Sahl ibn Abu Hasma

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا بِشْرٌ ـ هُوَ ابْنُ الْمُفَضَّلِ ـ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ بُشَيْرِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ أَبِي حَثْمَةَ، قَالَ انْطَلَقَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَهْلٍ وَمُحَيِّصَةُ بْنُ مَسْعُودِ بْنِ زَيْدٍ إِلَى خَيْبَرَ، وَهْىَ يَوْمَئِذٍ صُلْحٌ، فَتَفَرَّقَا، فَأَتَى مُحَيِّصَةُ إِلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَهْلٍ وَهْوَ يَتَشَحَّطُ فِي دَمٍ قَتِيلاً، فَدَفَنَهُ ثُمَّ قَدِمَ الْمَدِينَةَ، فَانْطَلَقَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ سَهْلٍ وَمُحَيِّصَةُ وَحُوَيِّصَةُ ابْنَا مَسْعُودٍ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم، فَذَهَبَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ يَتَكَلَّمُ فَقَالَ ‏"‏ كَبِّرْ كَبِّرْ ‏"‏‏.‏ وَهْوَ أَحْدَثُ الْقَوْمِ، فَسَكَتَ فَتَكَلَّمَا فَقَالَ ‏"‏ أَتَحْلِفُونَ وَتَسْتَحِقُّونَ قَاتِلَكُمْ أَوْ صَاحِبَكُمْ ‏"‏‏.‏ قَالُوا وَكَيْفَ نَحْلِفُ وَلَمْ نَشْهَدْ وَلَمْ نَرَ قَالَ ‏"‏ فَتُبْرِيكُمْ يَهُودُ بِخَمْسِينَ ‏"‏‏.‏ فَقَالُوا كَيْفَ نَأْخُذُ أَيْمَانَ قَوْمٍ كُفَّارٍ فَعَقَلَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مِنْ عِنْدِهِ‏.‏

Sahl ibn Abu Hasma (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abdulloh ibn Sahl va Muhayyisa ibn Masʼud ibn Zayd Xaybarga yoʻl oldi — uning aholisi oʻsha paytda musulmonlar bilan tinchlik (sulh) shartnomasiga ega edi. Ular ajraldi va keyinroq Muhayyisa Abdulloh ibn Sahlning oldiga kelib, uni — oʻz qonida talvasaga tushgan, oʻldirilgan holda — topdi. U uni dafn qilib, Madinaga qaytdi. Masʼudning oʻgʻillari — Abdurrahmon ibn Sahl, Muhayyisa va Huvayyisa — Paygʻambar ﷺ ning oldiga keldi va Abdurrahmon gapirmoqchi boʻldi, lekin Paygʻambar ﷺ (unga): «Kattangiz gapirsin», — dedi — chunki Abdurrahmon eng yoshi edi. Abdurrahmon jim qoldi va boshqa ikkisi gapirdi. Paygʻambar ﷺ: «Agar sizlar — qotillikni kim qilganiga — qasam ichsangiz, qotildan oʻz haqqingizni olishga haqlisiz», — dedi. Ular: «Biz qotillikni koʻrmagan yoki qotilni koʻrmagan boʻlsak, qanday qasam ichaylik?» — dedi. Paygʻambar ﷺ: «Unday boʻlsa, yahudiylar — qasoma (qasam ichish) bilan — bu aybdan oʻzlarini oqlashi (mumkin)», — dedi. Ular: «Biz kofirlarning qasamlariga qanday ishonaylik?» — dedi. Bas, Paygʻambar ﷺ (Abdullohning) diyasini (qon tovonini) oʻzi toʻladi.Саҳл ибн Абу Ҳасма (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Абдуллоҳ ибн Саҳл ва Муҳаййиса ибн Масъуд ибн Зайд Хайбарга йўл олди — унинг аҳолиси ўша пайтда мусулмонлар билан тинчлик (сулҳ) шартномасига эга эди. Улар ажралди ва кейинроқ Муҳаййиса Абдуллоҳ ибн Саҳлнинг олдига келиб, уни — ўз қонида талвасага тушган, ўлдирилган ҳолда — топди. У уни дафн қилиб, Мадинага қайтди. Масъуднинг ўғиллари — Абдурраҳмон ибн Саҳл, Муҳаййиса ва Ҳуваййиса — Пайғамбар ﷺ нинг олдига келди ва Абдурраҳмон гапирмоқчи бўлди, лекин Пайғамбар ﷺ (унга): «Каттангиз гапирсин», — деди — чунки Абдурраҳмон энг ёши эди. Абдурраҳмон жим қолди ва бошқа иккиси гапирди. Пайғамбар ﷺ: «Агар сизлар — қотилликни ким қилганига — қасам ичсангиз, қотилдан ўз ҳаққингизни олишга ҳақлисиз», — деди. Улар: «Биз қотилликни кўрмаган ёки қотилни кўрмаган бўлсак, қандай қасам ичайлик?» — деди. Пайғамбар ﷺ: «Ундай бўлса, яҳудийлар — қасома (қасам ичиш) билан — бу айбдан ўзларини оқлаши (мумкин)», — деди. Улар: «Биз кофирларнинг қасамларига қандай ишонайлик?» — деди. Бас, Пайғамбар ﷺ (Абдуллоҳнинг) диясини (қон товонини) ўзи тўлади.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْقَطَّانُ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ الأَنْصَارِيِّ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ صَالِحِ بْنِ خَوَّاتٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ أَبِي حَثْمَةَ، قَالَ يَقُومُ الإِمَامُ مُسْتَقْبِلَ الْقِبْلَةِ، وَطَائِفَةٌ مِنْهُمْ مَعَهُ وَطَائِفَةٌ مِنْ قِبَلِ الْعَدُوِّ، وُجُوهُهُمْ إِلَى الْعَدُوِّ، فَيُصَلِّي بِالَّذِينَ مَعَهُ رَكْعَةً، ثُمَّ يَقُومُونَ، فَيَرْكَعُونَ لأَنْفُسِهِمْ رَكْعَةً وَيَسْجُدُونَ سَجْدَتَيْنِ فِي مَكَانِهِمْ، ثُمَّ يَذْهَبُ هَؤُلاَءِ إِلَى مَقَامِ أُولَئِكَ فَيَرْكَعُ بِهِمْ رَكْعَةً، فَلَهُ ثِنْتَانِ، ثُمَّ يَرْكَعُونَ وَيَسْجُدُونَ سَجْدَتَيْنِ‏.‏ حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْقَاسِمِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ صَالِحِ بْنِ خَوَّاتٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ أَبِي حَثْمَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏ حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنِي ابْنُ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ يَحْيَى، سَمِعَ الْقَاسِمَ، أَخْبَرَنِي صَالِحُ بْنُ خَوَّاتٍ، عَنْ سَهْلٍ، حَدَّثَهُ قَوْلَهُ‏.‏

(Sahl ibn Abu Hasma fear namozi haqida) aytdi: Imom qiblaga roʻbaroʻ turadi, ulardan bir toifa u bilan, bir toifa esa dushmanga roʻbaroʻ — yuzlari dushmanga (qaragan) holda (turadi). U oʻzi bilan boʻlganlar bilan bir rakat oʻqiydi, soʻng ular (oʻrnidan) turib, oʻzlari uchun bir rakat rukuʼ qilib, joylarida ikki sajda qiladilar. Soʻng anavilar (birinchilar) narigilarning (dushmanga roʻbaroʻ turgan)larning oʻrniga boradi, u (imom) ular bilan bir rakat oʻqiydi — shunda uning (imomning) ikki (rakat)i (toʻla) boʻladi — soʻng ular rukuʼ qilib, ikki sajda qiladilar. (Bu hadis Sahl ibn Abu Hasmadan, undan Paygʻambar ﷺdan turli yoʻllar bilan rivoyat qilingan.)(Саҳл ибн Абу Ҳасма феар намози ҳақида) айтди: Имом қиблага рўбарў туради, улардан бир тоифа у билан, бир тоифа эса душманга рўбарў — юзлари душманга (қараган) ҳолда (туради). У ўзи билан бўлганлар билан бир ракат ўқийди, сўнг улар (ўрнидан) туриб, ўзлари учун бир ракат рукуъ қилиб, жойларида икки сажда қиладилар. Сўнг анавилар (биринчилар) наригиларнинг (душманга рўбарў турган)ларнинг ўрнига боради, у (имом) улар билан бир ракат ўқийди — шунда унинг (имомнинг) икки (ракат)и (тўла) бўлади — сўнг улар рукуъ қилиб, икки сажда қиладилар. (Бу ҳадис Саҳл ибн Абу Ҳасмадан, ундан Пайғамбар ﷺдан турли йўллар билан ривоят қилинган.)

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عُبَيْدٍ، عَنْ بُشَيْرِ بْنِ يَسَارٍ، زَعَمَ أَنَّ رَجُلاً، مِنَ الأَنْصَارِ يُقَالُ لَهُ سَهْلُ بْنُ أَبِي حَثْمَةَ أَخْبَرَهُ أَنَّ نَفَرًا مِنْ قَوْمِهِ انْطَلَقُوا إِلَى خَيْبَرَ فَتَفَرَّقُوا فِيهَا، وَوَجَدُوا أَحَدَهُمْ قَتِيلاً، وَقَالُوا لِلَّذِي وُجِدَ فِيهِمْ قَتَلْتُمْ صَاحِبَنَا‏.‏ قَالُوا مَا قَتَلْنَا وَلاَ عَلِمْنَا قَاتِلاً‏.‏ فَانْطَلَقُوا إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ انْطَلَقْنَا إِلَى خَيْبَرَ فَوَجَدْنَا أَحَدَنَا قَتِيلاً‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ الْكُبْرَ الْكُبْرَ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ لَهُمْ ‏"‏ تَأْتُونَ بِالْبَيِّنَةِ عَلَى مَنْ قَتَلَهُ ‏"‏‏.‏ قَالُوا مَا لَنَا بَيِّنَةٌ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَيَحْلِفُونَ ‏"‏‏.‏ قَالُوا لاَ نَرْضَى بِأَيْمَانِ الْيَهُودِ‏.‏ فَكَرِهَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يُبْطِلَ دَمَهُ، فَوَدَاهُ مِائَةً مِنْ إِبِلِ الصَّدَقَةِ‏.‏

(Sahl ibn Abu Hasma (roziyallohu anhu) — ansorlik bir kishi — xabar berdiki:) Uning qavmidan bir necha kishi Xaybarga bordi va u yerda tarqalib ketdi; soʻng ulardan birini oʻldirilgan (jasad) holida topdilar. Ular oʻlik topilgan (joydagi) odamlarga: «Bizning sherigimizni siz oʻldirdingiz», dedilar. Ular: «Biz oʻldirmadik va qotilni ham bilmaymiz», dedilar. Bas, ular Paygʻambar ﷺning huzurlariga borib: «Yo Rasululloh, biz Xaybarga bordik va birimizni oʻldirilgan holda topdik», dedilar. U zot: «(Avval) kattangiz (gapirsin), kattangiz!» dedilar. Soʻng ularga: «Uni kim oʻldirgani haqida bayyina (dalil) keltirasizmi?» dedilar. Ular: «Bizda bayyina yoʻq», dedilar. U zot: «Unday boʻlsa, ular (yahudiylar) qasam ichadilar», dedilar. Ular: «Biz yahudiylarning qasamiga rozi boʻlmaymiz», dedilar. Rasululloh ﷺ uning (oʻldirilgan kishining) qoni behuda (zoye) ketishini yoqtirmadilar va uning (diyatini) sadaqa (zakot) tuyalaridan yuztasini berib (oʻzlari) toʻladilar.(Саҳл ибн Абу Ҳасма (розияллоҳу анҳу) — ансорлик бир киши — хабар бердики:) Унинг қавмидан бир неча киши Хайбарга борди ва у ерда тарқалиб кетди; сўнг улардан бирини ўлдирилган (жасад) ҳолида топдилар. Улар ўлик топилган (жойдаги) одамларга: «Бизнинг шеригимизни сиз ўлдирдингиз», дедилар. Улар: «Биз ўлдирмадик ва қотилни ҳам билмаймиз», дедилар. Бас, улар Пайғамбар ﷺнинг ҳузурларига бориб: «Ё Расулуллоҳ, биз Хайбарга бордик ва биримизни ўлдирилган ҳолда топдик», дедилар. У зот: «(Аввал) каттангиз (гапирсин), каттангиз!» дедилар. Сўнг уларга: «Уни ким ўлдиргани ҳақида баййина (далил) келтирасизми?» дедилар. Улар: «Бизда баййина йўқ», дедилар. У зот: «Ундай бўлса, улар (яҳудийлар) қасам ичадилар», дедилар. Улар: «Биз яҳудийларнинг қасамига рози бўлмаймиз», дедилар. Расулуллоҳ ﷺ унинг (ўлдирилган кишининг) қони беҳуда (зое) кетишини ёқтирмадилар ва унинг (диятини) садақа (закот) туяларидан юзтасини бериб (ўзлари) тўладилар.