حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ أُمِرَ بِلاَلٌ أَنْ يَشْفَعَ، الأَذَانَ، وَأَنْ يُوتِرَ الإِقَامَةَ. قَالَ إِسْمَاعِيلُ فَذَكَرْتُ لأَيُّوبَ فَقَالَ إِلاَّ الإِقَامَةَ.
Abu Qiloba (Anasdan) rivoyat qiladi: Anas: «Bilolga azon kalimalarini ikki marta(dan), iqomatni esa faqat bir marta(dan) aytishga buyurildi», — dedi. Roviy Ismoil: «Men buni Ayyubga aytdim; u: ‹Iqomatdan (yaʼni ‹Qad qomat-is-salot›dan) boshqa — u ikki marta aytilishi (kerak)› — deb qoʻshdi», — dedi.Абу Қилоба (Анасдан) ривоят қилади: Анас: «Билолга азон калималарини икки марта(дан), иқоматни эса фақат бир марта(дан) айтишга буюрилди», — деди. Ровий Исмоил: «Мен буни Айюбга айтдим; у: ‹Иқоматдан (яъни ‹Қад қомат-ис-салот›дан) бошқа — у икки марта айтилиши (керак)› — деб қўшди», — деди.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ شُعَيْبٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ أَبِيهِ، حَتَّى ذَكَرَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرٍو أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ يَحِلُّ سَلَفٌ وَبَيْعٌ وَلاَ شَرْطَانِ فِي بَيْعٍ وَلاَ رِبْحُ مَا لَمْ يُضْمَنْ وَلاَ بَيْعُ مَا لَيْسَ عِنْدَكَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ حَكِيمِ بْنِ حِزَامٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ قَدْ رُوِيَ عَنْهُ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ . رَوَى أَيُّوبُ السَّخْتِيَانِيُّ وَأَبُو بِشْرٍ عَنْ يُوسُفَ بْنِ مَاهَكَ عَنْ حَكِيمِ بْنِ حِزَامٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَرَوَى هَذَا الْحَدِيثَ عَوْفٌ وَهِشَامُ بْنُ حَسَّانَ عَنِ ابْنِ سِيرِينَ عَنْ حَكِيمِ بْنِ حِزَامٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . وَهَذَا حَدِيثٌ مُرْسَلٌ إِنَّمَا رَوَاهُ ابْنُ سِيرِينَ عَنْ أَيُّوبَ السَّخْتِيَانِيِّ عَنْ يُوسُفَ بْنِ مَاهَكَ عَنْ حَكِيمِ بْنِ حِزَامٍ .
Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Qarz bilan savdo birga halol boʻlmaydi, bir savdoda ikki shart ham, zomin boʻlmagan narsadan foyda olish ham, yoningda yoʻq narsani sotish ham (halol boʻlmaydi)», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Abu Iso aytdi: Hakim ibn Hizomning hadisi hasandir, undan bir necha yoʻl bilan rivoyat qilingan. Ayyub as-Saxtiyoniy va Abu Bishr Yusuf ibn Mohakdan, u Hakim ibn Hizomdan rivoyat qilganlar. Abu Iso aytdi: Bu hadisni Avf va Hishom ibn Hasson Ibn Sirindan, u Hakim ibn Hizomdan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qilganlar. Bu mursal hadisdir; uni Ibn Sirin Ayyub as-Saxtiyoniydan, u Yusuf ibn Mohakdan, u Hakim ibn Hizomdan rivoyat qilgan, xolos.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Қарз билан савдо бирга ҳалол бўлмайди, бир савдода икки шарт ҳам, зомин бўлмаган нарсадан фойда олиш ҳам, ёнингда йўқ нарсани сотиш ҳам (ҳалол бўлмайди)», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Абу Исо айтди: Ҳаким ибн Ҳизомнинг ҳадиси ҳасандир, ундан бир неча йўл билан ривоят қилинган. Айюб ас-Сахтиёний ва Абу Бишр Юсуф ибн Моҳакдан, у Ҳаким ибн Ҳизомдан ривоят қилганлар. Абу Исо айтди: Бу ҳадисни Авф ва Ҳишом ибн Ҳассон Ибн Сириндан, у Ҳаким ибн Ҳизомдан, у Набий ﷺдан ривоят қилганлар. Бу мурсал ҳадисдир; уни Ибн Сирин Айюб ас-Сахтиёнийдан, у Юсуф ибн Моҳакдан, у Ҳаким ибн Ҳизомдан ривоят қилган, холос.
حَدَّثَنَا أَبُو النُّعْمَانِ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، أَنَّ مَالِكَ بْنَ الْحُوَيْرِثِ، قَالَ لأَصْحَابِهِ أَلاَ أُنَبِّئُكُمْ صَلاَةَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ وَذَاكَ فِي غَيْرِ حِينِ صَلاَةٍ، فَقَامَ، ثُمَّ رَكَعَ فَكَبَّرَ ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ، فَقَامَ هُنَيَّةً، ثُمَّ سَجَدَ ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ هُنَيَّةً، فَصَلَّى صَلاَةَ عَمْرِو بْنِ سَلِمَةَ شَيْخِنَا هَذَا. قَالَ أَيُّوبُ كَانَ يَفْعَلُ شَيْئًا لَمْ أَرَهُمْ يَفْعَلُونَهُ، كَانَ يَقْعُدُ فِي الثَّالِثَةِ وَالرَّابِعَةِ. قَالَ فَأَتَيْنَا النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَأَقَمْنَا عِنْدَهُ فَقَالَ " لَوْ رَجَعْتُمْ إِلَى أَهْلِيكُمْ صَلُّوا صَلاَةَ كَذَا فِي حِينِ كَذَا، صَلُّوا صَلاَةَ كَذَا فِي حِينِ كَذَا، فَإِذَا حَضَرَتِ الصَّلاَةُ فَلْيُؤَذِّنْ أَحَدُكُمْ وَلْيَؤُمَّكُمْ أَكْبَرُكُمْ "
Abu Qiloba (Molik ibn Huvayrisdan) rivoyat qiladi: Bir kuni Molik ibn Huvayris oʻz doʻstlariga: «Sizlarga Rasululloh ﷺ qanday namoz oʻqir edilar — koʻrsataymi?» — dedi. Bu farz (jamoat) namozlaridan birining vaqti emas edi. Bas, u (namozga) turdi, rukuʼ qilib takbir aytdi, soʻng boshini koʻtarib biroz turdi, soʻng sajda qilib, biroz boshini koʻtardi (biroz oʻtirdi). U bizning shu shayximiz Amr ibn Salamadek namoz oʻqidi. (Ayyub: «U (Amr) men odamlarni qilayotgan holda koʻrmagan bir ishni qilar edi — u uchinchi va toʻrtinchi rakat orasida oʻtirar edi», — dedi.) Molik ibn Huvayris: «Biz (Islomga kirgach) Paygʻambar ﷺ ning oldiga keldik va u zot bilan qoldik. U zot bizga: ‹Oilalaringiz oldiga qaytganingizda, falon namozni falon vaqtda, falon namozni falon vaqtda oʻqinglar; namoz vaqti kirsa, biringiz azon aytsin va eng kattangiz imomlik qilsin›, — dedilar», — dedi.Абу Қилоба (Молик ибн Ҳувайрисдан) ривоят қилади: Бир куни Молик ибн Ҳувайрис ўз дўстларига: «Сизларга Расулуллоҳ ﷺ қандай намоз ўқир эдилар — кўрсатайми?» — деди. Бу фарз (жамоат) намозларидан бирининг вақти эмас эди. Бас, у (намозга) турди, рукуъ қилиб такбир айтди, сўнг бошини кўтариб бироз турди, сўнг сажда қилиб, бироз бошини кўтарди (бироз ўтирди). У бизнинг шу шайхимиз Амр ибн Саламадек намоз ўқиди. (Айюб: «У (Амр) мен одамларни қилаётган ҳолда кўрмаган бир ишни қилар эди — у учинчи ва тўртинчи ракат орасида ўтирар эди», — деди.) Молик ибн Ҳувайрис: «Биз (Исломга киргач) Пайғамбар ﷺ нинг олдига келдик ва у зот билан қолдик. У зот бизга: ‹Оилаларингиз олдига қайтганингизда, фалон намозни фалон вақтда, фалон намозни фалон вақтда ўқинглар; намоз вақти кирса, бирингиз азон айцин ва энг каттангиз имомлик қилсин›, — дедилар», — деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ مُحَمَّدٍ، عَنْ أُمِّ عَطِيَّةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ دَخَلَ عَلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَنَحْنُ نَغْسِلُ ابْنَتَهُ فَقَالَ " اغْسِلْنَهَا ثَلاَثًا أَوْ خَمْسًا أَوْ أَكْثَرَ مِنْ ذَلِكَ بِمَاءٍ وَسِدْرٍ، وَاجْعَلْنَ فِي الآخِرَةِ كَافُورًا، فَإِذَا فَرَغْتُنَّ فَآذِنَّنِي ". فَلَمَّا فَرَغْنَا آذَنَّاهُ، فَأَلْقَى إِلَيْنَا حِقْوَهُ فَقَالَ " أَشْعِرْنَهَا إِيَّاهُ ". فَقَالَ أَيُّوبُ وَحَدَّثَتْنِي حَفْصَةُ بِمِثْلِ حَدِيثِ مُحَمَّدٍ وَكَانَ فِي حَدِيثِ حَفْصَةَ " اغْسِلْنَهَا وِتْرًا ". وَكَانَ فِيهِ : " ثَلاَثًا أَوْ خَمْسًا أَوْ سَبْعًا ". وَكَانَ فِيهِ أَنَّهُ قَالَ " ابْدَأْنَ بِمَيَامِنِهَا وَمَوَاضِعِ الْوُضُوءِ مِنْهَا ". وَكَانَ فِيهِ أَنَّ أُمَّ عَطِيَّةَ قَالَتْ وَمَشَطْنَاهَا ثَلاَثَةَ قُرُونٍ.
Ummu Atiyya (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bizning oldimizga keldilar — biz u zotning (vafot etgan) qizini yuvinayotgan edik — va: «Uni suv va sidr bilan uch, besh yoki undan koʻproq marta yuvinglar va oxirida unga kofur seping; tugatganingizda, menga xabar beringlar», — dedilar. Biz tugatgach, u zotga xabar berdik va u zot izorlarini bizga berib, uni unga kafanlashni aytdi. Ayyub aytdiki, Hafsa unga — Muhammadning rivoyatiga oʻxshash — bir rivoyatni aytib berdi; unda mayyit toq (marta) yuvilishi va 3, 5 yoki 7 (degan) raqamlar zikr qilindi. Yana — oʻng tomondan va tahoratda yuviladigan aʼzolardan boshlash (kerak)ligi aytildi; Ummu Atiyya yana: «Biz uning sochini tarab, uch oʻrim qildik», — degani (aytildi).Умму Атийя (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бизнинг олдимизга келдилар — биз у зотнинг (вафот этган) қизини ювинаётган эдик — ва: «Уни сув ва сидр билан уч, беш ёки ундан кўпроқ марта ювинглар ва охирида унга кофур сепинг; тугатганингизда, менга хабар беринглар», — дедилар. Биз тугатгач, у зотга хабар бердик ва у зот изорларини бизга бериб, уни унга кафанлашни айтди. Айюб айтдики, Ҳафса унга — Муҳаммаднинг ривоятига ўхшаш — бир ривоятни айтиб берди; унда маййит тоқ (марта) ювилиши ва 3, 5 ёки 7 (деган) рақамлар зикр қилинди. Яна — ўнг томондан ва таҳоратда ювиладиган аъзолардан бошлаш (керак)лиги айтилди; Умму Атийя яна: «Биз унинг сочини тараб, уч ўрим қилдик», — дегани (айтилди).
حَدَّثَنَا مُؤَمَّلٌ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ أَبِي رَبَاحٍ، قَالَ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ أَشْهَدُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَصَلَّى قَبْلَ الْخُطْبَةِ، فَرَأَى أَنَّهُ لَمْ يُسْمِعِ النِّسَاءَ، فَأَتَاهُنَّ وَمَعَهُ بِلاَلٌ نَاشِرَ ثَوْبِهِ فَوَعَظَهُنَّ، وَأَمَرَهُنَّ أَنْ يَتَصَدَّقْنَ، فَجَعَلَتِ الْمَرْأَةُ تُلْقِي، وَأَشَارَ أَيُّوبُ إِلَى أُذُنِهِ وَإِلَى حَلْقِهِ.
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men guvohman — Rasululloh ﷺ iyd namozini xutbadan oldin oʻqidilar, soʻng (uzoqlik tufayli) ayollar u zotni eshita olmasligini oʻyladilar; shuning uchun u zot — kiyimini yoyib turgan — Bilol bilan birga ularning oldiga bordilar. Paygʻambar ﷺ (ularga) vaʼz qildilar va ularni sadaqa berishga buyurdilar. Bas, ayollar oʻz taqinchoqlarini (sadaqaga) bera boshladi. (Rivoyatchi Ayyub — ular oʻsha joylardan, yaʼni isirgʻa va shodadek, taqinchoqlarni berdi, degan maʼnoda — quloqlari va boʻyniga ishora qildi.)Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен гувоҳман — Расулуллоҳ ﷺ ийд намозини хутбадан олдин ўқидилар, сўнг (узоқлик туфайли) аёллар у зотни эшита олмаслигини ўйладилар; шунинг учун у зот — кийимини ёйиб турган — Билол билан бирга уларнинг олдига бордилар. Пайғамбар ﷺ (уларга) ваъз қилдилар ва уларни садақа беришга буюрдилар. Бас, аёллар ўз тақинчоқларини (садақага) бера бошлади. (Ривоятчи Айюб — улар ўша жойлардан, яъни исирға ва шодадек, тақинчоқларни берди, деган маънода — қулоқлари ва бўйнига ишора қилди.)
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ صَلَّى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم الظُّهْرَ بِالْمَدِينَةِ أَرْبَعًا، وَالْعَصْرَ بِذِي الْحُلَيْفَةِ رَكْعَتَيْنِ. وَعَنْ أَيُّوبَ عَنْ رَجُلٍ عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ ثُمَّ بَاتَ حَتَّى أَصْبَحَ، فَصَلَّى الصُّبْحَ، ثُمَّ رَكِبَ رَاحِلَتَهُ حَتَّى إِذَا اسْتَوَتْ بِهِ الْبَيْدَاءَ أَهَلَّ بِعُمْرَةٍ وَحَجَّةٍ.
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ Madinada peshin namozining toʻrt rakatini va Zulhulayfada asr namozining ikki rakatini oʻqidilar. Ayyub (rivoyatchi) rivoyat qildi: bir kishi aytdiki, Anas dedi: «Soʻng u zot u yerda tong otguncha tundilar va bomdod namozini oʻqidilar, soʻng oʻz uloviga mindilar va u (ulov) Baydoʼga yetganda, u zot umra va haj (ikkalasi) uchun ehrom bogʻladi».Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ Мадинада пешин намозининг тўрт ракатини ва Зулҳулайфада аср намозининг икки ракатини ўқидилар. Айюб (ривоятчи) ривоят қилди: бир киши айтдики, Анас деди: «Сўнг у зот у ерда тонг отгунча тундилар ва бомдод намозини ўқидилар, сўнг ўз уловига миндилар ва у (улов) Байдўга етганда, у зот умра ва ҳаж (иккаласи) учун эҳром боғлади».
حَدَّثَنَا عِمْرَانُ بْنُ مَيْسَرَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ أَعْتَقَ شِقْصًا لَهُ مِنْ عَبْدٍ ـ أَوْ شِرْكًا أَوْ قَالَ نَصِيبًا ـ وَكَانَ لَهُ مَا يَبْلُغُ ثَمَنَهُ بِقِيمَةِ الْعَدْلِ، فَهْوَ عَتِيقٌ، وَإِلاَّ فَقَدْ عَتَقَ مِنْهُ مَا عَتَقَ ". قَالَ لاَ أَدْرِي قَوْلُهُ عَتَقَ مِنْهُ مَا عَتَقَ. قَوْلٌ مِنْ نَافِعٍ أَوْ فِي الْحَدِيثِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم.
Nofiʼ (Ibn Umardan) rivoyat qiladi: Ibn Umar: «Allohning Rasuli ﷺ: ‹Agar kishi sherikli quldagi oʻz ulushini ozod qilsa va — qulning adolatli narxiga koʻra — boshqa ulushlarning narxini (toʻlashga) qodir boʻlsa, qul toʻliq ozod qilinadi; aks holda, u qisman ozod qilinadi›, — dedilar», — dedi. (Ayyub (rivoyatchi) — ‹...aks holda, u qisman ozod qilinadi› (degani) Paygʻambar ﷺ ning soʻzimi yoki Nofiʼdan (oʻzga rivoyatmi) — ishonchli emas.)Нофиъ (Ибн Умардан) ривоят қилади: Ибн Умар: «Аллоҳнинг Расули ﷺ: ‹Агар киши шерикли қулдаги ўз улушини озод қилса ва — қулнинг адолатли нархига кўра — бошқа улушларнинг нархини (тўлашга) қодир бўлса, қул тўлиқ озод қилинади; акс ҳолда, у қисман озод қилинади›, — дедилар», — деди. (Айюб (ривоятчи) — ‹...акс ҳолда, у қисман озод қилинади› (дегани) Пайғамбар ﷺ нинг сўзими ёки Нофиъдан (ўзга ривоятми) — ишончли эмас.)
حَدَّثَنَا أَبُو النُّعْمَانِ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ أَعْتَقَ نَصِيبًا لَهُ فِي مَمْلُوكٍ أَوْ شِرْكًا لَهُ فِي عَبْدٍ، وَكَانَ لَهُ مِنَ الْمَالِ مَا يَبْلُغُ قِيمَتَهُ بِقِيمَةِ الْعَدْلِ، فَهْوَ عَتِيقٌ ". قَالَ نَافِعٌ وَإِلاَّ فَقَدْ عَتَقَ مِنْهُ مَا عَتَقَ. قَالَ أَيُّوبُ لاَ أَدْرِي أَشَىْءٌ قَالَهُ نَافِعٌ، أَوْ شَىْءٌ فِي الْحَدِيثِ.
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Kim quldagi oʻz ulushini ozod qilsa va — uning (adolatli baholangan) qolgan narxini ozod qilishga yetarli puli boʻlsa — uni (toʻliq) ozod qilsin (qolgan narxini boshqa hamkor egalarga berib)», — dedilar. Nofiʼ qoʻshdi: «Aks holda, qul qisman ozod boʻladi». Ayyub — bu oxirgi (gap Paygʻambar ﷺ danmi yoki Nofiʼdan) — ishonchli emas.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Ким қулдаги ўз улушини озод қилса ва — унинг (адолатли баҳоланган) қолган нархини озод қилишга етарли пули бўлса — уни (тўлиқ) озод қилсин (қолган нархини бошқа ҳамкор эгаларга бериб)», — дедилар. Нофиъ қўшди: «Акс ҳолда, қул қисман озод бўлади». Айюб — бу охирги (гап Пайғамбар ﷺ данми ёки Нофиъдан) — ишончли эмас.
وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " بَيْنَا أَيُّوبُ يَغْتَسِلُ عُرْيَانًا فَخَرَّ عَلَيْهِ جَرَادٌ مِنْ ذَهَبٍ، فَجَعَلَ أَيُّوبُ يَحْتَثِي فِي ثَوْبِهِ، فَنَادَاهُ رَبُّهُ يَا أَيُّوبُ، أَلَمْ أَكُنْ أَغْنَيْتُكَ عَمَّا تَرَى قَالَ بَلَى وَعِزَّتِكَ وَلَكِنْ لاَ غِنَى بِي عَنْ بَرَكَتِكَ ". وَرَوَاهُ إِبْرَاهِيمُ عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " بَيْنَا أَيُّوبُ يَغْتَسِلُ عُرْيَانًا ".
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Ayyub alayhissalom yalangʻoch gusl qilayotganida, unga oltin chigirtkalar yogʻa boshladi. Ayyub ularni kiyimiga yigʻa boshladi. Robbi unga: ‹Ey Ayyub, Men senga bularga muhtoj boʻlmaydigan (qadar) bermaganmidim?› — dedi. Ayyub: ‹Ha, izzating bilan (qasam)! Lekin men Sening barakatingdan behojat (mustagʻni) boʻla olmayman›, — dedi», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Айюб алайҳиссалом яланғоч гусл қилаётганида, унга олтин чигирткалар ёға бошлади. Айюб уларни кийимига йиға бошлади. Робби унга: ‹Эй Айюб, Мен сенга буларга муҳтож бўлмайдиган (қадар) бермаганмидим?› — деди. Айюб: ‹Ҳа, иззатинг билан (қасам)! Лекин мен Сенинг баракатингдан беҳожат (мустағни) бўла олмайман›, — деди», — дедилар.
حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ يَعْقُوبَ الصَّفَّارُ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ ابْنُ عُلَيَّةَ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ هِلاَلٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ خَطَبَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " أَخَذَ الرَّايَةَ زَيْدٌ فَأُصِيبَ، ثُمَّ أَخَذَهَا جَعْفَرٌ فَأُصِيبَ، ثُمَّ أَخَذَهَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ رَوَاحَةَ فَأُصِيبَ، ثُمَّ أَخَذَهَا خَالِدُ بْنُ الْوَلِيدِ عَنْ غَيْرِ إِمْرَةٍ فَفُتِحَ لَهُ ـ وَقَالَ ـ مَا يَسُرُّنَا أَنَّهُمْ عِنْدَنَا ". قَالَ أَيُّوبُ أَوْ قَالَ " مَا يَسُرُّهُمْ أَنَّهُمْ عِنْدَنَا ". وَعَيْنَاهُ تَذْرِفَانِ.
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ xutba qilib: «Zayd bayroqni oldi va shahid boʻldi; soʻng Jaʼfar bayroqni oldi va shahid boʻldi; soʻng Abdulloh ibn Ravoha bayroqni oldi va u (ham) shahid boʻldi; soʻng Xolid ibn Valid — sarkarda qilib tayinlanmagan boʻlsa ham — bayroqni oldi va Alloh uni gʻolib qildi», — dedi. Paygʻambar ﷺ yana: «Ularning biz bilan (birga) boʻlishi bizni xursand qilmaydi», — deb qoʻshdi. Ayyub — rivoyatchi: «Yoki Paygʻambar ﷺ koʻzidan yosh oqizib: ‹Ularning biz bilan (birga) boʻlishi ularni xursand qilmaydi (yaʼni ular jannat fazlini koʻrib, dunyoga qaytishni istamaydi)›, — dedi», — deb qoʻshdi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ хутба қилиб: «Зайд байроқни олди ва шаҳид бўлди; сўнг Жаъфар байроқни олди ва шаҳид бўлди; сўнг Абдуллоҳ ибн Равоҳа байроқни олди ва у (ҳам) шаҳид бўлди; сўнг Холид ибн Валид — саркарда қилиб тайинланмаган бўлса ҳам — байроқни олди ва Аллоҳ уни ғолиб қилди», — деди. Пайғамбар ﷺ яна: «Уларнинг биз билан (бирга) бўлиши бизни хурсанд қилмайди», — деб қўшди. Айюб — ривоятчи: «Ёки Пайғамбар ﷺ кўзидан ёш оқизиб: ‹Уларнинг биз билан (бирга) бўлиши уларни хурсанд қилмайди (яъни улар жаннат фазлини кўриб, дунёга қайтишни истамайди)›, — деди», — деб қўшди.
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنْ كَعْبِ بْنِ عُجْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ أَتَى عَلَىَّ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم زَمَنَ الْحُدَيْبِيَةِ، وَالْقَمْلُ يَتَنَاثَرُ عَلَى وَجْهِي فَقَالَ {أَيُؤْذِيكَ هَوَامُّ رَأْسِكَ}. قُلْتُ نَعَمْ. قَالَ " فَاحْلِقْ، وَصُمْ ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ، أَوْ أَطْعِمْ سِتَّةَ مَسَاكِينَ، أَوِ انْسُكْ نَسِيكَةً ". قَالَ أَيُّوبُ لاَ أَدْرِي بِأَىِّ هَذَا بَدَأَ.
Paygʻambar ﷺ Hudaybiya zamonida mening oldimga keldilar — biti yuzimga toʻkilib turardi. U zot: «Boshing hashoroti (biti) seni ozorlayaptimi?» dedilar. Men: «Ha», dedim. U zot: «(Sochingni) qirib tashla, va uch kun roʻza tut, yoki olti miskinga taom ber, yoki bir qurbonlik soʻ y», dedilar. Ayyub: «Qaysi biri bilan boshlaganini bilmayman», dedi.Пайғамбар ﷺ Ҳудайбия замонида менинг олдимга келдилар — бити юзимга тўкилиб турарди. У зот: «Бошинг ҳашороти (бити) сени озорлаяптими?» дедилар. Мен: «Ҳа», дедим. У зот: «(Сочингни) қириб ташла, ва уч кун рўза тут, ёки олти мискинга таом бер, ёки бир қурбонлик сў й», дедилар. Айюб: «Қайси бири билан бошлаганини билмайман», деди.
حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ زُرَارَةَ، أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، قَالَ قُلْتُ لاِبْنِ عُمَرَ رَجُلٌ قَذَفَ امْرَأَتَهُ فَقَالَ فَرَّقَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بَيْنَ أَخَوَىْ بَنِي الْعَجْلاَنِ، وَقَالَ " اللَّهُ يَعْلَمُ أَنَّ أَحَدَكُمَا كَاذِبٌ، فَهَلْ مِنْكُمَا تَائِبٌ ". فَأَبَيَا. وَقَالَ " اللَّهُ يَعْلَمُ أَنَّ أَحَدَكُمَا كَاذِبٌ، فَهَلْ مِنْكُمَا تَائِبُ ". فَأَبَيَا. فَقَالَ " اللَّهُ يَعْلَمُ أَنَّ أَحَدَكُمَا كَاذِبٌ، فَهَلْ مِنْكُمَا تَائِبٌ " فَأَبَيَا فَفَرَّقَ بَيْنَهُمَا. قَالَ أَيُّوبُ فَقَالَ لِي عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ إِنَّ فِي الْحَدِيثِ شَيْئًا لاَ أَرَاكَ تُحَدِّثُهُ قَالَ قَالَ الرَّجُلُ مَالِي قَالَ قِيلَ لاَ مَالَ لَكَ، إِنْ كُنْتَ صَادِقًا فَقَدْ دَخَلْتَ بِهَا، وَإِنْ كُنْتَ كَاذِبًا فَهْوَ أَبْعَدُ مِنْكَ.
(Saʼid ibn Jubayr aytdi:) Men Ibn Umar (roziyallohu anhumo)ga: «Bir kishi oʻ z xotinini (zinoda) qazf qildi (nima boʻ ladi)?» dedim. U: «Paygʻambar ﷺ Banul-Ajlondan boʻ lgan (er-xotin) ikkovini ajratdilar va: ‹Alloh biladiki, ikkovingizdan biringiz yolgʻonchi; bas, ikkovingizdan tavba qiluvchi bormi?› dedilar. Ikkovi bosh tortdi. U zot (yana): ‹Alloh biladiki, ikkovingizdan biringiz yolgʻonchi; bas, ikkovingizdan tavba qiluvchi bormi?› dedilar. Ikkovi bosh tortdi. U zot (uchinchi marta shunday) dedilar; ikkovi (yana) bosh tortdi; bas, u zot ikkovini ajratdilar» dedi. (Ayyub: «Amr ibn Dinor menga: ‹Hadisda bir narsa borki, men seni uni soʻzlayotganingni koʻ rmayman› dedi: (oʻ sha) kishi: ‹Mening molim (mahrim qaerda)?› dedi. (Unga): ‹Senga mol yoʻq: agar rost (aytgan) boʻ lsang, u (mahr) — sen uning farjini halol qilgan (jimoʼ qilgan) evaziga (ketdi); agar yolgʻon (aytgan) boʻ lsang, u sendan yanada yiroqroq› deyildi.»)(Саъид ибн Жубайр айтди:) Мен Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)га: «Бир киши ў з хотинини (зинода) қазф қилди (нима бў лади)?» дедим. У: «Пайғамбар ﷺ Банул-Ажлондан бў лган (эр-хотин) икковини ажратдилар ва: ‹Аллоҳ биладики, икковингиздан бирингиз ёлғончи; бас, икковингиздан тавба қилувчи борми?› дедилар. Иккови бош тортди. У зот (яна): ‹Аллоҳ биладики, икковингиздан бирингиз ёлғончи; бас, икковингиздан тавба қилувчи борми?› дедилар. Иккови бош тортди. У зот (учинчи марта шундай) дедилар; иккови (яна) бош тортди; бас, у зот икковини ажратдилар» деди. (Айюб: «Амр ибн Динор менга: ‹Ҳадисда бир нарса борки, мен сени уни сўзлаётганингни кў рмайман› деди: (ў ша) киши: ‹Менинг молим (маҳрим қаэрда)?› деди. (Унга): ‹Сенга мол йўқ: агар рост (айтган) бў лсанг, у (маҳр) — сен унинг фаржини ҳалол қилган (жимў қилган) эвазига (кетди); агар ёлғон (айтган) бў лсанг, у сендан янада йироқроқ› дейилди.»)
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ عَمْرٌو سَمِعْتُ سَعِيدَ بْنَ جُبَيْرٍ، قَالَ سَأَلْتُ ابْنَ عُمَرَ عَنِ الْمُتَلاَعِنَيْنِ،، فَقَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لِلْمُتَلاَعِنَيْنِ " حِسَابُكُمَا عَلَى اللَّهِ أَحَدُكُمَا كَاذِبٌ، لاَ سَبِيلَ لَكَ عَلَيْهَا ". قَالَ مَالِي قَالَ " لاَ مَالَ لَكَ، إِنْ كُنْتَ صَدَقْتَ عَلَيْهَا، فَهْوَ بِمَا اسْتَحْلَلْتَ مِنْ فَرْجِهَا، وَإِنْ كُنْتَ كَذَبْتَ عَلَيْهَا، فَذَاكَ أَبْعَدُ لَكَ ". قَالَ سُفْيَانُ حَفِظْتُهُ مِنْ عَمْرٍو. وَقَالَ أَيُّوبُ سَمِعْتُ سَعِيدَ بْنَ جُبَيْرٍ قَالَ قُلْتُ لاِبْنِ عُمَرَ رَجُلٌ لاَعَنَ امْرَأَتَهُ فَقَالَ بِإِصْبَعَيْهِ ـ وَفَرَّقَ سُفْيَانُ بَيْنَ إِصْبَعَيْهِ السَّبَّابَةِ وَالْوُسْطَى ـ فَرَّقَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بَيْنَ أَخَوَىْ بَنِي الْعَجْلاَنِ، وَقَالَ " اللَّهُ يَعْلَمُ إِنَّ أَحَدَكُمَا كَاذِبٌ فَهَلْ مِنْكُمَا تَائِبٌ ". ثَلاَثَ مَرَّاتٍ. قَالَ سُفْيَانُ حَفِظْتُهُ مِنْ عَمْرٍو وَأَيُّوبَ كَمَا أَخْبَرْتُكَ.
(Saʼid ibn Jubayr aytdi:) Men Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan liʼon qilishuvchilar haqida soʻradim. U: «Paygʻambar ﷺ liʼon qilishuvchilarga: ‹Hisobingiz Allohga (havola); ikkovingizdan biringiz yolgʻonchi; (ey er,) senga uning ustida (qaytarib olishga) yoʻ l yoʻq› dedilar. U: ‹Mening molim (mahrim)-chi?› dedi. U zot: ‹Senga mol yoʻq: agar unga rost (aytgan) boʻ lsang, u (mahr) — sen uning farjini halol qilgan (jimoʼ qilgan) evaziga (ketdi); agar unga yolgʻon (aytgan) boʻ lsang, u (mahr) sendan yanada yiroqroq› dedilar» dedi. (Ayyub — Saʼid ibn Jubayrdan: Men Ibn Umarga: ‹Bir kishi oʻ z xotini bilan liʼon qildi (nima boʻ ladi)?› dedim; u ikki barmogʻ i bilan (ishora qildi) — Sufyon koʻ rsatkich va oʻ rta barmoqlarini ayirdi — ‹Paygʻambar ﷺ Banul-Ajlondan boʻ lgan (er-xotin) ikkovini ajratdilar va: ‹Alloh biladiki, ikkovingizdan biringiz yolgʻonchi; bas, ikkovingizdan tavba qiluvchi bormi?› dedilar — uch marta› dedi.)(Саъид ибн Жубайр айтди:) Мен Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан лиъон қилишувчилар ҳақида сўрадим. У: «Пайғамбар ﷺ лиъон қилишувчиларга: ‹Ҳисобингиз Аллоҳга (ҳавола); икковингиздан бирингиз ёлғончи; (эй эр,) сенга унинг устида (қайтариб олишга) йў л йўқ› дедилар. У: ‹Менинг молим (маҳрим)-чи?› деди. У зот: ‹Сенга мол йўқ: агар унга рост (айтган) бў лсанг, у (маҳр) — сен унинг фаржини ҳалол қилган (жимў қилган) эвазига (кетди); агар унга ёлғон (айтган) бў лсанг, у (маҳр) сендан янада йироқроқ› дедилар» деди. (Айюб — Саъид ибн Жубайрдан: Мен Ибн Умарга: ‹Бир киши ў з хотини билан лиъон қилди (нима бў лади)?› дедим; у икки бармоғ и билан (ишора қилди) — Суфён кў рсаткич ва ў рта бармоқларини айирди — ‹Пайғамбар ﷺ Банул-Ажлондан бў лган (эр-хотин) икковини ажратдилар ва: ‹Аллоҳ биладики, икковингиздан бирингиз ёлғончи; бас, икковингиздан тавба қилувчи борми?› дедилар — уч марта› деди.)
حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ زُرَارَةَ، أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، قَالَ قُلْتُ لاِبْنِ عُمَرَ رَجُلٌ قَذَفَ امْرَأَتَهُ فَقَالَ فَرَّقَ نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَيْنَ أَخَوَىْ بَنِي الْعَجْلاَنِ وَقَالَ " اللَّهُ يَعْلَمُ أَنَّ أَحَدَكُمَا كَاذِبٌ، فَهَلْ مِنْكُمَا تَائِبٌ ". فَأَبَيَا، فَقَالَ " اللَّهُ يَعْلَمُ أَنَّ أَحَدَكُمَا كَاذِبٌ، فَهَلْ مِنْكُمَا تَائِبٌ ". فَأَبَيَا، فَفَرَّقَ بَيْنَهُمَا. قَالَ أَيُّوبُ فَقَالَ لِي عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ فِي الْحَدِيثِ شَىْءٌ لاَ أَرَاكَ تُحَدِّثُهُ قَالَ قَالَ الرَّجُلُ مَالِي. قَالَ " لاَ مَالَ لَكَ، إِنْ كُنْتَ صَادِقًا فَقَدْ دَخَلْتَ بِهَا، وَإِنْ كُنْتَ كَاذِبًا فَهْوَ أَبْعَدُ مِنْكَ ".
(Saʼid ibn Jubayr aytdi:) Men Ibn Umar (roziyallohu anhumo)ga: «Bir kishi oʻ z xotinini (zinoda) qazf qildi (nima boʻ ladi)?» dedim. U: «Allohning Paygʻambari ﷺ Banul-Ajlondan boʻ lgan (er-xotin) ikkovini ajratdilar va: ‹Alloh biladiki, ikkovingizdan biringiz yolgʻonchi; bas, ikkovingizdan tavba qiluvchi bormi?› dedilar. Ikkovi bosh tortdi. U zot (yana): ‹Alloh biladiki, ikkovingizdan biringiz yolgʻonchi; bas, ikkovingizdan tavba qiluvchi bormi?› dedilar. Ikkovi bosh tortdi; bas, u zot ikkovini ajratdilar» dedi. (Ayyub: «Amr ibn Dinor menga: ‹Hadisda bir narsa borki, men seni uni soʻzlayotganingni koʻ rmayman› dedi: (oʻ sha) kishi: ‹Mening molim (mahrim)-chi?› dedi; unga: ‹Senga mol yoʻq: agar rost (aytgan) boʻ lsang, sen uning bilan (jimoʼ qilib) kirding (mahr ketdi); agar yolgʻon (aytgan) boʻ lsang, u sendan yiroqroq› deyildi.»)(Саъид ибн Жубайр айтди:) Мен Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)га: «Бир киши ў з хотинини (зинода) қазф қилди (нима бў лади)?» дедим. У: «Аллоҳнинг Пайғамбари ﷺ Банул-Ажлондан бў лган (эр-хотин) икковини ажратдилар ва: ‹Аллоҳ биладики, икковингиздан бирингиз ёлғончи; бас, икковингиздан тавба қилувчи борми?› дедилар. Иккови бош тортди. У зот (яна): ‹Аллоҳ биладики, икковингиздан бирингиз ёлғончи; бас, икковингиздан тавба қилувчи борми?› дедилар. Иккови бош тортди; бас, у зот икковини ажратдилар» деди. (Айюб: «Амр ибн Динор менга: ‹Ҳадисда бир нарса борки, мен сени уни сўзлаётганингни кў рмайман› деди: (ў ша) киши: ‹Менинг молим (маҳрим)-чи?› деди; унга: ‹Сенга мол йўқ: агар рост (айтган) бў лсанг, сен унинг билан (жимў қилиб) кирдинг (маҳр кетди); агар ёлғон (айтган) бў лсанг, у сендан йироқроқ› дейилди.»)
حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ هِشَامِ بْنِ زَيْدٍ، قَالَ دَخَلْتُ مَعَ أَنَسٍ عَلَى الْحَكَمِ بْنِ أَيُّوبَ، فَرَأَى غِلْمَانًا ـ أَوْ فِتْيَانًا ـ نَصَبُوا دَجَاجَةً يَرْمُونَهَا. فَقَالَ أَنَسٌ نَهَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَنْ تُصْبَرَ الْبَهَائِمُ.
(Hishom ibn Zayd aytdi:) Men Anas (roziyallohu anhu) bilan (birga) Hakam ibn Ayyubning oldiga kirdim; u (Anas) bir necha bola — yoki yigit — bir tovuqni (nishonga) tiklab, uni (oʻq bilan) otayotganini koʻ rdi. Anas: «Paygʻambar ﷺ jonivorlarni sabr (bogʻ lab, nishonga) qilishdan qaytargan edilar» dedi.(Ҳишом ибн Зайд айтди:) Мен Анас (розияллоҳу анҳу) билан (бирга) Ҳакам ибн Айюбнинг олдига кирдим; у (Анас) бир неча бола — ёки йигит — бир товуқни (нишонга) тиклаб, уни (ўқ билан) отаётганини кў рди. Анас: «Пайғамбар ﷺ жониворларни сабр (боғ лаб, нишонга) қилишдан қайтарган эдилар» деди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الْوَهَّابِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ عُلَيَّةَ، أَخْبَرَنَا أَيُّوبُ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أُهْدِيَتْ لَهُ أَقْبِيَةٌ مِنْ دِيبَاجٍ مُزَرَّرَةٌ بِالذَّهَبِ، فَقَسَمَهَا فِي نَاسٍ مِنْ أَصْحَابِهِ وَعَزَلَ مِنْهَا وَاحِدًا لِمَخْرَمَةَ، فَلَمَّا جَاءَ قَالَ " خَبَأْتُ هَذَا لَكَ ". قَالَ أَيُّوبُ بِثَوْبِهِ أَنَّهُ يُرِيهِ إِيَّاهُ، وَكَانَ فِي خُلُقِهِ شَىْءٌ. رَوَاهُ حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ عَنْ أَيُّوبَ وَقَالَ حَاتِمُ بْنُ وَرْدَانَ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنِ الْمِسْوَرِ، قَدِمَتْ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَقْبِيَةٌ.
(Misvar ibn Maxrama (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi.) Paygʻambar ﷺga oltin (tugma)lar bilan tugmalangan deboj qabolar hadya qilindi; (u zot) ularni sahobalaridan baʼzilari orasida taqsimladilar va ulardan bittasini Maxrama uchun ajratib qoʻydilar. (Maxrama) kelganida, (u zot:) «Buni sen uchun saqlab qoʻygan edim» dedilar. (Ayyub aytdi: yaʼni uni unga oʻz kiyimi bilan koʻrsatib (turib); uning (Maxramaning) xulqida (bir oz qattiqlik) bor edi. Hotim ibn Vardon esa: «Ayyub Ibn Abu Mulaykadan, u Misvardan: ‹Paygʻambar ﷺga qabolar keldi...› (deb rivoyat qildi)» dedi.)(Мисвар ибн Махрама (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади.) Пайғамбар ﷺга олтин (тугма)лар билан тугмаланган дебож қаболар ҳадя қилинди; (у зот) уларни саҳобаларидан баъзилари орасида тақсимладилар ва улардан биттасини Махрама учун ажратиб қўйдилар. (Махрама) келганида, (у зот:) «Буни сен учун сақлаб қўйган эдим» дедилар. (Айюб айтди: яъни уни унга ўз кийими билан кўрсатиб (туриб); унинг (Махраманинг) хулқида (бир оз қаттиқлик) бор эди. Ҳотим ибн Вардон эса: «Айюб Ибн Абу Мулайкадан, у Мисвардан: ‹Пайғамбар ﷺга қаболар келди...› (деб ривоят қилди)» деди.)
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا أَبُو شِهَابٍ، عَنِ ابْنِ عَوْنٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنْ كَعْبِ بْنِ عُجْرَةَ، قَالَ أَتَيْتُهُ يَعْنِي النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " ادْنُ ". فَدَنَوْتُ فَقَالَ " أَيُؤْذِيكَ هَوَامُّكَ ". قُلْتُ نَعَمْ. قَالَ " فِدْيَةٌ مِنْ صِيَامٍ أَوْ صَدَقَةٍ أَوْ نُسُكٍ ". وَأَخْبَرَنِي ابْنُ عَوْنٍ عَنْ أَيُّوبَ قَالَ صِيَامُ ثَلاَثَةِ أَيَّامٍ، وَالنُّسُكُ شَاةٌ، وَالْمَسَاكِينُ سِتَّةٌ.
(Kaʼb ibn Ujra (roziyallohu anhu) aytdi:) Men u zotning — yaʼni Paygʻambar ﷺning — oldilariga keldim. U zot: «Yaqin kel», dedilar. Men yaqinlashdim. U zot: «Boshingdagi bitlar seni bezovta qilyaptimi?» dedilar. Men: «Ha», dedim. U zot: «(Boshingni oldirib,) roʻza, sadaqa yoki qurbonlikdan (biri bilan) fidya (toʻlov) (ber)», dedilar. (Ayyub: roʻza — uch kun; nusuk (qurbonlik) — bir qoʻy; miskinlar — oltita (kishi), dedi.)(Каъб ибн Ужра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен у зотнинг — яъни Пайғамбар ﷺнинг — олдиларига келдим. У зот: «Яқин кел», дедилар. Мен яқинлашдим. У зот: «Бошингдаги битлар сени безовта қиляптими?» дедилар. Мен: «Ҳа», дедим. У зот: «(Бошингни олдириб,) рўза, садақа ёки қурбонликдан (бири билан) фидя (тўлов) (бер)», дедилар. (Айюб: рўза — уч кун; нусук (қурбонлик) — бир қўй; мискинлар — олтита (киши), деди.)
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنِ الْقَاسِمِ التَّمِيمِيِّ، عَنْ زَهْدَمٍ الْجَرْمِيِّ، قَالَ كُنَّا عِنْدَ أَبِي مُوسَى وَكَانَ بَيْنَنَا وَبَيْنَ هَذَا الْحَىِّ مِنْ جَرْمٍ إِخَاءٌ وَمَعْرُوفٌ ـ قَالَ ـ فَقُدِّمَ طَعَامٌ ـ قَالَ ـ وَقُدِّمَ فِي طَعَامِهِ لَحْمُ دَجَاجٍ ـ قَالَ ـ وَفِي الْقَوْمِ رَجُلٌ مِنْ بَنِي تَيْمِ اللَّهِ أَحْمَرُ كَأَنَّهُ مَوْلًى ـ قَالَ ـ فَلَمْ يَدْنُ فَقَالَ لَهُ أَبُو مُوسَى ادْنُ، فَإِنِّي قَدْ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَأْكُلُ مِنْهُ. قَالَ إِنِّي رَأَيْتُهُ يَأْكُلُ شَيْئًا قَذِرْتُهُ، فَحَلَفْتُ أَنْ لاَ أَطْعَمَهُ أَبَدًا. فَقَالَ ادْنُ أُخْبِرْكَ عَنْ ذَلِكَ، أَتَيْنَا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي رَهْطٍ مِنَ الأَشْعَرِيِّينَ أَسْتَحْمِلُهُ، وَهْوَ يُقْسِمُ نَعَمًا مِنْ نَعَمِ الصَّدَقَةِ ـ قَالَ أَيُّوبُ أَحْسِبُهُ قَالَ وَهْوَ غَضْبَانُ ـ قَالَ " وَاللَّهِ لاَ أَحْمِلُكُمْ، وَمَا عِنْدِي مَا أَحْمِلُكُمْ ". قَالَ فَانْطَلَقْنَا فَأُتِيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِنَهْبِ إِبِلٍ، فَقِيلَ أَيْنَ هَؤُلاَءِ الأَشْعَرِيُّونَ فَأَتَيْنَا فَأَمَرَ لَنَا بِخَمْسِ ذَوْدٍ غُرِّ الذُّرَى، قَالَ فَانْدَفَعْنَا فَقُلْتُ لأَصْحَابِي أَتَيْنَا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَسْتَحْمِلُهُ، فَحَلَفَ أَنْ لاَ يَحْمِلَنَا، ثُمَّ أَرْسَلَ إِلَيْنَا فَحَمَلَنَا، نَسِيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَمِينَهُ، وَاللَّهِ لَئِنْ تَغَفَّلْنَا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَمِينَهُ لاَ نُفْلِحُ أَبَدًا، ارْجِعُوا بِنَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَلْنُذَكِّرْهُ يَمِينَهُ. فَرَجَعْنَا فَقُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ أَتَيْنَاكَ نَسْتَحْمِلُكَ، فَحَلَفْتَ أَنْ لاَ تَحْمِلَنَا ثُمَّ حَمَلْتَنَا فَظَنَنَّا ـ أَوْ فَعَرَفْنَا ـ أَنَّكَ نَسِيتَ يَمِينَكَ. قَالَ " انْطَلِقُوا، فَإِنَّمَا حَمَلَكُمُ اللَّهُ، إِنِّي وَاللَّهِ إِنْ شَاءَ اللَّهُ لاَ أَحْلِفُ عَلَى يَمِينٍ، فَأَرَى غَيْرَهَا خَيْرًا مِنْهَا، إِلاَّ أَتَيْتُ الَّذِي هُوَ خَيْرٌ وَتَحَلَّلْتُهَا ".
تَابَعَهُ حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ وَالْقَاسِمِ بْنِ عَاصِمٍ الْكُلَيْبِيِّ. حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، وَالْقَاسِمِ التَّمِيمِيِّ عَنْ زَهْدَمٍ، بِهَذَا. حَدَّثَنَا أَبُو مَعْمَرٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنِ الْقَاسِمِ، عَنْ زَهْدَمٍ، بِهَذَا.
(Zahdam al-Jarmiy aytdi:) Biz Abu Musoning oldida edik; biz bilan Jarm (qabilasi)ning mana shu (mahalla)si orasida birodarlik va yaxshilik bor edi. (Zahdam) aytdi: (Bizga) taom keltirildi; uning taomida tovuq goʻshti (ham) bor edi. Qavm ichida Banu Taymulloh(dan) bir kishi — qizgʻish (yuzli), goʻyo mavlo(dek) — bor edi; u (taomga) yaqinlashmadi. Abu Muso unga: «Yaqinlash; men Rasululloh ﷺning undan (tovuq goʻshtidan) yeyayotganlarini koʻrganman», dedi. U: «Men uning bir narsani (nopok narsani) yeyayotganini koʻrib, undan jirkangan edim va uni hech qachon yemaslikka qasam ichgan edim», dedi. (Abu Muso): «Yaqinlash, men senga bu haqda xabar beray. Biz Ashʼariylardan bir guruh (kishi) bilan Rasululloh ﷺning oldilariga — u zotdan ulov soʻrab — keldik; u zot sadaqa (zakot) chorvasidan (chorvani) taqsimlab turardilar (Ayyub: oʻylaymanki, u: ‹u zot gʻazabli edilar› dedi). U zot: ‹Allohga qasamki, men sizlarni mindirmayman; menda sizlarni mindiradigan (narsa) ham yoʻq›, dedilar. (Zahdam) aytdi: Biz joʻnab ketdik; soʻng Rasululloh ﷺga (oʻljadan) bir necha tuya keltirildi va: ‹Anavi Ashʼariylar qani?› deyildi. Biz keldik; u zot bizga oʻrkachlari oppoq beshta tuya (berishni) buyurdilar. (Zahdam) aytdi: Biz yoʻlga tushdik; men sahobalarimga: ‹Biz Rasululloh ﷺning oldilariga ulov soʻrab keldik, u zot bizni mindirmaslikka qasam ichdilar, soʻng bizga (odam) yuborib, bizni mindirdilar; Rasululloh ﷺ qasamlarini unutdilar. Allohga qasamki, agar biz Rasululloh ﷺni qasamlaridan gʻofil qoldirsak (foydalanib qolsak), hech qachon najot topmaymiz. Bizni Rasululloh ﷺning oldilariga qaytaringlar, u zotga qasamlarini eslataylik›, dedim. Biz qaytib: ‹Yo Rasululloh, biz sizning oldingizga ulov soʻrab keldik, siz bizni mindirmaslikka qasam ichdingiz, soʻng bizni mindirdingiz; biz siz qasamingizni unutgan deb oʻyladik (yoki: bildik)›, dedik. U zot: ‹Joʻnanglar; sizlarni faqat Alloh mindirdi. Allohga qasamki — inshaalloh — men biror narsaga qasam ichsam-u, soʻng undan boshqasini yaxshiroq deb koʻrsam, albatta yaxshiroq boʻlganini qilaman va undan (qasamdan kaffora bilan) chiqaman›, dedilar», dedi.(Заҳдам ал-Жармий айтди:) Биз Абу Мусонинг олдида эдик; биз билан Жарм (қабиласи)нинг мана шу (маҳалла)си орасида биродарлик ва яхшилик бор эди. (Заҳдам) айтди: (Бизга) таом келтирилди; унинг таомида товуқ гўшти (ҳам) бор эди. Қавм ичида Бану Таймуллоҳ(дан) бир киши — қизғиш (юзли), гўё мавло(дек) — бор эди; у (таомга) яқинлашмади. Абу Мусо унга: «Яқинлаш; мен Расулуллоҳ ﷺнинг ундан (товуқ гўштидан) еяётганларини кўрганман», деди. У: «Мен унинг бир нарсани (нопок нарсани) еяётганини кўриб, ундан жирканган эдим ва уни ҳеч қачон емасликка қасам ичган эдим», деди. (Абу Мусо): «Яқинлаш, мен сенга бу ҳақда хабар берай. Биз Ашъарийлардан бир гуруҳ (киши) билан Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларига — у зотдан улов сўраб — келдик; у зот садақа (закот) чорвасидан (чорвани) тақсимлаб турардилар (Айюб: ўйлайманки, у: ‹у зот ғазабли эдилар› деди). У зот: ‹Аллоҳга қасамки, мен сизларни миндирмайман; менда сизларни миндирадиган (нарса) ҳам йўқ›, дедилар. (Заҳдам) айтди: Биз жўнаб кетдик; сўнг Расулуллоҳ ﷺга (ўлжадан) бир неча туя келтирилди ва: ‹Анави Ашъарийлар қани?› дейилди. Биз келдик; у зот бизга ўркачлари оппоқ бешта туя (беришни) буюрдилар. (Заҳдам) айтди: Биз йўлга тушдик; мен саҳобаларимга: ‹Биз Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларига улов сўраб келдик, у зот бизни миндирмасликка қасам ичдилар, сўнг бизга (одам) юбориб, бизни миндирдилар; Расулуллоҳ ﷺ қасамларини унутдилар. Аллоҳга қасамки, агар биз Расулуллоҳ ﷺни қасамларидан ғофил қолдирсак (фойдаланиб қолсак), ҳеч қачон нажот топмаймиз. Бизни Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларига қайтаринглар, у зотга қасамларини эслатайлик›, дедим. Биз қайтиб: ‹Ё Расулуллоҳ, биз сизнинг олдингизга улов сўраб келдик, сиз бизни миндирмасликка қасам ичдингиз, сўнг бизни миндирдингиз; биз сиз қасамингизни унутган деб ўйладик (ёки: билдик)›, дедик. У зот: ‹Жўнанглар; сизларни фақат Аллоҳ миндирди. Аллоҳга қасамки — иншааллоҳ — мен бирор нарсага қасам ичсам-у, сўнг ундан бошқасини яхшироқ деб кўрсам, албатта яхшироқ бўлганини қиламан ва ундан (қасамдан каффора билан) чиқаман›, дедилар», деди.
حَدَّثَنَا أَبُو النُّعْمَانِ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ ـ هُوَ ابْنُ زَيْدٍ ـ عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ زَيْدٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم صَلَّى بِالْمَدِينَةِ سَبْعًا وَثَمَانِيًا الظُّهْرَ وَالْعَصْرَ، وَالْمَغْرِبَ وَالْعِشَاءَ. فَقَالَ أَيُّوبُ لَعَلَّهُ فِي لَيْلَةٍ مَطِيرَةٍ. قَالَ عَسَى.
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Paygʻambar ﷺ Madinada peshin va asrni (jamlab) sakkiz rakat, shom va xuftonni (jamlab) yetti rakat oʻqidilar». Ayyub: «Ehtimol, ular yomgʻirli kechalar (boʻlgandir)», — dedi. Anas: «Boʻlishi mumkin», — dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Пайғамбар ﷺ Мадинада пешин ва асрни (жамлаб) саккиз ракат, шом ва хуфтонни (жамлаб) етти ракат ўқидилар». Айюб: «Эҳтимол, улар ёмғирли кечалар (бўлгандир)», — деди. Анас: «Бўлиши мумкин», — деди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ هَمَّامٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " بَيْنَمَا أَيُّوبُ يَغْتَسِلُ عُرْيَانًا خَرَّ عَلَيْهِ رِجْلُ جَرَادٍ مِنْ ذَهَبٍ فَجَعَلَ يَحْثِي فِي ثَوْبِهِ، فَنَادَى رَبُّهُ يَا أَيُّوبُ أَلَمْ أَكُنْ أَغْنَيْتُكَ عَمَّا تَرَى قَالَ بَلَى يَا رَبِّ وَلَكِنْ لاَ غِنَى بِي عَنْ بَرَكَتِكَ ".
(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan (rivoyat qildiki,) U zot: «Ayyub yalangʻoch holda choʻmilayotgan ekan, uning ustiga oltindan (yasalgan) bir toʻp chigirtka (yogʻilib) tushdi; bas, u (Ayyub) uni kiyimiga hovuchlab (yigʻa) boshladi. Shunda Robbi unga nido qildi: ‹Ey Ayyub, Men seni — koʻrayotgan narsangdan — boy (behojat) qilmaganmidim?› (Ayyub): ‹Ha, ey Robbim; lekin Sening barakatingdan menga behojatlik yoʻq (men Sening barakatingga muhtojman)›, dedi», dedilar.)(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан (ривоят қилдики,) У зот: «Айюб яланғоч ҳолда чўмилаётган экан, унинг устига олтиндан (ясалган) бир тўп чигиртка (ёғилиб) тушди; бас, у (Айюб) уни кийимига ҳовучлаб (йиға) бошлади. Шунда Робби унга нидо қилди: ‹Эй Айюб, Мен сени — кўраётган нарсангдан — бой (беҳожат) қилмаганмидим?› (Айюб): ‹Ҳа, эй Роббим; лекин Сенинг баракатингдан менга беҳожатлик йўқ (мен Сенинг баракатингга муҳтожман)›, деди», дедилар.)