Abu Zinod

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قال حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ قَتَلَ نَفْسَهُ بِحَدِيدَةٍ فَحَدِيدَتُهُ فِي يَدِهِ يَتَوَجَّأُ بِهَا فِي بَطْنِهِ فِي نَارِ جَهَنَّمَ خَالِدًا مُخَلَّدًا فِيهَا أَبَدًا وَمَنْ قَتَلَ نَفْسَهُ بِسُمٍّ فَسُمُّهُ فِي يَدِهِ يَتَحَسَّاهُ فِي نَارِ جَهَنَّمَ خَالِدًا مُخَلَّدًا فِيهَا أَبَدًا وَمَنْ تَرَدَّى مِنْ جَبَلٍ فَقَتَلَ نَفْسَهُ فَهُوَ يَتَرَدَّى فِي نَارِ جَهَنَّمَ خَالِدًا مُخَلَّدًا فِيهَا أَبَدًا ‏"‏ ‏.‏ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، قال حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، وَأَبُو مُعَاوِيَةَ عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَ حَدِيثِ شُعْبَةَ عَنِ الأَعْمَشِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ وَهُوَ أَصَحُّ مِنَ الْحَدِيثِ الأَوَّلِ ‏.‏ هَكَذَا رَوَى غَيْرُ وَاحِدٍ هَذَا الْحَدِيثَ عَنِ الأَعْمَشِ عَنْ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ وَرَوَى مُحَمَّدُ بْنُ عَجْلاَنَ عَنْ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ قَتَلَ نَفْسَهُ بِسُمٍّ عُذِّبَ فِي نَارِ جَهَنَّمَ ‏"‏ ‏.‏ وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ خَالِدًا مُخَلَّدًا فِيهَا أَبَدًا ‏.‏ وَهَكَذَا رَوَاهُ أَبُو الزِّنَادِ عَنِ الأَعْرَجِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَهَذَا أَصَحُّ لأَنَّ الرِّوَايَاتِ إِنَّمَا تَجِيءُ بِأَنَّ أَهْلَ التَّوْحِيدِ يُعَذَّبُونَ فِي النَّارِ ثُمَّ يُخْرَجُونَ مِنْهَا وَلَمْ يُذْكَرْ أَنَّهُمْ يُخَلَّدُونَ فِيهَا ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim oʻzini temir (qurol) bilan oʻldirsa, temiri qoʻlida boʻladi va u bilan jahannam oʻtida qornini sanchadi, unda mangu, abadiy qoladi. Kim oʻzini zahar bilan oʻldirsa, zahari qoʻlida boʻladi va uni jahannam oʻtida hoʻplab ichadi, unda mangu, abadiy qoladi. Kim togʻdan oʻzini tashlab oʻldirsa, jahannam oʻtida oʻzini tashlayveradi, unda mangu, abadiy qoladi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis sahihdir va u birinchi hadisdan sahihroqdir. Bu hadisni bir necha (roviy) shunday — Aʼmashdan, u Abu Solihdan, u Abu Hurayradan, u Nabiy ﷺdan — rivoyat qilgan. Muhammad ibn Ajlon esa Said al-Maqburiydan, u Abu Hurayradan, u Nabiy ﷺdan: «Kim oʻzini zahar bilan oʻldirsa, jahannam oʻtida azoblanadi», deb rivoyat qilgan va unda «unda mangu, abadiy qoladi»ni zikr qilmagan. Abu Zinod ham al-Aʼrajdan, u Abu Hurayradan, u Nabiy ﷺdan shunday rivoyat qilgan, bu sahihroqdir. Chunki rivoyatlar tavhid ahli oʻtda azoblanib, soʻng undan chiqarilishi haqida kelgan, ularning unda mangu qolishlari zikr qilinmagan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким ўзини темир (қурол) билан ўлдирса, темири қўлида бўлади ва у билан жаҳаннам ўтида қорнини санчади, унда мангу, абадий қолади. Ким ўзини заҳар билан ўлдирса, заҳари қўлида бўлади ва уни жаҳаннам ўтида ҳўплаб ичади, унда мангу, абадий қолади. Ким тоғдан ўзини ташлаб ўлдирса, жаҳаннам ўтида ўзини ташлайверади, унда мангу, абадий қолади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис саҳиҳдир ва у биринчи ҳадисдан саҳиҳроқдир. Бу ҳадисни бир неча (ровий) шундай — Аъмашдан, у Абу Солиҳдан, у Абу Ҳурайрадан, у Набий ﷺдан — ривоят қилган. Муҳаммад ибн Ажлон эса Саид ал-Мақбурийдан, у Абу Ҳурайрадан, у Набий ﷺдан: «Ким ўзини заҳар билан ўлдирса, жаҳаннам ўтида азобланади», деб ривоят қилган ва унда «унда мангу, абадий қолади»ни зикр қилмаган. Абу Зинод ҳам ал-Аъраждан, у Абу Ҳурайрадан, у Набий ﷺдан шундай ривоят қилган, бу саҳиҳроқдир. Чунки ривоятлар тавҳид аҳли ўтда азобланиб, сўнг ундан чиқарилиши ҳақида келган, уларнинг унда мангу қолишлари зикр қилинмаган.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبِي أُوَيْسٍ، حَدَّثَنِي ابْنُ أَبِي الزِّنَادِ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ نِيَارِ بْنِ مُكْرَمٍ الأَسْلَمِيِّ، قَالَ لَمَّا نَزَلَتْ ‏:‏ ‏(‏ الم * غُلِبَتِ الرُّومُ * فِي أَدْنَى الأَرْضِ وَهُمْ مِنْ بَعْدِ غَلَبِهِمْ سَيَغْلِبُونَ * فِي بِضْعِ سِنِينَ ‏)‏ فَكَانَتْ فَارِسُ يَوْمَ نَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ قَاهِرِينَ لِلرُّومِ وَكَانَ الْمُسْلِمُونَ يُحِبُّونَ ظُهُورَ الرُّومِ عَلَيْهِمْ لأَنَّهُمْ وَإِيَّاهُمْ أَهْلُ كِتَابٍ وَفِي ذَلِكَ قَوْلُ اللَّهِ تَعَالَى ‏:‏ ‏(‏يوْمَئِذٍ يَفْرَحُ الْمُؤْمِنُونَ * بِنَصْرِ اللَّهِ يَنْصُرُ مَنْ يَشَاءُ وَهُوَ الْعَزِيزُ الرَّحِيمُ ‏)‏ فَكَانَتْ قُرَيْشٌ تُحِبُّ ظُهُورَ فَارِسَ لأَنَّهُمْ وَإِيَّاهُمْ لَيْسُوا بِأَهْلِ كِتَابٍ وَلاَ إِيمَانٍ بِبَعْثٍ فَلَمَّا أَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى هَذِهِ الآيَةَ خَرَجَ أَبُو بَكْرٍ الصِّدِّيقُ رضى الله عنه يَصِيحُ فِي نَوَاحِي مَكَّةَ ‏:‏ ‏(‏ الم * غُلِبَتِ الرُّومُ * فِي أَدْنَى الأَرْضِ وَهُمْ مِنْ بَعْدِ غَلَبِهِمْ سَيَغْلِبُونَ * فِي بِضْعِ سِنِينَ ‏)‏ قَالَ نَاسٌ مِنْ قُرَيْشٍ لأَبِي بَكْرٍ فَذَلِكَ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ زَعَمَ صَاحِبُكُمْ أَنَّ الرُّومَ سَتَغْلِبُ فَارِسًا فِي بِضْعِ سِنِينَ أَفَلاَ نُرَاهِنُكَ عَلَى ذَلِكَ قَالَ بَلَى ‏.‏ وَذَلِكَ قَبْلَ تَحْرِيمِ الرِّهَانِ فَارْتَهَنَ أَبُو بَكْرٍ وَالْمُشْرِكُونَ وَتَوَاضَعُوا الرِّهَانَ وَقَالُوا لأَبِي بَكْرٍ كَمْ تَجْعَلُ الْبِضْعُ ثَلاَثُ سِنِينَ إِلَى تِسْعِ سِنِينَ فَسَمِّ بَيْنَنَا وَبَيْنَكَ وَسَطًا تَنْتَهِي إِلَيْهِ ‏.‏ قَالَ فَسَمَّوْا بَيْنَهُمْ سِتَّ سِنِينَ قَالَ فَمَضَتِ السِّتُّ سِنِينَ قَبْلَ أَنْ يَظْهَرُوا فَأَخَذَ الْمُشْرِكُونَ رَهْنَ أَبِي بَكْرٍ فَلَمَّا دَخَلَتِ السَّنَةُ السَّابِعَةُ ظَهَرَتِ الرُّومُ عَلَى فَارِسَ فَعَابَ الْمُسْلِمُونَ عَلَى أَبِي بَكْرٍ تَسْمِيَةَ سِتِّ سِنِينَ لأَنَّ اللَّهَ تَعَالَى قَالَ ‏:‏ ‏(‏في بِضْعِ سِنِينَ ‏)‏ قَالَ وَأَسْلَمَ عِنْدَ ذَلِكَ نَاسٌ كَثِيرٌ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ نِيَارِ بْنِ مُكْرَمٍ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي الزِّنَادِ ‏.‏

Niyor ibn Mukram al-Aslamiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «{Alif, lam, mim. Rumliklar eng yaqin yerda magʻlub boʻldilar va ular magʻlubiyatlaridan soʻng bir necha yil ichida gʻolib boʻladilar} (Rum 1-4) (oyati) nozil boʻlgan kuni forslar rumliklar ustidan gʻolib edilar. Musulmonlar rumliklarning ular (forslar) ustidan gʻolib chiqishini yoqtirar edilar, chunki ular (rumliklar) ham, bular ham ahli kitob edilar. Mana shu haqida Alloh taoloning: {Oʻsha kuni moʻminlar Allohning nusrati bilan shod boʻlurlar; (Alloh) xohlagan kishiga yordam beradi, U gʻolib va rahmlidir} (Rum 4-5) degan soʻzi (bordir). Quraysh esa forslarning gʻolib chiqishini yoqtirar edi, chunki ular ham, bular ham na ahli kitob, na qayta tirilishga iymon keltirgan edilar. Alloh taolo bu oyatni nozil qilganda, Abu Bakr as-Siddiq (roziyallohu anhu) Makkaning chetlarida: {Alif, lam, mim. Rumliklar eng yaqin yerda magʻlub boʻldilar va ular magʻlubiyatlaridan soʻng bir necha yil ichida gʻolib boʻladilar} deb hayqirib chiqdi. Qurayshdan baʼzi kishilar Abu Bakrga: ‹Bu bizning bilan sizning oʻrtangizda (boʻladigan ish): sizning sohibingiz rumliklar forslarni bir necha yil ichida yengadi deb daʼvo qilmoqda; shu haqida siz bilan garovlashmaylikmi?› dedilar. U: ‹Albatta›, dedi. Bu garovni harom qilishdan oldin edi. Abu Bakr va mushriklar garovlashdilar va garovni belgiladilar. Ular Abu Bakrga: ‹Bir necha yilʼni qancha qilasan? Uch yildan toʻqqiz yilgacha; bizning bilan sening oʻrtangda bir oʻrta (muddat) belgila, unga yetib toʻxtaylik›, dedilar. (Niyor) aytdi: Ular oʻrtalarida olti yilni belgiladilar. (Niyor) aytdi: (Rumliklar) gʻolib boʻlmasdan oldin olti yil oʻtdi va mushriklar Abu Bakrning garovini olib qoʻydilar. Yettinchi yil kirganda esa rumliklar forslar ustidan gʻolib boʻldilar. Shunda musulmonlar Abu Bakrni olti yilni belgilagani uchun aybladilar, chunki Alloh taolo: {bir necha yil ichida} degan edi. (Niyor) aytdi: Oʻshanda koʻp kishilar islom keltirdilar», dedi. (Abu Iso) aytdi: Bu hadis sahih hasan gʻaribdir, Niyor ibn Mukram hadisidan boʻlib, uni faqat Abdurrahmon ibn Abu Zinod hadisidan bilamiz.Ниёр ибн Мукрам ал-Асламий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «{Алиф, лам, мим. Румликлар энг яқин ерда мағлуб бўлдилар ва улар мағлубиятларидан сўнг бир неча йил ичида ғолиб бўладилар} (Рум 1-4) (ояти) нозил бўлган куни форслар румликлар устидан ғолиб эдилар. Мусулмонлар румликларнинг улар (форслар) устидан ғолиб чиқишини ёқтирар эдилар, чунки улар (румликлар) ҳам, булар ҳам аҳли китоб эдилар. Мана шу ҳақида Аллоҳ таолонинг: {Ўша куни мўминлар Аллоҳнинг нусрати билан шод бўлурлар; (Аллоҳ) хоҳлаган кишига ёрдам беради, У ғолиб ва раҳмлидир} (Рум 4-5) деган сўзи (бордир). Қурайш эса форсларнинг ғолиб чиқишини ёқтирар эди, чунки улар ҳам, булар ҳам на аҳли китоб, на қайта тирилишга иймон келтирган эдилар. Аллоҳ таоло бу оятни нозил қилганда, Абу Бакр ас-Сиддиқ (розияллоҳу анҳу) Макканинг четларида: {Алиф, лам, мим. Румликлар энг яқин ерда мағлуб бўлдилар ва улар мағлубиятларидан сўнг бир неча йил ичида ғолиб бўладилар} деб ҳайқириб чиқди. Қурайшдан баъзи кишилар Абу Бакрга: ‹Бу бизнинг билан сизнинг ўртангизда (бўладиган иш): сизнинг соҳибингиз румликлар форсларни бир неча йил ичида енгади деб даъво қилмоқда; шу ҳақида сиз билан гаровлашмайликми?› дедилар. У: ‹Албатта›, деди. Бу гаровни ҳаром қилишдан олдин эди. Абу Бакр ва мушриклар гаровлашдилар ва гаровни белгиладилар. Улар Абу Бакрга: ‹Бир неча йилъни қанча қиласан? Уч йилдан тўққиз йилгача; бизнинг билан сенинг ўртангда бир ўрта (муддат) белгила, унга етиб тўхтайлик›, дедилар. (Ниёр) айтди: Улар ўрталарида олти йилни белгиладилар. (Ниёр) айтди: (Румликлар) ғолиб бўлмасдан олдин олти йил ўтди ва мушриклар Абу Бакрнинг гаровини олиб қўйдилар. Еттинчи йил кирганда эса румликлар форслар устидан ғолиб бўлдилар. Шунда мусулмонлар Абу Бакрни олти йилни белгилагани учун айбладилар, чунки Аллоҳ таоло: {бир неча йил ичида} деган эди. (Ниёр) айтди: Ўшанда кўп кишилар ислом келтирдилар», деди. (Абу Исо) айтди: Бу ҳадис саҳиҳ ҳасан ғарибдир, Ниёр ибн Мукрам ҳадисидан бўлиб, уни фақат Абдурраҳмон ибн Абу Зинод ҳадисидан биламиз.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا الْمُغِيرَةُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لَلَّهُ أَفْرَحُ بِتَوْبَةِ أَحَدِكُمْ مِنْ أَحَدِكُمْ بِضَالَّتِهِ إِذَا وَجَدَهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ وَالنُّعْمَانِ بْنِ بَشِيرٍ وَأَنَسٍ ‏.‏ قَالَ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ مِنْ حَدِيثِ أَبِي الزِّنَادِ ‏.‏ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ مَكْحُولٍ بِإِسْنَادٍ لَهُ عَنْ أَبِي ذَرٍّ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَ هَذَا ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh sizlardan biringizning tavbasidan, sizlardan biringiz yoʻqotgan ulovini topib olganidagidan ham koʻra xursandroqdir», dedilar. (Roviy) aytdi: Bu bobda Ibn Masʼud, Nuʼmon ibn Bashir va Anasdan ham (hadis) bor. (Abu Iso) aytdi: Bu hadis Abu Zinod hadisidan, shu yoʻldan kelishi jihatidan hasan sahih gʻaribdir. Bu hadis Makhuldan oʻz isnodi bilan, Abu Zardan, Nabiy ﷺdan ham shunga oʻxshash rivoyat qilingan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ сизлардан бирингизнинг тавбасидан, сизлардан бирингиз йўқотган уловини топиб олганидагидан ҳам кўра хурсандроқдир», дедилар. (Ровий) айтди: Бу бобда Ибн Масъуд, Нуъмон ибн Башир ва Анасдан ҳам (ҳадис) бор. (Абу Исо) айтди: Бу ҳадис Абу Зинод ҳадисидан, шу йўлдан келиши жиҳатидан ҳасан саҳиҳ ғарибдир. Бу ҳадис Макҳулдан ўз исноди билан, Абу Зардан, Набий ﷺдан ҳам шунга ўхшаш ривоят қилинган.