Omir ibn Sa'd ibn Abu Vaqqos

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَخْبَرَنَا مُعَلَّى بْنُ أَسَدٍ، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَجْلاَنَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَامِرِ بْنِ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَمَرَ بِوَضْعِ الْيَدَيْنِ وَنَصْبِ الْقَدَمَيْنِ ‏.‏

Omir ibn Saʼd ibn Abu Vaqqos otasidan (roziyallohu anhu) rivoyat qiladiki, Nabiy ﷺ (sajdada) ikki qoʻlni (yerga) qoʻyishga va ikki oyoqni tik tutishga buyurdilar.Омир ибн Саъд ибн Абу Ваққос отасидан (розияллоҳу анҳу) ривоят қиладики, Набий ﷺ (саждада) икки қўлни (ерга) қўйишга ва икки оёқни тик тутишга буюрдилар.

حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عَامِرِ بْنِ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ مَرِضْتُ عَامَ الْفَتْحِ مَرَضًا أَشْفَيْتُ مِنْهُ عَلَى الْمَوْتِ فَأَتَانِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَعُودُنِي فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ لِي مَالاً كَثِيرًا وَلَيْسَ يَرِثُنِي إِلاَّ ابْنَتِي أَفَأُوصِي بِمَالِي كُلِّهِ قَالَ ‏"‏ لاَ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ فَثُلُثَىْ مَالِي قَالَ ‏"‏ لاَ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ فَالشَّطْرُ قَالَ ‏"‏ لاَ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ فَالثُّلُثُ قَالَ ‏"‏ الثُّلُثُ وَالثُّلُثُ كَثِيرٌ إِنَّكَ إِنْ تَدَعْ وَرَثَتَكَ أَغْنِيَاءَ خَيْرٌ مِنْ أَنْ تَدَعَهُمْ عَالَةً يَتَكَفَّفُونَ النَّاسَ وَإِنَّكَ لَنْ تُنْفِقَ نَفَقَةً إِلاَّ أُجِرْتَ فِيهَا حَتَّى اللُّقْمَةَ تَرْفَعُهَا إِلَى فِي امْرَأَتِكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أُخَلَّفُ عَنْ هِجْرَتِي قَالَ ‏"‏ إِنَّكَ لَنْ تُخَلَّفَ بَعْدِي فَتَعْمَلَ عَمَلاً تُرِيدُ بِهِ وَجْهَ اللَّهِ إِلاَّ ازْدَدْتَ بِهِ رِفْعَةً وَدَرَجَةً وَلَعَلَّكَ أَنْ تُخَلَّفَ حَتَّى يَنْتَفِعَ بِكَ أَقْوَامٌ وَيُضَرَّ بِكَ آخَرُونَ اللَّهُمَّ أَمْضِ لأَصْحَابِي هِجْرَتَهُمْ وَلاَ تَرُدَّهُمْ عَلَى أَعْقَابِهِمْ لَكِنِ الْبَائِسُ سَعْدُ ابْنُ خَوْلَةَ يَرْثِي لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ مَاتَ بِمَكَّةَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ ‏.‏ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنَّهُ لَيْسَ لِلرَّجُلِ أَنْ يُوصِيَ بِأَكْثَرَ مِنَ الثُّلُثِ وَقَدِ اسْتَحَبَّ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنْ يَنْقُصَ مِنَ الثُّلُثِ لِقَوْلِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ وَالثُّلُثُ كَثِيرٌ ‏"‏ ‏.‏

Saʼd ibn Abu Vaqqos (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Fath yilida men oʻlim yoqasiga keltirgan bir kasallikka yoʻliqdim. Shunda Rasululloh ﷺ meni koʻrgani keldilar. Men: ‹Yo Rasululloh, mening koʻp molim bor, qizimdan boshqa menga voris boʻladigan kishi yoʻq. Bor molimni vasiyat qilaymi?› dedim. U zot: ‹Yoʻq›, dedilar. Men: ‹Molimning uchdan ikkisinimi?› dedim. ‹Yoʻq›, dedilar. ‹Yarminimi?› dedim. ‹Yoʻq›, dedilar. ‹Uchdan birinimi?› dedim. U zot: ‹Uchdan bir (boʻlsin), uchdan bir ham koʻpdir. Vorislaringni boy holda qoldirsang, ularni odamlardan tilanadigan muhtoj holatda qoldirgandan koʻra yaxshiroqdir. Sen Allohning yuzini koʻzlab qilgan har bir xarajatingga, hatto ayolingning ogʻziga olib borgan luqmangga ham, ajr olasan›, dedilar. Men: ‹Yo Rasululloh, hijratimdan orqada qoldiriladigan boʻldimmi?› dedim. U zot: ‹Sen mendan keyin qoldirilib, Allohning yuzini koʻzlab bir amal qilsang, albatta u bilan martabang va darajang ortadi. Balki sen qoldirilarsan, shunda baʼzi qavmlar sendan manfaat koʻrar, boshqalarga esa sen orqali zarar yetar. Allohim, ashobimning hijratini joriy qilgin, ularni ortlariga qaytarmagin. Lekin Saʼd ibn Xavla bechoradir, — Makkada vafot etgani uchun Rasululloh ﷺ unga achindilar›, dedilar.» Abu Iso aytdi: Bu bobda Ibn Abbosdan ham (rivoyat) bor. Bu hadis hasan sahihdir. Bu hadis Saʼd ibn Abu Vaqqosdan bir necha yoʻl bilan ham rivoyat qilingan. Ilm ahli huzurida amal shunga koʻradir: kishining uchdan birdan koʻpini vasiyat qilishga haqqi yoʻq. Baʼzi ilm ahli esa Rasululloh ﷺning «uchdan bir ham koʻpdir» degan soʻzlariga koʻra uchdan birdan kamaytirishni mustahab koʻrishgan.Саъд ибн Абу Ваққос (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Фатҳ йилида мен ўлим ёқасига келтирган бир касалликка йўлиқдим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ мени кўргани келдилар. Мен: ‹Ё Расулуллоҳ, менинг кўп молим бор, қизимдан бошқа менга ворис бўладиган киши йўқ. Бор молимни васият қилайми?› дедим. У зот: ‹Йўқ›, дедилар. Мен: ‹Молимнинг учдан иккисиними?› дедим. ‹Йўқ›, дедилар. ‹Ярминими?› дедим. ‹Йўқ›, дедилар. ‹Учдан бириними?› дедим. У зот: ‹Учдан бир (бўлсин), учдан бир ҳам кўпдир. Ворисларингни бой ҳолда қолдирсанг, уларни одамлардан тиланадиган муҳтож ҳолатда қолдиргандан кўра яхшироқдир. Сен Аллоҳнинг юзини кўзлаб қилган ҳар бир харажатингга, ҳатто аёлингнинг оғзига олиб борган луқмангга ҳам, ажр оласан›, дедилар. Мен: ‹Ё Расулуллоҳ, ҳижратимдан орқада қолдириладиган бўлдимми?› дедим. У зот: ‹Сен мендан кейин қолдирилиб, Аллоҳнинг юзини кўзлаб бир амал қилсанг, албатта у билан мартабанг ва даражанг ортади. Балки сен қолдириларсан, шунда баъзи қавмлар сендан манфаат кўрар, бошқаларга эса сен орқали зарар етар. Аллоҳим, ашобимнинг ҳижратини жорий қилгин, уларни ортларига қайтармагин. Лекин Саъд ибн Хавла бечорадир, — Маккада вафот этгани учун Расулуллоҳ ﷺ унга ачиндилар›, дедилар.» Абу Исо айтди: Бу бобда Ибн Аббосдан ҳам (ривоят) бор. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бу ҳадис Саъд ибн Абу Ваққосдан бир неча йўл билан ҳам ривоят қилинган. Илм аҳли ҳузурида амал шунга кўрадир: кишининг учдан бирдан кўпини васият қилишга ҳаққи йўқ. Баъзи илм аҳли эса Расулуллоҳ ﷺнинг «учдан бир ҳам кўпдир» деган сўзларига кўра учдан бирдан камайтиришни мустаҳаб кўришган.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، عَنْ بُكَيْرِ بْنِ مِسْمَارٍ، هُوَ مَدَنِيٌّ ثِقَةٌ عَنْ عَامِرِ بْنِ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ لَمَّا أَنْزَلَ اللَّهُ هَذِهِ الآيَةَ ‏:‏ ‏(‏ نَدْعُ أَبْنَاءَنَا وَأَبْنَاءَكُمْ ‏)‏ دَعَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلِيًّا وَفَاطِمَةَ وَحَسَنًا وَحُسَيْنًا فَقَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ هَؤُلاَءِ أَهْلِي ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Saʼd ibn Abu Vaqqos (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Alloh ushbu: {Bizning oʻgʻillarimizni va sizning oʻgʻillaringizni chaqiraylik} (Oli Imron 61) oyatini nozil qilganida, Rasululloh ﷺ Ali, Fotima, Hasan va Husaynni chaqirdilar va: «Ey Alloh, bular mening oilamdir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻarib sahihdir.Саъд ибн Абу Ваққос (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтди: Аллоҳ ушбу: {Бизнинг ўғилларимизни ва сизнинг ўғилларингизни чақирайлик} (Оли Имрон 61) оятини нозил қилганида, Расулуллоҳ ﷺ Али, Фотима, Ҳасан ва Ҳусайнни чақирдилар ва: «Эй Аллоҳ, булар менинг оиламдир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғариб саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، عَنْ بُكَيْرِ بْنِ مِسْمَارٍ، عَنْ عَامِرِ بْنِ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ أَمَّرَ مُعَاوِيَةُ بْنُ أَبِي سُفْيَانَ سَعْدًا فَقَالَ مَا يَمْنَعُكَ أَنْ تَسُبَّ أَبَا تُرَابٍ قَالَ أَمَّا مَا ذَكَرْتُ ثَلاَثًا قَالَهُنَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَلَنْ أَسُبَّهُ لأَنْ تَكُونَ لِي وَاحِدَةٌ مِنْهُنَّ أَحَبُّ إِلَىَّ مِنْ حُمْرِ النَّعَمِ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ لِعَلِيٍّ وَخَلَفَهُ فِي بَعْضِ مَغَازِيهِ فَقَالَ لَهُ عَلِيٌّ يَا رَسُولَ اللَّهِ تُخَلِّفُنِي مَعَ النِّسَاءِ وَالصِّبْيَانِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَمَا تَرْضَى أَنْ تَكُونَ مِنِّي بِمَنْزِلَةِ هَارُونَ مِنْ مُوسَى إِلاَّ أَنَّهُ لاَ نُبُوَّةَ بَعْدِي ‏"‏ ‏.‏ وَسَمِعْتُهُ يَقُولُ يَوْمَ خَيْبَرَ ‏"‏ لأُعْطِيَنَّ الرَّايَةَ رَجُلاً يُحِبُّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَيُحِبُّهُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَتَطَاوَلْنَا لَهَا فَقَالَ ‏"‏ ادْعُ لِي عَلِيًّا ‏"‏ ‏.‏ فَأَتَاهُ وَبِهِ رَمَدٌ فَبَصَقَ فِي عَيْنِهِ فَدَفَعَ الرَّايَةَ إِلَيْهِ فَفَتَحَ اللَّهُ عَلَيْهِ ‏.‏ وَأُنْزِلَتْ هَذِهِ الآيَةُ ‏:‏ ‏(‏ فَقلْ تَعَالَوْا نَدْعُ أَبْنَاءَنَا وَأَبْنَاءَكُمْ ‏)‏ الآيَةَ دَعَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلِيًّا وَفَاطِمَةَ وَحَسَنًا وَحُسَيْنًا فَقَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ هَؤُلاَءِ أَهْلِي ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏

Saʼd ibn Abu Vaqqos (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Muoviya ibn Abu Sufyon Saʼdni (amir qilib) tayinladi va: «Senga Abu Turob (Ali)ni soʻkishdan nima toʻsqinlik qilmoqda?» dedi. U: «Men Rasululloh ﷺ aytgan uchta (xislatni) eslab turganim uchun uni hech soʻkmayman. Ulardan birortasi menga (qizil) tuyalardan ham sevimliroqdir. Men Rasululloh ﷺning gʻazotlaridan birida Alini (ortda) qoldirib ketganlarida unga (shunday) deganlarini eshitdim. Shunda Ali u zotga: ‹Yo Rasululloh, meni ayollar va bolalar bilan qoldirib ketyapsizmi?› dedi. Rasululloh ﷺ unga: ‹Horun Musoga qanday martabada boʻlsa, sen ham menga shunday martabada boʻlishingga rozi emasmisan? Faqat mendan keyin nubuvvat (paygʻambarlik) yoʻq›, dedilar. Yana men u zotning Xaybar kuni: ‹Men bayroqni Allohni va Rasulini sevadigan, Alloh va Rasuli ham uni sevadigan bir kishiga beraman›, deganlarini eshitdim», dedi. (Saʼd) dedi: «Biz bunga boʻyin choʻzdik (intildik). U zot: ‹Menga Alini chaqiringlar›, dedilar. Ali koʻzi ogʻrigan holda keldi. U zot uning koʻziga (tuparlarini) surtdilar va bayroqni unga berdilar, shunda Alloh u orqali (galaba) ato etdi». Yana {Aytgin: kelinglar, oʻgʻillarimiz va oʻgʻillaringizni... chaqiraylik} oyati nozil boʻlganda, Rasululloh ﷺ Ali, Fotima, Hasan va Husaynni chaqirib: «Ey Bor Xudoyo, mana shular mening ahlimdir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis bu jihatdan hasan sahih gʻaribdir.Саъд ибн Абу Ваққос (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Муовия ибн Абу Суфён Саъдни (амир қилиб) тайинлади ва: «Сенга Абу Туроб (Али)ни сўкишдан нима тўсқинлик қилмоқда?» деди. У: «Мен Расулуллоҳ ﷺ айтган учта (хислатни) эслаб турганим учун уни ҳеч сўкмайман. Улардан бирортаси менга (қизил) туялардан ҳам севимлироқдир. Мен Расулуллоҳ ﷺнинг ғазотларидан бирида Алини (ортда) қолдириб кетганларида унга (шундай) деганларини эшитдим. Шунда Али у зотга: ‹Ё Расулуллоҳ, мени аёллар ва болалар билан қолдириб кетяпсизми?› деди. Расулуллоҳ ﷺ унга: ‹Ҳорун Мусога қандай мартабада бўлса, сен ҳам менга шундай мартабада бўлишингга рози эмасмисан? Фақат мендан кейин нубувват (пайғамбарлик) йўқ›, дедилар. Яна мен у зотнинг Хайбар куни: ‹Мен байроқни Аллоҳни ва Расулини севадиган, Аллоҳ ва Расули ҳам уни севадиган бир кишига бераман›, деганларини эшитдим», деди. (Саъд) деди: «Биз бунга бўйин чўздик (интилдик). У зот: ‹Менга Алини чақиринглар›, дедилар. Али кўзи оғриган ҳолда келди. У зот унинг кўзига (тупарларини) суртдилар ва байроқни унга бердилар, шунда Аллоҳ у орқали (галаба) ато этди». Яна {Айтгин: келинглар, ўғилларимиз ва ўғилларингизни... чақирайлик} ояти нозил бўлганда, Расулуллоҳ ﷺ Али, Фотима, Ҳасан ва Ҳусайнни чақириб: «Эй Бор Худоё, мана шулар менинг аҳлимдир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис бу жиҳатдан ҳасан саҳиҳ ғарибдир.