Jarir ibn Abdulloh al-Bajaliy

حَدَّثَنَا أَبُو النُّعْمَانِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ زِيَادِ بْنِ عِلاَقَةَ، قَالَ سَمِعْتُ جَرِيرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، يَقُولُ يَوْمَ مَاتَ الْمُغِيرَةُ بْنُ شُعْبَةَ قَامَ فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ وَقَالَ عَلَيْكُمْ بِاتِّقَاءِ اللَّهِ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ، وَالْوَقَارِ وَالسَّكِينَةِ حَتَّى يَأْتِيَكُمْ أَمِيرٌ، فَإِنَّمَا يَأْتِيكُمُ الآنَ، ثُمَّ قَالَ اسْتَعْفُوا لأَمِيرِكُمْ، فَإِنَّهُ كَانَ يُحِبُّ الْعَفْوَ‏.‏ ثُمَّ قَالَ أَمَّا بَعْدُ، فَإِنِّي أَتَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قُلْتُ أُبَايِعُكَ عَلَى الإِسْلاَمِ‏.‏ فَشَرَطَ عَلَىَّ وَالنُّصْحِ لِكُلِّ مُسْلِمٍ‏.‏ فَبَايَعْتُهُ عَلَى هَذَا، وَرَبِّ هَذَا الْمَسْجِدِ إِنِّي لَنَاصِحٌ لَكُمْ‏.‏ ثُمَّ اسْتَغْفَرَ وَنَزَلَ‏.‏

Ziyod ibn Iloqadan rivoyat qilinadi: Men Jarir ibn Abdullohni eshitganman. Mugʻira ibn Shuʼba vafot etgan kuni u (minbarga) chiqib, Allohga hamdu sano aytdi-da: «Yolgʻiz, sherigi boʻlmagan Allohdan qoʻrqinglar. (Yangi) amir kelgunicha vazmin va xotirjam boʻlinglar — u tez orada keladi. (Vafot etgan) amiringiz uchun Allohdan magʻfirat soʻranglar, chunki u (ham) kechirishni yaxshi koʻrardi», — dedi. Jarir (soʻzida davom etib): «Ammo baʼd, men Paygʻambar ﷺ ning oldiga borib: ‹Sizga Islom (uzra) bayʼat qilaman›, — dedim. Paygʻambar ﷺ menga har bir musulmonga samimiy (xayrixoh) boʻlishni shart qildilar; men ham shunga bayʼat qildim. Mana shu masjidning Robbiga qasamki, men sizlarga (musulmonlarga) samimiyman», — dedi. Soʻng Jarir Allohdan magʻfirat soʻrab, (minbardan) tushdi.Зиёд ибн Илоқадан ривоят қилинади: Мен Жарир ибн Абдуллоҳни эшитганман. Муғира ибн Шуъба вафот этган куни у (минбарга) чиқиб, Аллоҳга ҳамду сано айтди-да: «Ёлғиз, шериги бўлмаган Аллоҳдан қўрқинглар. (Янги) амир келгунича вазмин ва хотиржам бўлинглар — у тез орада келади. (Вафот этган) амирингиз учун Аллоҳдан мағфират сўранглар, чунки у (ҳам) кечиришни яхши кўрарди», — деди. Жарир (сўзида давом этиб): «Аммо баъд, мен Пайғамбар ﷺ нинг олдига бориб: ‹Сизга Ислом (узра) байъат қиламан›, — дедим. Пайғамбар ﷺ менга ҳар бир мусулмонга самимий (хайрихоҳ) бўлишни шарт қилдилар; мен ҳам шунга байъат қилдим. Мана шу масжиднинг Роббига қасамки, мен сизларга (мусулмонларга) самимийман», — деди. Сўнг Жарир Аллоҳдан мағфират сўраб, (минбардан) тушди.

وَحَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، وَزُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، بِهَذَا الإِسْنَادِ وَلَمْ يَذْكُرْ ‏"‏ رَأْسُ الْكُفْرِ قِبَلَ الْمَشْرِقِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: shu hadis al-Aʼmashdan shu sanad bilan rivoyat qilinib, unda: «Kufrning boshi mashriq tomondadir» (degan)i zikr qilinmagan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: шу ҳадис ал-Аъмашдан шу санад билан ривоят қилиниб, унда: «Куфрнинг боши машриқ томондадир» (деган)и зикр қилинмаган.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا رِشْدِينُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ زِيَادِ بْنِ أَنْعُمٍ، عَنْ عُتْبَةَ بْنِ حُمَيْدٍ، عَنْ عُبَادَةَ بْنِ نُسَىٍّ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ غَنْمٍ، عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ، قَالَ رَأَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم إِذَا تَوَضَّأَ مَسَحَ وَجْهَهُ بِطَرَفِ ثَوْبِهِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ وَإِسْنَادُهُ ضَعِيفٌ ‏.‏ وَرِشْدِينُ بْنُ سَعْدٍ وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ زِيَادِ بْنِ أَنْعُمٍ الإِفْرِيقِيُّ يُضَعَّفَانِ فِي الْحَدِيثِ ‏.‏ وَقَدْ رَخَّصَ قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَمَنْ بَعْدَهُمْ فِي التَّمَنْدُلِ بَعْدَ الْوُضُوءِ وَمَنْ كَرِهَهُ إِنَّمَا كَرِهَهُ مِنْ قِبَلِ أَنَّهُ قِيلَ إِنَّ الْوَضُوءَ يُوزَنُ ‏.‏ وَرُوِيَ ذَلِكَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ وَالزُّهْرِيِّ ‏.‏ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حُمَيْدٍ الرَّازِيُّ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ قَالَ حَدَّثَنِيهِ عَلِيُّ بْنُ مُجَاهِدٍ عَنِّي وَهُوَ عِنْدِي ثِقَةٌ عَنْ ثَعْلَبَةَ عَنِ الزُّهْرِيِّ قَالَ إِنَّمَا كُرِهَ الْمِنْدِيلُ بَعْدَ الْوُضُوءِ لأَنَّ الْوَضُوءَ يُوزَنُ ‏.‏

Qutayba bizga aytib berdi: Rishdin ibn Saʼd bizga Abdurrahmon ibn Ziyod ibn Anʼamdan, u Utba ibn Humayddan, u Uboda ibn Nusayydan, u Abdurrahmon ibn Gʻanmdan, u Muʼoz ibn Jabal (roziyallohu anhu)dan rivoyat qildi. U dedi: Men Paygʻambar ﷺni koʻrdim — tahorat qilganlarida yuzlarini kiyimlarining chetiga artar edilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir va uning isnodi zaifdir. Rishdin ibn Saʼd va Abdurrahmon ibn Ziyod ibn Anʼam al-Ifriqiy hadisda zaif sanaladilar. Paygʻambar ﷺning sahobalaridan va ulardan keyingilardan baʼzi ilm ahli tahoratdan keyin sochiq bilan artinishga ruxsat berganlar. Uni yomon koʻrgan kishi esa, faqat: «Tahorat (suvi qiyomatda) tortiladi (oʻlchanadi)», degan soʻz sababli yomon koʻrgan. Bu (gap) Said ibn al-Musayyab va az-Zuhriydan rivoyat qilingan. Muhammad ibn Humayd ar-Roziy bizga aytib berdi: Jarir bizga aytib berdi: U dedi: Buni menga Ali ibn Mujohid — u mening nazdimda ishonchli (siqa) — Saʼlabadan, u az-Zuhriydan aytib berdi. (az-Zuhriy) dedi: Tahoratdan keyin sochiq (bilan artinish) faqat tahorat (suvi qiyomatda) tortilgani uchun yomon koʻrilgan.Қутайба бизга айтиб берди: Ришдин ибн Саъд бизга Абдурраҳмон ибн Зиёд ибн Анъамдан, у Утба ибн Ҳумайддан, у Убода ибн Нусаййдан, у Абдурраҳмон ибн Ғанмдан, у Муъоз ибн Жабал (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилди. У деди: Мен Пайғамбар ﷺни кўрдим — таҳорат қилганларида юзларини кийимларининг четига артар эдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир ва унинг исноди заифдир. Ришдин ибн Саъд ва Абдурраҳмон ибн Зиёд ибн Анъам ал-Ифриқий ҳадисда заиф саналадилар. Пайғамбар ﷺнинг саҳобаларидан ва улардан кейингилардан баъзи илм аҳли таҳоратдан кейин сочиқ билан артинишга рухсат берганлар. Уни ёмон кўрган киши эса, фақат: «Таҳорат (суви қиёматда) тортилади (ўлчанади)», деган сўз сабабли ёмон кўрган. Бу (гап) Саид ибн ал-Мусайяб ва аз-Зуҳрийдан ривоят қилинган. Муҳаммад ибн Ҳумайд ар-Розий бизга айтиб берди: Жарир бизга айтиб берди: У деди: Буни менга Али ибн Мужоҳид — у менинг наздимда ишончли (сиқа) — Саълабадан, у аз-Зуҳрийдан айтиб берди. (аз-Зуҳрий) деди: Таҳоратдан кейин сочиқ (билан артиниш) фақат таҳорат (суви қиёматда) тортилгани учун ёмон кўрилган.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِمَعْنَاهُ قَالَ ‏"‏ كَانَ لاَ يَسْتَتِرُ مِنْ بَوْلِهِ ‏"‏ ‏.‏ وَقَالَ أَبُو مُعَاوِيَةَ ‏"‏ يَسْتَنْزِهُ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan Paygʻambar ﷺ dan shu maʼnoda (hadis) rivoyat qilinadi. Jarirning rivoyatida: «U kichik hojatdan oʻzini toʻsmas edi», — deyilgan. Abu Muoviyaning rivoyatida esa: «U (siydikdan) saqlanmas edi», — deyilgan.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан Пайғамбар ﷺ дан шу маънода (ҳадис) ривоят қилинади. Жарирнинг ривоятида: «У кичик ҳожатдан ўзини тўсмас эди», — дейилган. Абу Муовиянинг ривоятида эса: «У (сийдикдан) сақланмас эди», — дейилган.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ الصَّبَّاحِ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعَيْبٌ، - يَعْنِي ابْنَ حَرْبٍ - قَالَ حَدَّثَنَا أَبَانُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْبَجَلِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ جَرِيرٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ كُنْتُ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَأَتَى الْخَلاَءَ فَقَضَى الْحَاجَةَ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ يَا جَرِيرُ هَاتِ طَهُورًا ‏"‏ ‏.‏ فَأَتَيْتُهُ بِالْمَاءِ فَاسْتَنْجَى بِالْمَاءِ وَقَالَ بِيَدِهِ فَدَلَكَ بِهَا الأَرْضَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ هَذَا أَشْبَهُ بِالصَّوَابِ مِنْ حَدِيثِ شَرِيكٍ وَاللَّهُ سُبْحَانَهُ وَتَعَالَى أَعْلَمُ ‏.‏

Ibrohim ibn Jarir otasidan rivoyat qiladi: U (Jarir roziyallohu anhu) aytdi: «Men Paygʻambar ﷺ bilan birga edim. U zot hojatxonaga borib, hojatlarini chiqardilar, soʻng: ‹Ey Jarir, tahorat (suvi) keltir›, — dedilar. Men u zotga suv keltirdim, u zot suv bilan istinjo qildilar va qoʻllari bilan (ishora qilib) uni yerga ishqaladilar». Abu Abdurrahmon (Nasoiy): «Bu (rivoyat) Sharikning rivoyatidan koʻra toʻgʻriroqqa oʻxshaydi, Alloh subhonahu va taolo (eng) bilguvchidir», — dedi.Иброҳим ибн Жарир отасидан ривоят қилади: У (Жарир розияллоҳу анҳу) айтди: «Мен Пайғамбар ﷺ билан бирга эдим. У зот ҳожатхонага бориб, ҳожатларини чиқардилар, сўнг: ‹Эй Жарир, таҳорат (суви) келтир›, — дедилар. Мен у зотга сув келтирдим, у зот сув билан истинжо қилдилар ва қўллари билан (ишора қилиб) уни ерга ишқаладилар». Абу Абдурраҳмон (Насоий): «Бу (ривоят) Шарикнинг ривоятидан кўра тўғрироққа ўхшайди, Аллоҳ субҳонаҳу ва таоло (энг) билгувчидир», — деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا أَبَانُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ جَرِيرٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ دَخَلَ الْغَيْضَةَ فَقَضَى حَاجَتَهُ فَأَتَاهُ جَرِيرٌ بِإِدَاوَةٍ مِنْ مَاءٍ فَاسْتَنْجَى مِنْهَا وَمَسَحَ يَدَهُ بِالتُّرَابِ ‏.‏

Jarir ibn Abdulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Allohning Paygʻambari ﷺ bir chakalakzorga kirib hojatlarini oʻtadilar. Shunda Jarir unga bir idish suv keltirdi, u zot undan istinjo qildilar va qoʻllarini tuproqqa ishqaladilar.Жарир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Аллоҳнинг Пайғамбари ﷺ бир чакалакзорга кириб ҳожатларини ўтадилар. Шунда Жарир унга бир идиш сув келтирди, у зот ундан истинжо қилдилар ва қўлларини тупроққа ишқаладилар.

وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «اللَّحْدُ لَنَا وَالشَّقُّ لغيرنا» رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ وَأَبُو دَاوُد وَابْن مَاجَه وَرَوَاهُ أَحْمَدُ عَنْ جَرِيرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U dedi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Lahad (qabrning yon tomoniga oʻyilgan oʻra) biz uchun, shaqq (qabrning oʻrtasiga qazilgan oʻra) esa bizdan boshqalar uchundir».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У деди: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Лаҳад (қабрнинг ён томонига ўйилган ўра) биз учун, шаққ (қабрнинг ўртасига қазилган ўра) эса биздан бошқалар учундир».

حَدَّثَنَا عمر بن إسماعيل بن مجالد بن سعيد الهمذاني ‏,‏ حدثني أبي ‏,‏ عن بيان ‏,‏ عن قيس بن أبي حازم ‏,‏ عن جرير بن عبد الله قَالَ‏:‏عرضت بين يدى عمر بن الخطاب ‏,‏ فألقى جرير رداءه ‏,‏ ومشى في إزار ‏,‏ فقال له‏:‏ خذ رداءك ‏,‏ فقال للقوم‏:‏ ما رأيت رجلاً أحسن صورة من جرير ‏,‏ إلا ما بلغنا من صورة يوسف عليه السلام‏.‏‏.‏

Jarir ibn Abdulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Islomni qabul qilganimdan beri Rasululloh ﷺ meni (huzurlariga kirishdan) toʻsmadilar va meni faqat kulib qarshi olar edilar.Жарир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Исломни қабул қилганимдан бери Расулуллоҳ ﷺ мени (ҳузурларига киришдан) тўсмадилар ва мени фақат кулиб қарши олар эдилар.

حَدَّثَنَا بَيَانُ بْنُ عَمْرٍو، حَدَّثَنَا يَزِيدُ، حَدَّثَنَا جَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ رُومَانَ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ لَهَا ‏"‏ يَا عَائِشَةُ لَوْلاَ أَنَّ قَوْمَكِ حَدِيثُ عَهْدٍ بِجَاهِلِيَّةٍ لأَمَرْتُ بِالْبَيْتِ فَهُدِمَ، فَأَدْخَلْتُ فِيهِ مَا أُخْرِجَ مِنْهُ وَأَلْزَقْتُهُ بِالأَرْضِ، وَجَعَلْتُ لَهُ بَابَيْنِ بَابًا شَرْقِيًّا وَبَابًا غَرْبِيًّا، فَبَلَغْتُ بِهِ أَسَاسَ إِبْرَاهِيمَ ‏"‏‏.‏ فَذَلِكَ الَّذِي حَمَلَ ابْنَ الزُّبَيْرِ ـ رضى الله عنهما ـ عَلَى هَدْمِهِ‏.‏ قَالَ يَزِيدُ وَشَهِدْتُ ابْنَ الزُّبَيْرِ حِينَ هَدَمَهُ وَبَنَاهُ وَأَدْخَلَ فِيهِ مِنَ الْحِجْرِ، وَقَدْ رَأَيْتُ أَسَاسَ إِبْرَاهِيمَ حِجَارَةً كَأَسْنِمَةِ الإِبِلِ‏.‏ قَالَ جَرِيرٌ فَقُلْتُ لَهُ أَيْنَ مَوْضِعُهُ قَالَ أُرِيكَهُ الآنَ‏.‏ فَدَخَلْتُ مَعَهُ الْحِجْرَ فَأَشَارَ إِلَى مَكَانٍ فَقَالَ هَا هُنَا‏.‏ قَالَ جَرِيرٌ فَحَزَرْتُ مِنَ الْحِجْرِ سِتَّةَ أَذْرُعٍ أَوْ نَحْوَهَا‏.‏

Yazid ibn Rumon (Urvadan) rivoyat qiladi: Oisha aytdiki, Paygʻambar ﷺ unga: «Ey Oisha, agar sening qavming johiliyat davriga yaqin boʻlmaganda, men Kaʼbani buzdirar va unga — (qurilishdan) qoldirilgan qismni — qoʻshar edim hamda uni yer sathiga tenglashtirar edim va unga ikki eshik — biri sharqqa, boshqasi gʻarbga (qaragan) — qilar edim; shu bilan u Ibrohim qoʻygan poydevorda (qayta) qurilgan boʻlar edi», — dedilar. Mana shu — Ibn Zubayrni Kaʼbani buzishga undagan (narsa) edi. Jazz dedi: «Men Ibn Zubayrni — u Kaʼbani buzib, qaytadan qurganda va unga Hijrning bir qismini qoʻshganda — koʻrdim. Men Ibrohimning asl poydevorlarini koʻrdim — ular tuyalar oʻrkachidek toshlardan (iborat) edi». Bas, Jarir Yaziddan: «Oʻsha toshlarning joyi qayerda edi?» — deb soʻradi. Jazz: «Men hozir senga koʻrsataman», — dedi. Bas, Jarir Yazid bilan birga (borib) Hijrga kirdi va Jazz bir joyga ishora qilib: «Mana shu yerda», — dedi. Jarir: «Menga u Hijrdan olti gaz (zira) yoki shunchagina (uzoqlikda) koʻrindi», — dedi.Язид ибн Румон (Урвадан) ривоят қилади: Оиша айтдики, Пайғамбар ﷺ унга: «Эй Оиша, агар сенинг қавминг жоҳилият даврига яқин бўлмаганда, мен Каъбани буздирар ва унга — (қурилишдан) қолдирилган қисмни — қўшар эдим ҳамда уни ер сатҳига тенглаштирар эдим ва унга икки эшик — бири шарққа, бошқаси ғарбга (қараган) — қилар эдим; шу билан у Иброҳим қўйган пойдеворда (қайта) қурилган бўлар эди», — дедилар. Мана шу — Ибн Зубайрни Каъбани бузишга ундаган (нарса) эди. Жазз деди: «Мен Ибн Зубайрни — у Каъбани бузиб, қайтадан қурганда ва унга Ҳижрнинг бир қисмини қўшганда — кўрдим. Мен Иброҳимнинг асл пойдеворларини кўрдим — улар туялар ўркачидек тошлардан (иборат) эди». Бас, Жарир Язиддан: «Ўша тошларнинг жойи қаерда эди?» — деб сўради. Жазз: «Мен ҳозир сенга кўрсатаман», — деди. Бас, Жарир Язид билан бирга (бориб) Ҳижрга кирди ва Жазз бир жойга ишора қилиб: «Мана шу ерда», — деди. Жарир: «Менга у Ҳижрдан олти газ (зира) ёки шунчагина (узоқликда) кўринди», — деди.

وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، ح وَحَدَّثَنِي بِشْرُ بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، - يَعْنِي ابْنَ جَعْفَرٍ - قَالاَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الأَعْمَشِ، بِهَذَا الإِسْنَادِ ‏.‏ مِثْلَ حَدِيثِ جَرِيرٍ وَزَادَ ‏"‏ وَالْفَخْرُ وَالْخُيَلاَءُ فِي أَصْحَابِ الإِبِلِ وَالسَّكِينَةُ وَالْوَقَارُ فِي أَصْحَابِ الشَّاءِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: shu hadis al-Aʼmashdan shu sanad bilan Jarirning hadisi kabi rivoyat qilinib, unda: «Faxr va kibr tuya egalaridadir; sokinlik va viqor esa qoʻy egalaridadir», deb (qoʻshimcha) qilingan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: шу ҳадис ал-Аъмашдан шу санад билан Жарирнинг ҳадиси каби ривоят қилиниб, унда: «Фахр ва кибр туя эгаларидадир; сокинлик ва виқор эса қўй эгаларидадир», деб (қўшимча) қилинган.

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ هَمَّامِ بْنِ الْحَارِثِ، قَالَ بَالَ جَرِيرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ ثُمَّ تَوَضَّأَ وَمَسَحَ عَلَى خُفَّيْهِ فَقِيلَ لَهُ أَتَفْعَلُ هَذَا قَالَ وَمَا يَمْنَعُنِي وَقَدْ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَفْعَلُهُ ‏.‏ قَالَ إِبْرَاهِيمُ وَكَانَ يُعْجِبُهُمْ حَدِيثُ جَرِيرٍ لأَنَّ إِسْلاَمَهُ كَانَ بَعْدَ نُزُولِ الْمَائِدَةِ ‏.‏ هَذَا قَوْلُ إِبْرَاهِيمَ يَعْنِي كَانَ يُعْجِبُهُمْ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عُمَرَ وَعَلِيٍّ وَحُذَيْفَةَ وَالْمُغِيرَةِ وَبِلاَلٍ وَسَعْدٍ وَأَبِي أَيُّوبَ وَسَلْمَانَ وَبُرَيْدَةَ وَعَمْرِو بْنِ أُمَيَّةَ وَأَنَسٍ وَسَهْلِ بْنِ سَعْدٍ وَيَعْلَى بْنِ مُرَّةَ وَعُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ وَأُسَامَةَ بْنِ شَرِيكٍ وَأَبِي أُمَامَةَ وَجَابِرٍ وَأُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ وَابْنِ عُبَادَةَ وَيُقَالُ ابْنُ عِمَارَةَ وَأُبَىُّ بْنُ عِمَارَةَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ جَرِيرٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Hammom ibn Horisdan rivoyat qilinadiki, u aytdi: Jarir ibn Abdulloh (roziyallohu anhu) bavl qildi, soʻng tahorat oldi va ikki mahsisi ustiga mash tortdi. Unga: «Shunday qilyapsanmi?» deyildi. U: «Meni nima toʻxtatadi? Holbuki, men Rasululloh ﷺ shunday qilganlarini koʻrganman», dedi. Ibrohim (Naxaiy) aytdi: Ularga (ulamolarga) Jarirning hadisi yoqar edi, chunki uning Islomga kirishi Moida (surasi) nozil boʻlganidan keyin edi. Bu Ibrohimning soʻzi, yaʼni «Ularga yoqar edi» (degani). (Roviy) aytdi: Bu bobda Umar, Ali, Huzayfa, Mugʻiyra, Bilol, Saʼd, Abu Ayyub, Salmon, Burayda, Amr ibn Umayya, Anas, Sahl ibn Saʼd, Yaʼlo ibn Murra, Uboda ibn Somit, Usoma ibn Sharik, Abu Umoma, Jobir, Usoma ibn Zayd, Ibn Uboda — Ibn Imora ham deyiladi — va Ubay ibn Imora (roziyallohu anhum)dan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Jarirning hadisi hasan sahihdir.Ҳаммом ибн Ҳорисдан ривоят қилинадики, у айтди: Жарир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу) бавл қилди, сўнг таҳорат олди ва икки маҳсиси устига маш тортди. Унга: «Шундай қиляпсанми?» дейилди. У: «Мени нима тўхтатади? Ҳолбуки, мен Расулуллоҳ ﷺ шундай қилганларини кўрганман», деди. Иброҳим (Нахаий) айтди: Уларга (уламоларга) Жарирнинг ҳадиси ёқар эди, чунки унинг Исломга кириши Моида (сураси) нозил бўлганидан кейин эди. Бу Иброҳимнинг сўзи, яъни «Уларга ёқар эди» (дегани). (Ровий) айтди: Бу бобда Умар, Али, Ҳузайфа, Муғийра, Билол, Саъд, Абу Айюб, Салмон, Бурайда, Амр ибн Умайя, Анас, Саҳл ибн Саъд, Яъло ибн Мурра, Убода ибн Сомит, Усома ибн Шарик, Абу Умома, Жобир, Усома ибн Зайд, Ибн Убода — Ибн Имора ҳам дейилади — ва Убай ибн Имора (розияллоҳу анҳум)дан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Жарирнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ الدِّرْهَمِيُّ، حَدَّثَنَا ابْنُ دَاوُدَ، عَنْ بُكَيْرِ بْنِ عَامِرٍ، عَنْ أَبِي زُرْعَةَ بْنِ عَمْرِو بْنِ جَرِيرٍ، أَنَّ جَرِيرًا، بَالَ ثُمَّ تَوَضَّأَ فَمَسَحَ عَلَى الْخُفَّيْنِ وَقَالَ مَا يَمْنَعُنِي أَنْ أَمْسَحَ وَقَدْ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَمْسَحُ قَالُوا إِنَّمَا كَانَ ذَلِكَ قَبْلَ نُزُولِ الْمَائِدَةِ ‏.‏ قَالَ مَا أَسْلَمْتُ إِلاَّ بَعْدَ نُزُولِ الْمَائِدَةِ ‏.‏

Abu Zurʼa ibn Amr ibn Jarir aytadi: Jarir (ibn Abdulloh al-Bajaliy) kichik hojat chiqardi, soʻng tahorat olib, maxsilari ustiga mash tortdi va: «Meni mash tortishdan nima toʻsadi — axir men Rasululloh ﷺ ning mash tortganlarini koʻrganman», — dedi. (Odamlar): «Bu (amr) faqat Moida surasi nozil boʻlishidan oldin (boʻlsa kerak)», — deyishdi. U: «Men Moida surasi nozil boʻlganidan keyingina Islomni qabul qilganman», — dedi.Абу Зуръа ибн Амр ибн Жарир айтади: Жарир (ибн Абдуллоҳ ал-Бажалий) кичик ҳожат чиқарди, сўнг таҳорат олиб, махсилари устига маш тортди ва: «Мени маш тортишдан нима тўсади — ахир мен Расулуллоҳ ﷺ нинг маш тортганларини кўрганман», — деди. (Одамлар): «Бу (амр) фақат Моида сураси нозил бўлишидан олдин (бўлса керак)», — дейишди. У: «Мен Моида сураси нозил бўлганидан кейингина Исломни қабул қилганман», — деди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَمُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - قَالاَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي إِسْمَاعِيلَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ هِلاَلٍ، قَالَ قَالَ جَرِيرٌ أَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَاسٌ مِنَ الأَعْرَابِ فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ يَأْتِينَا نَاسٌ مِنْ مُصَدِّقِيكَ يَظْلِمُونَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَرْضُوا مُصَدِّقِيكُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا وَإِنْ ظَلَمَ قَالَ ‏"‏ أَرْضُوا مُصَدِّقِيكُمْ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَالُوا وَإِنْ ظَلَمَ قَالَ ‏"‏ أَرْضُوا مُصَدِّقِيكُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ جَرِيرٌ فَمَا صَدَرَ عَنِّي مُصَدِّقٌ مُنْذُ سَمِعْتُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلاَّ وَهُوَ رَاضٍ ‏.‏

Jarir ibn Abdulloh (roziyallohu anhu) aytdi: Nabiy ﷺ ning oldilariga baʼzi aʼrobiy kishilar kelib: «Yo Rasululloh, oldimizga zakot yigʻuvchilaringizdan baʼzilari kelib, zulm qilyaptilar», dedilar. U zot: «Zakot yigʻuvchilaringizni rozi qilinglar», dedilar. Ular: «Ular zulm qilsalar ham-a?» dedilar. U zot: «Zakot yigʻuvchilaringizni rozi qilinglar», dedilar. Soʻng ular: «Ular zulm qilsalar ham-a?» dedilar. U zot yana: «Zakot yigʻuvchilaringizni rozi qilinglar», dedilar. Jarir aytdi: Rasululloh ﷺ dan buni eshitganimdan buyon mendan qaytgan har bir zakot yigʻuvchi, albatta, rozi holida qaytgan.Жарир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу) айтди: Набий ﷺ нинг олдиларига баъзи аъробий кишилар келиб: «Ё Расулуллоҳ, олдимизга закот йиғувчиларингиздан баъзилари келиб, зулм қиляптилар», дедилар. У зот: «Закот йиғувчиларингизни рози қилинглар», дедилар. Улар: «Улар зулм қилсалар ҳам-а?» дедилар. У зот: «Закот йиғувчиларингизни рози қилинглар», дедилар. Сўнг улар: «Улар зулм қилсалар ҳам-а?» дедилар. У зот яна: «Закот йиғувчиларингизни рози қилинглар», дедилар. Жарир айтди: Расулуллоҳ ﷺ дан буни эшитганимдан буён мендан қайтган ҳар бир закот йиғувчи, албатта, рози ҳолида қайтган.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ هَمَّامِ بْنِ الْحَارِثِ، قَالَ بَالَ جَرِيرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ ثُمَّ تَوَضَّأَ وَمَسَحَ عَلَى خُفَّيْهِ فَقِيلَ لَهُ أَتَفْعَلُ هَذَا قَالَ وَمَا يَمْنَعُنِي وَقَدْ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَفْعَلُهُ ‏.‏ قَالَ إِبْرَاهِيمُ كَانَ يُعْجِبُهُمْ حَدِيثُ جَرِيرٍ لأَنَّ إِسْلاَمَهُ كَانَ بَعْدَ نُزُولِ الْمَائِدَةِ ‏.‏

Jarir ibn Abdulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U bavl qildi, soʻng taharat olib, maxsilari ustiga mash tortdi. Unga: «Sen shunday qilasanmi?» deyildi. U: «Nega qilmas ekanman, holbuki men Rasululloh ﷺni shunday qilayotganlarini koʻrganman», dedi. Ibrohim aytdi: «Ular Jarirning hadisini yoqtirar edilar, chunki uning islomga kirishi Moida surasi nozil boʻlganidan keyin edi.»Жарир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У бавл қилди, сўнг таҳарат олиб, махсилари устига маш тортди. Унга: «Сен шундай қиласанми?» дейилди. У: «Нега қилмас эканман, ҳолбуки мен Расулуллоҳ ﷺни шундай қилаётганларини кўрганман», деди. Иброҳим айтди: «Улар Жарирнинг ҳадисини ёқтирар эдилар, чунки унинг исломга кириши Моида сураси нозил бўлганидан кейин эди.»

وَقَالَ أَبُو الزِّنَادِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ حَمْزَةَ بْنِ عَمْرٍو الأَسْلَمِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ عُمَرَ ـ رضى الله عنه ـ بَعَثَهُ مُصَدِّقًا، فَوَقَعَ رَجُلٌ عَلَى جَارِيَةِ امْرَأَتِهِ، فَأَخَذَ حَمْزَةُ مِنَ الرَّجُلِ كَفِيلاً حَتَّى قَدِمَ عَلَى عُمَرَ، وَكَانَ عُمَرُ قَدْ جَلَدَهُ مِائَةَ جَلْدَةٍ، فَصَدَّقَهُمْ، وَعَذَرَهُ بِالْجَهَالَةِ‏.‏ وَقَالَ جَرِيرٌ وَالأَشْعَثُ لِعَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ فِي الْمُرْتَدِّينَ اسْتَتِبْهُمْ، وَكَفِّلْهُمْ‏.‏ فَتَابُوا وَكَفَلَهُمْ عَشَائِرُهُمْ‏.‏ وَقَالَ حَمَّادٌ إِذَا تَكَفَّلَ بِنَفْسٍ فَمَاتَ فَلاَ شَىْءَ عَلَيْهِ‏.‏ وَقَالَ الْحَكَمُ يَضْمَنُ‏.‏

Muhammad ibn Amr al-Aslamiy (otasi Hamzadan) rivoyat qiladi: Umar (roziyallohu anhu) uni (Hamzani) sadaqa (zakot) yigʻuvchi (qilib) joʻnatdi. Bir kishi oʻz xotinining choriyasi (kanizi) bilan zino qilgan edi. Hamza zinokor uchun (shaxsiy) kafillar oldi — to ular Umar oldiga kelguncha. Umar zinokorni bir yuz darra (kaltak) bilan urgan (jazolagan) edi. Umar ularning (zinokor allaqachon jazolangan degan) daʼvosini tasdiqladi va uni — (hukmni) bilmagani (johilligi) sababli — kechirdi. Jarir va Ashʼas — Ibn Masʼudga murtadlar (Islomni qabul qilgandan keyin kofir boʻlganlar) haqida: «Ularni tavbaga (chaqir) va ular uchun (shaxsiy) kafillar ol», — dedi. Ular tavba qildi va ularning qarindoshlari ular uchun kafil boʻldi. Hammodga koʻra: agar kishi boshqa bir kishi uchun kafil boʻlsa va oʻsha kishi vafot etsa, kafil — masʼuliyatdan ozod boʻladi. Hakamga koʻra: uning masʼuliyati davom etadi.Муҳаммад ибн Амр ал-Асламий (отаси Ҳамзадан) ривоят қилади: Умар (розияллоҳу анҳу) уни (Ҳамзани) садақа (закот) йиғувчи (қилиб) жўнатди. Бир киши ўз хотинининг чорияси (канизи) билан зино қилган эди. Ҳамза зинокор учун (шахсий) кафиллар олди — то улар Умар олдига келгунча. Умар зинокорни бир юз дарра (калтак) билан урган (жазолаган) эди. Умар уларнинг (зинокор аллақачон жазоланган деган) даъвосини тасдиқлади ва уни — (ҳукмни) билмагани (жоҳиллиги) сабабли — кечирди. Жарир ва Ашъас — Ибн Масъудга муртадлар (Исломни қабул қилгандан кейин кофир бўлганлар) ҳақида: «Уларни тавбага (чақир) ва улар учун (шахсий) кафиллар ол», — деди. Улар тавба қилди ва уларнинг қариндошлари улар учун кафил бўлди. Ҳаммодга кўра: агар киши бошқа бир киши учун кафил бўлса ва ўша киши вафот эца, кафил — масъулиятдан озод бўлади. Ҳакамга кўра: унинг масъулияти давом этади.

وَحَدَّثَنِي زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، أَنْبَأَنَا جَرِيرٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، بِهَذَا الإِسْنَادِ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لاَ تَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ حَتَّى تُؤْمِنُوا ‏"‏ ‏.‏ بِمِثْلِ حَدِيثِ أَبِي مُعَاوِيَةَ وَوَكِيعٍ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Jonim qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, toki iymon keltirmaguningizcha, jannatga kirmaysizlar» — deb Abu Muoviya va Vakiʼning hadisi kabi (aytdilar).Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Жоним қўлида бўлган Зотга қасамки, токи иймон келтирмагунингизча, жаннатга кирмайсизлар» — деб Абу Муовия ва Вакиънинг ҳадиси каби (айтдилар).

وَيُرْوَى عَنْ شَهْرِ بْنِ حَوْشَبٍ، قَالَ رَأَيْتُ جَرِيرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ تَوَضَّأَ وَمَسَحَ عَلَى خُفَّيْهِ فَقُلْتُ لَهُ فِي ذَلِكَ فَقَالَ رَأَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم تَوَضَّأَ وَمَسَحَ عَلَى خُفَّيْهِ ‏.‏ فَقُلْتُ لَهُ أَقَبْلَ الْمَائِدَةِ أَمْ بَعْدَ الْمَائِدَةِ فَقَالَ مَا أَسْلَمْتُ إِلاَّ بَعْدَ الْمَائِدَةِ ‏.‏ حَدَّثَنَا بِذَلِكَ قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ زِيَادٍ التِّرْمِذِيُّ عَنْ مُقَاتِلِ بْنِ حَيَّانَ عَنْ شَهْرِ بْنِ حَوْشَبٍ عَنْ جَرِيرٍ ‏.‏ قَالَ وَرَوَى بَقِيَّةُ عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ أَدْهَمَ عَنْ مُقَاتِلِ بْنِ حَيَّانَ عَنْ شَهْرِ بْنِ حَوْشَبٍ عَنْ جَرِيرٍ ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ مُفَسِّرٌ لأَنَّ بَعْضَ مَنْ أَنْكَرَ الْمَسْحَ عَلَى الْخُفَّيْنِ تَأَوَّلَ أَنَّ مَسْحَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم عَلَى الْخُفَّيْنِ كَانَ قَبْلَ نُزُولِ الْمَائِدَةِ وَذَكَرَ جَرِيرٌ فِي حَدِيثِهِ أَنَّهُ رَأَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم مَسَحَ عَلَى الْخُفَّيْنِ بَعْدَ نُزُولِ الْمَائِدَةِ ‏.‏

Shahr ibn Havshabdan rivoyat qilinadiki, u aytdi: Men Jarir ibn Abdulloh (roziyallohu anhu)ni tahorat olib, ikki mahsisi ustiga mash tortayotganini koʻrdim. Men unga bu haqda (gapirdim). U: «Men Nabiy ﷺ tahorat olib, ikki mahsilari ustiga mash tortganlarini koʻrganman», dedi. Men unga: «Moida (surasi nozil boʻlishi)dan oldinmi yoki Moidadan keyinmi?» dedim. U: «Men faqat Moidadan keyin Islomga kirganman», dedi. Buni bizga Qutayba (ibn Said) hadis qilib aytdi: Bizga Xolid ibn Ziyod Termiziy Muqotil ibn Hayyondan, u Shahr ibn Havshabdan, u Jarirdan hadis qilib aytdi. (Abu Iso) aytdi: Baqiyya buni Ibrohim ibn Adhamdan, u Muqotil ibn Hayyondan, u Shahr ibn Havshabdan, u Jarirdan rivoyat qildi. Bu (chala emas, balki) tushuntiruvchi hadisdir, chunki mahsilar ustiga mash tortishni inkor etgan baʼzilar Nabiy ﷺning mahsilar ustiga mash tortishlari Moida nozil boʻlishidan oldin boʻlgan, deb taʼvil qilgan edilar. Jarir esa oʻz hadisida Nabiy ﷺ mahsilar ustiga Moida nozil boʻlganidan keyin mash tortganlarini koʻrganini zikr qildi.Шаҳр ибн Ҳавшабдан ривоят қилинадики, у айтди: Мен Жарир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)ни таҳорат олиб, икки маҳсиси устига маш тортаётганини кўрдим. Мен унга бу ҳақда (гапирдим). У: «Мен Набий ﷺ таҳорат олиб, икки маҳсилари устига маш тортганларини кўрганман», деди. Мен унга: «Моида (сураси нозил бўлиши)дан олдинми ёки Моидадан кейинми?» дедим. У: «Мен фақат Моидадан кейин Исломга кирганман», деди. Буни бизга Қутайба (ибн Саид) ҳадис қилиб айтди: Бизга Холид ибн Зиёд Термизий Муқотил ибн Ҳайёндан, у Шаҳр ибн Ҳавшабдан, у Жарирдан ҳадис қилиб айтди. (Абу Исо) айтди: Бақийя буни Иброҳим ибн Адҳамдан, у Муқотил ибн Ҳайёндан, у Шаҳр ибн Ҳавшабдан, у Жарирдан ривоят қилди. Бу (чала эмас, балки) тушунтирувчи ҳадисдир, чунки маҳсилар устига маш тортишни инкор этган баъзилар Набий ﷺнинг маҳсилар устига маш тортишлари Моида нозил бўлишидан олдин бўлган, деб таъвил қилган эдилар. Жарир эса ўз ҳадисида Набий ﷺ маҳсилар устига Моида нозил бўлганидан кейин маш тортганларини кўрганини зикр қилди.

حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ مَعْرُوفٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، عَنْ جَرِيرِ بْنِ حَازِمٍ، أَنَّهُ سَمِعَ قَتَادَةَ بْنَ دِعَامَةَ، حَدَّثَنَا أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ، أَنَّ رَجُلاً، جَاءَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَقَدْ تَوَضَّأَ وَتَرَكَ عَلَى قَدَمَيْهِ مِثْلَ مَوْضِعِ الظُّفْرِ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ ارْجِعْ فَأَحْسِنْ وُضُوءَكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَهَذَا الْحَدِيثُ لَيْسَ بِمَعْرُوفٍ عَنْ جَرِيرِ بْنِ حَازِمٍ وَلَمْ يَرْوِهِ إِلاَّ ابْنُ وَهْبٍ وَحْدَهُ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ مَعْقِلِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ الْجَزَرِيِّ عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ عَنْ جَابِرٍ عَنْ عُمَرَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ قَالَ ‏"‏ ارْجِعْ فَأَحْسِنْ وُضُوءَكَ ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Paygʻambar ﷺ ning oldilariga keldi — u tahorat olgan, ammo oyogʻida tirnoq (oʻrnicha) joyni (quruq) qoldirgan edi. Rasululloh ﷺ unga: «Qaytib bor va tahoratingni chiroyli (mukammal) qil», — dedilar. Abu Dovud aytdi: Bu hadis Jarir ibn Hozimdan (kelishi) maʼlum (mashhur) emas; uni faqat Ibn Vahb yolgʻiz rivoyat qilgan. Maʼqil ibn Ubaydulloh al-Jazariydan, u Abuz-Zubayrdan, u Jobirdan, u Umardan, u Paygʻambar ﷺ dan shunga oʻxshash rivoyat qilingan; (unda ham) u zot: «Qaytib bor va tahoratingni chiroyli qil», — degan.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши Пайғамбар ﷺ нинг олдиларига келди — у таҳорат олган, аммо оёғида тирноқ (ўрнича) жойни (қуруқ) қолдирган эди. Расулуллоҳ ﷺ унга: «Қайтиб бор ва таҳоратингни чиройли (мукаммал) қил», — дедилар. Абу Довуд айтди: Бу ҳадис Жарир ибн Ҳозимдан (келиши) маълум (машҳур) эмас; уни фақат Ибн Ваҳб ёлғиз ривоят қилган. Маъқил ибн Убайдуллоҳ ал-Жазарийдан, у Абуз-Зубайрдан, у Жобирдан, у Умардан, у Пайғамбар ﷺ дан шунга ўхшаш ривоят қилинган; (унда ҳам) у зот: «Қайтиб бор ва таҳоратингни чиройли қил», — деган.

أَخْبَرَنَا زِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، - هُوَ ابْنُ عُلَيَّةَ - قَالَ أَنْبَأَنَا دَاوُدُ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، قَالَ قَالَ جَرِيرٌ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِذَا أَتَاكُمُ الْمُصَدِّقُ فَلْيَصْدُرْ وَهُوَ عَنْكُمْ رَاضٍ ‏"‏ ‏.‏

Jarir ibn Abdulloh (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Sizlarga zakot yigʻuvchi kelsa, sizlardan rozi holida qaytsin», dedilar.Жарир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Сизларга закот йиғувчи келса, сизлардан рози ҳолида қайтсин», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَرْعَرَةَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ يُونُسَ بْنِ عُبَيْدٍ، عَنْ ثَابِتٍ الْبُنَانِيِّ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ صَحِبْتُ جَرِيرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، فَكَانَ يَخْدُمُنِي‏.‏ وَهْوَ أَكْبَرُ مِنْ أَنَسٍ قَالَ جَرِيرٌ إِنِّي رَأَيْتُ الأَنْصَارَ يَصْنَعُونَ شَيْئًا لاَ أَجِدُ أَحَدًا مِنْهُمْ إِلاَّ أَكْرَمْتُهُ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men bir safarda Jobir ibn Abdulloh bilan birga edim va u — mendan kattaroq (yoshroq) boʻlsa ham — menga xizmat qilardi. Jarir: «Men ansorlarning (Paygʻambar ﷺ ga katta hurmat koʻrsatib qilgan) bir ishini koʻrdim — shuning uchun men: ‹Qachon ulardan birortasini uchratsam, men unga xizmat qilaman›, — deb ahd (vaʼda) qildim», — dedi.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен бир сафарда Жобир ибн Абдуллоҳ билан бирга эдим ва у — мендан каттароқ (ёшроқ) бўлса ҳам — менга хизмат қиларди. Жарир: «Мен ансорларнинг (Пайғамбар ﷺ га катта ҳурмат кўрсатиб қилган) бир ишини кўрдим — шунинг учун мен: ‹Қачон улардан бирортасини учрацам, мен унга хизмат қиламан›, — деб аҳд (ваъда) қилдим», — деди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَزُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، وَابْنُ، نُمَيْرٍ قَالُوا حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ زِيَادِ بْنِ عِلاَقَةَ، سَمِعَ جَرِيرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، يَقُولُ بَايَعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم عَلَى النُّصْحِ لِكُلِّ مُسْلِمٍ ‏.‏

Jarir ibn Abdulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Paygʻambar ﷺ ga har bir musulmonga nasihat (xayrixohlik qilish) ustiga bayʼat berdim.Жарир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Пайғамбар ﷺ га ҳар бир мусулмонга насиҳат (хайрихоҳлик қилиш) устига байъат бердим.

حَدَّثَنَا أَبُو سَلَمَةَ، يَحْيَى بْنُ خَلَفٍ أَخْبَرَنَا عُمَرُ بْنُ عَلِيٍّ الْمُقَدَّمِيُّ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَضَى أَنَّ الْخَرَاجَ بِالضَّمَانِ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى اسْتَغْرَبَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ هَذَا الْحَدِيثَ مِنْ حَدِيثِ عُمَرَ بْنِ عَلِيٍّ ‏.‏ قُلْتُ تَرَاهُ تَدْلِيسًا قَالَ لاَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ رَوَى مُسْلِمُ بْنُ خَالِدٍ الزَّنْجِيُّ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ وَرَوَاهُ جَرِيرٌ عَنْ هِشَامٍ أَيْضًا ‏.‏ وَحَدِيثُ جَرِيرٍ يُقَالُ تَدْلِيسٌ دَلَّسَ فِيهِ جَرِيرٌ ‏.‏ لَمْ يَسْمَعْهُ مِنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ ‏.‏ وَتَفْسِيرُ الْخَرَاجِ بِالضَّمَانِ هُوَ الرَّجُلُ يَشْتَرِي الْعَبْدَ فَيَسْتَغِلُّهُ ثُمَّ يَجِدُ بِهِ عَيْبًا فَيَرُدُّهُ عَلَى الْبَائِعِ فَالْغَلَّةُ لِلْمُشْتَرِي لأَنَّ الْعَبْدَ لَوْ هَلَكَ هَلَكَ مِنْ مَالِ الْمُشْتَرِي ‏.‏ وَنَحْوُ هَذَا مِنَ الْمَسَائِلِ يَكُونُ فِيهِ الْخَرَاجُ بِالضَّمَانِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى اسْتَغْرَبَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَعِيلَ هَذَا الْحَدِيثَ مِنْ حَدِيثِ عُمَرَ بْنِ عَلِيٍّ قُلْتُ تَرَاهُ تَدْلِيسًا قَالَ لَا

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Daromad (mol uchun) javobgarlik evaziga boʻladi», deb hukm qildilar. (Abu Iso) aytdi: Bu hadis Hishom ibn Urva hadisi sifatida hasan sahih gʻaribdir. Abu Iso aytdi: Muhammad ibn Ismoil bu hadisni Umar ibn Ali hadisi sifatida gʻarib sanadi. Men: «Buni tadlis deb bilasizmi?» dedim. U: «Yoʻq», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadisni Muslim ibn Xolid az-Zanjiy ham Hishom ibn Urvadan rivoyat qilgan, Jarir ham Hishomdan rivoyat qilgan. Jarir hadisida esa tadlis bor deyiladi, yaʼni Jarir unda tadlis qilgan, uni Hishom ibn Urvadan eshitmagan. «Daromad javobgarlik evaziga boʻladi» (degan)ning tafsiri shuki: bir kishi qulni sotib oladi, undan foyda koʻradi, soʻng unda nuqson topadi va uni sotuvchiga qaytaradi — bunda foyda xaridorga tegishlidir, chunki agar qul halok boʻlganida, u xaridorning molidan halok boʻlardi. Shunga oʻxshash masalalarda daromad javobgarlik evaziga boʻladi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Даромад (мол учун) жавобгарлик эвазига бўлади», деб ҳукм қилдилар. (Абу Исо) айтди: Бу ҳадис Ҳишом ибн Урва ҳадиси сифатида ҳасан саҳиҳ ғарибдир. Абу Исо айтди: Муҳаммад ибн Исмоил бу ҳадисни Умар ибн Али ҳадиси сифатида ғариб санади. Мен: «Буни тадлис деб биласизми?» дедим. У: «Йўқ», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадисни Муслим ибн Холид аз-Занжий ҳам Ҳишом ибн Урвадан ривоят қилган, Жарир ҳам Ҳишомдан ривоят қилган. Жарир ҳадисида эса тадлис бор дейилади, яъни Жарир унда тадлис қилган, уни Ҳишом ибн Урвадан эшитмаган. «Даромад жавобгарлик эвазига бўлади» (деган)нинг тафсири шуки: бир киши қулни сотиб олади, ундан фойда кўради, сўнг унда нуқсон топади ва уни сотувчига қайтаради — бунда фойда харидорга тегишлидир, чунки агар қул ҳалок бўлганида, у харидорнинг молидан ҳалок бўларди. Шунга ўхшаш масалаларда даромад жавобгарлик эвазига бўлади.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، حَدَّثَنَا حَفْصٌ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ سَلَمَةَ بْنِ كُهَيْلٍ، عَنِ ابْنِ أَبْزَى، عَنْ عَمَّارِ بْنِ يَاسِرٍ، فِي هَذَا الْحَدِيثِ فَقَالَ ‏"‏ يَا عَمَّارُ إِنَّمَا كَانَ يَكْفِيكَ هَكَذَا ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ ضَرَبَ بِيَدَيْهِ الأَرْضَ ثُمَّ ضَرَبَ إِحْدَاهُمَا عَلَى الأُخْرَى ثُمَّ مَسَحَ وَجْهَهُ وَالذِّرَاعَيْنِ إِلَى نِصْفِ السَّاعِدَيْنِ وَلَمْ يَبْلُغِ الْمِرْفَقَيْنِ ضَرْبَةً وَاحِدَةً ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَاهُ وَكِيعٌ عَنِ الأَعْمَشِ عَنْ سَلَمَةَ بْنِ كُهَيْلٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبْزَى وَرَوَاهُ جَرِيرٌ عَنِ الأَعْمَشِ عَنْ سَلَمَةَ بْنِ كُهَيْلٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبْزَى يَعْنِي عَنْ أَبِيهِ ‏.‏

Muhammad ibn al-Alo bizga aytib berdi: Hafs bizga aytib berdi: Aʼmash bizga aytib berdi: U Salama ibn Kuhayldan, u Ibn Abzodan, u Ammor ibn Yosir (roziyallohu anhu)dan — shu hadis (shu voqea) haqida (rivoyat qildi). Shunda (Nabiy ﷺ): «Ey Ammor, senga faqat mana shunday (qilishing) kifoya edi», dedilar — soʻng ikki qoʻllarini yerga urdilar, soʻng birini ikkinchisiga urdilar, soʻng yuzlarini va ikki bilaklarini to yelkalarning yarmigacha mash qildilar, tirsaklarga yetkazmadilar — bir urish bilan. Abu Dovud aytdi: Buni Vakiʼ ham Aʼmashdan, u Salama ibn Kuhayldan, u Abdurrahmon ibn Abzodan rivoyat qilgan. Jarir esa uni Aʼmashdan, u Salama ibn Kuhayldan, u Said ibn Abdurrahmon ibn Abzodan — yaʼni otasidan rivoyat qilgan.Муҳаммад ибн ал-Ало бизга айтиб берди: Ҳафс бизга айтиб берди: Аъмаш бизга айтиб берди: У Салама ибн Куҳайлдан, у Ибн Абзодан, у Аммор ибн Ёсир (розияллоҳу анҳу)дан — шу ҳадис (шу воқеа) ҳақида (ривоят қилди). Шунда (Набий ﷺ): «Эй Аммор, сенга фақат мана шундай (қилишинг) кифоя эди», дедилар — сўнг икки қўлларини ерга урдилар, сўнг бирини иккинчисига урдилар, сўнг юзларини ва икки билакларини то елкаларнинг ярмигача маш қилдилар, тирсакларга етказмадилар — бир уриш билан. Абу Довуд айтди: Буни Вакиъ ҳам Аъмашдан, у Салама ибн Куҳайлдан, у Абдурраҳмон ибн Абзодан ривоят қилган. Жарир эса уни Аъмашдан, у Салама ибн Куҳайлдан, у Саид ибн Абдурраҳмон ибн Абзодан — яъни отасидан ривоят қилган.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ قُدَامَةَ، عَنْ جَرِيرٍ، عَنْ مُغِيرَةَ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، قَالَ كَانَ جَرِيرٌ يُحَدِّثُ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِذَا أَبَقَ الْعَبْدُ لَمْ تُقْبَلْ لَهُ صَلاَةٌ وَإِنْ مَاتَ مَاتَ كَافِرًا ‏"‏ ‏.‏ وَأَبَقَ غُلاَمٌ لِجَرِيرٍ فَأَخَذَهُ فَضَرَبَ عُنُقَهُ ‏.‏

Jarir ibn Abdulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Qul (xoʻjasidan) qochib ketsa, uning namozi qabul qilinmaydi va agar oʻlsa, kofir boʻlib oʻladi», deb aytar edilar. Jarirning bir quli qochib ketdi, u uni ushlab, boʻynini uzdi.Жарир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Қул (хўжасидан) қочиб кетса, унинг намози қабул қилинмайди ва агар ўлса, кофир бўлиб ўлади», деб айтар эдилар. Жарирнинг бир қули қочиб кетди, у уни ушлаб, бўйнини узди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا يَحْيَى، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنِي قَيْسٌ، قَالَ قَالَ لِي جَرِيرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَلاَ تُرِيحُنِي مِنْ ذِي الْخَلَصَةِ ‏"‏‏.‏ وَكَانَ بَيْتًا فِيهِ خَثْعَمُ يُسَمَّى كَعْبَةَ الْيَمَانِيَةَ، فَانْطَلَقْتُ فِي خَمْسِينَ وَمِائَةٍ مِنْ أَحْمَسَ، وَكَانُوا أَصْحَابَ خَيْلٍ، فَأَخْبَرْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَنِّي لاَ أَثْبُتُ عَلَى الْخَيْلِ، فَضَرَبَ فِي صَدْرِي حَتَّى رَأَيْتُ أَثَرَ أَصَابِعِهِ فِي صَدْرِي فَقَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ ثَبِّتْهُ وَاجْعَلْهُ هَادِيًا مَهْدِيًّا ‏"‏‏.‏ فَانْطَلَقَ إِلَيْهَا فَكَسَرَهَا وَحَرَّقَهَا، فَأَرْسَلَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم يُبَشِّرُهُ فَقَالَ رَسُولُ جَرِيرٍ يَا رَسُولَ اللَّهِ، وَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ، مَا جِئْتُكَ حَتَّى تَرَكْتُهَا كَأَنَّهَا جَمَلٌ أَجْرَبُ، فَبَارَكَ عَلَى خَيْلِ أَحْمَسَ وَرِجَالِهَا خَمْسَ مَرَّاتٍ‏.‏ قَالَ مُسَدَّدٌ بَيْتٌ فِي خَثْعَمَ‏.‏

Qays (Jarir ibn Abdullohdan) rivoyat qiladi: Jarir ibn Abdulloh menga: «Allohning Rasuli ﷺ menga: ‹Sen meni Zulxalasadan xalos qilmaysanmi?› — dedi. Zulxalasa — Xasʼam qabilasi turadigan bir uy edi va u Kaʼbatul yamoniya deb atalardi. Bas, men Ahmas qabilasidan — yaxshi otliq jangchilar boʻlgan — bir yuz ellik (kishi) bilan yoʻlga chiqdim. Men Paygʻambar ﷺ ga — otda mahkam oʻtira olmasligimni — aytdim; bas, u zot qoʻli bilan koʻkragimga urdi va men koʻkragimda uning barmoq izlarini sezdim. U zot: ‹Allohim! Uni (otda) mustahkam qil va uni hidoyat qiluvchi hamda hidoyat topgan kishi qil›, — deb duo qildi. Jarir oʻsha joy tomon yoʻl oldi, uni buzib, yondirdi, soʻng Allohning Rasuli ﷺ ga xushxabar yubordi. Jarirning elchisi Allohning Rasuli ﷺ ga: ‹Yo Allohning Paygʻambari! Seni haq bilan yuborgan Zotga qasamki, men — u (uy) — qoramoyga belangan (qoʻtir) tuyadek (qorayib) qolmagunicha — sening oldingga kelmadim›, — dedi. Bas, Paygʻambar ﷺ besh marta Ahmas kishilarining otlari uchun Allohdan baraka soʻradi», — dedi.Қайс (Жарир ибн Абдуллоҳдан) ривоят қилади: Жарир ибн Абдуллоҳ менга: «Аллоҳнинг Расули ﷺ менга: ‹Сен мени Зулхаласадан халос қилмайсанми?› — деди. Зулхаласа — Хасъам қабиласи турадиган бир уй эди ва у Каъбатул ямония деб аталарди. Бас, мен Аҳмас қабиласидан — яхши отлиқ жангчилар бўлган — бир юз эллик (киши) билан йўлга чиқдим. Мен Пайғамбар ﷺ га — отда маҳкам ўтира олмаслигимни — айтдим; бас, у зот қўли билан кўкрагимга урди ва мен кўкрагимда унинг бармоқ изларини сездим. У зот: ‹Аллоҳим! Уни (отда) мустаҳкам қил ва уни ҳидоят қилувчи ҳамда ҳидоят топган киши қил›, — деб дуо қилди. Жарир ўша жой томон йўл олди, уни бузиб, ёндирди, сўнг Аллоҳнинг Расули ﷺ га хушхабар юборди. Жарирнинг элчиси Аллоҳнинг Расули ﷺ га: ‹Ё Аллоҳнинг Пайғамбари! Сени ҳақ билан юборган Зотга қасамки, мен — у (уй) — қорамойга беланган (қўтир) туядек (қорайиб) қолмагунича — сенинг олдингга келмадим›, — деди. Бас, Пайғамбар ﷺ беш марта Аҳмас кишиларининг отлари учун Аллоҳдан барака сўради», — деди.

وَحَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ الْقَوَارِيرِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُمَيْرٍ، بِهَذَا الإِسْنَادِ وَحَدِيثُ جَرِيرٍ أَتَمُّ وَأَشْبَعُ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan shu hadis rivoyat qilinadi; Jarirning hadisi (esa) toʻliqroq va toʻlaroqdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан шу ҳадис ривоят қилинади; Жарирнинг ҳадиси (эса) тўлиқроқ ва тўлароқдир.

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أَبِي خَالِدٍ، عَنْ قَيْسِ بْنِ أَبِي حَازِمٍ، مِثْلَ حَدِيثِ أَبِي مُعَاوِيَةَ وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ عَنْ جَرِيرٍ، ‏.‏ وَهَذَا أَصَحُّ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ سَمُرَةَ، ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَأَكْثَرُ أَصْحَابِ إِسْمَاعِيلَ قَالُوا عَنْ قَيْسِ بْنِ أَبِي حَازِمٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَعَثَ سَرِيَّةً وَلَمْ يَذْكُرُوا فِيهِ عَنْ جَرِيرٍ.‏ وَرَوَاهُ حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ عَنْ الْحَجَّاجِ بْنِ أَرْطَاةَ عَنْ إِسْمَعِيلَ بْنِ أَبِي خَالِدٍ عَنْ قَيْسٍ عَنْ جَرِيرٍ مِثْلَ حَدِيثِ أَبِي مُعَاوِيَةَ قَالَ وَسَمِعْت مُحَمَّدًا يَقُولُ الصَّحِيحُ حَدِيثُ قَيْسٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُرْسَلٌ وَرَوَى سَمُرَةُ بْنُ جُنْدَبٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا تُسَاكِنُوا الْمُشْرِكِينَ وَلَا تُجَامِعُوهُمْ فَمَنْ سَاكَنَهُمْ أَوْ جَامَعَهُمْ فَهُوَ مِثْلُهُمْ

Qays ibn Abu Hozim Abu Muoviyaning hadisiga oʻxshash (hadis) rivoyat qildi, biroq unda «Jarirdan» deganini zikr qilmadi. Bu (rivoyat) sahihroqdir. Bu bobda Samuradan ham (hadis bor). Abu Iso aytdi: Ismoilning aksar shogirdlari: «Qays ibn Abu Hozimdan (rivoyat qilinadiki), Rasululloh ﷺ bir sariya (qoʻshin) joʻnatdilar», deyishgan va unda «Jarirdan» deganini zikr qilmaganlar. Men Muhammad (al-Buxoriy)dan eshitdim, u: «Sahih (boʻlgani) Qaysning Nabiy ﷺdan (rivoyat qilgan) mursal hadisidir», der edi. Samura ibn Jundub Nabiy ﷺdan rivoyat qildiki, u zot: «Mushriklar bilan birga turmang va ular bilan aralashmang. Kim ular bilan birga tursa yoki ular bilan aralashsa, u ularning misli (oʻzgina)dir», dedilar.Қайс ибн Абу Ҳозим Абу Муовиянинг ҳадисига ўхшаш (ҳадис) ривоят қилди, бироқ унда «Жарирдан» деганини зикр қилмади. Бу (ривоят) саҳиҳроқдир. Бу бобда Самурадан ҳам (ҳадис бор). Абу Исо айтди: Исмоилнинг аксар шогирдлари: «Қайс ибн Абу Ҳозимдан (ривоят қилинадики), Расулуллоҳ ﷺ бир сария (қўшин) жўнатдилар», дейишган ва унда «Жарирдан» деганини зикр қилмаганлар. Мен Муҳаммад (ал-Бухорий)дан эшитдим, у: «Саҳиҳ (бўлгани) Қайснинг Набий ﷺдан (ривоят қилган) мурсал ҳадисидир», дер эди. Самура ибн Жундуб Набий ﷺдан ривоят қилдики, у зот: «Мушриклар билан бирга турманг ва улар билан аралашманг. Ким улар билан бирга турса ёки улар билан аралашса, у уларнинг мисли (ўзгина)дир», дедилар.

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَوْنٍ، أَخْبَرَنَا خَالِدٌ، عَنْ أَبِي حَيَّانَ التَّيْمِيِّ، عَنِ الْمُنْذِرِ بْنِ جَرِيرٍ، قَالَ كُنْتُ مَعَ جَرِيرٍ بِالْبَوَازِيجِ فَجَاءَ الرَّاعِي بِالْبَقَرِ وَفِيهَا بَقَرَةٌ لَيْسَتْ مِنْهَا فَقَالَ لَهُ جَرِيرٌ مَا هَذِهِ قَالَ لَحِقَتْ بِالْبَقَرِ لاَ نَدْرِي لِمَنْ هِيَ ‏.‏ فَقَالَ جَرِيرٌ أَخْرِجُوهَا فَقَدْ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ لاَ يَأْوِي الضَّالَّةَ إِلاَّ ضَالٌّ ‏"‏ ‏.‏

Munzir ibn Jarir (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Men Javozijda Jarir (roziyallohu anhu) bilan birga edim. Choʻpon mollarni (sigirlarni) olib keldi, ular orasida ulardan boʻlmagan bitta sigir bor edi. Jarir unga: «Bu nima?» dedi. (Choʻpon): «U mollarga qoʻshilib qolibdi, kimniki ekanini bilmaymiz», dedi. Shunda Jarir: «Uni (suruvdan) chiqarib yuboringlar, chunki men Rasululloh ﷺ ning: ‹Adashgan (mol)ni faqat adashgan (kishi) oʻziga oladi›, deganlarini eshitganman», dedi.Мунзир ибн Жарир (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Мен Жавозижда Жарир (розияллоҳу анҳу) билан бирга эдим. Чўпон молларни (сигирларни) олиб келди, улар орасида улардан бўлмаган битта сигир бор эди. Жарир унга: «Бу нима?» деди. (Чўпон): «У молларга қўшилиб қолибди, кимники эканини билмаймиз», деди. Шунда Жарир: «Уни (сурувдан) чиқариб юборинглар, чунки мен Расулуллоҳ ﷺ нинг: ‹Адашган (мол)ни фақат адашган (киши) ўзига олади›, деганларини эшитганман», деди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ سُلَيْمَانَ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ هَمَّامٍ، قَالَ رَأَيْتُ جَرِيرًا بَالَ ثُمَّ دَعَا بِمَاءٍ فَتَوَضَّأَ وَمَسَحَ عَلَى خُفَّيْهِ ثُمَّ قَامَ فَصَلَّى فَسُئِلَ عَنْ ذَلِكَ فَقَالَ رَأَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم صَنَعَ مِثْلَ هَذَا ‏.‏

Jarir ibn Abdulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U bir marta bavl qildi, soʻng suv soʻrab, taharat oldi va maxsilari ustiga masih tortdi. Soʻng turib namoz oʻqidi. Undan bu haqda soʻralganda: «Men Nabiy ﷺni xuddi shunday qilganlarini koʻrganman», dedi.Жарир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У бир марта бавл қилди, сўнг сув сўраб, таҳарат олди ва махсилари устига масиҳ тортди. Сўнг туриб намоз ўқиди. Ундан бу ҳақда сўралганда: «Мен Набий ﷺни худди шундай қилганларини кўрганман», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا يَحْيَى، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، حَدَّثَنَا قَيْسٌ، قَالَ قَالَ لِي جَرِيرٌ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ لِي النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَلاَ تُرِيحُنِي مِنْ ذِي الْخَلَصَةِ ‏"‏‏.‏ وَكَانَ بَيْتًا فِي خَثْعَمَ يُسَمَّى الْكَعْبَةَ الْيَمَانِيَةَ، فَانْطَلَقْتُ فِي خَمْسِينَ وَمِائَةِ فَارِسٍ مِنْ أَحْمَسَ، وَكَانُوا أَصْحَابَ خَيْلٍ، وَكُنْتُ لاَ أَثْبُتُ عَلَى الْخَيْلِ، فَضَرَبَ فِي صَدْرِي حَتَّى رَأَيْتُ أَثَرَ أَصَابِعِهِ فِي صَدْرِي، وَقَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ ثَبِّتْهُ، وَاجْعَلْهُ هَادِيًا مَهْدِيًّا ‏"‏‏.‏ فَانْطَلَقَ إِلَيْهَا فَكَسَرَهَا وَحَرَّقَهَا، ثُمَّ بَعَثَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ رَسُولُ جَرِيرٍ وَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ، مَا جِئْتُكَ حَتَّى تَرَكْتُهَا كَأَنَّهَا جَمَلٌ أَجْرَبُ‏.‏ قَالَ فَبَارَكَ فِي خَيْلِ أَحْمَسَ وَرِجَالِهَا خَمْسَ مَرَّاتٍ‏.‏

(Qays aytdi:) Jarir (roziyallohu anhu) menga aytdi: Paygʻambar ﷺ menga: «Meni Zul-Xalasadan tinchitmaysanmi?» dedilar — u Xasʼamda Yamaniy Kaʼba (deb) ataladigan bir uy edi. Men Ahmas(qabilasi)dan bir yuz ellik otliq bilan joʻnadim — ular ot egalari (suvorilar) edi; men esa ot ustida (yaxshi) turolmas edim. U zot koʻkragimga urdilar, to men barmoqlarining izini koʻkragimda koʻrdim. U zot: «Allohim, uni (ot ustida) sobit qil va uni hidoyat qiluvchi, hidoyat topgan (qil)», dedilar. (Jarir) unga (Zul-Xalasaga) borib, uni sindirdi va yondirdi. Soʻng Rasululloh ﷺga (xabarchi) yubordi. Jarirning elchisi: «Seni haq bilan yuborgan Zotga qasamki, men sening oldingga — uni goʻyo qoʻtir tuyadek (qorayib) qoldirmagunimcha — kelmadim», dedi. (Jarir) aytdi: Shunda u zot Ahmasning otlari va kishilariga besh marta baraka (duosi) qildilar.(Қайс айтди:) Жарир (розияллоҳу анҳу) менга айтди: Пайғамбар ﷺ менга: «Мени Зул-Халасадан тинчитмайсанми?» дедилар — у Хасъамда Яманий Каъба (деб) аталадиган бир уй эди. Мен Аҳмас(қабиласи)дан бир юз эллик отлиқ билан жўнадим — улар от эгалари (суворилар) эди; мен эса от устида (яхши) туролмас эдим. У зот кўкрагимга урдилар, то мен бармоқларининг изини кўкрагимда кўрдим. У зот: «Аллоҳим, уни (от устида) собит қил ва уни ҳидоят қилувчи, ҳидоят топган (қил)», дедилар. (Жарир) унга (Зул-Халасага) бориб, уни синдирди ва ёндирди. Сўнг Расулуллоҳ ﷺга (хабарчи) юборди. Жарирнинг элчиси: «Сени ҳақ билан юборган Зотга қасамки, мен сенинг олдингга — уни гўё қўтир туядек (қорайиб) қолдирмагунимча — келмадим», деди. (Жарир) айтди: Шунда у зот Аҳмаснинг отлари ва кишиларига беш марта барака (дуоси) қилдилар.

حَدَّثَنَا أَبُو كَامِلٍ، فُضَيْلُ بْنُ حُسَيْنٍ الْجَحْدَرِيُّ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ بْنُ زِيَادٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ هِلاَلٍ الْعَبْسِيُّ، عَنْ جَرِيرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ جَاءَ نَاسٌ مِنَ الأَعْرَابِ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالُوا إِنَّ نَاسًا مِنَ الْمُصَدِّقِينَ يَأْتُونَنَا فَيَظْلِمُونَنَا ‏.‏ قَالَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ ارْضُوا مُصَدِّقِيكُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ جَرِيرٌ مَا صَدَرَ عَنِّي مُصَدِّقٌ مُنْذُ سَمِعْتُ هَذَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلاَّ وَهُوَ عَنِّي رَاضٍ ‏.‏

Jarir ibn Abdulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: aʼrobiylardan baʼzi kishilar Rasululloh ﷺ ning huzuriga kelib: «Sadaqa (zakot) yigʻuvchilardan baʼzilari oldimizga kelib, bizga zulm qilishadi», deyishdi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Zakot yigʻuvchilaringizni rozi qilinglar», dedilar. Jarir aytdi: men buni Rasululloh ﷺ dan eshitganimdan beri huzurimdan biron zakot yigʻuvchi mendan rozi boʻlmagan holda chiqib ketmadi.Жарир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: аъробийлардан баъзи кишилар Расулуллоҳ ﷺ нинг ҳузурига келиб: «Садақа (закот) йиғувчилардан баъзилари олдимизга келиб, бизга зулм қилишади», дейишди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Закот йиғувчиларингизни рози қилинглар», дедилар. Жарир айтди: мен буни Расулуллоҳ ﷺ дан эшитганимдан бери ҳузуримдан бирон закот йиғувчи мендан рози бўлмаган ҳолда чиқиб кетмади.

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا عَبْثَرُ بْنُ الْقَاسِمِ، عَنْ حُصَيْنٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ الْبَارِقِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الْخَيْرُ مَعْقُودٌ فِي نَوَاصِي الْخَيْلِ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ الأَجْرُ وَالْمَغْنَمُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عُمَرَ وَأَبِي سَعِيدٍ وَجَرِيرٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَأَسْمَاءَ بِنْتِ يَزِيدَ وَالْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ وَجَابِرٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَعُرْوَةُ هُوَ ابْنُ أَبِي الْجَعْدِ الْبَارِقِيُّ وَيُقَالُ هُوَ عُرْوَةُ بْنُ الْجَعْدِ ‏.‏ قَالَ أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ وَفِقْهُ هَذَا الْحَدِيثِ أَنَّ الْجِهَادَ مَعَ كُلِّ إِمَامٍ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ ‏.‏

Urva al-Boriqiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Yaxshilik qiyomat kunigacha otlarning peshonalariga bogʻlangandir — (bu) ajr va gʻanimatdir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Ibn Umar, Abu Said, Jarir, Abu Hurayra, Asmo bint Yazid, Mugʻiyra ibn Shuʼba va Jobirdan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Urva — bu Ibn Abul-Jaʼd al-Boriqiydir, uni Urva ibn al-Jaʼd ham deyiladi. Ahmad ibn Hanbal aytdi: Bu hadisning fiqhi shuki, jihod qiyomat kunigacha har bir imom bilan birgadir.Урва ал-Бориқий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Яхшилик қиёмат кунигача отларнинг пешоналарига боғлангандир — (бу) ажр ва ғаниматдир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Ибн Умар, Абу Саид, Жарир, Абу Ҳурайра, Асмо бинт Язид, Муғийра ибн Шуъба ва Жобирдан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Урва — бу Ибн Абул-Жаъд ал-Бориқийдир, уни Урва ибн ал-Жаъд ҳам дейилади. Аҳмад ибн Ҳанбал айтди: Бу ҳадиснинг фиқҳи шуки, жиҳод қиёмат кунигача ҳар бир имом билан биргадир.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا بِشْرٌ، حَدَّثَنَا الْجُرَيْرِيُّ، ح وَحَدَّثَنَا مُؤَمَّلٌ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، ح وَحَدَّثَنَا مُوسَى، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، كُلُّهُمْ عَنِ الْجُرَيْرِيِّ، عَنْ أَبِي نَضْرَةَ، حَدَّثَنِي شَيْخٌ، مِنْ طُفَاوَةَ قَالَ تَثَوَّيْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ بِالْمَدِينَةِ فَلَمْ أَرَ رَجُلاً مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَشَدَّ تَشْمِيرًا وَلاَ أَقْوَمَ عَلَى ضَيْفٍ مِنْهُ فَبَيْنَمَا أَنَا عِنْدَهُ يَوْمًا وَهُوَ عَلَى سَرِيرٍ لَهُ وَمَعَهُ كِيسٌ فِيهِ حَصًى أَوْ نَوًى - وَأَسْفَلُ مِنْهُ جَارِيَةٌ لَهُ سَوْدَاءُ - وَهُوَ يُسَبِّحُ بِهَا حَتَّى إِذَا أَنْفَدَ مَا فِي الْكِيسِ أَلْقَاهُ إِلَيْهَا فَجَمَعَتْهُ فَأَعَادَتْهُ فِي الْكِيسِ فَدَفَعَتْهُ إِلَيْهِ فَقَالَ أَلاَ أُحَدِّثُكَ عَنِّي وَعَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ قُلْتُ بَلَى ‏.‏ قَالَ بَيْنَا أَنَا أُوعَكُ فِي الْمَسْجِدِ إِذْ جَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى دَخَلَ الْمَسْجِدَ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ مَنْ أَحَسَّ الْفَتَى الدَّوْسِيَّ ‏"‏ ‏.‏ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ ‏.‏ فَقَالَ رَجُلٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ هُوَ ذَا يُوعَكُ فِي جَانِبِ الْمَسْجِدِ فَأَقْبَلَ يَمْشِي حَتَّى انْتَهَى إِلَىَّ فَوَضَعَ يَدَهُ عَلَىَّ فَقَالَ لِي مَعْرُوفًا فَنَهَضْتُ فَانْطَلَقَ يَمْشِي حَتَّى أَتَى مَقَامَهُ الَّذِي يُصَلِّي فِيهِ فَأَقْبَلَ عَلَيْهِمْ وَمَعَهُ صَفَّانِ مِنْ رِجَالٍ وَصَفٌّ مِنْ نِسَاءٍ أَوْ صَفَّانِ مِنْ نِسَاءٍ وَصَفٌّ مِنْ رِجَالٍ فَقَالَ ‏"‏ إِنْ أَنْسَانِي الشَّيْطَانُ شَيْئًا مِنْ صَلاَتِي فَلْيُسَبِّحِ الْقَوْمُ وَلْيُصَفِّقِ النِّسَاءُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَلَمْ يَنْسَ مِنْ صَلاَتِهِ شَيْئًا ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ مَجَالِسَكُمْ مَجَالِسَكُمْ ‏"‏ ‏.‏ زَادَ مُوسَى ‏"‏ هَا هُنَا ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ حَمِدَ اللَّهَ تَعَالَى وَأَثْنَى عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ أَمَّا بَعْدُ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ اتَّفَقُوا ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَى الرِّجَالِ فَقَالَ ‏"‏ هَلْ مِنْكُمُ الرَّجُلُ إِذَا أَتَى أَهْلَهُ فَأَغْلَقَ عَلَيْهِ بَابَهُ وَأَلْقَى عَلَيْهِ سِتْرَهُ وَاسْتَتَرَ بِسِتْرِ اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا نَعَمْ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ ثُمَّ يَجْلِسُ بَعْدَ ذَلِكَ فَيَقُولُ فَعَلْتُ كَذَا فَعَلْتُ كَذَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَسَكَتُوا قَالَ فَأَقْبَلَ عَلَى النِّسَاءِ فَقَالَ ‏"‏ هَلْ مِنْكُنَّ مَنْ تُحَدِّثُ ‏"‏ ‏.‏ فَسَكَتْنَ فَجَثَتْ فَتَاةٌ - قَالَ مُؤَمَّلٌ فِي حَدِيثِهِ فَتَاةٌ كَعَابٌ - عَلَى إِحْدَى رُكْبَتَيْهَا وَتَطَاوَلَتْ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِيَرَاهَا وَيَسْمَعَ كَلاَمَهَا فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّهُمْ لَيَتَحَدَّثُونَ وَإِنَّهُنَّ لَيَتَحَدَّثْنَهْ فَقَالَ ‏"‏ هَلْ تَدْرُونَ مَا مَثَلُ ذَلِكَ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّمَا ذَلِكَ مَثَلُ شَيْطَانَةٍ لَقِيَتْ شَيْطَانًا فِي السِّكَّةِ فَقَضَى مِنْهَا حَاجَتَهُ وَالنَّاسُ يَنْظُرُونَ إِلَيْهِ أَلاَ وَإِنَّ طِيبَ الرِّجَالِ مَا ظَهَرَ رِيحُهُ وَلَمْ يَظْهَرْ لَوْنُهُ أَلاَ إِنَّ طِيبَ النِّسَاءِ مَا ظَهَرَ لَوْنُهُ وَلَمْ يَظْهَرْ رِيحُهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ مِنْ هَا هُنَا حَفِظْتُهُ عَنْ مُؤَمَّلٍ وَمُوسَى ‏"‏ أَلاَ لاَ يُفْضِيَنَّ رَجُلٌ إِلَى رَجُلٍ وَلاَ امْرَأَةٌ إِلَى امْرَأَةٍ إِلاَّ إِلَى وَلَدٍ أَوْ وَالِدٍ ‏"‏ ‏.‏ وَذَكَرَ ثَالِثَةً فَأُنْسِيتُهَا وَهُوَ فِي حَدِيثِ مُسَدَّدٍ وَلَكِنِّي لَمْ أُتْقِنْهُ كَمَا أُحِبُّ وَقَالَ مُوسَى حَدَّثَنَا حَمَّادٌ عَنِ الْجُرَيْرِيِّ عَنْ أَبِي نَضْرَةَ عَنِ الطُّفَاوِيِّ ‏.‏

Abu Nazra rivoyat qiladi: Tufovalik bir keksa kishi menga shunday dedi: «Men Madinada Abu Hurayra (roziyallohu anhu)ning mehmoni boʻldim. Paygʻambar ﷺ sahobalaridan undan koʻra ibodatga astoydil kirishadigan va mehmonni undan koʻra yaxshi izzat qiladigan biror kishini koʻrmadim. Bir kuni men uning yonida edim. U oʻz karavotida oʻtirgan, yonida ichida mayda toshlar yoki danaklar boʻlgan bir xalta bor edi. Pastroqda esa uning qora kanizagi (oʻtirgan) edi. U (Abu Hurayra) oʻsha (toshlar) bilan tasbeh aytar, xaltadagi narsa tugagach, uni kanizakka tashlar, kanizak esa ularni yigʻib, yana xaltaga solib, unga qaytarib berardi. Soʻng u: ‹Senga oʻzim va Rasululloh ﷺ haqida bir voqeani aytib bermaymi?› dedi. Men: ‹Albatta (ayting)›, dedim. U dedi: ‹Bir paytlar men masjidda isitma bilan yotgan edim. Shunda Rasululloh ﷺ kelib, masjidga kirdilar va: «Davslik yigitni kim koʻrdi?» dedilar. Buni uch marta (takror) aytdilar. Shunda bir kishi: «Ey Rasululloh, mana u masjidning bir chetida isitma bilan yotibdi», dedi. Bas, u zot yurib kela boshladilar, toki yonimga yetib keldilar va qoʻllarini ustimga qoʻyib, menga yoqimli (yaxshi) gap aytdilar. Shunda men turib ketdim. Soʻng u zot yurib, namoz oʻqiydigan joylariga keldilar va odamlarga yuzlandilar. Ular bilan birga ikki saf erkaklar va bir saf ayollar, yoki ikki saf ayollar va bir saf erkaklar bor edi. U zot: «Agar shayton namozimda biror narsani menga unuttirsa, qavm (erkaklar) ‹subhanalloh› desin, ayollar esa qarsak chalsin», dedilar. (Roviy) aytadi: Soʻng Rasululloh ﷺ namoz oʻqidilar va namozlaridan hech narsani unutmadilar. Keyin: «Joylaringizda (oʻtiring), joylaringizda (oʻtiring)!» dedilar.› Muso (oʻz rivoyatida): «Mana shu yerda» degan soʻzni qoʻshdi. ‹Soʻng u zot Alloh taologa hamd va sano aytdilar, keyin: «Ammo baʼd», dedilar.› — Soʻngra (roviylar) bir xil rivoyat qildilar: ‹Keyin u zot erkaklarga yuzlanib: «Sizlardan biror kishi xotinining oldiga kelib, eshigini yopib, pardasini tashlab, Allohning pardasi bilan yopinib (yaqinlik qilib), ‹falon ish qildim, falon ish qildim› deb (keyin) oʻtiradigan biror kishi bormi?» dedilar. Ular: «Ha (bor)», dedilar. (Roviy) aytadi: Shunda ular jim qolishdi. (Roviy) aytadi: Soʻng u zot ayollarga yuzlanib: «Sizlardan (bunday qilib) gapiradigan biror ayol bormi?» dedilar. Shunda ular ham jim qolishdi.› Bir qiz tizzalaridan biri bilan choʻkkalab oʻtirdi — Muʼammal oʻz rivoyatida «boʻyga yetgan (toʻla) qiz» dedi — va Rasululloh ﷺ uni koʻrishlari va soʻzini eshitishlari uchun qad rostladi-da: ‹Ey Rasululloh, darhaqiqat ular (erkaklar) ham gapirar ekan, ular (ayollar) ham gapirar ekan›, dedi. U zot: «Bunday qilishning misoli nima ekanini bilasizlarmi?» dedilar va: «Albatta, buning misoli xuddi koʻchada bir erkak shaytonni uchratib, odamlar qarab turgan holda, undan oʻz hojatini chiqaradigan urgʻochi shaytonga oʻxshaydi. Ogoh boʻlinglar! Erkaklarning atri — hidi bilinib, rangi bilinmaydigan (atr)dir. Ogoh boʻlinglar! Ayollarning atri — rangi bilinib, hidi bilinmaydigan (atr)dir», dedilar. Abu Dovud aytadi: Mana shu yerdan (boshlab) men uni Muʼammal va Musodan yodladim: «Ogoh boʻlinglar! Bir erkak boshqa bir erkakka, bir ayol boshqa bir ayolga, farzandi yoki otasidan boshqaga, yalangʻoch tegmasin (badani bilan birga yotmasin)». U (roviy) uchinchisini ham zikr qildi, lekin men uni unutib qoʻydim. U Musaddadning rivoyatida bor, lekin men uni oʻzim istaganchalik mukammal yodlay olmadim. Muso: «Hammod bizga al-Jurayriydan, u Abu Nazradan, u at-Tufoviydan (rivoyat qildi)», dedi.Абу Назра ривоят қилади: Туфовалик бир кекса киши менга шундай деди: «Мен Мадинада Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)нинг меҳмони бўлдим. Пайғамбар ﷺ саҳобаларидан ундан кўра ибодатга астойдил киришадиган ва меҳмонни ундан кўра яхши иззат қиладиган бирор кишини кўрмадим. Бир куни мен унинг ёнида эдим. У ўз каравотида ўтирган, ёнида ичида майда тошлар ёки данаклар бўлган бир халта бор эди. Пастроқда эса унинг қора канизаги (ўтирган) эди. У (Абу Ҳурайра) ўша (тошлар) билан тасбеҳ айтар, халтадаги нарса тугагач, уни канизакка ташлар, канизак эса уларни йиғиб, яна халтага солиб, унга қайтариб берарди. Сўнг у: ‹Сенга ўзим ва Расулуллоҳ ﷺ ҳақида бир воқеани айтиб бермайми?› деди. Мен: ‹Албатта (айтинг)›, дедим. У деди: ‹Бир пайтлар мен масжидда иситма билан ётган эдим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ келиб, масжидга кирдилар ва: «Давслик йигитни ким кўрди?» дедилар. Буни уч марта (такрор) айтдилар. Шунда бир киши: «Эй Расулуллоҳ, мана у масжиднинг бир четида иситма билан ётибди», деди. Бас, у зот юриб кела бошладилар, токи ёнимга етиб келдилар ва қўлларини устимга қўйиб, менга ёқимли (яхши) гап айтдилар. Шунда мен туриб кетдим. Сўнг у зот юриб, намоз ўқийдиган жойларига келдилар ва одамларга юзландилар. Улар билан бирга икки саф эркаклар ва бир саф аёллар, ёки икки саф аёллар ва бир саф эркаклар бор эди. У зот: «Агар шайтон намозимда бирор нарсани менга унуттирса, қавм (эркаклар) ‹субҳаналлоҳ› десин, аёллар эса қарсак чалсин», дедилар. (Ровий) айтади: Сўнг Расулуллоҳ ﷺ намоз ўқидилар ва намозларидан ҳеч нарсани унутмадилар. Кейин: «Жойларингизда (ўтиринг), жойларингизда (ўтиринг)!» дедилар.› Мусо (ўз ривоятида): «Мана шу ерда» деган сўзни қўшди. ‹Сўнг у зот Аллоҳ таолога ҳамд ва сано айтдилар, кейин: «Аммо баъд», дедилар.› — Сўнгра (ровийлар) бир хил ривоят қилдилар: ‹Кейин у зот эркакларга юзланиб: «Сизлардан бирор киши хотинининг олдига келиб, эшигини ёпиб, пардасини ташлаб, Аллоҳнинг пардаси билан ёпиниб (яқинлик қилиб), ‹фалон иш қилдим, фалон иш қилдим› деб (кейин) ўтирадиган бирор киши борми?» дедилар. Улар: «Ҳа (бор)», дедилар. (Ровий) айтади: Шунда улар жим қолишди. (Ровий) айтади: Сўнг у зот аёлларга юзланиб: «Сизлардан (бундай қилиб) гапирадиган бирор аёл борми?» дедилар. Шунда улар ҳам жим қолишди.› Бир қиз тиззаларидан бири билан чўккалаб ўтирди — Муъаммал ўз ривоятида «бўйга етган (тўла) қиз» деди — ва Расулуллоҳ ﷺ уни кўришлари ва сўзини эшитишлари учун қад ростлади-да: ‹Эй Расулуллоҳ, дарҳақиқат улар (эркаклар) ҳам гапирар экан, улар (аёллар) ҳам гапирар экан›, деди. У зот: «Бундай қилишнинг мисоли нима эканини биласизларми?» дедилар ва: «Албатта, бунинг мисоли худди кўчада бир эркак шайтонни учратиб, одамлар қараб турган ҳолда, ундан ўз ҳожатини чиқарадиган урғочи шайтонга ўхшайди. Огоҳ бўлинглар! Эркакларнинг атри — ҳиди билиниб, ранги билинмайдиган (атр)дир. Огоҳ бўлинглар! Аёлларнинг атри — ранги билиниб, ҳиди билинмайдиган (атр)дир», дедилар. Абу Довуд айтади: Мана шу ердан (бошлаб) мен уни Муъаммал ва Мусодан ёдладим: «Огоҳ бўлинглар! Бир эркак бошқа бир эркакка, бир аёл бошқа бир аёлга, фарзанди ёки отасидан бошқага, яланғоч тегмасин (бадани билан бирга ётмасин)». У (ровий) учинчисини ҳам зикр қилди, лекин мен уни унутиб қўйдим. У Мусаддаднинг ривоятида бор, лекин мен уни ўзим истаганчалик мукаммал ёдлай олмадим. Мусо: «Ҳаммод бизга ал-Журайрийдан, у Абу Назрадан, у ат-Туфовийдан (ривоят қилди)», деди.

حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أَبِي خَالِدٍ، عَنْ قَيْسٍ، عَنْ جَرِيرٍ، قَالَ قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَلاَ تُرِيحُنِي مِنْ ذِي الْخَلَصَةِ ‏"‏‏.‏ فَقُلْتُ بَلَى‏.‏ فَانْطَلَقْتُ فِي خَمْسِينَ وَمِائَةِ فَارِسٍ مِنْ أَحْمَسَ وَكَانُوا أَصْحَابَ خَيْلٍ وَكُنْتُ لاَ أَثْبُتُ عَلَى الْخَيْلِ، فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَضَرَبَ يَدَهُ عَلَى صَدْرِي حَتَّى رَأَيْتُ أَثَرَ يَدِهِ فِي صَدْرِي وَقَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ ثَبِّتْهُ وَاجْعَلْهُ هَادِيًا مَهْدِيًّا ‏"‏‏.‏ قَالَ فَمَا وَقَعْتُ عَنْ فَرَسٍ بَعْدُ‏.‏ قَالَ وَكَانَ ذُو الْخَلَصَةِ بَيْتًا بِالْيَمَنِ لِخَثْعَمَ وَبَجِيلَةَ، فِيهِ نُصُبٌ تُعْبَدُ، يُقَالُ لَهُ الْكَعْبَةُ‏.‏ قَالَ فَأَتَاهَا فَحَرَّقَهَا بِالنَّارِ وَكَسَرَهَا‏.‏ قَالَ وَلَمَّا قَدِمَ جَرِيرٌ الْيَمَنَ كَانَ بِهَا رَجُلٌ يَسْتَقْسِمُ بِالأَزْلاَمِ فَقِيلَ لَهُ إِنَّ رَسُولَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم هَا هُنَا فَإِنْ قَدَرَ عَلَيْكَ ضَرَبَ عُنُقَكَ‏.‏ قَالَ فَبَيْنَمَا هُوَ يَضْرِبُ بِهَا إِذْ وَقَفَ عَلَيْهِ جَرِيرٌ فَقَالَ لَتَكْسِرَنَّهَا وَلَتَشْهَدَنَّ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ أَوْ لأَضْرِبَنَّ عُنُقَكَ‏.‏ قَالَ فَكَسَرَهَا وَشَهِدَ، ثُمَّ بَعَثَ جَرِيرٌ رَجُلاً مِنْ أَحْمَسَ يُكْنَى أَبَا أَرْطَاةَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم يُبَشِّرُهُ بِذَلِكَ، فَلَمَّا أَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ مَا جِئْتُ حَتَّى تَرَكْتُهَا كَأَنَّهَا جَمَلٌ أَجْرَبُ‏.‏ قَالَ فَبَرَّكَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَلَى خَيْلِ أَحْمَسَ وَرِجَالِهَا خَمْسَ مَرَّاتٍ‏.‏

(Qays, Jarirdan aytdi:) Rasululloh ﷺ menga: «Meni Zul-Xalasadan tinchitmaysanmi?» dedilar. Men: «Ha (tinchitaman)», dedim va Ahmasdan bir yuz ellik otliq bilan joʻnadim — ular ot egalari edi; men esa ot ustida (yaxshi) turolmas edim. Buni Paygʻambar ﷺga zikr qildim; u zot qoʻ llarini koʻkragimga urdilar, to men koʻkragimda qoʻ llarining izini koʻrdim, va: «Allohim, uni sobit qil, uni hidoyat qiluvchi, hidoyat topgan (qil)», dedilar. (Jarir) aytdi: Shundan keyin men hech qachon ot(ustidan) yiqilmadim. (Qays) aytdi: Zul-Xalasa Yamanda — Xasʼam va Bajila uchun — ichida ibodat qilinadigan butlar boʻ lgan bir uy edi, unga Kaʼba deyilardi. (Jarir) unga borib, uni olov bilan yoqdi va sindirdi. Jarir Yamanga kelganida, u yerda azlam (fol oʻqlari) bilan fol ochadigan bir kishi bor edi. Unga: «Rasululloh ﷺning elchisi mana shu yerda; agar u senga qodir boʻ lsa (qoʻ lga olsa), boʻ yningni uradi», deyildi. (Jarir) aytdi: U (kishi) u (oʻqlar) bilan fol ochayotgan paytda, Jarir uning ustida toʻxtab: «Albatta uni sindirasan va ‹Laa ilaaha illalloh› deb guvohlik berasan, yoki boʻ yningni uraman!» dedi. (Jarir) aytdi: U uni sindirdi va guvohlik berdi. Soʻng Jarir Ahmasdan Abu Artot deb kunyalangan bir kishini Paygʻambar ﷺga — buni xushxabar qilib yetkazish uchun — yubordi. U Paygʻambar ﷺning oldilariga kelganida: «Ey Allohning Rasuli, seni haq bilan yuborgan Zotga qasamki, men uni goʻyo qoʻtir tuyadek (qorayib) qoldirmagunimcha kelmadim», dedi. (Jarir) aytdi: Shunda Paygʻambar ﷺ Ahmasning otlari va kishilariga besh marta baraka (duosi) qildilar.(Қайс, Жарирдан айтди:) Расулуллоҳ ﷺ менга: «Мени Зул-Халасадан тинчитмайсанми?» дедилар. Мен: «Ҳа (тинчитаман)», дедим ва Аҳмасдан бир юз эллик отлиқ билан жўнадим — улар от эгалари эди; мен эса от устида (яхши) туролмас эдим. Буни Пайғамбар ﷺга зикр қилдим; у зот қў лларини кўкрагимга урдилар, то мен кўкрагимда қў лларининг изини кўрдим, ва: «Аллоҳим, уни собит қил, уни ҳидоят қилувчи, ҳидоят топган (қил)», дедилар. (Жарир) айтди: Шундан кейин мен ҳеч қачон от(устидан) йиқилмадим. (Қайс) айтди: Зул-Халаса Яманда — Хасъам ва Бажила учун — ичида ибодат қилинадиган бутлар бў лган бир уй эди, унга Каъба дейиларди. (Жарир) унга бориб, уни олов билан ёқди ва синдирди. Жарир Яманга келганида, у ерда азлам (фол ўқлари) билан фол очадиган бир киши бор эди. Унга: «Расулуллоҳ ﷺнинг элчиси мана шу ерда; агар у сенга қодир бў лса (қў лга олса), бў йнингни уради», дейилди. (Жарир) айтди: У (киши) у (ўқлар) билан фол очаётган пайтда, Жарир унинг устида тўхтаб: «Албатта уни синдирасан ва ‹Лаа илааҳа иллаллоҳ› деб гувоҳлик берасан, ёки бў йнингни ураман!» деди. (Жарир) айтди: У уни синдирди ва гувоҳлик берди. Сўнг Жарир Аҳмасдан Абу Артот деб куняланган бир кишини Пайғамбар ﷺга — буни хушхабар қилиб етказиш учун — юборди. У Пайғамбар ﷺнинг олдиларига келганида: «Эй Аллоҳнинг Расули, сени ҳақ билан юборган Зотга қасамки, мен уни гўё қўтир туядек (қорайиб) қолдирмагунимча келмадим», деди. (Жарир) айтди: Шунда Пайғамбар ﷺ Аҳмаснинг отлари ва кишиларига беш марта барака (дуоси) қилдилар.

وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا مُعْتَمِرُ بْنُ سُلَيْمَانَ، ح وَحَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ، إِبْرَاهِيمَ أَخْبَرَنَا جَرِيرٌ، وَالْمُعْتَمِرُ بْنُ سُلَيْمَانَ، كِلاَهُمَا عَنْ سُلَيْمَانَ التَّيْمِيِّ، بِهَذَا الإِسْنَادِ ‏.‏ وَانْتَهَى حَدِيثُ الْمُعْتَمِرِ عِنْدَ قَوْلِهِ ‏"‏ يُنَبِّهُ نَائِمَكُمْ وَيَرْجِعُ قَائِمَكُمْ ‏"‏ ‏.‏ وَقَالَ إِسْحَاقُ قَالَ جَرِيرٌ فِي حَدِيثِهِ ‏"‏ وَلَيْسَ أَنْ يَقُولَ هَكَذَا وَلَكِنْ يَقُولُ هَكَذَا ‏"‏ ‏.‏ يَعْنِي الْفَجْرَ هُوَ الْمُعْتَرِضُ وَلَيْسَ بِالْمُسْتَطِيلِ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «(U) uxlayotganlaringizni uygʻotadi va tik turganlaringizni (qiyomdagilarni) qaytaradi». Jarir oʻz hadisida: «(Tong) bunday boʻladigan emas, balki bunday boʻladi», — dedi, yaʼni tong koʻndalang (ufqqa yoyilgan) boʻladi, choʻzilib (tik) koʻtarilgan boʻlmaydi.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «(У) ухлаётганларингизни уйғотади ва тик турганларингизни (қиёмдагиларни) қайтаради». Жарир ўз ҳадисида: «(Тонг) бундай бўладиган эмас, балки бундай бўлади», — деди, яъни тонг кўндаланг (уфққа ёйилган) бўлади, чўзилиб (тик) кўтарилган бўлмайди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ حَدَّثَنِي سَلْمُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ النَّخَعِيُّ، عَنْ أَبِي زُرْعَةَ بْنِ عَمْرِو بْنِ جَرِيرٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ كَرِهَ الشِّكَالَ مِنَ الْخَيْلِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَقَدْ رَوَاهُ شُعْبَةُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ الْخَثْعَمِيِّ عَنْ أَبِي زُرْعَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ ‏.‏ وَأَبُو زُرْعَةَ بْنُ عَمْرِو بْنِ جَرِيرٍ اسْمُهُ هَرِمٌ ‏.‏ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حُمَيْدٍ الرَّازِيُّ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ عَنْ عُمَارَةَ بْنِ الْقَعْقَاعِ قَالَ قَالَ لِي إِبْرَاهِيمُ النَّخَعِيُّ إِذَا حَدَّثْتَنِي فَحَدِّثْنِي عَنْ أَبِي زُرْعَةَ فَإِنَّهُ حَدَّثَنِي مَرَّةً بِحَدِيثٍ ثُمَّ سَأَلْتُهُ بَعْدَ ذَلِكَ بِسِنِينَ فَمَا أَخْرَمَ مِنْهُ حَرْفًا ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ otlardagi shikolni (oldingi bir oyogʻi va keyingi qarama-qarshi oyogʻi oqligini) yoqtirmas edilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ отлардаги шиколни (олдинги бир оёғи ва кейинги қарама-қарши оёғи оқлигини) ёқтирмас эдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ يَحْيَى، بِإِسْنَادِهِ مِثْلَهُ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ قَالَ حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ عَنْ يَحْيَى، أَيْضًا مِنَ السُّنَّةِ كَمَا قَالَ جَرِيرٌ ‏.‏

Yahyodan oʻz isnodi bilan shunga oʻxshash (rivoyat qilindi). Abu Dovud aytdi: Hammod ibn Zayd ham Yahyodan, xuddi Jarir aytganidek, «sunnatdandir» deb (rivoyat) qildi.Яҳёдан ўз исноди билан шунга ўхшаш (ривоят қилинди). Абу Довуд айтди: Ҳаммод ибн Зайд ҳам Яҳёдан, худди Жарир айтганидек, «суннатдандир» деб (ривоят) қилди.

حَدَّثَنَا آدَمُ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الأَعْمَشِ، قَالَ سَمِعْتُ إِبْرَاهِيمَ، يُحَدِّثُ عَنْ هَمَّامِ بْنِ الْحَارِثِ، قَالَ رَأَيْتُ جَرِيرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ بَالَ ثُمَّ تَوَضَّأَ، وَمَسَحَ عَلَى خُفَّيْهِ، ثُمَّ قَامَ فَصَلَّى، فَسُئِلَ فَقَالَ رَأَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم صَنَعَ مِثْلَ هَذَا‏.‏ قَالَ إِبْرَاهِيمُ فَكَانَ يُعْجِبُهُمْ، لأَنَّ جَرِيرًا كَانَ مِنْ آخِرِ مَنْ أَسْلَمَ‏.‏

Ibrohim (Hammom ibn Horisdan) rivoyat qiladi: Hammom ibn Horis dedi: «Men Jarir ibn Abdullohning bavl qilayotganini koʻrdim. Soʻng u tahorat oldi va (hoʻl) qoʻllarini maxsilari ustiga surdi, turib namoz oʻqidi. Undan buni (soʻradilar); u Paygʻambar ﷺ ni shunday qilayotgan holda koʻrganini aytdi». Jarir kechroq Islomga kirganlardan boʻlgani uchun, ular bu rivoyatni (huzur bilan) qabul qildi.Иброҳим (Ҳаммом ибн Ҳорисдан) ривоят қилади: Ҳаммом ибн Ҳорис деди: «Мен Жарир ибн Абдуллоҳнинг бавл қилаётганини кўрдим. Сўнг у таҳорат олди ва (ҳўл) қўлларини махсилари устига сурди, туриб намоз ўқиди. Ундан буни (сўрадилар); у Пайғамбар ﷺ ни шундай қилаётган ҳолда кўрганини айтди». Жарир кечроқ Исломга кирганлардан бўлгани учун, улар бу ривоятни (ҳузур билан) қабул қилди.

وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَأَبُو كُرَيْبٍ قَالاَ حَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ، عَنْ هِشَامٍ، بِهَذَا الإِسْنَادِ وَلَمْ يَذْكُرْ فِي أَوَّلِ الْحَدِيثِ وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَصُومُهُ ‏.‏ وَقَالَ فِي آخِرِ الْحَدِيثِ وَتَرَكَ عَاشُورَاءَ فَمَنْ شَاءَ صَامَهُ وَمَنْ شَاءَ تَرَكَهُ ‏.‏ وَلَمْ يَجْعَلْهُ مِنْ قَوْلِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم كَرِوَايَةِ جَرِيرٍ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan shu maʼnoda rivoyat qilinadi, lekin u hadisning avvalida «Rasululloh ﷺ uni tutardilar» (degan soʻzni) zikr qilmadi va hadisning oxirida: «(U) Oshuroni tark qildi, bas kim xohlasa, uni tutdi, kim xohlasa, uni tark qildi», dedi. Hamda u buni Jarirning rivoyatidagi kabi Nabiy ﷺ ning soʻzi qilib (keltir)madi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан шу маънода ривоят қилинади, лекин у ҳадиснинг аввалида «Расулуллоҳ ﷺ уни тутардилар» (деган сўзни) зикр қилмади ва ҳадиснинг охирида: «(У) Ошурони тарк қилди, бас ким хоҳласа, уни тутди, ким хоҳласа, уни тарк қилди», деди. Ҳамда у буни Жарирнинг ривоятидаги каби Набий ﷺ нинг сўзи қилиб (келтир)мади.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ جَرِيرِ بْنِ حَازِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي رَجَاءٍ، عَنْ سَمُرَةَ بْنِ جُنْدَبٍ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِذَا صَلَّى بِنَا الصُّبْحَ أَقْبَلَ عَلَى النَّاسِ بِوَجْهِهِ وَقَالَ ‏"‏ هَلْ رَأَى أَحَدٌ مِنْكُمُ اللَّيْلَةَ رُؤْيَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَيُرْوَى هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ عَوْفٍ وَجَرِيرِ بْنِ حَازِمٍ عَنْ أَبِي رَجَاءٍ عَنْ سَمُرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي قِصَّةٍ طَوِيلَةٍ ‏.‏ قَالَ وَهَكَذَا رَوَى مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ وَهْبِ بْنِ جَرِيرٍ مُخْتَصَرًا ‏.‏

Samura ibn Jundub (roziyallohu anhu) aytadi: Paygʻambar ﷺ bizga subh (bomdod) namozini oʻqib boʻlganlaridan soʻng yuzlarini odamlarga qaratib: «Sizlardan kim bu kecha tush koʻrdi?», derdilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Bu hadis Avf va Jarir ibn Hozimdan, ular Abu Rajodan, u Samuradan, u Paygʻambar ﷺdan uzun bir qissa ichida rivoyat qilinadi. Muhammad ibn Bashshor bu hadisni Vahb ibn Jarirdan shu tarzda qisqacha rivoyat qilgan.Самура ибн Жундуб (розияллоҳу анҳу) айтади: Пайғамбар ﷺ бизга субҳ (бомдод) намозини ўқиб бўлганларидан сўнг юзларини одамларга қаратиб: «Сизлардан ким бу кеча туш кўрди?», дердилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бу ҳадис Авф ва Жарир ибн Ҳозимдан, улар Абу Ражодан, у Самурадан, у Пайғамбар ﷺдан узун бир қисса ичида ривоят қилинади. Муҳаммад ибн Башшор бу ҳадисни Ваҳб ибн Жарирдан шу тарзда қисқача ривоят қилган.