Omir ash-Sha'biy

حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ ابْنُ عُلَيَّةَ، حَدَّثَنَا خَالِدٌ الْحَذَّاءُ، عَنِ ابْنِ أَشْوَعَ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، حَدَّثَنِي كَاتِبُ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ، قَالَ كَتَبَ مُعَاوِيَةُ إِلَى الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ أَنِ اكْتُبْ، إِلَىَّ بِشَىْءٍ سَمِعْتَهُ مِنَ النَّبِيِّ، صلى الله عليه وسلم‏.‏ فَكَتَبَ إِلَيْهِ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ كَرِهَ لَكُمْ ثَلاَثًا قِيلَ وَقَالَ، وَإِضَاعَةَ الْمَالِ، وَكَثْرَةَ السُّؤَالِ ‏"‏‏.‏

Shaʼbiy (Mugʻira ibn Shuʼba kotibidan) rivoyat qiladi: Muoviya Mugʻira ibn Shuʼbaga: «Menga — Paygʻambar ﷺ dan eshitgan biror narsangni — yoz», — deb (xat) yozdi. Bas, Mugʻira yozdi: Men Paygʻambar ﷺ ning shunday deganini eshitdim: «Alloh sizlar uchun uch narsani yomon koʻrdi: birinchisi — behuda (foydasiz) gap-soʻz (yaʼni koʻp gapirish yoki birovlar haqida gapirish); ikkinchisi — molni (isrofgarchilik bilan) zoye qilish; uchinchisi — koʻp savol berish (nizoli diniy masalalarda) yoki (juda muhtoj boʻlmay turib) odamlardan (biror narsa) soʻrash».Шаъбий (Муғира ибн Шуъба котибидан) ривоят қилади: Муовия Муғира ибн Шуъбага: «Менга — Пайғамбар ﷺ дан эшитган бирор нарсангни — ёз», — деб (хат) ёзди. Бас, Муғира ёзди: Мен Пайғамбар ﷺ нинг шундай деганини эшитдим: «Аллоҳ сизлар учун уч нарсани ёмон кўрди: биринчиси — беҳуда (фойдасиз) гап-сўз (яъни кўп гапириш ёки бировлар ҳақида гапириш); иккинчиси — молни (исрофгарчилик билан) зое қилиш; учинчиси — кўп савол бериш (низоли диний масалаларда) ёки (жуда муҳтож бўлмай туриб) одамлардан (бирор нарса) сўраш».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلاَمٍ، قَالَ أَخْبَرَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ مُطَرِّفٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ أَبِي جُحَيْفَةَ، قَالَ قُلْتُ لِعَلِيٍّ هَلْ عِنْدَكُمْ كِتَابٌ قَالَ لاَ، إِلاَّ كِتَابُ اللَّهِ، أَوْ فَهْمٌ أُعْطِيَهُ رَجُلٌ مُسْلِمٌ، أَوْ مَا فِي هَذِهِ الصَّحِيفَةِ‏.‏ قَالَ قُلْتُ فَمَا فِي هَذِهِ الصَّحِيفَةِ قَالَ الْعَقْلُ، وَفَكَاكُ الأَسِيرِ، وَلاَ يُقْتَلُ مُسْلِمٌ بِكَافِرٍ‏.‏

Ash-Shaʼbiy rivoyat qiladi: Abu Juhayfa dedi: «Men Alidan: ‹Sizda (Qurʼondan boshqa) Paygʻambar ﷺ ga nozil qilingan biror kitob bormi?› — deb soʻradim. Ali: ‹Yoʻq, faqat Allohning Kitobi, yoki musulmonga berilgan (Qurʼonni) tushunish (qobiliyati), yoki shu sahifadagi (narsa)›, — dedi. Men: ‹Bu sahifada nima bor?› — dedim. Ali: ‹(Unda) diyya (qon evazi), asirlarni ozod qilish va kofir (oʻldirilgani) uchun musulmon qisos qilib oʻldirilmasligi (haqida)›, — dedi».Аш-Шаъбий ривоят қилади: Абу Жуҳайфа деди: «Мен Алидан: ‹Сизда (Қуръондан бошқа) Пайғамбар ﷺ га нозил қилинган бирор китоб борми?› — деб сўрадим. Али: ‹Йўқ, фақат Аллоҳнинг Китоби, ёки мусулмонга берилган (Қуръонни) тушуниш (қобилияти), ёки шу саҳифадаги (нарса)›, — деди. Мен: ‹Бу саҳифада нима бор?› — дедим. Али: ‹(Унда) дийя (қон эвази), асирларни озод қилиш ва кофир (ўлдирилгани) учун мусулмон қисос қилиб ўлдирилмаслиги (ҳақида)›, — деди».

حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبِي خَالِدٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، أَنَّ ابْنَ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ كَانَ إِذَا سَلَّمَ عَلَى ابْنِ جَعْفَرٍ قَالَ السَّلاَمُ عَلَيْكَ يَا ابْنَ ذِي الْجَنَاحَيْنِ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) Ibn Jaʼfarga salom berganida: «Assalomu alayka, ey ikki qanot egasining oʻgʻli», derdi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) Ибн Жаъфарга салом берганида: «Ассалому алайка, эй икки қанот эгасининг ўғли», дерди.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا عَبْثَرُ، عَنْ حُصَيْنٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ بَشِيرٍ، قَالَ أُغْمِيَ عَلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ رَوَاحَةَ بِهَذَا، فَلَمَّا مَاتَ لَمْ تَبْكِ عَلَيْهِ‏.‏

(Shaʼbiy, Nuʼmon ibn Bashirdan rivoyat qildi:) Abdulloh ibn Ravoha bu (voqea) bilan behush boʻ ldi. U vafot etganida, (singlisi) unga yigʻlamadi.(Шаъбий, Нуъмон ибн Баширдан ривоят қилди:) Абдуллоҳ ибн Равоҳа бу (воқеа) билан беҳуш бў лди. У вафот этганида, (синглиси) унга йиғламади.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ حُصَيْنٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ عَدِيٍّ، قَالَ أَخَذَ عَدِيٌّ عِقَالاً أَبْيَضَ وَعِقَالاً أَسْوَدَ حَتَّى كَانَ بَعْضُ اللَّيْلِ نَظَرَ فَلَمْ يَسْتَبِينَا، فَلَمَّا أَصْبَحَ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ، جَعَلْتُ تَحْتَ وِسَادَتِي‏.‏ قَالَ ‏"‏ إِنَّ وِسَادَكَ إِذًا لَعَرِيضٌ أَنْ كَانَ الْخَيْطُ الأَبْيَضُ وَالأَسْوَدُ تَحْتَ وِسَادَتِكَ ‏"‏‏.‏

(Shaʼbiy, Adiy (ibn Hotim)dan aytdi:) Adiy bir oq ip (iqol) va bir qora ip oldi, to kechaning bir qismi boʻ lguncha (ularga) qaradi, lekin ular (bir-biridan) ajralmadi (ajratib koʻrolmadi). Tong otganida: «Ey Allohning Rasuli, men (ularni) yostigʻim ostiga qoʻ ydim», dedi. U zot: «Boʻ lmasa, sening yostigʻing juda keng ekan — oq ip bilan qora ip sening yostigʻing ostida boʻ lsa (yaʼni oyatdagi ip — tong yorugʻligi-yu kecha qorongʻ usi)», dedilar.(Шаъбий, Адий (ибн Ҳотим)дан айтди:) Адий бир оқ ип (иқол) ва бир қора ип олди, то кечанинг бир қисми бў лгунча (уларга) қаради, лекин улар (бир-биридан) ажралмади (ажратиб кўролмади). Тонг отганида: «Эй Аллоҳнинг Расули, мен (уларни) ёстиғим остига қў йдим», деди. У зот: «Бў лмаса, сенинг ёстиғинг жуда кенг экан — оқ ип билан қора ип сенинг ёстиғинг остида бў лса (яъни оятдаги ип — тонг ёруғлиги-ю кеча қоронғ уси)», дедилар.

حَدَّثَنَا آدَمُ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، حَدَّثَنَا سَلَمَةُ بْنُ كُهَيْلٍ، قَالَ سَمِعْتُ الشَّعْبِيَّ، يُحَدِّثُ عَنْ عَلِيٍّ، رضى الله عنه حِينَ رَجَمَ الْمَرْأَةَ يَوْمَ الْجُمُعَةِ وَقَالَ قَدْ رَجَمْتُهَا بِسُنَّةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏

(Shaʼbiy Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qildiki,) U (Ali) bir ayolni juma kuni rajm qildi va: «Men uni Rasululloh ﷺning sunnatlari bilan rajm qildim», dedi.(Шаъбий Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилдики,) У (Али) бир аёлни жума куни ражм қилди ва: «Мен уни Расулуллоҳ ﷺнинг суннатлари билан ражм қилдим», деди.

حَدَّثَنَا صَدَقَةُ بْنُ الْفَضْلِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ عُيَيْنَةَ، حَدَّثَنَا مُطَرِّفٌ، قَالَ سَمِعْتُ الشَّعْبِيَّ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا جُحَيْفَةَ، قَالَ سَأَلْتُ عَلِيًّا ـ رضى الله عنه ـ هَلْ عِنْدَكُمْ شَىْءٌ مَا لَيْسَ فِي الْقُرْآنِ وَقَالَ مَرَّةً مَا لَيْسَ عِنْدَ النَّاسِ فَقَالَ وَالَّذِي فَلَقَ الْحَبَّ وَبَرَأَ النَّسَمَةَ مَا عِنْدَنَا إِلاَّ مَا فِي الْقُرْآنِ، إِلاَّ فَهْمًا يُعْطَى رَجُلٌ فِي كِتَابِهِ، وَمَا فِي الصَّحِيفَةِ‏.‏ قُلْتُ وَمَا فِي الصَّحِيفَةِ قَالَ الْعَقْلُ، وَفِكَاكُ الأَسِيرِ، وَأَنْ لاَ يُقْتَلَ مُسْلِمٌ بِكَافِرٍ‏.‏

(Shaʼbiy aytdi: Men Abu Juhayfaning shunday deganini eshitdim:) Men Ali (roziyallohu anhu)dan: «Sizlarda Qurʼonda yoʻq biror narsa bormi?» — bir safar: «odamlarda yoʻq (narsa)mi?» — deb soʻradim. U: «Donni yorgan (undirgan) va jonni yaratgan Zotga qasamki, bizda Qurʼondagi (narsa)dan — va bir kishiga oʻz Kitobida beriladigan fahmdan (tushunchadan) hamda mana shu sahifadagi (narsa)dan — boshqa hech narsa yoʻq», dedi. Men: «Sahifada nima bor?» dedim. U: «Aql (diyat hukmlari), asirning fidyasi (toʻlovi) va musulmon kofir (oʻrniga qasosan) oʻldirilmasligi (hukmi)», dedi.(Шаъбий айтди: Мен Абу Жуҳайфанинг шундай деганини эшитдим:) Мен Али (розияллоҳу анҳу)дан: «Сизларда Қуръонда йўқ бирор нарса борми?» — бир сафар: «одамларда йўқ (нарса)ми?» — деб сўрадим. У: «Донни ёрган (ундирган) ва жонни яратган Зотга қасамки, бизда Қуръондаги (нарса)дан — ва бир кишига ўз Китобида бериладиган фаҳмдан (тушунчадан) ҳамда мана шу саҳифадаги (нарса)дан — бошқа ҳеч нарса йўқ», деди. Мен: «Саҳифада нима бор?» дедим. У: «Ақл (дият ҳукмлари), асирнинг фидяси (тўлови) ва мусулмон кофир (ўрнига қасосан) ўлдирилмаслиги (ҳукми)», деди.