Omir ash-Sha'biy

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، أَخْبَرَنَا هُشَيْمٌ، عَنْ صَالِحِ بْنِ صَالِحٍ الْهَمْدَانِيِّ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، قَالَ رَأَيْتُ رَجُلاً مِنْ أَهْلِ خُرَاسَانَ سَأَلَ الشَّعْبِيَّ فَقَالَ يَا أَبَا عَمْرٍو إِنَّ مَنْ قِبَلَنَا مِنْ أَهْلِ خُرَاسَانَ يَقُولُونَ فِي الرَّجُلِ إِذَا أَعْتَقَ أَمَتَهُ ثُمَّ تَزَوَّجَهَا فَهُوَ كَالرَّاكِبِ بَدَنَتَهُ ‏.‏ فَقَالَ الشَّعْبِيُّ حَدَّثَنِي أَبُو بُرْدَةَ بْنُ أَبِي مُوسَى عَنْ أَبِيهِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ ثَلاَثَةٌ يُؤْتَوْنَ أَجْرَهُمْ مَرَّتَيْنِ رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ آمَنَ بِنَبِيِّهِ وَأَدْرَكَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَآمَنَ بِهِ وَاتَّبَعَهُ وَصَدَّقَهُ فَلَهُ أَجْرَانِ وَعَبْدٌ مَمْلُوكٌ أَدَّى حَقَّ اللَّهِ تَعَالَى وَحَقَّ سَيِّدِهِ فَلَهُ أَجْرَانِ وَرَجُلٌ كَانَتْ لَهُ أَمَةٌ فَغَذَاهَا فَأَحْسَنَ غِذَاءَهَا ثُمَّ أَدَّبَهَا فَأَحْسَنَ أَدَبَهَا ثُمَّ أَعْتَقَهَا وَتَزَوَّجَهَا فَلَهُ أَجْرَانِ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ الشَّعْبِيُّ لِلْخُرَاسَانِيِّ خُذْ هَذَا الْحَدِيثَ بِغَيْرِ شَىْءٍ ‏.‏ فَقَدْ كَانَ الرَّجُلُ يَرْحَلُ فِيمَا دُونَ هَذَا إِلَى الْمَدِينَةِ ‏.‏ وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ، ح وَحَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، ح وَحَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاذٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، كُلُّهُمْ عَنْ صَالِحِ بْنِ صَالِحٍ، بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ ‏.‏

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Uch (toifa) borki, ularga ajrlari (savoblari) ikki marta beriladi: kitob ahlidan boʻlgan bir kishiki, oʻz paygʻambariga iymon keltirgan, soʻng Paygʻambar ﷺ ga (zamondosh boʻlib) yetishgan-da, unga iymon keltirgan, unga ergashgan va uni tasdiqlagan boʻlsa — unga ikki ajr (bor); va Alloh taoloning haqini hamda xoʻjasining haqini ado etgan qul (mamluk) — unga ikki ajr (bor); va bir kishiki, uning bir choʻrisi boʻlib, uni (yaxshi) boqib, ozigʻini chiroyli qilgan, soʻng unga odob berib, odobini chiroyli qilgan, keyin uni ozod qilib, unga uylangan boʻlsa — unga ikki ajr (bor)», dedilar.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Уч (тоифа) борки, уларга ажрлари (савоблари) икки марта берилади: китоб аҳлидан бўлган бир кишики, ўз пайғамбарига иймон келтирган, сўнг Пайғамбар ﷺ га (замондош бўлиб) етишган-да, унга иймон келтирган, унга эргашган ва уни тасдиқлаган бўлса — унга икки ажр (бор); ва Аллоҳ таолонинг ҳақини ҳамда хўжасининг ҳақини адо этган қул (мамлук) — унга икки ажр (бор); ва бир кишики, унинг бир чўриси бўлиб, уни (яхши) боқиб, озиғини чиройли қилган, сўнг унга одоб бериб, одобини чиройли қилган, кейин уни озод қилиб, унга уйланган бўлса — унга икки ажр (бор)», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ الأَشْجَعِيُّ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبْجَرَ، قَالَ سَمِعْتُ الشَّعْبِيَّ، يَقُولُ سَمِعْتُ الْمُغِيرَةَ بْنَ شُعْبَةَ، يَقُولُ عَلَى الْمِنْبَرِ إِنَّ مُوسَى - عَلَيْهِ السَّلاَمُ - سَأَلَ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ عَنْ أَخَسِّ أَهْلِ الْجَنَّةِ مِنْهَا حَظًّا ‏.‏ وَسَاقَ الْحَدِيثَ بِنَحْوِهِ ‏.‏

Mugʻiyra ibn Shuʼba (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi — u minbar ustida shunday derdi: «Albatta Muso — alayhissalom — Alloh azza va jalladan jannat ahlidan undan ulushi eng kam (xasis) boʻlgani haqida soʻradi». Va u hadisni shunga oʻxshash (tarzda) keltirdi.Муғийра ибн Шуъба (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади — у минбар устида шундай дерди: «Албатта Мусо — алайҳиссалом — Аллоҳ азза ва жалладан жаннат аҳлидан ундан улуши энг кам (хасис) бўлгани ҳақида сўради». Ва у ҳадисни шунга ўхшаш (тарзда) келтирди.

حَدَّثَنَا حَسَنُ بْنُ الرَّبِيعِ، وَمُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ، إِدْرِيسَ عَنِ الشَّيْبَانِيِّ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَلَّى عَلَى قَبْرٍ بَعْدَ مَا دُفِنَ فَكَبَّرَ عَلَيْهِ أَرْبَعًا ‏.‏ قَالَ الشَّيْبَانِيُّ فَقُلْتُ لِلشَّعْبِيِّ مَنْ حَدَّثَكَ بِهَذَا قَالَ الثِّقَةُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبَّاسٍ ‏.‏ هَذَا لَفْظُ حَدِيثِ حَسَنٍ وَفِي رِوَايَةِ ابْنِ نُمَيْرٍ قَالَ انْتَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى قَبْرٍ رَطْبٍ فَصَلَّى عَلَيْهِ وَصَفُّوا خَلْفَهُ وَكَبَّرَ أَرْبَعًا ‏.‏ قُلْتُ لِعَامِرٍ مَنْ حَدَّثَكَ قَالَ الثِّقَةُ مَنْ شَهِدَهُ ابْنُ عَبَّاسٍ ‏.‏

Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ (mayyit) dafn etilganidan keyin qabrga (janoza) namozini oʻqib, unga toʻrt marta takbir aytdilar. Ibn Numayrning rivoyatida esa: Rasululloh ﷺ yangi (qazilgan) qabr oldiga keldilar va unga (janoza) namozini oʻqidilar, (sahobalar) ortlarida safga turdilar va u zot toʻrt marta takbir aytdilar.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ (маййит) дафн этилганидан кейин қабрга (жаноза) намозини ўқиб, унга тўрт марта такбир айтдилар. Ибн Нумайрнинг ривоятида эса: Расулуллоҳ ﷺ янги (қазилган) қабр олдига келдилар ва унга (жаноза) намозини ўқидилар, (саҳобалар) ортларида сафга турдилар ва у зот тўрт марта такбир айтдилар.

حَدَّثَنِي زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، أَخْبَرَنَا سَيَّارٌ، وَحُصَيْنٌ، وَمُغِيرَةُ، وَأَشْعَثُ، وَمُجَالِدٌ وَإِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبِي خَالِدٍ وَدَاوُدُ كُلُّهُمْ عَنِ الشَّعْبِيِّ، قَالَ دَخَلْتُ عَلَى فَاطِمَةَ بِنْتِ قَيْسٍ فَسَأَلْتُهَا عَنْ قَضَاءِ، رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَيْهَا فَقَالَتْ طَلَّقَهَا زَوْجُهَا الْبَتَّةَ ‏.‏ فَقَالَتْ فَخَاصَمْتُهُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي السُّكْنَى وَالنَّفَقَةِ - قَالَتْ - فَلَمْ يَجْعَلْ لِي سُكْنَى وَلاَ نَفَقَةً وَأَمَرَنِي أَنْ أَعْتَدَّ فِي بَيْتِ ابْنِ أُمِّ مَكْتُومٍ ‏.‏

Fotima bint Qays (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Eri uni batta (qatʼiy) taloq qildi», dedi. (Fotima yana): «Men turar joy va nafaqa (masalasi)da u bilan Rasululloh ﷺ ning oldida daʼvolashdim», dedi. (Fotima yana): «U zot menga na turar joy, na nafaqa belgilab berdilar va menga Ibn Ummu Maktumning uyida idda oʻtkazishni buyurdilar», dedi.Фотима бинт Қайс (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Эри уни батта (қатъий) талоқ қилди», деди. (Фотима яна): «Мен турар жой ва нафақа (масаласи)да у билан Расулуллоҳ ﷺ нинг олдида даъволашдим», деди. (Фотима яна): «У зот менга на турар жой, на нафақа белгилаб бердилар ва менга Ибн Умму Мактумнинг уйида идда ўтказишни буюрдилар», деди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَبِيبٍ، حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ الْحَارِثِ الْهُجَيْمِيُّ، حَدَّثَنَا قُرَّةُ، حَدَّثَنَا سَيَّارٌ، أَبُو الْحَكَمِ حَدَّثَنَا الشَّعْبِيُّ، قَالَ دَخَلْنَا عَلَى فَاطِمَةَ بِنْتِ قَيْسٍ فَأَتْحَفَتْنَا بِرُطَبِ ابْنِ طَابٍ وَسَقَتْنَا سَوِيقَ سُلْتٍ فَسَأَلْتُهَا عَنِ الْمُطَلَّقَةِ، ثَلاَثًا أَيْنَ تَعْتَدُّ قَالَتْ طَلَّقَنِي بَعْلِي ثَلاَثًا فَأَذِنَ لِي النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَنْ أَعْتَدَّ فِي أَهْلِي ‏.

Fotima bint Qays (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Eshim meni uch (taloq bilan) taloq qildi, Nabiy ﷺ menga oʻz ahlim (oilam) ichida idda oʻtkazishimga izn berdilar», dedi.Фотима бинт Қайс (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Эшим мени уч (талоқ билан) талоқ қилди, Набий ﷺ менга ўз аҳлим (оилам) ичида идда ўтказишимга изн бердилар», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ ابْنُ عُلَيَّةَ، عَنْ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ، حَدَّثَنِي ابْنُ أَشْوَعَ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، حَدَّثَنِي كَاتِبُ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ، قَالَ كَتَبَ مُعَاوِيَةُ إِلَى الْمُغِيرَةِ اكْتُبْ إِلَىَّ بِشَىْءٍ سَمِعْتَهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ فَكَتَبَ إِلَيْهِ أَنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ كَرِهَ لَكُمْ ثَلاَثًا قِيلَ وَقَالَ وَإِضَاعَةَ الْمَالِ وَكَثْرَةَ السُّؤَالِ ‏"‏ ‏.‏

Mugʻira ibn Shuʼba (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Muoviya Mugʻiraga: «Menga Rasululloh ﷺ dan eshitgan biror narsangni yozib yubor», deb yozdi. Shunda u (Mugʻira) unga yozdi: «Men Rasululloh ﷺ ni: ‹Albatta, Alloh sizlar uchun uch narsani yomon koʻrdi: ‹falon shunday dedi, falon bunday dedi›, deb (behuda) gap tarqatishni, molni zoye qilishni va koʻp soʻrashni›, — deganlarini eshitdim».Муғира ибн Шуъба (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Муовия Муғирага: «Менга Расулуллоҳ ﷺ дан эшитган бирор нарсангни ёзиб юбор», деб ёзди. Шунда у (Муғира) унга ёзди: «Мен Расулуллоҳ ﷺ ни: ‹Албатта, Аллоҳ сизлар учун уч нарсани ёмон кўрди: ‹фалон шундай деди, фалон бундай деди›, деб (беҳуда) гап тарқатишни, молни зое қилишни ва кўп сўрашни›, — деганларини эшитдим».

وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْوَلِيدِ بْنِ عَبْدِ الْحَمِيدِ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ مَسْرُوقٍ، حَدَّثَنَا الشَّعْبِيُّ، قَالَ سَمِعْتُ عَدِيَّ بْنَ حَاتِمٍ، - وَكَانَ لَنَا جَارًا وَدَخِيلاً وَرَبِيطًا بِالنَّهْرَيْنِ - أَنَّهُ سَأَلَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ أُرْسِلُ كَلْبِي فَأَجِدُ مَعَ كَلْبِي كَلْبًا قَدْ أَخَذَ لاَ أَدْرِي أَيُّهُمَا أَخَذَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَلاَ تَأْكُلْ فَإِنَّمَا سَمَّيْتَ عَلَى كَلْبِكَ وَلَمْ تُسَمِّ عَلَى غَيْرِهِ ‏"‏ ‏.‏

Adiy ibn Hotim (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Men itimni yuboraman, soʻng itim bilan birga (ovni) olib boʻlgan boshqa bir itni topaman, qaysi biri olganini bilmayman», dedim. U zot: «Unda yema, chunki sen oʻz itingga (Allohning) nomini aytgansan, boshqasiga aytmagansan», dedilar.Адий ибн Ҳотим (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Мен итимни юбораман, сўнг итим билан бирга (овни) олиб бўлган бошқа бир итни топаман, қайси бири олганини билмайман», дедим. У зот: «Унда ема, чунки сен ўз итингга (Аллоҳнинг) номини айтгансан, бошқасига айтмагансан», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَبِيبٍ الْحَارِثِيُّ، حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ الْحَارِثِ الْهُجَيْمِيُّ أَبُو عُثْمَانَ، حَدَّثَنَا قُرَّةُ، حَدَّثَنَا سَيَّارٌ أَبُو الْحَكَمِ، حَدَّثَنَا الشَّعْبِيُّ، قَالَ دَخَلْنَا عَلَى فَاطِمَةَ بِنْتِ قَيْسٍ فَأَتْحَفَتْنَا بِرُطَبٍ يُقَالُ لَهُ رُطَبُ ابْنِ طَابٍ وَأَسْقَتْنَا سَوِيقَ سُلْتٍ فَسَأَلْتُهَا عَنِ الْمُطَلَّقَةِ، ثَلاَثًا أَيْنَ تَعْتَدُّ قَالَتْ طَلَّقَنِي بَعْلِي ثَلاَثًا فَأَذِنَ لِيَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَنْ أَعْتَدَّ فِي أَهْلِي - قَالَتْ - فَنُودِيَ فِي النَّاسِ إِنَّ الصَّلاَةَ جِامِعَةً - قَالَتْ - فَانْطَلَقْتُ فِيمَنِ انْطَلَقَ مِنَ النَّاسِ - قَالَتْ - فَكُنْتُ فِي الصَّفِّ الْمُقَدَّمِ مِنَ النِّسَاءِ وَهُوَ يَلِي الْمُؤَخَّرَ مِنَ الرِّجَالِ - قَالَتْ - فَسَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ عَلَى الْمِنْبَرِ يَخْطُبُ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّ بَنِي عَمٍّ لِتَمِيمٍ الدَّارِيِّ رَكِبُوا فِي الْبَحْرِ ‏"‏ ‏.‏ وَسَاقَ الْحَدِيثَ وَزَادَ فِيهِ قَالَتْ فَكَأَنَّمَا أَنْظُرُ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَأَهْوَى بِمِخْصَرَتِهِ إِلَى الأَرْضِ وَقَالَ ‏"‏ هَذِهِ طَيْبَةُ ‏"‏ ‏.‏ يَعْنِي الْمَدِينَةَ ‏.‏

Foatima bint Qays (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: biz Foatima bint Qaysning oldiga kirdik, u bizni «Ibn Tob xurmosi» deb ataladigan xurmo bilan siyladi va bizga arpa savigʻini (ichimligini) ichirdi. Men undan uch taloq qoʻyilgan ayol qayerda idda oʻtirishi haqida soʻradim. U dedi: meni erim uch taloq qoʻydi, shunda Nabiy ﷺ menga oʻz oilamda idda oʻtirishimga izn berdilar. (U) dedi: soʻng odamlarga «namozga, jamoatga (yigʻiling)» deb nido qilindi. (U) dedi: men ham yoʻlga chiqqan odamlar qatorida (masjidga) bordim. (U) dedi: men ayollarning oldingi safida edim, u erkaklarning ortki safiga tutash edi. (U) dedi: men Nabiy ﷺ minbar ustida xutba qilib turib: «Tamim ad-Doriyning amakivachchalari dengizga (kemaga) minishgan edi» deganlarini eshitdim. Va u hadisni zikr qildi hamda unda quyidagini qoʻshib aytdi: (Foatima) dedi: men goʻyo Nabiy ﷺ ga qarab turgandekman — u zot tayoqchalari bilan yer tomon ishora qilib: «Bu — Toyba», yaʼni Madina, dedilar.Фоатима бинт Қайс (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: биз Фоатима бинт Қайснинг олдига кирдик, у бизни «Ибн Тоб хурмоси» деб аталадиган хурмо билан сийлади ва бизга арпа савиғини (ичимлигини) ичирди. Мен ундан уч талоқ қўйилган аёл қаерда идда ўтириши ҳақида сўрадим. У деди: мени эрим уч талоқ қўйди, шунда Набий ﷺ менга ўз оиламда идда ўтиришимга изн бердилар. (У) деди: сўнг одамларга «намозга, жамоатга (йиғилинг)» деб нидо қилинди. (У) деди: мен ҳам йўлга чиққан одамлар қаторида (масжидга) бордим. (У) деди: мен аёлларнинг олдинги сафида эдим, у эркакларнинг ортки сафига туташ эди. (У) деди: мен Набий ﷺ минбар устида хутба қилиб туриб: «Тамим ад-Дорийнинг амакиваччалари денгизга (кемага) минишган эди» деганларини эшитдим. Ва у ҳадисни зикр қилди ҳамда унда қуйидагини қўшиб айтди: (Фоатима) деди: мен гўё Набий ﷺ га қараб тургандекман — у зот таёқчалари билан ер томон ишора қилиб: «Бу — Тойба», яъни Мадина, дедилар.