ بَعْضُ أَهْلِهِ بِشَرِّ حِيبَةٍ قَالَ لَهُ مَاذَا لَقِيتَ قَالَ أَبُو لَهَبٍ لَمْ أَلْقَ بَعْدَكُمْ غَيْرَ أَنِّي سُقِيتُ فِي هَذِهِ بِعَتَاقَتِي ثُوَيْبَةَ.
(Urva ibn Zubayr rivoyat qildi)ki, Zaynab bint Abu Salama unga xabar berdi; Ummu Habiba bint Abu Sufyon unga (Zaynabga) xabar berdi: U (Ummu Habiba): «Ey Allohning Rasuli, singlimga — Abu Sufyonning qiziga — uylan», dedi. U zot: «Sen buni xohlaysanmi?» dedilar. Men: «Ha; men senga yolgʻ iz (yagona xotin) emasman; va mening — yaxshilik(xayr)da menga sherik boʻ lishini eng yoqtirgan (kishi)m — singlim(dir)», dedim. Paygʻambar ﷺ: «Albatta bu menga halol emas», dedilar. Men: «(Lekin) bizga — sen Abu Salamaning qiziga uylanmoqchisan deb — gapirilyapti», dedim. U zot: «Ummu Salamaning qizigami?» dedilar. Men: «Ha», dedim. U zot: «Agar u mening tarbiyamdagi oʻ gay qizim boʻ lmaganda ham, u menga halol boʻ lmas edi; chunki u — mening sut (emizish)dan (boʻ lgan) birodarimning qizidir: meni va Abu Salamani Suvayba emizgan. Bas, menga qizlaringizni va singillaringizni taklif qilmanglar», dedilar. Urva: «Suvayba — Abu Lahabning ozod qilgan (choʻrisi) edi; Abu Lahab uni ozod qilgan edi; u Paygʻambar ﷺni emizgan edi. Abu Lahab oʻ lgach, uning ahlidan baʼzisi uni (Abu Lahabni) yomon holda (tushida) koʻ rdi. (Tushida) unga: ‹Nimaga duch kelding?› dedi. Abu Lahab: ‹Sizdan (ajralganimdan) keyin hech (yaxshilik) koʻ rmadim — faqat men Suvaybani ozod qilganim sababli mana shu (barmoq)imda (oz) suv ichirildi (azob biroz yengilladi)› dedi», dedi.(Урва ибн Зубайр ривоят қилди)ки, Зайнаб бинт Абу Салама унга хабар берди; Умму Ҳабиба бинт Абу Суфён унга (Зайнабга) хабар берди: У (Умму Ҳабиба): «Эй Аллоҳнинг Расули, синглимга — Абу Суфённинг қизига — уйлан», деди. У зот: «Сен буни хоҳлайсанми?» дедилар. Мен: «Ҳа; мен сенга ёлғ из (ягона хотин) эмасман; ва менинг — яхшилик(хайр)да менга шерик бў лишини энг ёқтирган (киши)м — синглим(дир)», дедим. Пайғамбар ﷺ: «Албатта бу менга ҳалол эмас», дедилар. Мен: «(Лекин) бизга — сен Абу Саламанинг қизига уйланмоқчисан деб — гапириляпти», дедим. У зот: «Умму Саламанинг қизигами?» дедилар. Мен: «Ҳа», дедим. У зот: «Агар у менинг тарбиямдаги ў гай қизим бў лмаганда ҳам, у менга ҳалол бў лмас эди; чунки у — менинг сут (эмизиш)дан (бў лган) биродаримнинг қизидир: мени ва Абу Саламани Сувайба эмизган. Бас, менга қизларингизни ва сингилларингизни таклиф қилманглар», дедилар. Урва: «Сувайба — Абу Лаҳабнинг озод қилган (чўриси) эди; Абу Лаҳаб уни озод қилган эди; у Пайғамбар ﷺни эмизган эди. Абу Лаҳаб ў лгач, унинг аҳлидан баъзиси уни (Абу Лаҳабни) ёмон ҳолда (тушида) кў рди. (Тушида) унга: ‹Нимага дуч келдинг?› деди. Абу Лаҳаб: ‹Сиздан (ажралганимдан) кейин ҳеч (яхшилик) кў рмадим — фақат мен Сувайбани озод қилганим сабабли мана шу (бармоқ)имда (оз) сув ичирилди (азоб бироз енгиллади)› деди», деди.