Abu Zar al-G'iforiy

حَدَّثَنَا مُحْرِزُ بْنُ سَلَمَةَ الْعَدَنِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ الدَّرَاوَرْدِيُّ، عَنْ شَرِيكِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي نَمِرٍ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ أُبَىِّ بْنِ كَعْبٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَرَأَ يَوْمَ الْجُمُعَةِ تَبَارَكَ، وَهُوَ قَائِمٌ. فَذَكَّرَنَا بِأَيَّامِ اللَّهِ وَأَبُو الدَّرْدَاءِ أَوْ أَبُو ذَرٍّ يَغْمِزُنِي. فَقَالَ: مَتَى أُنْزِلَتْ هَذِهِ السُّورَةُ. إِنِّي لَمْ أَسْمَعْهَا إِلاَّ الآنَ ‏.‏ فَأَشَارَ إِلَيْهِ، أَنِ اسْكُتْ. فَلَمَّا انْصَرَفُوا قَالَ: سَأَلْتُكَ مَتَى أُنْزِلَتْ هَذِهِ السُّورَةُ فَلَمْ تُخْبِرْنِي؟ فَقَالَ أُبَىٌّ: لَيْسَ لَكَ مِنْ صَلاَتِكَ الْيَوْمَ إِلاَّ مَا لَغَوْتَ‏.‏ فَذَهَبَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَذَكَرَ ذَلِكَ لَهُ وَأَخْبَرَهُ بِالَّذِي قَالَ أُبَىٌّ. فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ صَدَقَ أُبَىٌّ ‏"‏ ‏.‏

Ubay ibn Kaʼb (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ juma kuni tik turgan holda «Tabaraka» (Mulk) surasini oʻqib, bizga Allohning kunlarini eslatdilar. Abu Dardo yoki Abu Zar meni turtdi va: «Bu sura qachon nozil boʻlgan? Men uni faqat hozir eshitdim», dedi. Men unga jim boʻlishga ishora qildim. Namozdan chiqishgach, u: «Bu sura qachon nozil boʻlganini soʻragan edim, sen menga aytmading?» dedi. Ubay: «Bugungi namozingdan senga behuda gapirganingdan boshqa hech narsa yoʻq», dedi. Soʻng u Rasululloh ﷺ huzurlariga borib, bu haqda gapirib berdi va Ubay aytgan gapni xabar qildi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Ubay toʻgʻri aytibdi», dedilar.Убай ибн Каъб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ жума куни тик турган ҳолда «Табарака» (Мулк) сурасини ўқиб, бизга Аллоҳнинг кунларини эслатдилар. Абу Дардо ёки Абу Зар мени туртди ва: «Бу сура қачон нозил бўлган? Мен уни фақат ҳозир эшитдим», деди. Мен унга жим бўлишга ишора қилдим. Намоздан чиқишгач, у: «Бу сура қачон нозил бўлганини сўраган эдим, сен менга айтмадинг?» деди. Убай: «Бугунги намозингдан сенга беҳуда гапирганингдан бошқа ҳеч нарса йўқ», деди. Сўнг у Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига бориб, бу ҳақда гапириб берди ва Убай айтган гапни хабар қилди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Убай тўғри айтибди», дедилар.

وَعَنْ أَبِي أُمَامَةَ قَالَ: قَالَ أَبُو ذَرٍّ: يَا نَبِيَّ اللَّهِ أَرَأَيْتَ الصَّدَقَةُ مَاذَا هِيَ؟ قَالَ: «أَضْعَافٌ مُضَاعَفَةٌ وَعِنْدَ اللَّهِ الْمَزِيدُ» . رَوَاهُ أَحْمد

Abu Umama (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abu Zarr: «Ey Allohning Nabiysi, sadaqa nima ekanini menga aytib bering?» dedi. U zot: «U koʻp barobar koʻpaytiriladi, Allohning huzurida yana ziyodasi ham bor», dedilar. Ahmad rivoyat qilgan.Абу Умама (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Абу Зарр: «Эй Аллоҳнинг Набийси, садақа нима эканини менга айтиб беринг?» деди. У зот: «У кўп баробар кўпайтирилади, Аллоҳнинг ҳузурида яна зиёдаси ҳам бор», дедилар. Аҳмад ривоят қилган.

حَدَّثَنَا عَيَّاشُ بْنُ الْوَلِيدِ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ هِلاَلٍ، عَنْ عَبْدِ اللهِ بْنِ الصَّامِتِ قَالَ‏:‏ قُلْتُ لأَبِي ذَرٍّ‏:‏ مَرَرْتُ بِعَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أُمِّ الْحَكَمِ فَسَلَّمْتُ، فَمَا رَدَّ عَلَيَّ شَيْئًا‏؟‏ فَقَالَ‏:‏ يَا ابْنَ أَخِي، مَا يَكُونُ عَلَيْكَ مِنْ ذَلِكَ‏؟‏ رَدَّ عَلَيْكَ مَنْ هُوَ خَيْرٌ مِنْهُ، مَلَكٌ عَنْ يَمِينِهِ‏.‏

Molik ibn al-Huvayris (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U Paygʻambar ﷺni koʻrdiki, u zot qoʻllarini koʻtardilar. Soʻng shunga oʻxshash rivoyatni zikr qildi.Молик ибн ал-Ҳувайрис (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У Пайғамбар ﷺни кўрдики, у зот қўлларини кўтардилар. Сўнг шунга ўхшаш ривоятни зикр қилди.

حَدَّثَنَا زَيْدٌ ـ هُوَ ابْنُ أَخْزَمَ ـ قَالَ أَبُو قُتَيْبَةَ سَلْمُ بْنُ قُتَيْبَةَ حَدَّثَنِي مُثَنَّى بْنُ سَعِيدٍ الْقَصِيرُ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو جَمْرَةَ، قَالَ لَنَا ابْنُ عَبَّاسِ أَلاَ أُخْبِرُكُمْ بِإِسْلاَمِ أَبِي ذَرٍّ، قَالَ قُلْنَا بَلَى‏.‏ قَالَ قَالَ أَبُو ذَرٍّ كُنْتُ رَجُلاً مِنْ غِفَارٍ، فَبَلَغَنَا أَنَّ رَجُلاً قَدْ خَرَجَ بِمَكَّةَ، يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ، فَقُلْتُ لأَخِي انْطَلِقْ إِلَى هَذَا الرَّجُلِ كَلِّمْهُ وَأْتِنِي بِخَبَرِهِ‏.‏ فَانْطَلَقَ فَلَقِيَهُ، ثُمَّ رَجَعَ فَقُلْتُ مَا عِنْدَكَ فَقَالَ وَاللَّهِ لَقَدْ رَأَيْتُ رَجُلاً يَأْمُرُ بِالْخَيْرِ وَيَنْهَى عَنِ الشَّرِّ‏.‏ فَقُلْتُ لَهُ لَمْ تَشْفِنِي مِنَ الْخَبَرِ‏.‏ فَأَخَذْتُ جِرَابًا وَعَصًا، ثُمَّ أَقْبَلْتُ إِلَى مَكَّةَ فَجَعَلْتُ لاَ أَعْرِفُهُ، وَأَكْرَهُ أَنْ أَسْأَلَ عَنْهُ، وَأَشْرَبُ مِنْ مَاءِ زَمْزَمَ وَأَكُونُ فِي الْمَسْجِدِ‏.‏ قَالَ فَمَرَّ بِي عَلِيٌّ فَقَالَ كَأَنَّ الرَّجُلَ غَرِيبٌ‏.‏ قَالَ قُلْتُ نَعَمْ‏.‏ قَالَ فَانْطَلِقْ إِلَى الْمَنْزِلِ‏.‏ قَالَ فَانْطَلَقْتُ مَعَهُ لاَ يَسْأَلُنِي عَنْ شَىْءٍ، وَلاَ أُخْبِرُهُ، فَلَمَّا أَصْبَحْتُ غَدَوْتُ إِلَى الْمَسْجِدِ لأَسْأَلَ عَنْهُ، وَلَيْسَ أَحَدٌ يُخْبِرُنِي عَنْهُ بِشَىْءٍ‏.‏ قَالَ فَمَرَّ بِي عَلِيٌّ فَقَالَ أَمَا نَالَ لِلرَّجُلِ يَعْرِفُ مَنْزِلَهُ بَعْدُ قَالَ قُلْتُ لاَ‏.‏ قَالَ انْطَلِقْ مَعِي‏.‏ قَالَ فَقَالَ مَا أَمْرُكَ وَمَا أَقْدَمَكَ هَذِهِ الْبَلْدَةَ قَالَ قُلْتُ لَهُ إِنْ كَتَمْتَ عَلَىَّ أَخْبَرْتُكَ‏.‏ قَالَ فَإِنِّي أَفْعَلُ‏.‏ قَالَ قُلْتُ لَهُ بَلَغَنَا أَنَّهُ قَدْ خَرَجَ هَا هُنَا رَجُلٌ يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ، فَأَرْسَلْتُ أَخِي لِيُكَلِّمَهُ فَرَجَعَ وَلَمْ يَشْفِنِي مِنَ الْخَبَرِ، فَأَرَدْتُ أَنْ أَلْقَاهُ‏.‏ فَقَالَ لَهُ أَمَا إِنَّكَ قَدْ رَشَدْتَ، هَذَا وَجْهِي إِلَيْهِ، فَاتَّبِعْنِي، ادْخُلْ حَيْثُ أَدْخُلُ، فَإِنِّي إِنْ رَأَيْتُ أَحَدًا أَخَافُهُ عَلَيْكَ، قُمْتُ إِلَى الْحَائِطِ، كَأَنِّي أُصْلِحُ نَعْلِي، وَامْضِ أَنْتَ، فَمَضَى وَمَضَيْتُ مَعَهُ، حَتَّى دَخَلَ وَدَخَلْتُ مَعَهُ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ لَهُ اعْرِضْ عَلَىَّ الإِسْلاَمَ‏.‏ فَعَرَضَهُ فَأَسْلَمْتُ مَكَانِي، فَقَالَ لِي ‏"‏ يَا أَبَا ذَرٍّ اكْتُمْ هَذَا الأَمْرَ، وَارْجِعْ إِلَى بَلَدِكَ، فَإِذَا بَلَغَكَ ظُهُورُنَا فَأَقْبِلْ ‏"‏‏.‏ فَقُلْتُ وَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ لأَصْرُخَنَّ بِهَا بَيْنَ أَظْهُرِهِمْ‏.‏ فَجَاءَ إِلَى الْمَسْجِدِ، وَقُرَيْشٌ فِيهِ فَقَالَ يَا مَعْشَرَ قُرَيْشٍ، إِنِّي أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ، وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ‏.‏ فَقَالُوا قُومُوا إِلَى هَذَا الصَّابِئِ‏.‏ فَقَامُوا فَضُرِبْتُ لأَمُوتَ فَأَدْرَكَنِي الْعَبَّاسُ، فَأَكَبَّ عَلَىَّ ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَيْهِمْ، فَقَالَ وَيْلَكُمْ تَقْتُلُونَ رَجُلاً مِنْ غِفَارَ، وَمَتْجَرُكُمْ وَمَمَرُّكُمْ عَلَى غِفَارَ‏.‏ فَأَقْلَعُوا عَنِّي، فَلَمَّا أَنْ أَصْبَحْتُ الْغَدَ رَجَعْتُ فَقُلْتُ مِثْلَ مَا قُلْتُ بِالأَمْسِ، فَقَالُوا قُومُوا إِلَى هَذَا الصَّابِئِ‏.‏ فَصُنِعَ ‏{‏بِي‏}‏ مِثْلَ مَا صُنِعَ بِالأَمْسِ وَأَدْرَكَنِي الْعَبَّاسُ فَأَكَبَّ عَلَىَّ، وَقَالَ مِثْلَ مَقَالَتِهِ بِالأَمْسِ‏.‏ قَالَ فَكَانَ هَذَا أَوَّلَ إِسْلاَمِ أَبِي ذَرٍّ رَحِمَهُ اللَّهُ‏.‏

Abu Jamra (Ibn Abbosdan) rivoyat qiladi: Ibn Abbos bizga: «Sizlarga Abu Zarrning Islomni qabul qilishi (qissasini) aytib beraymi?» — dedi. Biz: «Ha», — dedik. U: «Abu Zarr (shunday) dedi: Men — Gʻifor qabilasidan bir kishi edim. Biz — Makkada bir kishi paydo boʻlib, oʻzini paygʻambar deb daʼvo qilmoqda, deb eshitdik. Men akamga: ‹Oʻsha kishining oldiga borib, u bilan gaplash va menga uning xabarini olib kel›, — dedim. U yoʻlga chiqdi, u bilan uchrashdi va qaytdi. Men undan: ‹Senda qanday xabar bor?› — deb soʻradim. U: ‹Allohga qasamki, men — yaxshilikka buyuradigan va yomonlikdan qaytaradigan bir kishini koʻrdim›, — dedi. Men unga: ‹Sen meni bu oz maʼlumot bilan qoniqtirmading›, — dedim. Bas, men bir mesh (suv) va bir hassani olib, Makka tomon yoʻlga chiqdim. Men na uni (yaʼni Paygʻambarni) tanir, na u haqda biror kishidan soʻrashni xohlardim. Men Zamzam suvidan ichib, masjidda turishda davom etdim. Soʻng Ali yonimdan oʻtib: ‹Sen — gʻarib (musofir)ga oʻxshaysan?› — dedi. Men: ‹Ha›, — dedim. U oʻz uyiga (yoʻl) oldi va men unga hamroh boʻldim. U na mendan biror narsa soʻradi, na men unga biror narsa aytdim. Ertasi kuni ertalab men — Paygʻambar haqida soʻrash uchun — masjidga bordim, lekin hech kim menga u haqda biror narsa aytmadi. Ali yana yonimdan oʻtib: ‹Bu kishi hali oʻz manzilini (joyini) tanimadimi?› — deb soʻradi. Men: ‹Yoʻq›, — dedim. U: ‹Men bilan yur›, — dedi. U mendan: ‹Sening ishing nima? Seni bu shaharga nima olib keldi?› — deb soʻradi. Men unga: ‹Agar mening sirimni saqlasang, men senga aytaman›, — dedim. U: ‹Men (shunday) qilaman›, — dedi. Men unga: ‹Biz — bu yerda bir kishi paydo boʻlib, oʻzini paygʻambar deb daʼvo qilmoqda, deb eshitdik. Men akamni u bilan gaplashishga yuborgan edim, lekin u qaytganda, qoniqarli xabar olib kelmadi; shu sabab men u bilan shaxsan uchrashmoqchi boʻldim›, — dedim. Ali (Abu Zarrga): ‹Sen maqsadingga yetding; men hozir uning oldiga boryapman; bas, menga ergash va men qaerga kirsam, mendan keyin (oʻsha yerga) kir. Agar men senga zarar yetkazishi mumkin boʻlgan birovni koʻrsam, men — goʻyo poyabzalimni tuzatayotgandek — bir devor yonida turaman; shunda sen (oʻsha yerdan) ketib qol›, — dedi. Ali (oldinga) yurdi va men unga hamroh boʻldim — to u bir joyga kirguncha; men (ham) u bilan birga Paygʻambar ﷺ ning oldiga kirdim va unga: ‹Menga Islom(ning asoslarini) taqdim et›, — dedim. U buni qilganda, men darhol Islomni qabul qildim. U menga: ‹Ey Abu Zarr! Islomni qabul qilganingni sir saqla va oʻz shahringga qayt; bizning gʻalabamiz haqida eshitganingda, bizning oldimizga qayt›, — dedi. Men: ‹Seni Haq (din) bilan yuborgan Zotga qasamki, men oʻzimning Islomni qabul qilganimni ular (yaʼni kofirlar) orasida oshkora eʼlon qilaman›, — dedim. Abu Zarr masjidga bordi — u yerda Qurayshdan baʼzi kishilar bor edi — va: ‹Ey Quraysh ahli! Men — Allohdan boshqa ibodatga sazovor zot yoʻqligiga va Muhammad — Allohning bandasi hamda elchisi ekaniga — guvohlik beraman›, — dedi. (Buni eshitib) qurayshliklar: ‹Bu Sobiyni (yaʼni musulmonni) ushlanglar!› — dedi. Ular (oʻrnidan) turib, meni — oʻlardek (holatga keltirib) — urdi. Abbos meni koʻrib, meni himoya qilish uchun ustimga oʻzini tashladi. Soʻng u ularga yuzlanib: ‹Holingizga voy! Sizlar Gʻifor qabilasidan bir kishini oʻldirmoqchimisiz — holbuki savdongiz va aloqalaringiz Gʻifor hududidan oʻtadi-ku?› — dedi. Bas, ular meni qoʻyib yubordi. Ertasi kuni ertalab men (yana masjidga) qaytib, avvalgi kuni aytganimni aytdim. Ular yana: ‹Bu Sobiyni ushlanglar!› — dedi. Menga avvalgi kunidagidek muomala qilindi va yana Abbos meni topib, meni himoya qilish uchun ustimga oʻzini tashladi va ularga avvalgi kuni aytganini aytdi›, — dedi. Mana shu — Abu Zarr (rahimahulloh)ning Islomni qabul qilishi edi», — dedi.Абу Жамра (Ибн Аббосдан) ривоят қилади: Ибн Аббос бизга: «Сизларга Абу Заррнинг Исломни қабул қилиши (қиссасини) айтиб берайми?» — деди. Биз: «Ҳа», — дедик. У: «Абу Зарр (шундай) деди: Мен — Ғифор қабиласидан бир киши эдим. Биз — Маккада бир киши пайдо бўлиб, ўзини пайғамбар деб даъво қилмоқда, деб эшитдик. Мен акамга: ‹Ўша кишининг олдига бориб, у билан гаплаш ва менга унинг хабарини олиб кел›, — дедим. У йўлга чиқди, у билан учрашди ва қайтди. Мен ундан: ‹Сенда қандай хабар бор?› — деб сўрадим. У: ‹Аллоҳга қасамки, мен — яхшиликка буюрадиган ва ёмонликдан қайтарадиган бир кишини кўрдим›, — деди. Мен унга: ‹Сен мени бу оз маълумот билан қониқтирмадинг›, — дедим. Бас, мен бир меш (сув) ва бир ҳассани олиб, Макка томон йўлга чиқдим. Мен на уни (яъни Пайғамбарни) танир, на у ҳақда бирор кишидан сўрашни хоҳлардим. Мен Замзам сувидан ичиб, масжидда туришда давом этдим. Сўнг Али ёнимдан ўтиб: ‹Сен — ғариб (мусофир)га ўхшайсан?› — деди. Мен: ‹Ҳа›, — дедим. У ўз уйига (йўл) олди ва мен унга ҳамроҳ бўлдим. У на мендан бирор нарса сўради, на мен унга бирор нарса айтдим. Эртаси куни эрталаб мен — Пайғамбар ҳақида сўраш учун — масжидга бордим, лекин ҳеч ким менга у ҳақда бирор нарса айтмади. Али яна ёнимдан ўтиб: ‹Бу киши ҳали ўз манзилини (жойини) танимадими?› — деб сўради. Мен: ‹Йўқ›, — дедим. У: ‹Мен билан юр›, — деди. У мендан: ‹Сенинг ишинг нима? Сени бу шаҳарга нима олиб келди?› — деб сўради. Мен унга: ‹Агар менинг сиримни сақласанг, мен сенга айтаман›, — дедим. У: ‹Мен (шундай) қиламан›, — деди. Мен унга: ‹Биз — бу ерда бир киши пайдо бўлиб, ўзини пайғамбар деб даъво қилмоқда, деб эшитдик. Мен акамни у билан гаплашишга юборган эдим, лекин у қайтганда, қониқарли хабар олиб келмади; шу сабаб мен у билан шахсан учрашмоқчи бўлдим›, — дедим. Али (Абу Заррга): ‹Сен мақсадингга етдинг; мен ҳозир унинг олдига боряпман; бас, менга эргаш ва мен қаэрга кирсам, мендан кейин (ўша ерга) кир. Агар мен сенга зарар етказиши мумкин бўлган бировни кўрсам, мен — гўё поябзалимни тузатаётгандек — бир девор ёнида тураман; шунда сен (ўша ердан) кетиб қол›, — деди. Али (олдинга) юрди ва мен унга ҳамроҳ бўлдим — то у бир жойга киргунча; мен (ҳам) у билан бирга Пайғамбар ﷺ нинг олдига кирдим ва унга: ‹Менга Ислом(нинг асосларини) тақдим эт›, — дедим. У буни қилганда, мен дарҳол Исломни қабул қилдим. У менга: ‹Эй Абу Зарр! Исломни қабул қилганингни сир сақла ва ўз шаҳрингга қайт; бизнинг ғалабамиз ҳақида эшитганингда, бизнинг олдимизга қайт›, — деди. Мен: ‹Сени Ҳақ (дин) билан юборган Зотга қасамки, мен ўзимнинг Исломни қабул қилганимни улар (яъни кофирлар) орасида ошкора эълон қиламан›, — дедим. Абу Зарр масжидга борди — у ерда Қурайшдан баъзи кишилар бор эди — ва: ‹Эй Қурайш аҳли! Мен — Аллоҳдан бошқа ибодатга сазовор зот йўқлигига ва Муҳаммад — Аллоҳнинг бандаси ҳамда элчиси эканига — гувоҳлик бераман›, — деди. (Буни эшитиб) қурайшликлар: ‹Бу Собийни (яъни мусулмонни) ушланглар!› — деди. Улар (ўрнидан) туриб, мени — ўлардек (ҳолатга келтириб) — урди. Аббос мени кўриб, мени ҳимоя қилиш учун устимга ўзини ташлади. Сўнг у уларга юзланиб: ‹Ҳолингизга вой! Сизлар Ғифор қабиласидан бир кишини ўлдирмоқчимисиз — ҳолбуки савдонгиз ва алоқаларингиз Ғифор ҳудудидан ўтади-ку?› — деди. Бас, улар мени қўйиб юборди. Эртаси куни эрталаб мен (яна масжидга) қайтиб, аввалги куни айтганимни айтдим. Улар яна: ‹Бу Собийни ушланглар!› — деди. Менга аввалги кунидагидек муомала қилинди ва яна Аббос мени топиб, мени ҳимоя қилиш учун устимга ўзини ташлади ва уларга аввалги куни айтганини айтди›, — деди. Мана шу — Абу Зарр (раҳимаҳуллоҳ)нинг Исломни қабул қилиши эди», — деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ، حَدَّثَنَا أَبِي ح، وَحَدَّثَنِي حَجَّاجُ بْنُ الشَّاعِرِ، حَدَّثَنَا عَفَّانُ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، كِلاَهُمَا عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ شَقِيقٍ، قَالَ قُلْتُ لأَبِي ذَرٍّ لَوْ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَسَأَلْتُهُ فَقَالَ عَنْ أَىِّ شَىْءٍ كُنْتَ تَسْأَلُهُ قَالَ كُنْتُ أَسْأَلُهُ هَلْ رَأَيْتَ رَبَّكَ قَالَ أَبُو ذَرٍّ قَدْ سَأَلْتُ فَقَالَ ‏"‏ رَأَيْتُ نُورًا ‏"‏ ‏.‏

Abu Zarr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abdulloh ibn Shaqiq aytadi: Men Abu Zarrga: «Agar men Rasululloh ﷺ ni koʻrganimda, U Zotdan soʻragan boʻlardim», dedim. U: «Sen U Zotdan qaysi narsa haqida soʻramoqchi boʻlarding?» dedi. (Abdulloh): «Men U Zotdan: ‹Rabbingizni koʻrdingizmi?› deb soʻragan boʻlardim», dedim. Abu Zarr: «Men (allaqachon) soʻradim. Shunda (Paygʻambar): ‹Men Nurni koʻrdim›, dedilar», dedi.Абу Зарр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Абдуллоҳ ибн Шақиқ айтади: Мен Абу Заррга: «Агар мен Расулуллоҳ ﷺ ни кўрганимда, У Зотдан сўраган бўлардим», дедим. У: «Сен У Зотдан қайси нарса ҳақида сўрамоқчи бўлардинг?» деди. (Абдуллоҳ): «Мен У Зотдан: ‹Раббингизни кўрдингизми?› деб сўраган бўлардим», дедим. Абу Зарр: «Мен (аллақачон) сўрадим. Шунда (Пайғамбар): ‹Мен Нурни кўрдим›, дедилар», деди.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مُوسَى الْفَزَارِيُّ ابْنُ بِنْتِ السُّدِّيِّ، قَالَ حَدَّثَنَا شَرِيكٌ، عَنْ أَبِي رَبِيعَةَ، عَنِ ابْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ أَمَرَنِي بِحُبِّ أَرْبَعَةٍ وَأَخْبَرَنِي أَنَّهُ يُحِبُّهُمْ ‏"‏ ‏.‏ قِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ سَمِّهِمْ لَنَا ‏.‏ قَالَ ‏"‏ عَلِيٌّ مِنْهُمْ يَقُولُ ذَلِكَ ثَلاَثًا وَأَبُو ذَرٍّ وَالْمِقْدَادُ وَسَلْمَانُ أَمَرَنِي بِحُبِّهِمْ وَأَخْبَرَنِي أَنَّهُ يُحِبُّهُمْ ‏"‏ ‏.‏هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ شَرِيكٍ ‏.‏

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, Alloh menga toʻrt kishini sevishni buyurdi va menga Oʻzi ham ularni sevishini xabar berdi», dedilar. «Yo Rasululloh, ularni bizga nomma-nom ayting», deyildi. U zot: «Ali ulardan biridir», dedilar — buni uch marta aytdilar — «va Abu Zar, Miqdod hamda Salmon. (Alloh) menga ularni sevishni buyurdi va Oʻzi ham ularni sevishini menga xabar berdi», dedilar. Bu hadis hasan gʻaribdir, biz uni faqat Sharikning rivoyatidan bilamiz.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, Аллоҳ менга тўрт кишини севишни буюрди ва менга Ўзи ҳам уларни севишини хабар берди», дедилар. «Ё Расулуллоҳ, уларни бизга номма-ном айтинг», дейилди. У зот: «Али улардан биридир», дедилар — буни уч марта айтдилар — «ва Абу Зар, Миқдод ҳамда Салмон. (Аллоҳ) менга уларни севишни буюрди ва Ўзи ҳам уларни севишини менга хабар берди», дедилар. Бу ҳадис ҳасан ғарибдир, биз уни фақат Шарикнинг ривоятидан биламиз.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ سُفْيَانَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ مُسْهِرٍ، عَنْ خَرَشَةَ بْنِ الْحُرِّ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِهَذَا وَالأَوَّلُ أَتَمُّ قَالَ ‏"‏ الْمَنَّانُ الَّذِي لاَ يُعْطِي شَيْئًا إِلاَّ مَنَّهُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Zarr (roziyallohu anhu)dan, u Paygʻambar ﷺdan boshqa bir sanad orqali mana shunga oʻxshash rivoyat qilinadi, lekin avvalgisi mukammalroqdir. Bu rivoyatda: «Minnat qiluvchi — bergan har bir narsasini minnat qilmasdan bermaydigan kishidir», deyilgan.Абу Зарр (розияллоҳу анҳу)дан, у Пайғамбар ﷺдан бошқа бир санад орқали мана шунга ўхшаш ривоят қилинади, лекин аввалгиси мукаммалроқдир. Бу ривоятда: «Миннат қилувчи — берган ҳар бир нарсасини миннат қилмасдан бермайдиган кишидир», дейилган.

أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، قَالَ حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ صَعْصَعَةَ بْنِ مُعَاوِيَةَ، قَالَ لَقِيتُ أَبَا ذَرٍّ قُلْتُ حَدِّثْنِي ‏.‏ قَالَ نَعَمْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَا مِنْ مُسْلِمَيْنِ يَمُوتُ بَيْنَهُمَا ثَلاَثَةُ أَوْلاَدٍ لَمْ يَبْلُغُوا الْحِنْثَ إِلاَّ غَفَرَ اللَّهُ لَهُمَا بِفَضْلِ رَحْمَتِهِ إِيَّاهُمْ ‏"‏ ‏.‏

Abu Zarr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qaysi ikki musulmonning oralaridan balogʻatga yetmagan uch farzand vafot etsa, Alloh ularga oʻsha bolalarga boʻlgan rahmatining fazli sababli magʻfirat qiladi», dedilar.Абу Зарр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қайси икки мусулмоннинг ораларидан балоғатга етмаган уч фарзанд вафот этса, Аллоҳ уларга ўша болаларга бўлган раҳматининг фазли сабабли мағфират қилади», дедилар.

حَدَّثَنَا بَكْرُ بْنُ خَلَفٍ أَبُو بِشْرٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ قُدَامَةَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ جَسْرَةَ بِنْتِ دَجَاجَةَ، قَالَتْ سَمِعْتُ أَبَا ذَرٍّ، يَقُولُ قَامَ النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ بِآيَةٍ حَتَّى أَصْبَحَ يُرَدِّدُهَا وَالآيَةُ ‏{إِنْ تُعَذِّبْهُمْ فَإِنَّهُمْ عِبَادُكَ وَإِنْ تَغْفِرْ لَهُمْ فَإِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ}‏ ‏.‏

Abu Zarr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Paygʻambar ﷺ bir oyatni takrorlab, uni oʻqib tongni ottirdilar. U oyat esa: {Agar ularni azoblasang, ular Sening bandalaringdir. Agar ularni magʻfirat qilsang, albatta, Sen Aziz va Hakimdirsan} degan oyat edi».Абу Зарр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Пайғамбар ﷺ бир оятни такрорлаб, уни ўқиб тонгни оттирдилар. У оят эса: {Агар уларни азобласанг, улар Сенинг бандаларингдир. Агар уларни мағфират қилсанг, албатта, Сен Азиз ва Ҳакимдирсан} деган оят эди».

وَعَنْ أَبِي ذَرٍّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِيمَا يَرْوِي عَنِ اللَّهِ تَبَارَكَ وَتَعَالَى أَنَّهُ قَالَ: «يَا عِبَادِي إِنِّي حَرَّمْتُ الظُّلْمَ عَلَى نَفْسِي وَجَعَلْتُهُ بَيْنَكُمْ مُحَرَّمًا فَلَا تَظَالَمُوا يَا عِبَادِي كُلُّكُمْ ضَالٌّ إِلَّا مَنْ هَدَيْتُهُ فَاسْتَهْدُونِي أَهْدِكُمْ يَا عِبَادِي كُلُّكُمْ جَائِعٌ إِلَّا مَنْ أَطْعَمْتُهُ فَاسْتَطْعِمُونِي أُطْعِمْكُمْ يَا عِبَادِي كُلُّكُمْ عَارٍ إِلَّا مَنْ كَسَوْتُهُ فَاسْتَكْسُونِي أَكْسُكُمْ يَا عِبَادِي إِنَّكُمْ تُخْطِئُونَ بِاللَّيْلِ وَالنَّهَارِ وَأَنَا أَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِيعًا فَاسْتَغْفِرُونِي أَغْفِرْ لَكُمْ يَا عِبَادِي إِنَّكُمْ لَنْ تَبْلُغُوا ضَرِّي فَتَضُرُّونِي وَلَنْ تَبْلُغُوا نَفْعِي فَتَنْفَعُونِي يَا عِبَادِي لَوْ أَنَّ أَوَّلَكُمْ وَآخِرَكُمْ وإنسكم وجنكم كَانُوا أَتْقَى قَلْبِ رَجُلٍ وَاحِدٍ مِنْكُمْ مَا زَادَ ذَلِكَ فِي مُلْكِي شَيْئًا يَا عِبَادِي لَوْ أَنَّ أَوَّلَكُمْ وَآخِرَكُمْ وَإِنْسَكُمْ وَجِنَّكُمْ كَانُوا عَلَى أفجر قلب وَاحِد مِنْكُم مَا نقص مِنْ مُلْكِي شَيْئًا يَا عِبَادِي لَوْ أَنَّ أَوَّلَكُمْ وَآخِرَكُمْ وَإِنْسَكُمْ وَجِنَّكُمْ قَامُوا فِي صَعِيدٍ وَاحِدٍ فَسَأَلُونِي فَأَعْطَيْتُ كُلَّ إِنْسَانٍ مَسْأَلَتَهُ مَا نَقَصَ ذَلِكَ مِمَّا عِنْدِي إِلَّا كَمَا يَنْقُصُ الْمِخْيَطُ إِذَا أُدْخِلَ الْبَحْرَ يَا عِبَادِي إِنَّمَا هِيَ أَعمالكُم أحصها عَلَيْكُمْ ثُمَّ أُوَفِّيكُمْ إِيَّاهَا فَمَنْ وَجَدَ خَيْرًا فَلْيَحْمَدِ اللَّهَ وَمِنْ وَجَدَ غَيْرَ ذَلِكَ فَلَا يَلُومن إِلَّا نَفسه» . رَوَاهُ مُسلم

Abu Zar (roziyallohu anhu)dan, Nabiy ﷺ Alloh taborak va taolodan rivoyat qilib, u zot (shunday) dedilar: Alloh: «Ey bandalarim! Men zulmni Oʻzimga harom qildim va uni sizlar oʻrtangizda ham harom qildim, bas, bir-biringizga zulm qilmanglar. Ey bandalarim! Men hidoyat qilganimdan boshqa hammangiz adashgansiz, bas, Mendan hidoyat soʻranglar, sizlarni hidoyat qilaman. Ey bandalarim! Men taomlantirganimdan boshqa hammangiz ochsiz, bas, Mendan taom soʻranglar, sizlarni taomlantiraman. Ey bandalarim! Men kiydirganimdan boshqa hammangiz yalangʻochsiz, bas, Mendan kiyim soʻranglar, sizlarni kiydiraman. Ey bandalarim! Sizlar kechayu kunduz xato qilasizlar, Men esa barcha gunohlarni kechiraman, bas, Mendan magʻfirat soʻranglar, sizlarni kechiraman. Ey bandalarim! Sizlar Menga zarar yetkaza olmaysizlar, hech qachon Menga ziyon yetkaza olmaysizlar; Menga foyda ham yetkaza olmaysizlar, hech qachon Menga manfaat keltira olmaysizlar. Ey bandalarim! Agar sizlarning avvalingiz ham, oxiringiz ham, insingiz ham, jiningiz ham eng taqvodor bir kishining qalbidek boʻlsangiz, bu Mening mulkimga hech narsa ziyoda qilmaydi. Ey bandalarim! Agar sizlarning avvalingiz ham, oxiringiz ham, insingiz ham, jiningiz ham eng fojir bir kishining qalbidek boʻlsangiz, bu Mening mulkimdan hech narsani kamaytirmaydi. Ey bandalarim! Agar sizlarning avvalingiz ham, oxiringiz ham, insingiz ham, jiningiz ham bir maydonga turib Mendan soʻrasangiz, Men har bir insonga soʻraganini bersam, bu Mening huzurimdagi narsadan hech narsani kamaytirmaydi, faqat ignani dengizga botirib olganda (suvdan) kamaygani kabigina (kamayadi). Ey bandalarim! Bularning hammasi sizlarning amallaringizdir, Men ularni sizlar uchun hisoblab boraman, soʻng sizlarga toʻla-toʻkis qaytaraman. Bas, kim yaxshilik topsa, Allohga hamd aytsin; kim bundan boshqasini topsa, oʻzidan boshqani ayblamasin», dedi. Said dedi: Abu Idris al-Xavloniy bu hadisni rivoyat qilganda tiz choʻkib olar edi.Абу Зар (розияллоҳу анҳу)дан, Набий ﷺ Аллоҳ таборак ва таолодан ривоят қилиб, у зот (шундай) дедилар: Аллоҳ: «Эй бандаларим! Мен зулмни Ўзимга ҳаром қилдим ва уни сизлар ўртангизда ҳам ҳаром қилдим, бас, бир-бирингизга зулм қилманглар. Эй бандаларим! Мен ҳидоят қилганимдан бошқа ҳаммангиз адашгансиз, бас, Мендан ҳидоят сўранглар, сизларни ҳидоят қиламан. Эй бандаларим! Мен таомлантирганимдан бошқа ҳаммангиз очсиз, бас, Мендан таом сўранглар, сизларни таомлантираман. Эй бандаларим! Мен кийдирганимдан бошқа ҳаммангиз яланғочсиз, бас, Мендан кийим сўранглар, сизларни кийдираман. Эй бандаларим! Сизлар кечаю кундуз хато қиласизлар, Мен эса барча гуноҳларни кечираман, бас, Мендан мағфират сўранглар, сизларни кечираман. Эй бандаларим! Сизлар Менга зарар етказа олмайсизлар, ҳеч қачон Менга зиён етказа олмайсизлар; Менга фойда ҳам етказа олмайсизлар, ҳеч қачон Менга манфаат келтира олмайсизлар. Эй бандаларим! Агар сизларнинг аввалингиз ҳам, охирингиз ҳам, инсингиз ҳам, жинингиз ҳам энг тақводор бир кишининг қалбидек бўлсангиз, бу Менинг мулкимга ҳеч нарса зиёда қилмайди. Эй бандаларим! Агар сизларнинг аввалингиз ҳам, охирингиз ҳам, инсингиз ҳам, жинингиз ҳам энг фожир бир кишининг қалбидек бўлсангиз, бу Менинг мулкимдан ҳеч нарсани камайтирмайди. Эй бандаларим! Агар сизларнинг аввалингиз ҳам, охирингиз ҳам, инсингиз ҳам, жинингиз ҳам бир майдонга туриб Мендан сўрасангиз, Мен ҳар бир инсонга сўраганини берсам, бу Менинг ҳузуримдаги нарсадан ҳеч нарсани камайтирмайди, фақат игнани денгизга ботириб олганда (сувдан) камайгани кабигина (камаяди). Эй бандаларим! Буларнинг ҳаммаси сизларнинг амалларингиздир, Мен уларни сизлар учун ҳисоблаб бораман, сўнг сизларга тўла-тўкис қайтараман. Бас, ким яхшилик топса, Аллоҳга ҳамд айтсин; ким бундан бошқасини топса, ўзидан бошқани айбламасин», деди. Саид деди: Абу Идрис ал-Хавлоний бу ҳадисни ривоят қилганда тиз чўкиб олар эди.

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ مَالِكِ بْنِ زُبَيْدٍ قَالَ‏:‏ مَرَرْنَا عَلَى أَبِي ذَرٍّ بِالرَّبَذَةِ، فَقَالَ‏:‏ مِنْ أَيْنَ أَقْبَلْتُمْ‏؟‏ قُلْنَا‏:‏ مِنْ مَكَّةَ، أَوْ مِنَ الْبَيْتِ الْعَتِيقِ، قَالَ‏:‏ هَذَا عَمَلُكُمْ‏؟‏ قُلْنَا‏:‏ نَعَمْ، قَالَ‏:‏ أَمَا مَعَهُ تِجَارَةٌ وَلاَ بَيْعٌ‏؟‏ قُلْنَا‏:‏ لاَ، قَالَ‏:‏ اسْتَأْنِفُوا الْعَمَلَ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u vitrni uch rakaat qilib, {Sabbihisma robbikal aʼlaa}, {Qul yaa ayyuhal kaafiruun} va {Qul huvallohu ahad} bilan oʻqir edi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у витрни уч ракаат қилиб, {Саббиҳисма роббикал аълаа}, {Қул яа айюҳал каафируун} ва {Қул ҳуваллоҳу аҳад} билан ўқир эди.

حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ عَبَّاسٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، حَدَّثَنَا الْمُثَنَّى، عَنْ أَبِي جَمْرَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ لَمَّا بَلَغَ أَبَا ذَرٍّ مَبْعَثُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ لأَخِيهِ ارْكَبْ إِلَى هَذَا الْوَادِي، فَاعْلَمْ لِي عِلْمَ هَذَا الرَّجُلِ الَّذِي يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ، يَأْتِيهِ الْخَبَرُ مِنَ السَّمَاءِ، وَاسْمَعْ مِنْ قَوْلِهِ، ثُمَّ ائْتِنِي‏.‏ فَانْطَلَقَ الأَخُ حَتَّى قَدِمَهُ وَسَمِعَ مِنْ قَوْلِهِ، ثُمَّ رَجَعَ إِلَى أَبِي ذَرٍّ، فَقَالَ لَهُ رَأَيْتُهُ يَأْمُرُ بِمَكَارِمِ الأَخْلاَقِ، وَكَلاَمًا مَا هُوَ بِالشِّعْرِ‏.‏ فَقَالَ مَا شَفَيْتَنِي مِمَّا أَرَدْتُ، فَتَزَوَّدَ وَحَمَلَ شَنَّةً لَهُ فِيهَا مَاءٌ حَتَّى قَدِمَ مَكَّةَ، فَأَتَى الْمَسْجِدَ، فَالْتَمَسَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَلاَ يَعْرِفُهُ، وَكَرِهَ أَنْ يَسْأَلَ عَنْهُ حَتَّى أَدْرَكَهُ بَعْضُ اللَّيْلِ، فَرَآهُ عَلِيٌّ فَعَرَفَ أَنَّهُ غَرِيبٌ‏.‏ فَلَمَّا رَآهُ تَبِعَهُ، فَلَمْ يَسْأَلْ وَاحِدٌ مِنْهُمَا صَاحِبَهُ عَنْ شَىْءٍ حَتَّى أَصْبَحَ، ثُمَّ احْتَمَلَ قِرْبَتَهُ وَزَادَهُ إِلَى الْمَسْجِدِ، وَظَلَّ ذَلِكَ الْيَوْمَ وَلاَ يَرَاهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم حَتَّى أَمْسَى، فَعَادَ إِلَى مَضْجَعِهِ، فَمَرَّ بِهِ عَلِيٌّ فَقَالَ أَمَا نَالَ لِلرَّجُلِ أَنْ يَعْلَمَ مَنْزِلَهُ فَأَقَامَهُ، فَذَهَبَ بِهِ مَعَهُ لاَ يَسْأَلُ وَاحِدٌ مِنْهُمَا صَاحِبَهُ عَنْ شَىْءٍ، حَتَّى إِذَا كَانَ يَوْمَ الثَّالِثِ، فَعَادَ عَلِيٌّ مِثْلَ ذَلِكَ، فَأَقَامَ مَعَهُ ثُمَّ قَالَ أَلاَ تُحَدِّثُنِي مَا الَّذِي أَقْدَمَكَ قَالَ إِنْ أَعْطَيْتَنِي عَهْدًا وَمِيثَاقًا لَتُرْشِدَنَّنِي فَعَلْتُ فَفَعَلَ فَأَخْبَرَهُ‏.‏ قَالَ فَإِنَّهُ حَقٌّ وَهُوَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، فَإِذَا أَصْبَحْتَ فَاتْبَعْنِي، فَإِنِّي إِنْ رَأَيْتُ شَيْئًا أَخَافُ عَلَيْكَ قُمْتُ كَأَنِّي أُرِيقُ الْمَاءَ، فَإِنْ مَضَيْتُ فَاتْبَعْنِي حَتَّى تَدْخُلَ مَدْخَلِي‏.‏ فَفَعَلَ، فَانْطَلَقَ يَقْفُوهُ حَتَّى دَخَلَ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَدَخَلَ مَعَهُ، فَسَمِعَ مِنْ قَوْلِهِ، وَأَسْلَمَ مَكَانَهُ فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ ارْجِعْ إِلَى قَوْمِكَ، فَأَخْبِرْهُمْ حَتَّى يَأْتِيَكَ أَمْرِي ‏"‏‏.‏ قَالَ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لأَصْرُخَنَّ بِهَا بَيْنَ ظَهْرَانَيْهِمْ، فَخَرَجَ حَتَّى أَتَى الْمَسْجِدَ فَنَادَى بِأَعْلَى صَوْتِهِ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ، وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ‏.‏ ثُمَّ قَامَ الْقَوْمُ فَضَرَبُوهُ حَتَّى أَضْجَعُوهُ، وَأَتَى الْعَبَّاسُ فَأَكَبَّ عَلَيْهِ قَالَ وَيْلَكُمْ أَلَسْتُمْ تَعْلَمُونَ أَنَّهُ مِنْ غِفَارٍ وَأَنَّ طَرِيقَ تِجَارِكُمْ إِلَى الشَّأْمِ فَأَنْقَذَهُ مِنْهُمْ، ثُمَّ عَادَ مِنَ الْغَدِ لِمِثْلِهَا، فَضَرَبُوهُ وَثَارُوا إِلَيْهِ، فَأَكَبَّ الْعَبَّاسُ عَلَيْهِ‏.‏

Abu Zarga Paygʻambar ﷺning mabʼasi (paygʻambar boʻlib yuborilgani) haqida xabar yetganda, u akasiga: «Mana bu vodiyga (Makkaga) borib, oʻzini paygʻambar deb daʼvo qilayotgan, unga osmondan xabar (vahiy) keladigan deyilayotgan bu kishi haqida menga maʼlumot topib kel va uning soʻzidan eshit, soʻng menga kel», dedi. Akasi yoʻlga chiqib, u (Paygʻambar ﷺ)ning oldiga keldi va uning soʻzidan eshitdi, soʻng Abu Zarning oldiga qaytib: «Men uni goʻzal axloqlarga buyurayotganini va sheʼr boʻlmagan bir kalom (aytayotganini) koʻrdim», dedi. (Abu Zar:) «Sen meni istagan narsamdan shifolamading», dedi va ozuqa olib, ichida suv boʻlgan bir meshini koʻtarib, to Makkaga keldi. U masjidga kelib, Paygʻambar ﷺni izladi — ammo uni tanimasdi — va undan soʻrashni xush koʻrmadi, to kechaning bir qismi kirguncha. Uni Ali koʻrib, uning gʻarib (musofir) ekanini bildi. Uni koʻrgach, (Ali)ga ergashdi, ikkovidan biri ikkinchisidan biror narsa soʻramadi, to tong otguncha. Soʻng (Abu Zar) mesh va ozugʻini koʻtarib masjidga (qaytdi), oʻsha kuni (shunday) qoldi — Paygʻambar ﷺ uni koʻrmasdi — to kech kirguncha. U (yana) yotar joyiga qaytdi. Uning yonidan Ali oʻtib: «Bu kishiga oʻz manzilini bilish vaqti kelmadimi?» dedi va uni turgʻizib, oʻzi bilan olib ketdi — ikkovidan biri ikkinchisidan biror narsa soʻramadi. Uchinchi kun boʻlganda, Ali yana shunday qildi va uni oʻzi bilan oʻtkazdi, soʻng: «Seni nima (Makkaga) keltirganini menga aytmaysanmi?» dedi. (Abu Zar:) «Agar menga meni toʻgʻri yoʻlga boshlashingga ahd va vasiqa bersang, qilaman (aytaman)», dedi. (Ali) shunday qildi, u (Abu Zar) unga xabar berdi. (Ali:) «Albatta u haqdir va u Allohning Rasulidir ﷺ. Tong otganda, menga ergash. Agar men sen uchun xavfli biror narsa koʻrsam, goʻyo suv toʻkayotgandek turaman; agar (yoʻlda) davom etsam, menga ergash, to men kirgan joyga kirguningcha», dedi. (Abu Zar) shunday qildi va uning ortidan ergashib bordi, to u Paygʻambar ﷺning oldilariga kirdi, u ham u bilan kirdi. U (Paygʻambar ﷺning) soʻzidan eshitib, oʻsha joyda islom qabul qildi. Paygʻambar ﷺ unga: «Qavming oldiga qaytib, ularga (islomni) xabar ber, to mening (gʻalaba) ishim senga yetib kelguncha», dedilar. (Abu Zar:) «Jonim qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, men buni (kalimani) ularning (mushriklarning) orasida ovoz chiqarib aytaman», dedi va chiqib, masjidga keldi-da, baland ovozda: «Guvohlik beramanki, Allohdan boʻlak iloh yoʻq va Muhammad Allohning Rasulidir», deb nido qildi. Shunda qavm turib, uni urdi, to uni yiqitishdi. Abbos kelib, uning ustiga egildi (himoya qilib): «Sizlarga halokat boʻlsin! U Gʻifor (qabilasi)dan ekanini va sizlarning Shomga (boradigan) savdo yoʻlingiz (oʻsha tomonda) ekanini bilmaysizlarmi?» dedi va uni ulardan qutqardi. Soʻng u ertasi kuni yana shunga oʻxshashni (takror) qildi, ular uni (yana) urib, ustiga otildilar, Abbos esa (yana) uning ustiga egilib (himoya qildi).Абу Зарга Пайғамбар ﷺнинг мабъаси (пайғамбар бўлиб юборилгани) ҳақида хабар етганда, у акасига: «Мана бу водийга (Маккага) бориб, ўзини пайғамбар деб даъво қилаётган, унга осмондан хабар (ваҳий) келадиган дейилаётган бу киши ҳақида менга маълумот топиб кел ва унинг сўзидан эшит, сўнг менга кел», деди. Акаси йўлга чиқиб, у (Пайғамбар ﷺ)нинг олдига келди ва унинг сўзидан эшитди, сўнг Абу Зарнинг олдига қайтиб: «Мен уни гўзал ахлоқларга буюраётганини ва шеър бўлмаган бир калом (айтаётганини) кўрдим», деди. (Абу Зар:) «Сен мени истаган нарсамдан шифоламадинг», деди ва озуқа олиб, ичида сув бўлган бир мешини кўтариб, то Маккага келди. У масжидга келиб, Пайғамбар ﷺни излади — аммо уни танимасди — ва ундан сўрашни хуш кўрмади, то кечанинг бир қисми киргунча. Уни Али кўриб, унинг ғариб (мусофир) эканини билди. Уни кўргач, (Али)га эргашди, икковидан бири иккинчисидан бирор нарса сўрамади, то тонг отгунча. Сўнг (Абу Зар) меш ва озуғини кўтариб масжидга (қайтди), ўша куни (шундай) қолди — Пайғамбар ﷺ уни кўрмасди — то кеч киргунча. У (яна) ётар жойига қайтди. Унинг ёнидан Али ўтиб: «Бу кишига ўз манзилини билиш вақти келмадими?» деди ва уни турғизиб, ўзи билан олиб кетди — икковидан бири иккинчисидан бирор нарса сўрамади. Учинчи кун бўлганда, Али яна шундай қилди ва уни ўзи билан ўтказди, сўнг: «Сени нима (Маккага) келтирганини менга айтмайсанми?» деди. (Абу Зар:) «Агар менга мени тўғри йўлга бошлашингга аҳд ва васиқа берсанг, қиламан (айтаман)», деди. (Али) шундай қилди, у (Абу Зар) унга хабар берди. (Али:) «Албатта у ҳақдир ва у Аллоҳнинг Расулидир ﷺ. Тонг отганда, менга эргаш. Агар мен сен учун хавфли бирор нарса кўрсам, гўё сув тўкаётгандек тураман; агар (йўлда) давом эцам, менга эргаш, то мен кирган жойга киргунингча», деди. (Абу Зар) шундай қилди ва унинг ортидан эргашиб борди, то у Пайғамбар ﷺнинг олдиларига кирди, у ҳам у билан кирди. У (Пайғамбар ﷺнинг) сўзидан эшитиб, ўша жойда ислом қабул қилди. Пайғамбар ﷺ унга: «Қавминг олдига қайтиб, уларга (исломни) хабар бер, то менинг (ғалаба) ишим сенга етиб келгунча», дедилар. (Абу Зар:) «Жоним қўлида бўлган Зотга қасамки, мен буни (калимани) уларнинг (мушрикларнинг) орасида овоз чиқариб айтаман», деди ва чиқиб, масжидга келди-да, баланд овозда: «Гувоҳлик бераманки, Аллоҳдан бўлак илоҳ йўқ ва Муҳаммад Аллоҳнинг Расулидир», деб нидо қилди. Шунда қавм туриб, уни урди, то уни йиқитишди. Аббос келиб, унинг устига эгилди (ҳимоя қилиб): «Сизларга ҳалокат бўлсин! У Ғифор (қабиласи)дан эканини ва сизларнинг Шомга (борадиган) савдо йўлингиз (ўша томонда) эканини билмайсизларми?» деди ва уни улардан қутқарди. Сўнг у эртаси куни яна шунга ўхшашни (такрор) қилди, улар уни (яна) уриб, устига отилдилар, Аббос эса (яна) унинг устига эгилиб (ҳимоя қилди).

وَحَدَّثَنَا شَيْبَانُ بْنُ فَرُّوخَ، حَدَّثَنَا أَبُو الأَشْهَبِ، حَدَّثَنَا خُلَيْدٌ الْعَصَرِيُّ، عَنِ الأَحْنَفِ، بْنِ قَيْسٍ قَالَ كُنْتُ فِي نَفَرٍ مِنْ قُرَيْشٍ فَمَرَّ أَبُو ذَرٍّ وَهُوَ يَقُولُ بَشِّرِ الْكَانِزِينَ بِكَىٍّ فِي ظُهُورِهِمْ يَخْرُجُ مِنْ جُنُوبِهِمْ وَبِكَىٍّ مِنْ قِبَلِ أَقْفَائِهِمْ يَخْرُجُ مِنْ جِبَاهِهِمْ ‏.‏ - قَالَ - ثُمَّ تَنَحَّى فَقَعَدَ ‏.‏ - قَالَ - قُلْتُ مَنْ هَذَا قَالُوا هَذَا أَبُو ذَرٍّ ‏.‏ قَالَ فَقُمْتُ إِلَيْهِ فَقُلْتُ مَا شَىْءٌ سَمِعْتُكَ تَقُولُ قُبَيْلُ قَالَ مَا قُلْتُ إِلاَّ شَيْئًا قَدْ سَمِعْتُهُ مِنْ نَبِيِّهِمْ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ قَالَ قُلْتُ مَا تَقُولُ فِي هَذَا الْعَطَاءِ قَالَ خُذْهُ فَإِنَّ فِيهِ الْيَوْمَ مَعُونَةً فَإِذَا كَانَ ثَمَنًا لِدِينِكَ فَدَعْهُ‏.‏

Ahnaf ibn Qays (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Men Qurayshdan bir necha kishi ichida edim. Shu payt Abu Zar oʻtib qoldi va u: «Mol toʻplovchilarni shunday bir dogʻlash bilan xushxabarlaki, (qizdirilgan temir) ularning yelkalariga (bosiladi-yu) yon tomonlaridan chiqib ketadi; yana ularning ensa tomonidan (bosiladigan) bir dogʻlash bilan ham (xushxabarlaki, qizdirilgan temir) peshonalaridan chiqib ketadi», der edi. (Ahnaf) dedi: Soʻng u chetga chiqib oʻtirdi. Men: «Bu kim?» dedim. Ular: «Bu — Abu Zar», dedilar. (Ahnaf) dedi: Men uning oldiga turib bordim va: «Hozirgina sendan eshitgan narsam nima edi?» dedim. U: «Men faqat ularning Paygʻambari ﷺ dan eshitgan narsamni aytdim, xolos», dedi. Men: «Bu ato (inʼom) haqida nima deysan?» dedim. U: «Uni ol, chunki bugun unda (sen uchun) yordam bor. Lekin u dining uchun bahoga aylansa, uni tark et», dedi.Аҳнаф ибн Қайс (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Мен Қурайшдан бир неча киши ичида эдим. Шу пайт Абу Зар ўтиб қолди ва у: «Мол тўпловчиларни шундай бир доғлаш билан хушхабарлаки, (қиздирилган темир) уларнинг елкаларига (босилади-ю) ён томонларидан чиқиб кетади; яна уларнинг энса томонидан (босиладиган) бир доғлаш билан ҳам (хушхабарлаки, қиздирилган темир) пешоналаридан чиқиб кетади», дер эди. (Аҳнаф) деди: Сўнг у четга чиқиб ўтирди. Мен: «Бу ким?» дедим. Улар: «Бу — Абу Зар», дедилар. (Аҳнаф) деди: Мен унинг олдига туриб бордим ва: «Ҳозиргина сендан эшитган нарсам нима эди?» дедим. У: «Мен фақат уларнинг Пайғамбари ﷺ дан эшитган нарсамни айтдим, холос», деди. Мен: «Бу ато (инъом) ҳақида нима дейсан?» дедим. У: «Уни ол, чунки бугун унда (сен учун) ёрдам бор. Лекин у дининг учун баҳога айланса, уни тарк эт», деди.

حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ كَثِيرٍ النَّوَّاءِ، عَنْ أَبِي إِدْرِيسَ، عَنِ الْمُسَيَّبِ بْنِ نَجْبَةَ، قَالَ قَالَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ كُلَّ نَبِيٍّ أُعْطِيَ سَبْعَةَ نُجَبَاءَ أَوْ نُقَبَاءَ وَأُعْطِيتُ أَنَا أَرْبَعَةَ عَشَرَ ‏"‏ ‏.‏ قُلْنَا مَنْ هُمَ قَالَ أَنَا وَابْنَاىَ وَجَعْفَرٌ وَحَمْزَةُ وَأَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ وَمُصْعَبُ بْنُ عُمَيْرٍ وَبِلاَلٌ وَسَلْمَانُ وَعَمَّارٌ وَالْمِقْدَادُ وَ حُذَيْفَةُ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْعُودٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ عَلِيٍّ مَوْقُوفًا ‏.‏

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Albatta, har bir paygʻambarga yettita najib (ulugʻ) yordamchi — yoki naqib (vakil) — berilgan, menga esa oʻn toʻrttasi berildi», dedilar. Biz: «Ular kimlar?», deb soʻradik. U zot: «Men, ikki oʻgʻlim (Hasan bilan Husayn), Jaʼfar, Hamza, Abu Bakr, Umar, Musʼab ibn Umayr, Bilol, Salmon, Ammor, Miqdod, Huzayfa va Abdulloh ibn Masʼud», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis shu yoʻldan hasan gʻaribdir. Bu hadis Alidan mavquf (uning soʻzi sifatida) ham rivoyat qilingan.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Албатта, ҳар бир пайғамбарга еттита нажиб (улуғ) ёрдамчи — ёки нақиб (вакил) — берилган, менга эса ўн тўрттаси берилди», дедилар. Биз: «Улар кимлар?», деб сўрадик. У зот: «Мен, икки ўғлим (Ҳасан билан Ҳусайн), Жаъфар, Ҳамза, Абу Бакр, Умар, Мусъаб ибн Умайр, Билол, Салмон, Аммор, Миқдод, Ҳузайфа ва Абдуллоҳ ибн Масъуд», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис шу йўлдан ҳасан ғарибдир. Бу ҳадис Алидан мавқуф (унинг сўзи сифатида) ҳам ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ تَسَمَّى بِاسْمِي فَلاَ يَكْتَنِي بِكُنْيَتِي وَمَنْ تَكَنَّى بِكُنْيَتِي فَلاَ يَتَسَمَّى بِاسْمِي ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَى بِهَذَا الْمَعْنَى ابْنُ عَجْلاَنَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَرُوِيَ عَنْ أَبِي زُرْعَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ مُخْتَلِفًا عَلَى الرِّوَايَتَيْنِ وَكَذَلِكَ رِوَايَةُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي عَمْرَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ اخْتُلِفَ فِيهِ رَوَاهُ الثَّوْرِيُّ وَابْنُ جُرَيْجٍ عَلَى مَا قَالَ أَبُو الزُّبَيْرِ وَرَوَاهُ مَعْقِلُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ عَلَى مَا قَالَ ابْنُ سِيرِينَ وَاخْتُلِفَ فِيهِ عَلَى مُوسَى بْنِ يَسَارٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ أَيْضًا عَلَى الْقَوْلَيْنِ اخْتَلَفَ فِيهِ حَمَّادُ بْنُ خَالِدٍ وَابْنُ أَبِي فُدَيْكٍ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Kim mening ismim bilan ismlansa, mening kunyam bilan kunyalanmasin; kim mening kunyam bilan kunyalansa, mening ismim bilan ismlanmasin», dedilar. Abu Dovud aytadi: Shu maʼnoda Ibn Ajlon otasidan, u Abu Hurayradan rivoyat qilgan. Shuningdek, Abu Zurʼadan, u Abu Hurayradan ikki rivoyat boʻyicha turlicha rivoyat qilingan. Abdurrahmon ibn Abu Amraning Abu Hurayradan rivoyati ham shunday boʻlib, unda ixtilof qilingan: uni Savriy va Ibn Jurayj Abuz-Zubayr aytganidek rivoyat qilgan, Maʼqil ibn Ubaydulloh esa Ibn Siyrin aytganidek rivoyat qilgan. Muso ibn Yasordan, u Abu Hurayradan rivoyatida ham ikki qavl boʻyicha ixtilof qilingan, bunda Hammod ibn Xolid va Ibn Abu Fudayk ixtilof qilishgan.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Ким менинг исмим билан исмланса, менинг куням билан куняланмасин; ким менинг куням билан куняланса, менинг исмим билан исмланмасин», дедилар. Абу Довуд айтади: Шу маънода Ибн Ажлон отасидан, у Абу Ҳурайрадан ривоят қилган. Шунингдек, Абу Зуръадан, у Абу Ҳурайрадан икки ривоят бўйича турлича ривоят қилинган. Абдурраҳмон ибн Абу Амранинг Абу Ҳурайрадан ривояти ҳам шундай бўлиб, унда ихтилоф қилинган: уни Саврий ва Ибн Журайж Абуз-Зубайр айтганидек ривоят қилган, Маъқил ибн Убайдуллоҳ эса Ибн Сийрин айтганидек ривоят қилган. Мусо ибн Ясордан, у Абу Ҳурайрадан ривоятида ҳам икки қавл бўйича ихтилоф қилинган, бунда Ҳаммод ибн Холид ва Ибн Абу Фудайк ихтилоф қилишган.

أَخْبَرَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْحَسَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنِي شُعْبَةُ، عَنْ زِيَادِ بْنِ فَيَّاضٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عِيَاضٍ، قَالَ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرٍو قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ صُمْ مِنَ الشَّهْرِ يَوْمًا وَلَكَ أَجْرُ مَا بَقِيَ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ إِنِّي أُطِيقُ أَكْثَرَ مِنْ ذَلِكَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَصُمْ يَوْمَيْنِ وَلَكَ أَجْرُ مَا بَقِيَ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ إِنِّي أُطِيقُ أَكْثَرَ مِنْ ذَلِكَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَصُمْ ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ وَلَكَ أَجْرُ مَا بَقِيَ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ إِنِّي أُطِيقُ أَكْثَرَ مِنْ ذَلِكَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ صُمْ أَرْبَعَةَ أَيَّامٍ وَلَكَ أَجْرُ مَا بَقِيَ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ إِنِّي أُطِيقُ أَكْثَرَ مِنْ ذَلِكَ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَفْضَلُ الصَّوْمِ صَوْمُ دَاوُدَ كَانَ يَصُومُ يَوْمًا وَيُفْطِرُ يَوْمًا ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ menga aytdilar: «Oyda bir kun roʻza tut, qolganining ajri sen uchun boʻladi». Men: «Bundan koʻprogʻiga qodirman», dedim. U zot: «Ikki kun roʻza tut, qolganining ajri sen uchun boʻladi», dedilar. Men: «Bundan koʻprogʻiga qodirman», dedim. U zot: «Uch kun roʻza tut, qolganining ajri sen uchun boʻladi», dedilar. Men: «Bundan koʻprogʻiga qodirman», dedim. U zot: «Toʻrt kun roʻza tut, qolganining ajri sen uchun boʻladi», dedilar. Men: «Bundan koʻprogʻiga qodirman», dedim. Shunda Rasululloh ﷺ: «Roʻzalarning eng afzali Dovudning roʻzasidir, u bir kun roʻza tutib, bir kun tutmasdi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ менга айтдилар: «Ойда бир кун рўза тут, қолганининг ажри сен учун бўлади». Мен: «Бундан кўпроғига қодирман», дедим. У зот: «Икки кун рўза тут, қолганининг ажри сен учун бўлади», дедилар. Мен: «Бундан кўпроғига қодирман», дедим. У зот: «Уч кун рўза тут, қолганининг ажри сен учун бўлади», дедилар. Мен: «Бундан кўпроғига қодирман», дедим. У зот: «Тўрт кун рўза тут, қолганининг ажри сен учун бўлади», дедилар. Мен: «Бундан кўпроғига қодирман», дедим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Рўзаларнинг энг афзали Довуднинг рўзасидир, у бир кун рўза тутиб, бир кун тутмасди», дедилар.

حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ الْجَهْضَمِيُّ، حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ يُوسُفَ، عَنِ الْعَوَّامِ بْنِ حَوْشَبٍ، عَنْ أَبِي مُحَمَّدٍ، مَوْلَى عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ مَنْ قَدَّمَ ثَلاَثَةً مِنَ الْوَلَدِ لَمْ يَبْلُغُوا الْحِنْثَ كَانُوا لَهُ حِصْنًا حَصِينًا مِنَ النَّارِ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ أَبُو ذَرٍّ: قَدَّمْتُ اثْنَيْنِ ‏.‏ قَالَ: ‏"‏ وَاثْنَيْنِ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ أُبَىُّ بْنُ كَعْبٍ أَبُو الْمُنْذِرِ سَيِّدُ الْقُرَّاءِ: قَدَّمْتُ وَاحِدًا ‏.‏ قَالَ" ‏"‏ وَوَاحِدًا ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim balogʻatga yetmagan uchta farzandini oʻzidan oldin qoʻysa, ular unga doʻzaxdan saqlovchi mustahkam qalʼa boʻladilar», dedilar. Shunda Abu Zar: «Men ikkitasini oldin qoʻydim», dedi. U zot: «Ikkitasi ham», dedilar. Qorilar sarvari Ubay ibn Kaʼb Abul Munzir esa: «Men bittasini oldin qoʻydim», dedi. U zot: «Bittasi ham», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким балоғатга етмаган учта фарзандини ўзидан олдин қўйса, улар унга дўзахдан сақловчи мустаҳкам қалъа бўладилар», дедилар. Шунда Абу Зар: «Мен иккитасини олдин қўйдим», деди. У зот: «Иккитаси ҳам», дедилар. Қорилар сарвари Убай ибн Каъб Абул Мунзир эса: «Мен биттасини олдин қўйдим», деди. У зот: «Биттаси ҳам», дедилар.

عَنْ أَنَسٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " قَالَ اللَّهُ تَعَالَى: يَا ابْنَ آدَمَ إِنَّكَ مَا دَعَوْتَنِي وَرَجَوْتَنِي غَفَرْتُ لَكَ عَلَى مَا كَانَ فِيكَ وَلَا أُبَالِي يَا ابنَ آدمَ إِنَّك لَوْ بَلَغَتْ ذُنُوبُكَ عَنَانَ السَّمَاءِ ثُمَّ اسْتَغْفَرْتَنِي غَفَرْتُ لَكَ وَلَا أُبَالِي يَا ابْنَ آدَمَ إِنَّكَ لَوْ لَقِيتَنِي بِقُرَابِ الْأَرْضِ خَطَايَا ثُمَّ لَقِيتَنِي لَا تُشْرِكُ بِي شَيْئًا لَأَتَيْتُكَ بِقُرَابِهَا مغْفرَة ". رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ وَرَوَاهُ أَحْمَدُ وَالدَّارِمِيُّ عَنْ أَبِي ذَرٍّ وَقَالَ التِّرْمِذِيّ: هَذَا حَدِيث حسن غَرِيب

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺning shunday deb aytayotganlarini eshitdim: «Alloh tabaroka va taolo aytdi: ‹Ey Odam farzandi, sen Menga duo qilib, Mendan umid qilib turar ekansan, senda boʻlgan narsalarga qaramay, Men seni magʻfirat qildim va parvo qilmadim. Ey Odam farzandi, agar gunohlaring osmonning bulutlariga yetsa-yu, soʻng Mendan magʻfirat soʻrasang, Men seni magʻfirat qilaman va parvo qilmayman. Ey Odam farzandi, agar yer toʻlasi xatolar bilan Mening huzurimga kelsang, soʻng Menga hech narsani sherik qilmagan holda Menga roʻbaroʻ boʻlsang, Men senga ana shuncha magʻfirat bilan kelaman›.» Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat shu yoʻldan bilamiz.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деб айтаётганларини эшитдим: «Аллоҳ табарока ва таоло айтди: ‹Эй Одам фарзанди, сен Менга дуо қилиб, Мендан умид қилиб турар экансан, сенда бўлган нарсаларга қарамай, Мен сени мағфират қилдим ва парво қилмадим. Эй Одам фарзанди, агар гуноҳларинг осмоннинг булутларига етса-ю, сўнг Мендан мағфират сўрасанг, Мен сени мағфират қиламан ва парво қилмайман. Эй Одам фарзанди, агар ер тўласи хатолар билан Менинг ҳузуримга келсанг, сўнг Менга ҳеч нарсани шерик қилмаган ҳолда Менга рўбарў бўлсанг, Мен сенга ана шунча мағфират билан келаман›.» Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат шу йўлдан биламиз.

حَدَّثَنَا عَلِيٌّ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا مُعْتَمِرٌ قَالَ‏:‏ قَرَأْتُ عَلَى الْفُضَيْلِ‏:‏ عَنْ أَبِي حَرِيزٍ، أَنَّ الْحَسَنَ حَدَّثَهُ بِوَاسِطَ، أَنَّ صَعْصَعَةَ بْنَ مُعَاوِيَةَ حَدَّثَهُ، أَنَّهُ لَقِيَ أَبَا ذَرٍّ مُتَوَشِّحًا قِرْبَةً، قَالَ‏:‏ مَا لَكَ مِنَ الْوَلَدِ يَا أَبَا ذَرٍّ قَالَ‏:‏ أَلاَ أُحَدِّثُكَ‏؟‏ قُلْتُ‏:‏ بَلَى، قَالَ‏:‏ سَمِعْتُ رَسُولَ اللهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ‏:‏ مَا مِنْ مُسْلِمٍ يَمُوتُ لَهُ ثَلاَثَةٌ مِنَ الْوَلَدِ لَمْ يَبْلُغُوا الْحِنْثَ، إِلاَّ أَدْخَلَهُ اللَّهُ الْجَنَّةَ بِفَضْلِ رَحْمَتِهِ إِيَّاهُمْ، وَمَا مِنْ رَجُلٍ أَعْتَقَ مُسْلِمًا إِلاَّ جَعَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ كُلَّ عُضْوٍ مِنْهُ، فِكَاكَهُ لِكُلِّ عُضْوٍ مِنْهُ‏.‏

Utba ibn Abd as-Sulamiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qaysi bir musulmonning balogʻatga yetmagan uchta farzandi vafot etsa, ular albatta uni jannatning sakkiz eshigidan kutib oladilar, u qaysi birini xohlasa, oʻshandan kiradi», deganlarini eshitdim.Утба ибн Абд ас-Суламий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қайси бир мусулмоннинг балоғатга етмаган учта фарзанди вафот этса, улар албатта уни жаннатнинг саккиз эшигидан кутиб оладилар, у қайси бирини хоҳласа, ўшандан киради», деганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ جَعْفَرٍ، أَخْبَرَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ أَبِي هَاشِمٍ، عَنْ أَبِي مِجْلَزٍ، عَنْ قَيْسِ بْنِ عُبَادٍ، سَمِعْتُ أَبَا ذَرٍّ ـ رضى الله عنه ـ يُقْسِمُ لَنَزَلَتْ هَؤُلاَءِ الآيَاتُ فِي هَؤُلاَءِ الرَّهْطِ السِّتَّةِ يَوْمَ بَدْرٍ‏.‏ نَحْوَهُ‏.‏

Men Abu Zar (roziyallohu anhu)ning: «Albatta mana bu oyatlar mana bu olti kishi (toifa) haqida Badr kuni nozil boʻldi», deb qasam ichganini eshitdim — shunga oʻxshash (rivoyat).Мен Абу Зар (розияллоҳу анҳу)нинг: «Албатта мана бу оятлар мана бу олти киши (тоифа) ҳақида Бадр куни нозил бўлди», деб қасам ичганини эшитдим — шунга ўхшаш (ривоят).

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ بَيَانٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي الشَّعْثَاءِ، قَالَ أَتَيْتُ إِبْرَاهِيمَ النَّخَعِيَّ وَإِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيَّ فَقُلْتُ إِنِّي أَهُمُّ أَنْ أَجْمَعَ الْعُمْرَةَ وَالْحَجَّ الْعَامَ ‏.‏ فَقَالَ إِبْرَاهِيمُ النَّخَعِيُّ لَكِنْ أَبُوكَ لَمْ يَكُنْ لِيَهُمَّ بِذَلِكَ ‏.‏ قَالَ قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ عَنْ بَيَانٍ عَنْ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيِّ عَنْ أَبِيهِ أَنَّهُ مَرَّ بِأَبِي ذَرٍّ - رضى الله عنه - بِالرَّبَذَةِ فَذَكَرَ لَهُ ذَلِكَ فَقَالَ إِنَّمَا كَانَتْ لَنَا خَاصَّةً دُونَكُمْ ‏.‏

Abu Zarr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abdurrahmon ibn Abush-Shaʼso Ibrohim an-Naxaiy va Ibrohim at-Taymiyning oldiga kelib: «Men bu yili umra va hajni birga (qiron qilib) qoʻshmoqchiman», dedi. Shunda Ibrohim an-Naxaiy: «Lekin otang buni qilishni xohlamas edi», dedi. Ibrohim at-Taymiyning otasi Rabazada Abu Zarrning oldidan oʻtib, unga buni zikr qilganida, (Abu Zarr): «U faqat bizga xos boʻlib, sizlarga emas edi», dedi.Абу Зарр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Абдурраҳмон ибн Абуш-Шаъсо Иброҳим ан-Нахаий ва Иброҳим ат-Таймийнинг олдига келиб: «Мен бу йили умра ва ҳажни бирга (қирон қилиб) қўшмоқчиман», деди. Шунда Иброҳим ан-Нахаий: «Лекин отанг буни қилишни хоҳламас эди», деди. Иброҳим ат-Таймийнинг отаси Рабазада Абу Заррнинг олдидан ўтиб, унга буни зикр қилганида, (Абу Зарр): «У фақат бизга хос бўлиб, сизларга эмас эди», деди.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عُمَيْرٍ، هُوَ أَبُو الْيَقْظَانِ عَنْ أَبِي حَرْبِ بْنِ أَبِي الأَسْوَدِ الدِّيلِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ مَا أَظَلَّتِ الْخَضْرَاءُ وَلاَ أَقَلَّتِ الْغَبْرَاءُ أَصْدَقَ مِنْ أَبِي ذَرٍّ ‏"‏ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي الدَّرْدَاءِ وَأَبِي ذَرٍّ ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ: «Koʻk (osmon) soya solgan va yer koʻtargan (kishilar orasida) Abu Zardan rostgoʻyrogʻi boʻlmadi», deganlarini eshitdim. Bu bobda Abud-Dardo va Abu Zardan ham (rivoyatlar) bor. Bu hadis hasandir.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ: «Кўк (осмон) соя солган ва ер кўтарган (кишилар орасида) Абу Зардан ростгўйроғи бўлмади», деганларини эшитдим. Бу бобда Абуд-Дардо ва Абу Зардан ҳам (ривоятлар) бор. Бу ҳадис ҳасандир.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ هِلاَلٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الصَّامِتِ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، أَنَّهُ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ الرَّجُلُ يُحِبُّ الْقَوْمَ وَلاَ يَسْتَطِيعُ أَنْ يَعْمَلَ كَعَمَلِهِمْ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَنْتَ يَا أَبَا ذَرٍّ مَعَ مَنْ أَحْبَبْتَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَإِنِّي أُحِبُّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَإِنَّكَ مَعَ مَنْ أَحْبَبْتَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَأَعَادَهَا أَبُو ذَرٍّ فَأَعَادَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Abu Zarr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u: «Yo Rasululloh, kishi bir qavmni sevadi-yu, lekin ularning amali kabi amal qila olmaydi (nima boʻladi)?» dedi. U zot ﷺ: «Ey Abu Zarr, sen oʻzing sevgan kishilar bilan birga boʻlasan», dedilar. (Abu Zarr): «Men Alloh va Uning Rasulini sevaman», dedi. U zot ﷺ: «Albatta sen oʻzing sevgan kishilar bilan birga boʻlasan», dedilar. (Abu Zarr) buni yana takrorladi, Rasululloh ﷺ ham buni yana takrorladilar.Абу Зарр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у: «Ё Расулуллоҳ, киши бир қавмни севади-ю, лекин уларнинг амали каби амал қила олмайди (нима бўлади)?» деди. У зот ﷺ: «Эй Абу Зарр, сен ўзинг севган кишилар билан бирга бўласан», дедилар. (Абу Зарр): «Мен Аллоҳ ва Унинг Расулини севаман», деди. У зот ﷺ: «Албатта сен ўзинг севган кишилар билан бирга бўласан», дедилар. (Абу Зарр) буни яна такрорлади, Расулуллоҳ ﷺ ҳам буни яна такрорладилар.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ يَزِيدَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الأَعْمَشِ، قَالَ سَمِعْتُ يَحْيَى بْنَ سَامٍ، عَنْ مُوسَى بْنِ طَلْحَةَ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا ذَرٍّ، بِالرَّبَذَةِ قَالَ قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِذَا صُمْتَ شَيْئًا مِنَ الشَّهْرِ فَصُمْ ثَلاَثَ عَشْرَةَ وَأَرْبَعَ عَشْرَةَ وَخَمْسَ عَشْرَةَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Zarr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ menga: «Agar oyning bir qismini roʻza tutsang, oʻn uch, oʻn toʻrt va oʻn beshinchi kunlarni roʻza tut», dedilar.Абу Зарр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ менга: «Агар ойнинг бир қисмини рўза тутсанг, ўн уч, ўн тўрт ва ўн бешинчи кунларни рўза тут», дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مُوسَى، وَسُوَيْدُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا شَرِيكٌ، عَنْ أَبِي رَبِيعَةَ الإِيَادِيِّ، عَنِ ابْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ أَمَرَنِي بِحُبِّ أَرْبَعَةٍ وَأَخْبَرَنِي أَنَّهُ يُحِبُّهُمْ ‏"‏ ‏.‏ قِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَنْ هُمْ قَالَ ‏"‏ عَلِيٌّ مِنْهُمْ ‏"‏ ‏.‏ يَقُولُ ذَلِكَ ثَلاَثًا ‏"‏ وَأَبُو ذَرٍّ وَسَلْمَانُ وَالْمِقْدَادُ ‏"‏ ‏.‏

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh menga toʻrt kishini sevishni buyurdi va menga Oʻzi ham ularni sevishini xabar berdi», dedilar. «Ey Rasululloh, ular kimlar?» deb soʻralganda, u zot: «Ali ulardandir», deb buni uch marta takrorladilar, soʻng: «Abu Zarr, Salmon va Miqdod», dedilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ менга тўрт кишини севишни буюрди ва менга Ўзи ҳам уларни севишини хабар берди», дедилар. «Эй Расулуллоҳ, улар кимлар?» деб сўралганда, у зот: «Али улардандир», деб буни уч марта такрорладилар, сўнг: «Абу Зарр, Салмон ва Миқдод», дедилар.

حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، هُوَ ابْنُ سَلَمَةَ، قَالَ‏:‏ أَخْبَرَنَا أَبُو غَالِبٍ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ، قَالَ‏:‏ أَقْبَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مَعَهُ غُلامَانِ، فَوَهَبَ أَحَدُهُمَا لِعَلِيٍّ صَلَوَاتُ اللهِ عَلَيْهِ، وَقَالَ‏:‏ لاَ تَضْرِبْهُ، فَإِنِّي نُهِيتُ عَنْ ضَرْبِ أَهْلِ الصَّلاَةِ، وَإِنِّي رَأَيْتُهُ يُصَلِّي مُنْذُ أَقْبَلْنَا، وَأَعْطَى أَبَا ذَرٍّ غُلاَمًا، وَقَالَ‏:‏ اسْتَوْصِ بِهِ مَعْرُوفًا فَأَعْتَقَهُ، فَقَالَ‏:‏ مَا فَعَلَ‏؟‏ قَالَ‏:‏ أَمَرْتَنِي أَنْ أَسْتَوْصِي بِهِ خَيْرًا فَأَعْتَقْتُهُ‏.‏

Abu Umama (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ ikki gʻulom (qul) bilan keldilar va ulardan birini Aliga hadya qildilar-da: «Uni urma, chunki men namoz ahlini urishdan qaytarilganman, men uni biz kelganimizdan beri namoz oʻqiyotganini koʻrdim», dedilar. Va Abu Zarrga bir gʻulom berib: «Unga yaxshi muomalada boʻlishni tavsiya qilaman», dedilar. Shunda (Abu Zarr) uni ozod qildi. (Nabiy ﷺ): «Nega bunday qilding?» dedilar. U: «Siz menga unga yaxshilik qilishni buyurdingiz, shuning uchun uni ozod qildim», dedi.Абу Умама (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ икки ғулом (қул) билан келдилар ва улардан бирини Алига ҳадя қилдилар-да: «Уни урма, чунки мен намоз аҳлини уришдан қайтарилганман, мен уни биз келганимиздан бери намоз ўқиётганини кўрдим», дедилар. Ва Абу Заррга бир ғулом бериб: «Унга яхши муомалада бўлишни тавсия қиламан», дедилар. Шунда (Абу Зарр) уни озод қилди. (Набий ﷺ): «Нега бундай қилдинг?» дедилар. У: «Сиз менга унга яхшилик қилишни буюрдингиз, шунинг учун уни озод қилдим», деди.

حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، أَخْبَرَنَا أَبُو هَاشِمٍ، عَنْ أَبِي مِجْلَزٍ، عَنْ قَيْسٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا ذَرٍّ، يُقْسِمُ قَسَمًا إِنَّ هَذِهِ الآيَةَ ‏[quran sura="22" aya_start="19" aya_end="19"]{‏هَذَانِ خَصْمَانِ اخْتَصَمُوا فِي رَبِّهِمْ ‏}‏ نَزَلَتْ فِي الَّذِينَ بَرَزُوا يَوْمَ بَدْرٍ حَمْزَةَ وَعَلِيٍّ وَعُبَيْدَةَ بْنِ الْحَارِثِ وَعُتْبَةَ وَشَيْبَةَ ابْنَىْ رَبِيعَةَ وَالْوَلِيدِ بْنِ عُتْبَةَ‏.‏

Men Abu Zarning qasam ichib: «Albatta mana bu oyat — ‹Mana bu ikki dushman (toifa) Robbilari haqida bahslashdilar...› (Hajj surasi, 19) — Badr kuni (yakkama-yakka) jangga chiqqanlar haqida nozil boʻldi: Hamza, Ali va Ubayda ibnul-Horis; (boshqa tomondan) Utba va Shayba — Robiʼaning ikki oʻgʻli — hamda Valid ibn Utba (haqida)», deganini eshitdim.Мен Абу Зарнинг қасам ичиб: «Албатта мана бу оят — ‹Мана бу икки душман (тоифа) Роббилари ҳақида баҳслашдилар...› (Ҳажж сураси, 19) — Бадр куни (яккама-якка) жангга чиққанлар ҳақида нозил бўлди: Ҳамза, Али ва Убайда ибнул-Ҳорис; (бошқа томондан) Утба ва Шайба — Робиъанинг икки ўғли — ҳамда Валид ибн Утба (ҳақида)», деганини эшитдим.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنِ الْمَعْرُورِ بْنِ سُوَيْدٍ، قَالَ مَرَرْنَا بِأَبِي ذَرٍّ بِالرَّبَذَةِ وَعَلَيْهِ بُرْدٌ وَعَلَى غُلاَمِهِ مِثْلُهُ فَقُلْنَا يَا أَبَا ذَرٍّ لَوْ جَمَعْتَ بَيْنَهُمَا كَانَتْ حُلَّةً ‏.‏ فَقَالَ إِنَّهُ كَانَ بَيْنِي وَبَيْنَ رَجُلٍ مِنْ إِخْوَانِي كَلاَمٌ وَكَانَتْ أَمُّهُ أَعْجَمِيَّةً فَعَيَّرْتُهُ بِأُمِّهِ فَشَكَانِي إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَلَقِيتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ يَا أَبَا ذَرٍّ إِنَّكَ امْرُؤٌ فِيكَ جَاهِلِيَّةٌ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَنْ سَبَّ الرِّجَالَ سَبُّوا أَبَاهُ وَأُمُّهُ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ يَا أَبَا ذَرٍّ إِنَّكَ امْرُؤٌ فِيكَ جَاهِلِيَّةٌ هُمْ إِخْوَانُكُمْ جَعَلَهُمُ اللَّهُ تَحْتَ أَيْدِيكُمْ فَأَطْعِمُوهُمْ مِمَّا تَأْكُلُونَ وَأَلْبِسُوهُمْ مِمَّا تَلْبَسُونَ وَلاَ تُكَلِّفُوهُمْ مَا يَغْلِبُهُمْ فَإِنْ كَلَّفْتُمُوهُمْ فَأَعِينُوهُمْ ‏"‏ ‏.‏

Abu Zar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: biz ar-Rabazada Abu Zarning yonidan oʻtdik. Uning ustida bir choponi (burd), gʻulomining ustida ham unga oʻxshashi bor edi. Biz: «Ey Abu Zar, agar ularning ikkalasini birga qoʻshganingda butun bir sarpo (hulla) boʻlardi», — dedik. Shunda u dedi: «Men bilan birodarlarimdan bir kishi oʻrtasida gap boʻlib oʻtgan edi, uning onasi ajamiy (arab boʻlmagan) ayol edi, men uni onasi bilan ayblab, taʼna qilgan edim. U meni Nabiy ﷺ ga shikoyat qildi. Soʻng men Nabiy ﷺ ni uchratdim. U zot: ‹Ey Abu Zar, sen shunday kishisanki, senda hali johiliyat (qoldigʻi) bor›, — dedilar. Men: ‹Yo Rasululloh! Kim odamlarni soʻkkan boʻlsa, ular ham uning otasi va onasini soʻkadi-ku›, — dedim. U zot: ‹Ey Abu Zar, sen shunday kishisanki, senda hali johiliyat (qoldigʻi) bor. Ular sizlarning birodarlaringizdir, Alloh ularni sizlarning qoʻllaringiz ostiga (xizmatingizga) qoʻygan. Bas, oʻzlaringiz yeydigan narsadan ularga ham yediring, oʻzlaringiz kiyadigan narsadan ularga ham kiydiring va ularga qurbi yetmaydigan ishni yuklamanglar. Agar yuklasalaringiz, u ishda ularga yordamlashinglar›, — dedilar.»Абу Зар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: биз ар-Рабазада Абу Зарнинг ёнидан ўтдик. Унинг устида бир чопони (бурд), ғуломининг устида ҳам унга ўхшаши бор эди. Биз: «Эй Абу Зар, агар уларнинг иккаласини бирга қўшганингда бутун бир сарпо (ҳулла) бўларди», — дедик. Шунда у деди: «Мен билан биродарларимдан бир киши ўртасида гап бўлиб ўтган эди, унинг онаси ажамий (араб бўлмаган) аёл эди, мен уни онаси билан айблаб, таъна қилган эдим. У мени Набий ﷺ га шикоят қилди. Сўнг мен Набий ﷺ ни учратдим. У зот: ‹Эй Абу Зар, сен шундай кишисанки, сенда ҳали жоҳилият (қолдиғи) бор›, — дедилар. Мен: ‹Ё Расулуллоҳ! Ким одамларни сўккан бўлса, улар ҳам унинг отаси ва онасини сўкади-ку›, — дедим. У зот: ‹Эй Абу Зар, сен шундай кишисанки, сенда ҳали жоҳилият (қолдиғи) бор. Улар сизларнинг биродарларингиздир, Аллоҳ уларни сизларнинг қўлларингиз остига (хизматингизга) қўйган. Бас, ўзларингиз ейдиган нарсадан уларга ҳам едиринг, ўзларингиз киядиган нарсадан уларга ҳам кийдиринг ва уларга қурби етмайдиган ишни юкламанглар. Агар юкласаларингиз, у ишда уларга ёрдамлашинглар›, — дедилар.»

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنِ الْمَعْرُورِ بْنِ سُوَيْدٍ، قَالَ رَأَيْتُ أَبَا ذَرٍّ بِالرَّبَذَةِ وَعَلَيْهِ بُرْدٌ غَلِيظٌ وَعَلَى غُلاَمِهِ مِثْلُهُ قَالَ فَقَالَ الْقَوْمُ يَا أَبَا ذَرٍّ لَوْ كُنْتَ أَخَذْتَ الَّذِي عَلَى غُلاَمِكَ فَجَعَلْتَهُ مَعَ هَذَا فَكَانَتْ حُلَّةً وَكَسَوْتَ غُلاَمَكَ ثَوْبًا غَيْرَهُ ‏.‏ قَالَ فَقَالَ أَبُو ذَرٍّ إِنِّي كُنْتُ سَابَبْتُ رَجُلاً وَكَانَتْ أُمُّهُ أَعْجَمِيَّةً فَعَيَّرْتُهُ بِأُمِّهِ فَشَكَانِي إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ يَا أَبَا ذَرٍّ إِنَّكَ امْرُؤٌ فِيكَ جَاهِلِيَّةٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ إِنَّهُمْ إِخْوَانُكُمْ فَضَّلَكُمُ اللَّهُ عَلَيْهِمْ فَمَنْ لَمْ يُلاَئِمْكُمْ فَبِيعُوهُ وَلاَ تُعَذِّبُوا خَلْقَ اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏

al-Maʼrur ibn Suvayddan rivoyat qilinadi: Men Abu Zarni Rabazada koʻrdim, uning egnida qalin bir kiyim bor edi, qulining egnida ham shunga oʻxshash kiyim bor edi. (al-Maʼrur) dedi: Shunda jamoa: «Ey Abu Zar, agar qulingning egnidagini olib, buning ustiga qoʻshganingda, bir sidra kiyim boʻlardi, qulingga esa boshqa kiyim kiydirgan boʻlarding», deyishdi. (al-Maʼrur) dedi: Abu Zar shunday dedi: Men bir kishi bilan soʻkishib qolgan edim, uning onasi arab boʻlmagan (ajamiy) edi, men uni onasi bilan ayblab haqorat qildim. Bas, u meni Rasululloh ﷺga shikoyat qildi. Shunda u zot: «Ey Abu Zar, darhaqiqat, sen oʻzingda johiliyatdan (qolgan illat) bor kishisan», dedilar. Soʻng: «Ular (qullaringiz) sizlarning birodarlaringizdir. Alloh sizlarni ulardan ustun qildi. Kim sizlarga toʻgʻri kelmasa, uni soting va Allohning bandalariga azob bermang», dedilar.ал-Маърур ибн Сувайддан ривоят қилинади: Мен Абу Зарни Рабазада кўрдим, унинг эгнида қалин бир кийим бор эди, қулининг эгнида ҳам шунга ўхшаш кийим бор эди. (ал-Маърур) деди: Шунда жамоа: «Эй Абу Зар, агар қулингнинг эгнидагини олиб, бунинг устига қўшганингда, бир сидра кийим бўларди, қулингга эса бошқа кийим кийдирган бўлардинг», дейишди. (ал-Маърур) деди: Абу Зар шундай деди: Мен бир киши билан сўкишиб қолган эдим, унинг онаси араб бўлмаган (ажамий) эди, мен уни онаси билан айблаб ҳақорат қилдим. Бас, у мени Расулуллоҳ ﷺга шикоят қилди. Шунда у зот: «Эй Абу Зар, дарҳақиқат, сен ўзингда жоҳилиятдан (қолган иллат) бор кишисан», дедилар. Сўнг: «Улар (қулларингиз) сизларнинг биродарларингиздир. Аллоҳ сизларни улардан устун қилди. Ким сизларга тўғри келмаса, уни сотинг ва Аллоҳнинг бандаларига азоб берманг», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ حَدَّثَنَا رَجُلاَنِ، مُحَمَّدٌ وَحَكِيمٌ عَنْ مُوسَى بْنِ طَلْحَةَ، عَنِ ابْنِ الْحَوْتَكِيَّةِ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَمَرَ رَجُلاً بِصِيَامِ ثَلاَثَ عَشْرَةَ وَأَرْبَعَ عَشْرَةَ وَخَمْسَ عَشْرَةَ ‏.‏

Abu Zar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ bir kishiga oyning oʻn uchinchi, oʻn toʻrtinchi va oʻn beshinchi kunlari roʻza tutishni buyurdilar.Абу Зар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ бир кишига ойнинг ўн учинчи, ўн тўртинчи ва ўн бешинчи кунлари рўза тутишни буюрдилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عُمَيْرٍ، عَنْ أَبِي حَرْبِ بْنِ أَبِي الأَسْوَدِ الدِّيلِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقُولُ ‏"‏ مَا أَقَلَّتِ الْغَبْرَاءُ وَلاَ أَظَلَّتِ الْخَضْرَاءُ مِنْ رَجُلٍ أَصْدَقَ لَهْجَةً مِنْ أَبِي ذَرٍّ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺning: «Yer Abu Zarrdan koʻra rostgoʻyroq kishini koʻtargani ham, osmon soya solgani ham yoʻq», deganlarini eshitdim.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺнинг: «Ер Абу Заррдан кўра ростгўйроқ кишини кўтаргани ҳам, осмон соя солгани ҳам йўқ», деганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا آدَمُ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا وَاصِلٌ الأَحْدَبُ قَالَ‏:‏ سَمِعْتُ الْمَعْرُورَ بْنَ سُوَيْدٍ يَقُولُ‏:‏ رَأَيْتُ أَبَا ذَرٍّ وَعَلَيْهِ حُلَّةٌ وَعَلَى غُلاَمِهِ حُلَّةٌ، فَسَأَلْنَاهُ عَنْ ذَلِكَ، فَقَالَ‏:‏ إِنِّي سَابَبْتُ رَجُلاً فَشَكَانِي إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم، فَقَالَ لِيَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم‏:‏ أَعَيَّرْتَهُ بِأُمِّهِ‏؟‏ قُلْتُ‏:‏ نَعَمْ، ثُمَّ قَالَ‏:‏ إِنَّ إِخْوَانَكُمْ خَوَلُكُمْ، جَعَلَهُمُ اللَّهُ تَحْتَ أَيْدِيكُمْ، فَمَنْ كَانَ أَخُوهُ تَحْتَ يَدَيْهِ فَلْيُطْعِمْهُ مِمَّا يَأْكُلُ، وَلْيُلْبِسْهُ مِمَّا يَلْبَسُ، وَلاَ تُكَلِّفُوهُمْ مَا يَغْلِبُهُمْ، فَإِنْ كَلَّفْتُمُوهُمْ مَا يَغْلِبُهُمْ فَأَعِينُوهُمْ‏.‏

Maʼrur ibn Suvayd (Abu Zardan) rivoyat qiladi: Men Abu Zar al-Gʻiforiyni — bir choponni kiygan holda — koʻrdim va uning quli ham (xuddi shunday) choponni kiygan edi. Biz undan bu haqda (yaʼni ikkalasi qanday oʻxshash chopon kiyganini) soʻradik. U: «Bir marta men bir kishini soʻkdim va u meni Paygʻambar ﷺ ga shikoyat qildi. Paygʻambar ﷺ mendan: ‹Sen uni — onasini kamsitib — soʻkdingmi?› — deb soʻradi», — dedi. U (yana) qoʻshdi: «(Paygʻambar ﷺ:) ‹Qullaringiz — sizning birodaringiz(dir); Alloh ularni sizning qoʻlingiz ostiga (ixtiyoringizga) bergan. Bas, kimning birodari oʻz qoʻli ostida boʻlsa, uni oʻzi yeydigan (taom) bilan boqsin va oʻzi kiyadigan (kiyim) bilan kiydirsin. Ularga koʻtara olmaydigan (ish)ni yuklamanglar; agar (shunday) yuklasangiz, ularga (oʻsha ogʻir ishda) yordam beringlar›, — dedilar», — dedi.Маърур ибн Сувайд (Абу Зардан) ривоят қилади: Мен Абу Зар ал-Ғифорийни — бир чопонни кийган ҳолда — кўрдим ва унинг қули ҳам (худди шундай) чопонни кийган эди. Биз ундан бу ҳақда (яъни иккаласи қандай ўхшаш чопон кийганини) сўрадик. У: «Бир марта мен бир кишини сўкдим ва у мени Пайғамбар ﷺ га шикоят қилди. Пайғамбар ﷺ мендан: ‹Сен уни — онасини камситиб — сўкдингми?› — деб сўради», — деди. У (яна) қўшди: «(Пайғамбар ﷺ:) ‹Қулларингиз — сизнинг биродарингиз(дир); Аллоҳ уларни сизнинг қўлингиз остига (ихтиёрингизга) берган. Бас, кимнинг биродари ўз қўли остида бўлса, уни ўзи ейдиган (таом) билан боқсин ва ўзи киядиган (кийим) билан кийдирсин. Уларга кўтара олмайдиган (иш)ни юкламанглар; агар (шундай) юкласангиз, уларга (ўша оғир ишда) ёрдам беринглар›, — дедилар», — деди.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ حُصَيْنٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ وَهْبٍ، قَالَ مَرَرْتُ عَلَى أَبِي ذَرٍّ بِالرَّبَذَةِ فَقُلْتُ مَا أَنْزَلَكَ بِهَذِهِ الأَرْضِ قَالَ كُنَّا بِالشَّأْمِ فَقَرَأْتُ ‏[quran sura="9" aya_start="34" aya_end="34"]{‏وَالَّذِينَ يَكْنِزُونَ الذَّهَبَ وَالْفِضَّةَ وَلاَ يُنْفِقُونَهَا فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَبَشِّرْهُمْ بِعَذَابٍ أَلِيمٍ‏}‏ قَالَ مُعَاوِيَةُ مَا هَذِهِ فِينَا، مَا هَذِهِ إِلاَّ فِي أَهْلِ الْكِتَابِ‏.‏ قَالَ قُلْتُ إِنَّهَا لَفِينَا وَفِيهِمْ‏.‏

(Zayd ibn Vahb aytdi:) Men Robazada Abu Zarning yonidan oʻ tdim va: «Seni bu yerga (choʻ lga) nima tushirdi?» dedim. U: «Biz Shomda edik; men ‹Oltin va kumushni xazina qilib, ularni Alloh yoʻ lida sarflamaydiganlar — ularga alamli azob bilan xushxabar ber› (Tavba surasi, 34) (oyatini) oʻqidim. Muoviya: ‹Bu (oyat) biz (musulmonlar) haqida emas; bu faqat ahli kitob haqida› dedi. Men: ‹Albatta u — biz haqimizda ham, ular haqida ham› dedim», dedi.(Зайд ибн Ваҳб айтди:) Мен Робазада Абу Зарнинг ёнидан ў тдим ва: «Сени бу ерга (чў лга) нима туширди?» дедим. У: «Биз Шомда эдик; мен ‹Олтин ва кумушни хазина қилиб, уларни Аллоҳ йў лида сарфламайдиганлар — уларга аламли азоб билан хушхабар бер› (Тавба сураси, 34) (оятини) ўқидим. Муовия: ‹Бу (оят) биз (мусулмонлар) ҳақида эмас; бу фақат аҳли китоб ҳақида› деди. Мен: ‹Албатта у — биз ҳақимизда ҳам, улар ҳақида ҳам› дедим», деди.

وَحَدَّثَنَاهُ أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، ح وَحَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، ح وَحَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، أَخْبَرَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، كُلُّهُمْ عَنِ الأَعْمَشِ، بِهَذَا الإِسْنَادِ وَزَادَ فِي حَدِيثِ زُهَيْرٍ وَأَبِي مُعَاوِيَةَ بَعْدَ قَوْلِهِ ‏"‏ إِنَّكَ امْرُؤٌ فِيكَ جَاهِلِيَّةٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ قُلْتُ عَلَى حَالِ سَاعَتِي مِنَ الْكِبَرِ قَالَ ‏"‏ نَعَمْ ‏"‏ ‏.‏ وَفِي رِوَايَةِ أَبِي مُعَاوِيَةَ ‏"‏ نَعَمْ عَلَى حَالِ سَاعَتِكَ مِنَ الْكِبَرِ ‏"‏ ‏.‏ وَفِي حَدِيثِ عِيسَى ‏"‏ فَإِنْ كَلَّفَهُ مَا يَغْلِبُهُ فَلْيَبِعْهُ ‏"‏ ‏.‏ وَفِي حَدِيثِ زُهَيْرٍ ‏"‏ فَلْيُعِنْهُ عَلَيْهِ ‏"‏ ‏.‏ وَلَيْسَ فِي حَدِيثِ أَبِي مُعَاوِيَةَ ‏"‏ فَلْيَبِعْهُ ‏"‏ ‏.‏ وَلاَ ‏"‏ فَلْيُعِنْهُ ‏"‏ ‏.‏ انْتَهَى عِنْدَ قَوْلِهِ ‏"‏ وَلاَ يُكَلِّفْهُ مَا يَغْلِبُهُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Zar (roziyallohu anhu)dan mana shu isnod bilan rivoyat qilinadi. Zuhayr va Abu Muoviyaning hadisida u zotning ‹Sen shunday kishisanki, senda hali johiliyat (qoldigʻi) bor› degan soʻzlaridan keyin (Abu Zar): «Men: ‹Bu keksaygan choghimda hammi?› dedim, u zot: ‹Ha›, dedilar» degani ham qoʻshilgan. Abu Muoviyaning rivoyatida: «Ha, mana shu keksaygan choghingda ham» deyilgan. Isoning hadisida: «Agar unga qurbi yetmaydigan ishni yuklasa, uni sotib yuborsin» deyilgan. Zuhayrning hadisida: «U ishda unga yordamlashsin» deyilgan. Abu Muoviyaning hadisida na ‹uni sotsin›, na ‹unga yordamlashsin› degani bor — uning hadisi ‹Va unga qurbi yetmaydigan narsani yuklamasin› degan soʻzida tugagan.Абу Зар (розияллоҳу анҳу)дан мана шу иснод билан ривоят қилинади. Зуҳайр ва Абу Муовиянинг ҳадисида у зотнинг ‹Сен шундай кишисанки, сенда ҳали жоҳилият (қолдиғи) бор› деган сўзларидан кейин (Абу Зар): «Мен: ‹Бу кексайган чогҳимда ҳамми?› дедим, у зот: ‹Ҳа›, дедилар» дегани ҳам қўшилган. Абу Муовиянинг ривоятида: «Ҳа, мана шу кексайган чогҳингда ҳам» дейилган. Исонинг ҳадисида: «Агар унга қурби етмайдиган ишни юкласа, уни сотиб юборсин» дейилган. Зуҳайрнинг ҳадисида: «У ишда унга ёрдамлашсин» дейилган. Абу Муовиянинг ҳадисида на ‹уни сотсин›, на ‹унга ёрдамлашсин› дегани бор — унинг ҳадиси ‹Ва унга қурби етмайдиган нарсани юкламасин› деган сўзида тугаган.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنِ الْمَعْرُورِ بْنِ سُوَيْدٍ، قَالَ دَخَلْنَا عَلَى أَبِي ذَرٍّ بِالرَّبَذَةِ فَإِذَا عَلَيْهِ بُرْدٌ وَعَلَى غُلاَمِهِ مِثْلُهُ فَقُلْنَا يَا أَبَا ذَرٍّ لَوْ أَخَذْتَ بُرْدَ غُلاَمِكَ إِلَى بُرْدِكَ فَكَانَتْ حُلَّةً وَكَسَوْتَهُ ثَوْبًا غَيْرَهُ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ إِخْوَانُكُمْ جَعَلَهُمُ اللَّهُ تَحْتَ أَيْدِيكُمْ فَمَنْ كَانَ أَخُوهُ تَحْتَ يَدَيْهِ فَلْيُطْعِمْهُ مِمَّا يَأْكُلُ وَلْيَكْسُهُ مِمَّا يَلْبَسُ وَلاَ يُكَلِّفْهُ مَا يَغْلِبُهُ فَإِنْ كَلَّفَهُ مَا يَغْلِبُهُ فَلْيُعِنْهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَاهُ ابْنُ نُمَيْرٍ عَنِ الأَعْمَشِ نَحْوَهُ ‏.‏

al-Maʼrur ibn Suvayddan rivoyat qilinadi: Biz Rabazada Abu Zarning huzuriga kirdik, qarasak, uning egnida bir kiyim bor, qulining egnida ham shunga oʻxshashi bor. Shunda biz: «Ey Abu Zar, agar qulingning kiyimini oʻz kiyimingga qoʻshib olganingda bir sidra kiyim boʻlardi, unga esa boshqa kiyim kiydirsang (yaxshi boʻlardi)», dedik. U dedi: Men Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitdim: «Ular sizlarning birodarlaringizdir, Alloh ularni qoʻllaringiz ostiga (xizmatingizga) qildi. Bas, kimning birodari uning qoʻli ostida boʻlsa, oʻzi yeydigan narsadan unga yedirsin, oʻzi kiyadigan narsadan unga kiydirsin va unga kuchidan ortiq ish yuklamasin. Agar unga kuchidan ortiq ish yuklasa, unga (oʻzi) yordam bersin». Abu Dovud dedi: Buni Ibn Numayr ham al-Aʼmashdan shunga oʻxshash rivoyat qildi.ал-Маърур ибн Сувайддан ривоят қилинади: Биз Рабазада Абу Зарнинг ҳузурига кирдик, қарасак, унинг эгнида бир кийим бор, қулининг эгнида ҳам шунга ўхшаши бор. Шунда биз: «Эй Абу Зар, агар қулингнинг кийимини ўз кийимингга қўшиб олганингда бир сидра кийим бўларди, унга эса бошқа кийим кийдирсанг (яхши бўларди)», дедик. У деди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитдим: «Улар сизларнинг биродарларингиздир, Аллоҳ уларни қўлларингиз остига (хизматингизга) қилди. Бас, кимнинг биродари унинг қўли остида бўлса, ўзи ейдиган нарсадан унга едирсин, ўзи киядиган нарсадан унга кийдирсин ва унга кучидан ортиқ иш юкламасин. Агар унга кучидан ортиқ иш юкласа, унга (ўзи) ёрдам берсин». Абу Довуд деди: Буни Ибн Нумайр ҳам ал-Аъмашдан шунга ўхшаш ривоят қилди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، قَالَ حَدَّثَنَا مُفَضَّلُ بْنُ مُهَلْهَلٍ، عَنْ بَيَانٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي الشَّعْثَاءِ، قَالَ كُنْتُ مَعَ إِبْرَاهِيمَ النَّخَعِيِّ وَإِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيِّ فَقُلْتُ لَقَدْ هَمَمْتُ أَنْ أَجْمَعَ الْعَامَ الْحَجَّ وَالْعُمْرَةَ ‏.‏ فَقَالَ إِبْرَاهِيمُ لَوْ كَانَ أَبُوكَ لَمْ يَهُمَّ بِذَلِكَ ‏.‏ قَالَ وَقَالَ إِبْرَاهِيمُ التَّيْمِيُّ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي ذَرٍّ قَالَ إِنَّمَا كَانَتِ الْمُتْعَةُ لَنَا خَاصَّةً ‏.‏

Abu Zar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Tamattuʼ faqat bizga xos edi», dedi.Абу Зар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Таматтуъ фақат бизга хос эди», деди.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنِ الأَعْمَشِ قَالَ‏:‏ قَالَ مَعْرُورٌ‏:‏ مَرَرْنَا بِأَبِي ذَرٍّ وَعَلَيْهِ ثَوْبٌ، وَعَلَى غُلاَمِهِ حُلَّةٌ، فَقُلْنَا‏:‏ لَوْ أَخَذْتَ هَذَا وَأَعْطَيْتَ هَذَا غَيْرَهُ، كَانَتْ حُلَّةٌ، قَالَ‏:‏ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم‏:‏ إِخْوَانُكُمْ جَعَلَهُمُ اللَّهُ تَحْتَ أَيْدِيكُمْ، فَمَنْ كَانَ أَخُوهُ تَحْتَ يَدِهِ، فَلْيُطْعِمْهُ مِمَّا يَأْكُلُ، وَلْيُلْبِسْهُ مِمَّا يَلْبَسُ، وَلاَ يُكَلِّفْهُ مَا يَغْلِبُهُ، فَإِنْ كَلَّفَهُ مَا يَغْلِبُهُ فَلْيُعِنْهُ عَلَيْهِ‏.‏

Maʼrur ibn Suvayd (Abu Zardan) rivoyat qiladi: Men Abu Zar al-Gʻiforiyni — bir choponni kiygan holda — koʻrdim va uning quli ham (xuddi shunday) choponni kiygan edi. Biz undan bu haqda (yaʼni ikkalasi qanday oʻxshash chopon kiyganini) soʻradik. U: «Bir marta men bir kishini soʻkdim va u meni Paygʻambar ﷺ ga shikoyat qildi. Paygʻambar ﷺ mendan: ‹Sen uni — onasini kamsitib — soʻkdingmi?› — deb soʻradi», — dedi. U (yana) qoʻshdi: «(Paygʻambar ﷺ:) ‹Qullaringiz — sizning birodaringiz(dir); Alloh ularni sizning qoʻlingiz ostiga (ixtiyoringizga) bergan. Bas, kimning birodari oʻz qoʻli ostida boʻlsa, uni oʻzi yeydigan (taom) bilan boqsin va oʻzi kiyadigan (kiyim) bilan kiydirsin. Ularga koʻtara olmaydigan (ish)ni yuklamanglar; agar (shunday) yuklasangiz, ularga (oʻsha ogʻir ishda) yordam beringlar›, — dedilar», — dedi.Маърур ибн Сувайд (Абу Зардан) ривоят қилади: Мен Абу Зар ал-Ғифорийни — бир чопонни кийган ҳолда — кўрдим ва унинг қули ҳам (худди шундай) чопонни кийган эди. Биз ундан бу ҳақда (яъни иккаласи қандай ўхшаш чопон кийганини) сўрадик. У: «Бир марта мен бир кишини сўкдим ва у мени Пайғамбар ﷺ га шикоят қилди. Пайғамбар ﷺ мендан: ‹Сен уни — онасини камситиб — сўкдингми?› — деб сўради», — деди. У (яна) қўшди: «(Пайғамбар ﷺ:) ‹Қулларингиз — сизнинг биродарингиз(дир); Аллоҳ уларни сизнинг қўлингиз остига (ихтиёрингизга) берган. Бас, кимнинг биродари ўз қўли остида бўлса, уни ўзи ейдиган (таом) билан боқсин ва ўзи киядиган (кийим) билан кийдирсин. Уларга кўтара олмайдиган (иш)ни юкламанглар; агар (шундай) юкласангиз, уларга (ўша оғир ишда) ёрдам беринглар›, — дедилар», — деди.

حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مِنْهَالٍ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، أَخْبَرَنَا أَبُو هَاشِمٍ، عَنْ أَبِي مِجْلَزٍ، عَنْ قَيْسِ بْنِ عُبَادٍ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّهُ كَانَ يُقْسِمُ فِيهَا إِنَّ هَذِهِ الآيَةَ ‏[quran sura="22" aya_start="19" aya_end="19"]{‏هَذَانِ خَصْمَانِ اخْتَصَمُوا فِي رَبِّهِمْ‏}‏ نَزَلَتْ فِي حَمْزَةَ وَصَاحِبَيْهِ، وَعُتْبَةَ وَصَاحِبَيْهِ يَوْمَ بَرَزُوا فِي يَوْمِ بَدْرٍ رَوَاهُ سُفْيَانُ عَنْ أَبِي هَاشِمٍ‏.‏ وَقَالَ عُثْمَانُ عَنْ جَرِيرٍ عَنْ مَنْصُورٍ عَنْ أَبِي هَاشِمٍ عَنْ أَبِي مِجْلَزٍ قَوْلَهُ‏.‏

(Qays ibn Ubod, Abu Zar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qildi)ki, u: «Bu oyat — ‹Mana bu ikki xasm Robbilari haqida bahslashdilar› (Haj surasi, 19) — Hamza va uning ikki sherigi hamda Utba va uning ikki sherigi haqida — Badr kuni (jangga) chiqganlarida — nozil boʻ ldi», deb qasam ichar edi.(Қайс ибн Убод, Абу Зар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилди)ки, у: «Бу оят — ‹Мана бу икки хасм Роббилари ҳақида баҳслашдилар› (Ҳаж сураси, 19) — Ҳамза ва унинг икки шериги ҳамда Утба ва унинг икки шериги ҳақида — Бадр куни (жангга) чиқганларида — нозил бў лди», деб қасам ичар эди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَابْنُ، بَشَّارٍ - وَاللَّفْظُ لاِبْنِ الْمُثَنَّى - قَالاَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ، بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ وَاصِلٍ الأَحْدَبِ، عَنِ الْمَعْرُورِ بْنِ سُوَيْدٍ، قَالَ رَأَيْتُ أَبَا ذَرٍّ وَعَلَيْهِ حُلَّةٌ وَعَلَى غُلاَمِهِ مِثْلُهَا فَسَأَلْتُهُ عَنْ ذَلِكَ قَالَ فَذَكَرَ أَنَّهُ سَابَّ رَجُلاً عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَعَيَّرَهُ بِأُمِّهِ - قَالَ - فَأَتَى الرَّجُلُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَ ذَلِكَ لَهُ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّكَ امْرُؤٌ فِيكَ جَاهِلِيَّةٌ إِخْوَانُكُمْ وَخَوَلُكُمْ جَعَلَهُمُ اللَّهُ تَحْتَ أَيْدِيكُمْ فَمَنْ كَانَ أَخُوهُ تَحْتَ يَدَيْهِ فَلْيُطْعِمْهُ مِمَّا يَأْكُلُ وَلْيُلْبِسْهُ مِمَّا يَلْبَسُ وَلاَ تُكَلِّفُوهُمْ مَا يَغْلِبُهُمْ فَإِنْ كَلَّفْتُمُوهُمْ فَأَعِينُوهُمْ عَلَيْهِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Zar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: men Abu Zarni koʻrdim, uning ustida bir sarpo (hulla), gʻulomining ustida ham unga oʻxshashi bor edi. Men undan bu haqda soʻradim. U zikr qildiki, Rasululloh ﷺ zamonida u bir kishi bilan soʻkishib, uni onasi bilan ayblab, taʼna qilgan ekan. (Rovi) dedi: oʻsha kishi Nabiy ﷺ ning oldiga kelib, buni u zotga aytdi. Shunda Nabiy ﷺ: «Sen shunday kishisanki, senda hali johiliyat (qoldigʻi) bor. Ular birodarlaringiz va xizmatkorlaringizdir, Alloh ularni sizlarning qoʻllaringiz ostiga (xizmatingizga) qoʻygan. Bas, kimning birodari uning qoʻli ostida boʻlsa, oʻzi yeydigan narsadan unga ham yedirsin, oʻzi kiyadigan narsadan unga ham kiydirsin va ularga qurbi yetmaydigan ishni yuklamanglar. Agar yuklasalaringiz, u ishda ularga yordamlashinglar», — dedilar.Абу Зар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: мен Абу Зарни кўрдим, унинг устида бир сарпо (ҳулла), ғуломининг устида ҳам унга ўхшаши бор эди. Мен ундан бу ҳақда сўрадим. У зикр қилдики, Расулуллоҳ ﷺ замонида у бир киши билан сўкишиб, уни онаси билан айблаб, таъна қилган экан. (Рови) деди: ўша киши Набий ﷺ нинг олдига келиб, буни у зотга айтди. Шунда Набий ﷺ: «Сен шундай кишисанки, сенда ҳали жоҳилият (қолдиғи) бор. Улар биродарларингиз ва хизматкорларингиздир, Аллоҳ уларни сизларнинг қўлларингиз остига (хизматингизга) қўйган. Бас, кимнинг биродари унинг қўли остида бўлса, ўзи ейдиган нарсадан унга ҳам едирсин, ўзи киядиган нарсадан унга ҳам кийдирсин ва уларга қурби етмайдиган ишни юкламанглар. Агар юкласаларингиз, у ишда уларга ёрдамлашинглар», — дедилар.

حَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ بَقِيَّةَ، أَخْبَرَنَا خَالِدٌ، عَنْ وَاصِلٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ عُقَيْلٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ يَعْمَرَ، عَنْ أَبِي الأَسْوَدِ الدِّيلِيِّ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، بِهَذَا الْحَدِيثِ وَذَكَرَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فِي وَسْطِهِ ‏.‏

Abul-Asvad ad-Diliy orqali Abu Zar (roziyallohu anhu)dan ushbu hadis (boshqa isnod bilan) rivoyat qilindi va roviy Nabiyni ﷺ (hadisning) oʻrtasida zikr qildi.Абул-Асвад ад-Дилий орқали Абу Зар (розияллоҳу анҳу)дан ушбу ҳадис (бошқа иснод билан) ривоят қилинди ва ровий Набийни ﷺ (ҳадиснинг) ўртасида зикр қилди.