Humayd Anas

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا غَزَا بِنَا قَوْمًا لَمْ يَكُنْ يَغْزُو بِنَا حَتَّى يُصْبِحَ وَيَنْظُرَ، فَإِنْ سَمِعَ أَذَانًا كَفَّ عَنْهُمْ، وَإِنْ لَمْ يَسْمَعْ أَذَانًا أَغَارَ عَلَيْهِمْ، قَالَ فَخَرَجْنَا إِلَى خَيْبَرَ فَانْتَهَيْنَا إِلَيْهِمْ لَيْلاً، فَلَمَّا أَصْبَحَ وَلَمْ يَسْمَعْ أَذَانًا رَكِبَ وَرَكِبْتُ خَلْفَ أَبِي طَلْحَةَ، وَإِنَّ قَدَمِي لَتَمَسُّ قَدَمَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏ قَالَ فَخَرَجُوا إِلَيْنَا بِمَكَاتِلِهِمْ وَمَسَاحِيهِمْ فَلَمَّا رَأَوُا النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالُوا مُحَمَّدٌ وَاللَّهِ، مُحَمَّدٌ وَالْخَمِيسُ‏.‏ قَالَ فَلَمَّا رَآهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ اللَّهُ أَكْبَرُ، اللَّهُ أَكْبَرُ، خَرِبَتْ خَيْبَرُ، إِنَّا إِذَا نَزَلْنَا بِسَاحَةِ قَوْمٍ فَسَاءَ صَبَاحُ الْمُنْذَرِينَ ‏"‏‏.‏

Humayd (Anasdan) rivoyat qiladi: Anas ibn Molik dedi: «Paygʻambar ﷺ biz bilan biror qavmga qarshi jangga chiqganlarida, hech qachon bizni tonggacha hujum qilishga qoʻymas, kutib turar edilar: agar azon eshitsa, hujumni kechiktirar, azon eshitmasa, ularga hujum qilar edilar». Anas qoʻshimcha qildi: «Biz Xaybarga kechasi yetdik; ertalab u zot namozga azon eshitmagach, (ulovga) mindilar, men Abu Talhaning orqasida mindim va oyogʻim Paygʻambar ﷺ ning oyoqlariga tegib turardi. Xaybar ahli savat va belkuraklari bilan chiqdi; ular Paygʻambar ﷺ ni koʻrgach: ‹Muhammad! Allohga qasamki, Muhammad va uning lashkari!› — deb baqirdi. Rasululloh ﷺ ularni koʻrgach: ‹Allohu akbar! Allohu akbar! Xaybar vayron boʻldi. Biz biror (dushman) qavmiga yaqinlashsak, ogohlantirilganlarning tongi yomon boʻladi›, — dedilar».Ҳумайд (Анасдан) ривоят қилади: Анас ибн Молик деди: «Пайғамбар ﷺ биз билан бирор қавмга қарши жангга чиқганларида, ҳеч қачон бизни тонггача ҳужум қилишга қўймас, кутиб турар эдилар: агар азон эшица, ҳужумни кечиктирар, азон эшитмаса, уларга ҳужум қилар эдилар». Анас қўшимча қилди: «Биз Хайбарга кечаси етдик; эрталаб у зот намозга азон эшитмагач, (уловга) миндилар, мен Абу Талҳанинг орқасида миндим ва оёғим Пайғамбар ﷺ нинг оёқларига тегиб турарди. Хайбар аҳли сават ва белкураклари билан чиқди; улар Пайғамбар ﷺ ни кўргач: ‹Муҳаммад! Аллоҳга қасамки, Муҳаммад ва унинг лашкари!› — деб бақирди. Расулуллоҳ ﷺ уларни кўргач: ‹Аллоҳу акбар! Аллоҳу акбар! Хайбар вайрон бўлди. Биз бирор (душман) қавмига яқинлашсак, огоҳлантирилганларнинг тонги ёмон бўлади›, — дедилар».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَوْشَبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ، قَالَ حَدَّثَنَا حُمَيْدٌ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَا بَنِي سَلِمَةَ أَلاَ تَحْتَسِبُونَ آثَارَكُمْ ‏"‏‏.‏ وَقَالَ مُجَاهِدٌ فِي قَوْلِهِ ‏﴿وَنَكْتُبُ مَا قَدَّمُوا وَآثَارَهُمْ﴾[Yosin 12]‏ قَالَ خُطَاهُمْ‏.‏ وَقَالَ ابْنُ أَبِي مَرْيَمَ أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ، حَدَّثَنِي حُمَيْدٌ، حَدَّثَنِي أَنَسٌ، أَنَّ بَنِي سَلِمَةَ، أَرَادُوا أَنْ يَتَحَوَّلُوا، عَنْ مَنَازِلِهِمْ، فَيَنْزِلُوا قَرِيبًا مِنَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ فَكَرِهَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يُعْرُوا ‏{‏الْمَدِينَةَ‏}‏ فَقَالَ ‏"‏ أَلاَ تَحْتَسِبُونَ آثَارَكُمْ ‏"‏‏.‏ قَالَ مُجَاهِدٌ خُطَاهُمْ آثَارُهُمْ أَنْ يُمْشَى فِي الأَرْضِ بِأَرْجُلِهِمْ‏.‏

Humayd (Anasdan) rivoyat qiladi: Anas: «Paygʻambar ﷺ: ‹Ey Bani Salima, (masjidga tomon) har bir qadamingiz uchun (namozga kelganda) savob bor deb oʻylamaysizlarmi?› — dedilar», — dedi. Mujohid Allohning: ‹Ular oldindan yuborgan (amallar)ini va izlarini yozib qoʻyamiz› (Yosin, 12) — degan (oyati) haqida: «‹Ularning izlari› — ‹ularning qadamlari› (degani)», — dedi. Anas aytdiki, Bani Salima (qabilasi) Paygʻambar ﷺ ga yaqin joyga koʻchib oʻtmoqchi boʻldi, lekin Rasululloh ﷺ ularning uylarini boʻsh qoldirishni yoqtirmadilar va: «(Masjidga tomon) qadamlaringiz uchun savob olishingizni oʻylamaysizlarmi?» — dedilar. Mujohid: «Ularning izlari — ularning qadamlari va piyoda yurishlaridir», — dedi.Ҳумайд (Анасдан) ривоят қилади: Анас: «Пайғамбар ﷺ: ‹Эй Бани Салима, (масжидга томон) ҳар бир қадамингиз учун (намозга келганда) савоб бор деб ўйламайсизларми?› — дедилар», — деди. Мужоҳид Аллоҳнинг: ‹Улар олдиндан юборган (амаллар)ини ва изларини ёзиб қўямиз› (Ёсин, 12) — деган (ояти) ҳақида: «‹Уларнинг излари› — ‹уларнинг қадамлари› (дегани)», — деди. Анас айтдики, Бани Салима (қабиласи) Пайғамбар ﷺ га яқин жойга кўчиб ўтмоқчи бўлди, лекин Расулуллоҳ ﷺ уларнинг уйларини бўш қолдиришни ёқтирмадилар ва: «(Масжидга томон) қадамларингиз учун савоб олишингизни ўйламайсизларми?» — дедилар. Мужоҳид: «Уларнинг излари — уларнинг қадамлари ва пиёда юришларидир», — деди.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ حُمَيْدٍ، قَالَ سُئِلَ أَنَسٌ هَلِ اتَّخَذَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَاتَمًا فَقَالَ نَعَمْ، أَخَّرَ لَيْلَةً صَلاَةَ الْعِشَاءِ إِلَى شَطْرِ اللَّيْلِ، ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَيْنَا بِوَجْهِهِ بَعْدَ مَا صَلَّى فَقَالَ ‏"‏ صَلَّى النَّاسُ وَرَقَدُوا وَلَمْ تَزَالُوا فِي صَلاَةٍ مُنْذُ انْتَظَرْتُمُوهَا ‏"‏‏.‏ قَالَ فَكَأَنِّي أَنْظُرُ إِلَى وَبِيصِ خَاتَمِهِ‏.‏

Humayd (Anasdan) rivoyat qiladi: Anasdan: «Rasululloh ﷺ uzuk taqar midilar?» — deb soʻraldi. U: «Ha. Bir kuni u zot xufton namozini yarim kechagacha kechiktirdilar; namozdan soʻng u zot bizga qarab: ‹Odamlar namoz oʻqib uxladi, lekin sizlar uni kutib turgan muddatingizda namozda (hisoblandinglar)›, — dedilar», — dedi. Anas qoʻshimcha qildi: «Goʻyo men hozir ham u zotning uzugining yaltirashini koʻrayotgandekman».Ҳумайд (Анасдан) ривоят қилади: Анасдан: «Расулуллоҳ ﷺ узук тақар мидилар?» — деб сўралди. У: «Ҳа. Бир куни у зот хуфтон намозини ярим кечагача кечиктирдилар; намоздан сўнг у зот бизга қараб: ‹Одамлар намоз ўқиб ухлади, лекин сизлар уни кутиб турган муддатингизда намозда (ҳисобландинглар)›, — дедилар», — деди. Анас қўшимча қилди: «Гўё мен ҳозир ҳам у зотнинг узугининг ялтирашини кўраётгандекман».

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي مَرْيَمَ، أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي حُمَيْدٌ، أَنَّهُ سَمِعَ أَنَسًا ـ رضى الله عنه ـ يَقُولُ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا قَدِمَ مِنْ سَفَرٍ، فَأَبْصَرَ دَرَجَاتِ الْمَدِينَةِ أَوْضَعَ نَاقَتَهُ، وَإِنْ كَانَتْ دَابَّةً حَرَّكَهَا‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ زَادَ الْحَارِثُ بْنُ عُمَيْرٍ عَنْ حُمَيْدٍ حَرَّكَهَا مِنْ حُبِّهَا‏.‏ حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ جُدُرَاتٍ‏.‏ تَابَعَهُ الْحَارِثُ بْنُ عُمَيْرٍ‏.‏

Humayd (Anasdan) rivoyat qiladi: Anas dedi: «Allohning Rasuli ﷺ safardan qaytgan har safar, Madinaning baland joylarini koʻrganda, oʻz urgʻochi tuyasini tezroq haydar edilar; agar boshqa ulovda boʻlsa ham, uni tezroq haydar edilar». Humayd (yana) rivoyat qildi: Paygʻambar ﷺ — Madinaga boʻlgan muhabbati tufayli — uni (ulovni) tezroq haydar edilar. Anas (yana) yuqoridagidek rivoyat qildi, lekin «Madinaning baland joylari» oʻrniga «Madinaning devorlari» dedi. Horis ibn Umar Anasga (rivoyatda) muvofiq (keldi).Ҳумайд (Анасдан) ривоят қилади: Анас деди: «Аллоҳнинг Расули ﷺ сафардан қайтган ҳар сафар, Мадинанинг баланд жойларини кўрганда, ўз урғочи туясини тезроқ ҳайдар эдилар; агар бошқа уловда бўлса ҳам, уни тезроқ ҳайдар эдилар». Ҳумайд (яна) ривоят қилди: Пайғамбар ﷺ — Мадинага бўлган муҳаббати туфайли — уни (уловни) тезроқ ҳайдар эдилар. Анас (яна) юқоридагидек ривоят қилди, лекин «Мадинанинг баланд жойлари» ўрнига «Мадинанинг деворлари» деди. Ҳорис ибн Умар Анасга (ривоятда) мувофиқ (келди).

حَدَّثَنِي مُحَمَّدٌ، أَخْبَرَنَا أَبُو خَالِدٍ الأَحْمَرُ، أَخْبَرَنَا حُمَيْدٌ، قَالَ سَأَلْتُ أَنَسًا رضى الله عنه عَنْ صِيَامِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ مَا كُنْتُ أُحِبُّ أَنْ أَرَاهُ مِنَ الشَّهْرِ صَائِمًا إِلاَّ رَأَيْتُهُ وَلاَ مُفْطِرًا إِلاَّ رَأَيْتُهُ، وَلاَ مِنَ اللَّيْلِ قَائِمًا إِلاَّ رَأَيْتُهُ، وَلاَ نَائِمًا إِلاَّ رَأَيْتُهُ، وَلاَ مَسِسْتُ خَزَّةً وَلاَ حَرِيرَةً أَلْيَنَ مِنْ كَفِّ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، وَلاَ شَمِمْتُ مِسْكَةً وَلاَ عَبِيرَةً أَطْيَبَ رَائِحَةً مِنْ رَائِحَةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏

Humayd (Anasdan) rivoyat qiladi: Men Anasdan Paygʻambar ﷺ ning roʻzasi haqida soʻradim. U: «Men Paygʻambar ﷺ ni biror oyda roʻzador koʻrishni xohlasam, (oʻsha holda) koʻra olardim; uni roʻza tutmagan koʻrishni xohlasam, (uni ham) koʻra olardim; uni biror tunda namoz oʻqiyotgan koʻrishni xohlasam, (oʻsha holda) koʻra olardim; uni uxlayotgan koʻrishni xohlasam, (uni ham) koʻra olardim», — dedi. Anas yana: «Men hech qachon Allohning Rasuli ﷺ ning qoʻlidan koʻra yumshoqroq biror ipak yoki baxmalga tegmadim va hech qachon Allohning Rasuli ﷺ ning hididan koʻra yoqimliroq biror mushk yoki xushboʻy tutun (hidi)ni hidlamadim», — dedi.Ҳумайд (Анасдан) ривоят қилади: Мен Анасдан Пайғамбар ﷺ нинг рўзаси ҳақида сўрадим. У: «Мен Пайғамбар ﷺ ни бирор ойда рўзадор кўришни хоҳласам, (ўша ҳолда) кўра олардим; уни рўза тутмаган кўришни хоҳласам, (уни ҳам) кўра олардим; уни бирор тунда намоз ўқиётган кўришни хоҳласам, (ўша ҳолда) кўра олардим; уни ухлаётган кўришни хоҳласам, (уни ҳам) кўра олардим», — деди. Анас яна: «Мен ҳеч қачон Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг қўлидан кўра юмшоқроқ бирор ипак ёки бахмалга тегмадим ва ҳеч қачон Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг ҳидидан кўра ёқимлироқ бирор мушк ёки хушбўй тутун (ҳиди)ни ҳидламадим», — деди.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ بَيْعِ ثَمَرِ التَّمْرِ حَتَّى تَزْهُوَ‏.‏ فَقُلْنَا لأَنَسٍ مَا زَهْوُهَا قَالَ تَحْمَرُّ وَتَصْفَرُّ، أَرَأَيْتَ إِنْ مَنَعَ اللَّهُ الثَّمَرَةَ بِمَ تَسْتَحِلُّ مَالَ أَخِيكَ

Humayd (Anasdan) rivoyat qiladi: Anas: «Paygʻambar ﷺ xurmoni — to u deyarli pishmaguncha — sotishdan qaytardi», — dedi. Biz Anasdan: «‹Deyarli pishgan› nima degani?» — deb soʻradik. U: «Ular qizarib, sargʻayadi. Paygʻambar ﷺ yana: ‹Agar Alloh daraxtdagi mevani halok qilsa, sotuvchi qanday qilib oʻz birodari (boshqa kishi)ning pulini olishga haqli boʻladi?› — dedilar», — deb javob berdi.Ҳумайд (Анасдан) ривоят қилади: Анас: «Пайғамбар ﷺ хурмони — то у деярли пишмагунча — сотишдан қайтарди», — деди. Биз Анасдан: «‹Деярли пишган› нима дегани?» — деб сўрадик. У: «Улар қизариб, сарғаяди. Пайғамбар ﷺ яна: ‹Агар Аллоҳ дарахтдаги мевани ҳалок қилса, сотувчи қандай қилиб ўз биродари (бошқа киши)нинг пулини олишга ҳақли бўлади?› — дедилар», — деб жавоб берди.

وَعَنْ أَنَسٍ: أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ إِذَا غَزَا بِنَا قَوْمًا لَمْ يَكُنْ يَغْزُو بِنَا حَتَّى يُصْبِحَ وَيَنْظُرَ إِلَيْهِمْ فَإِنْ سَمِعَ أَذَانًا كَفَّ عَنْهُمْ وَإِنْ لَمْ يَسْمَعْ أَذَانًا أَغَارَ عَلَيْهِمْ قَالَ: فَخَرَجْنَا إِلَى خَيْبَرَ فَانْتَهَيْنَا إِلَيْهِمْ لَيْلًا فَلَمَّا أَصْبَحَ وَلَمْ يسمَعْ أذاناً رِكبَ ورَكِبْتُ خلفَ أبي طلحةَ وَإِنَّ قَدَمِي لَتَمَسُّ قَدِمَ نَبِيُّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: فَخَرَجُوا إِلَيْنَا بَمَكَاتِلِهِمْ ومساحيهم فَلَمَّا رأى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالُوا: مُحَمَّدٌ واللَّهِ محمّدٌ والخميسُ فلَجؤوا إِلَى الْحِصْنِ فَلَمَّا رَآهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ خَرِبَتْ خَيْبَرُ إِنَّا إِذَا نَزَلْنَا بِسَاحَةِ قومٍ فساءَ صباحُ المُنْذَرينَ»

Humayd (Anasdan) rivoyat qiladi: Anas ibn Molik dedi: «Paygʻambar ﷺ biz bilan biror qavmga qarshi jangga chiqganlarida, hech qachon bizni tonggacha hujum qilishga qoʻymas, kutib turar edilar: agar azon eshitsa, hujumni kechiktirar, azon eshitmasa, ularga hujum qilar edilar». Anas qoʻshimcha qildi: «Biz Xaybarga kechasi yetdik; ertalab u zot namozga azon eshitmagach, (ulovga) mindilar, men Abu Talhaning orqasida mindim va oyogʻim Paygʻambar ﷺ ning oyoqlariga tegib turardi. Xaybar ahli savat va belkuraklari bilan chiqdi; ular Paygʻambar ﷺ ni koʻrgach: ‹Muhammad! Allohga qasamki, Muhammad va uning lashkari!› — deb baqirdi. Rasululloh ﷺ ularni koʻrgach: ‹Allohu akbar! Allohu akbar! Xaybar vayron boʻldi. Biz biror (dushman) qavmiga yaqinlashsak, ogohlantirilganlarning tongi yomon boʻladi›, — dedilar».Ҳумайд (Анасдан) ривоят қилади: Анас ибн Молик деди: «Пайғамбар ﷺ биз билан бирор қавмга қарши жангга чиқганларида, ҳеч қачон бизни тонггача ҳужум қилишга қўймас, кутиб турар эдилар: агар азон эшица, ҳужумни кечиктирар, азон эшитмаса, уларга ҳужум қилар эдилар». Анас қўшимча қилди: «Биз Хайбарга кечаси етдик; эрталаб у зот намозга азон эшитмагач, (уловга) миндилар, мен Абу Талҳанинг орқасида миндим ва оёғим Пайғамбар ﷺ нинг оёқларига тегиб турарди. Хайбар аҳли сават ва белкураклари билан чиқди; улар Пайғамбар ﷺ ни кўргач: ‹Муҳаммад! Аллоҳга қасамки, Муҳаммад ва унинг лашкари!› — деб бақирди. Расулуллоҳ ﷺ уларни кўргач: ‹Аллоҳу акбар! Аллоҳу акбар! Хайбар вайрон бўлди. Биз бирор (душман) қавмига яқинлашсак, огоҳлантирилганларнинг тонги ёмон бўлади›, — дедилар».

وَعَنْ جَابِرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَهَى عَنْ أَكْلِ الْهِرَّةِ وَأَكْلِ ثَمَنِهَا. رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ وَالتِّرْمِذِيُّ

Humayd (Anasdan) rivoyat qiladi: Anas: «Paygʻambar ﷺ xurmoni — to u deyarli pishmaguncha — sotishdan qaytardi», — dedi. Biz Anasdan: «‹Deyarli pishgan› nima degani?» — deb soʻradik. U: «Ular qizarib, sargʻayadi. Paygʻambar ﷺ yana: ‹Agar Alloh daraxtdagi mevani halok qilsa, sotuvchi qanday qilib oʻz birodari (boshqa kishi)ning pulini olishga haqli boʻladi?› — dedilar», — deb javob berdi.Ҳумайд (Анасдан) ривоят қилади: Анас: «Пайғамбар ﷺ хурмони — то у деярли пишмагунча — сотишдан қайтарди», — деди. Биз Анасдан: «‹Деярли пишган› нима дегани?» — деб сўрадик. У: «Улар қизариб, сарғаяди. Пайғамбар ﷺ яна: ‹Агар Аллоҳ дарахтдаги мевани ҳалок қилса, сотувчи қандай қилиб ўз биродари (бошқа киши)нинг пулини олишга ҳақли бўлади?› — дедилар», — деб жавоб берди.