Omir ibn Sa'd ibn Abu Vaqqos

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عَامِرِ بْنِ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ، عَنْ أَبِيهِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَعُودُنِي عَامَ حَجَّةِ الْوَدَاعِ مِنْ وَجَعٍ اشْتَدَّ بِي فَقُلْتُ إِنِّي قَدْ بَلَغَ بِي مِنَ الْوَجَعِ وَأَنَا ذُو مَالٍ، وَلاَ يَرِثُنِي إِلاَّ ابْنَةٌ، أَفَأَتَصَدَّقُ بِثُلُثَىْ مَالِي قَالَ ‏"‏ لاَ ‏"‏‏.‏ فَقُلْتُ بِالشَّطْرِ فَقَالَ ‏"‏ لاَ ‏"‏ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ الثُّلُثُ وَالثُّلْثُ كَبِيرٌ ـ أَوْ كَثِيرٌ ـ إِنَّكَ أَنْ تَذَرَ وَرَثَتَكَ أَغْنِيَاءَ خَيْرٌ مِنْ أَنْ تَذَرَهُمْ عَالَةً يَتَكَفَّفُونَ النَّاسَ، وَإِنَّكَ لَنْ تُنْفِقَ نَفَقَةً تَبْتَغِي بِهَا وَجْهَ اللَّهِ إِلاَّ أُجِرْتَ بِهَا، حَتَّى مَا تَجْعَلُ فِي فِي امْرَأَتِكَ ‏"‏‏.‏ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ، أُخَلَّفُ بَعْدَ أَصْحَابِي قَالَ ‏"‏ إِنَّكَ لَنْ تُخَلَّفَ فَتَعْمَلَ عَمَلاً صَالِحًا إِلاَّ ازْدَدْتَ بِهِ دَرَجَةً وَرِفْعَةً، ثُمَّ لَعَلَّكَ أَنْ تُخَلَّفَ حَتَّى يَنْتَفِعَ بِكَ أَقْوَامٌ وَيُضَرَّ بِكَ آخَرُونَ، اللَّهُمَّ أَمْضِ لأَصْحَابِي هِجْرَتَهُمْ، وَلاَ تَرُدَّهُمْ عَلَى أَعْقَابِهِمْ، لَكِنِ الْبَائِسُ سَعْدُ ابْنُ خَوْلَةَ، يَرْثِي لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ مَاتَ بِمَكَّةَ ‏"‏‏.‏

Omir ibn Saʼd ibn Abu Vaqqos (otasidan) rivoyat qiladi: Otam dediki, Paygʻambar ﷺ ning soʻnggi haji yilida men qattiq kasal boʻldim va Paygʻambar ﷺ ahvolimni soʻrab, meni ziyorat qilar edilar. Men u zotga: «Men kasallik tufayli shu holatga keldim; men boy odamman va bir qizimdan boshqa vorisim yoʻq. Mol-mulkimning uchdan ikkisini sadaqa qilaymi?» — dedim. U zot: «Yoʻq», — dedilar. Men: «Yarmini-mi?» — dedim. U zot: «Yoʻq», — dedilar, soʻng qoʻshdilar: «Uchdan biri — uchdan biri ham koʻp. Vorislaringni — ularni kambagʻal, odamlarga qoʻl choʻzadigan holda qoldirgandan koʻra — boy qoldirishing yaxshiroq. Sen Alloh (roziligi) yoʻlida sarflagan har bir narsa uchun — hatto xotiningning ogʻziga solgan (luqma) uchun ham — savob olasan», — dedilar. Men: «Yo Rasululloh, men sheriklarimdan keyin (Makkada) yolgʻiz qoldirilamanmi?» — dedim. U zot: «Agar (bu yerda) qoldirilsang, qilgan har bir yaxshi amaling seni (darajangni) koʻtaradi va yuksaltiradi. Ehtimol, sen uzoq umr koʻrasan — shunda baʼzi odamlar sendan manfaat koʻradi, baʼzilari esa sendan zarar koʻradi. Allohim, sahobalarimning hijratini toʻliq (mukammal) qil va ularni ortga (din)dan qaytarma», — dedilar. Lekin Rasululloh ﷺ — Makkada vafot etgani uchun — bechora Saʼd ibn Xavla uchun gʻamgin boʻldilar.Омир ибн Саъд ибн Абу Ваққос (отасидан) ривоят қилади: Отам дедики, Пайғамбар ﷺ нинг сўнгги ҳажи йилида мен қаттиқ касал бўлдим ва Пайғамбар ﷺ аҳволимни сўраб, мени зиёрат қилар эдилар. Мен у зотга: «Мен касаллик туфайли шу ҳолатга келдим; мен бой одамман ва бир қизимдан бошқа ворисим йўқ. Мол-мулкимнинг учдан иккисини садақа қилайми?» — дедим. У зот: «Йўқ», — дедилар. Мен: «Ярмини-ми?» — дедим. У зот: «Йўқ», — дедилар, сўнг қўшдилар: «Учдан бири — учдан бири ҳам кўп. Ворисларингни — уларни камбағал, одамларга қўл чўзадиган ҳолда қолдиргандан кўра — бой қолдиришинг яхшироқ. Сен Аллоҳ (розилиги) йўлида сарфлаган ҳар бир нарса учун — ҳатто хотинингнинг оғзига солган (луқма) учун ҳам — савоб оласан», — дедилар. Мен: «Ё Расулуллоҳ, мен шерикларимдан кейин (Маккада) ёлғиз қолдириламанми?» — дедим. У зот: «Агар (бу ерда) қолдирилсанг, қилган ҳар бир яхши амалинг сени (даражангни) кўтаради ва юксалтиради. Эҳтимол, сен узоқ умр кўрасан — шунда баъзи одамлар сендан манфаат кўради, баъзилари эса сендан зарар кўради. Аллоҳим, саҳобаларимнинг ҳижратини тўлиқ (мукаммал) қил ва уларни ортга (дин)дан қайтарма», — дедилар. Лекин Расулуллоҳ ﷺ — Маккада вафот этгани учун — бечора Саъд ибн Хавла учун ғамгин бўлдилар.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، أَخْبَرَنَا ابْنُ شِهَابٍ، عَنْ عَامِرِ بْنِ سَعْدٍ، أَنَّ أَبَاهُ، قَالَ عَادَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي حَجَّةِ الْوَدَاعِ مِنْ شَكْوَى، أَشْفَيْتُ مِنْهَا عَلَى الْمَوْتِ، فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ بَلَغَ بِي مَا تَرَى مِنَ الْوَجَعِ، وَأَنَا ذُو مَالٍ، وَلاَ يَرِثُنِي إِلاَّ ابْنَةٌ لِي وَاحِدَةٌ، أَفَأَتَصَدَّقُ بِثُلُثَىْ مَالِي قَالَ ‏"‏ لاَ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ فَبِشَطْرِهِ قَالَ ‏"‏ الثُّلُثُ كَثِيرٌ، إِنَّكَ أَنْ تَذَرَ وَرَثَتَكَ أَغْنِيَاءَ، خَيْرٌ مِنْ أَنْ تَذَرَهُمْ عَالَةً يَتَكَفَّفُونَ النَّاسَ، وَإِنَّكَ لَنْ تُنْفِقَ نَفَقَةً تَبْتَغِي بِهَا وَجْهَ اللَّهِ، إِلاَّ أُجِرْتَ، حَتَّى مَا تَجْعَلُ فِي فِي امْرَأَتِكَ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ أَأُخَلَّفُ بَعْدَ أَصْحَابِي قَالَ ‏"‏ إِنَّكَ لَنْ تُخَلَّفَ فَتَعْمَلَ عَمَلاً تَبْتَغِي بِهِ وَجْهَ اللَّهِ، إِلاَّ ازْدَدْتَ دَرَجَةً وَرِفْعَةً وَلَعَلَّكَ تُخَلَّفُ حَتَّى يَنْتَفِعَ بِكَ أَقْوَامٌ، وَيُضَرَّ بِكَ آخَرُونَ، اللَّهُمَّ أَمْضِ لأَصْحَابِي هِجْرَتَهُمْ، وَلاَ تَرُدَّهُمْ عَلَى أَعْقَابِهِمْ، لَكِنِ الْبَائِسُ سَعْدُ ابْنُ خَوْلَةَ ‏"‏‏.‏ قَالَ سَعْدٌ رَثَى لَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مِنْ أَنْ تُوُفِّيَ بِمَكَّةَ‏.‏

(Omir ibn Saʼd otasidan (rivoyat qiladiki,) u (Saʼd) aytdi:) Vidolashuv hajjida Rasululloh ﷺ meni — oʻlimga yaqinlashtirgan bir kasallikdan — yoʻqlab keldilar. Men: «Yo Rasululloh, koʻrib turganingizdek, kasallik meni mana shu (holatga) yetkazdi; men mol-mulk egasiman, menga bitta qizimdan boshqa meros oluvchi (vorisim) yoʻq. Molimning uchdan ikkisini sadaqa qilaymi?» dedim. U zot: «Yoʻq», dedilar. Men: «Yarmini-chi?» dedim. U zot: «Uchdan biri (ham) koʻp. Vorislaringni boy qoldirishing, ularni odamlardan tilanadigan muhtoj qilib qoldirishingdan yaxshiroqdir. Sen Allohning yuzini (roziligini) koʻzlab qilgan har qanday xarajatingga — hatto xotiningning ogʻziga solgan (luqma)ngga ham — albatta ajr (savob) olasan», dedilar. Men: «Yo Rasululloh, men sheriklarimdan (Makkada) keyinda qolaman(mi)?» dedim. U zot: «Sen (bu yerda) qolib, Allohning yuzini koʻzlab bir amal qilsang, albatta daraja va martabang ziyoda boʻladi. Ehtimol, sen (uzoq) qolarsan — shunda baʼzi qavmlar sendan foyda topadi, boshqalar esa sen (sababli) zarar koʻradi. Allohim, sahobalarimning hijratlarini (savobini) toʻliq ado et, ularni ortlariga qaytarma. Lekin baxtsiz — Saʼd ibn Xavla (boʻldi)», dedilar. (Saʼd) aytdi: Paygʻambar ﷺ uning Makkada vafot etgani uchun unga achindilar.(Омир ибн Саъд отасидан (ривоят қиладики,) у (Саъд) айтди:) Видолашув ҳажжида Расулуллоҳ ﷺ мени — ўлимга яқинлаштирган бир касалликдан — йўқлаб келдилар. Мен: «Ё Расулуллоҳ, кўриб турганингиздек, касаллик мени мана шу (ҳолатга) етказди; мен мол-мулк эгасиман, менга битта қизимдан бошқа мерос олувчи (ворисим) йўқ. Молимнинг учдан иккисини садақа қилайми?» дедим. У зот: «Йўқ», дедилар. Мен: «Ярмини-чи?» дедим. У зот: «Учдан бири (ҳам) кўп. Ворисларингни бой қолдиришинг, уларни одамлардан тиланадиган муҳтож қилиб қолдиришингдан яхшироқдир. Сен Аллоҳнинг юзини (розилигини) кўзлаб қилган ҳар қандай харажатингга — ҳатто хотинингнинг оғзига солган (луқма)нгга ҳам — албатта ажр (савоб) оласан», дедилар. Мен: «Ё Расулуллоҳ, мен шерикларимдан (Маккада) кейинда қоламан(ми)?» дедим. У зот: «Сен (бу ерда) қолиб, Аллоҳнинг юзини кўзлаб бир амал қилсанг, албатта даража ва мартабанг зиёда бўлади. Эҳтимол, сен (узоқ) қоларсан — шунда баъзи қавмлар сендан фойда топади, бошқалар эса сен (сабабли) зарар кўради. Аллоҳим, саҳобаларимнинг ҳижратларини (савобини) тўлиқ адо эт, уларни ортларига қайтарма. Лекин бахциз — Саъд ибн Хавла (бўлди)», дедилар. (Саъд) айтди: Пайғамбар ﷺ унинг Маккада вафот этгани учун унга ачиндилар.

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، حَدَّثَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، حَدَّثَنَا عَامِرُ بْنُ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ، أَنَّهُ سَمِعَ أُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ، يُحَدِّثُ سَعْدًا أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ذَكَرَ الْوَجَعَ فَقَالَ ‏"‏ رِجْزٌ ـ أَوْ عَذَابٌ ـ عُذِّبَ بِهِ بَعْضُ الأُمَمِ، ثُمَّ بَقِيَ مِنْهُ بَقِيَّةٌ، فَيَذْهَبُ الْمَرَّةَ وَيَأْتِي الأُخْرَى، فَمَنْ سَمِعَ بِهِ بِأَرْضٍ فَلاَ يَقْدَمَنَّ عَلَيْهِ، وَمَنْ كَانَ بِأَرْضٍ وَقَعَ بِهَا فَلاَ يَخْرُجْ فِرَارًا مِنْهُ ‏"‏‏.‏

(Omir ibn Saʼd ibn Abu Vaqqos rivoyat qildiki, u Usoma ibn Zaydning Saʼdga shunday hadis aytganini eshitdi:) Rasululloh ﷺ (vabo) ogʻrigʻini zikr qilib: «(U) rijz — yoki: azob — boʻlib, u bilan baʼzi ummatlar azoblangan edi; soʻng undan bir qoldiq (boqiy) qoldi: u bir safar ketadi, yana (boshqa safar) keladi. Bas, kim uni bir yerda (borligini) eshitsa, u (yer)ga aslo kirmasin (bormasin); kim u tushgan bir yerda boʻlsa, undan qochib chiqmasin», dedilar.(Омир ибн Саъд ибн Абу Ваққос ривоят қилдики, у Усома ибн Зайднинг Саъдга шундай ҳадис айтганини эшитди:) Расулуллоҳ ﷺ (вабо) оғриғини зикр қилиб: «(У) рижз — ёки: азоб — бўлиб, у билан баъзи умматлар азобланган эди; сўнг ундан бир қолдиқ (боқий) қолди: у бир сафар кетади, яна (бошқа сафар) келади. Бас, ким уни бир ерда (борлигини) эшица, у (ер)га асло кирмасин (бормасин); ким у тушган бир ерда бўлса, ундан қочиб чиқмасин», дедилар.