وَعَنْ سَلَمَةَ بْنِ الْأَكْوَعِ قَالَ: بَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِظَهْرِهِ مَعَ رَبَاحٍ غُلَامِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَنَا مَعَهُ فَلَمَّا أَصْبَحْنَا إِذَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ الْفَزَارِيُّ قَدْ أَغَارَ عَلَى ظَهْرِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقُمْتُ عَلَى أَكَمَةٍ فَاسْتَقْبَلْتُ الْمَدِينَةَ فَنَادَيْتُ ثَلَاثًا يَا صَبَاحَاهْ ثُمَّ خَرَجْتُ فِي آثَارِ الْقَوْمِ أَرْمِيهِمْ بِالنَّبْلِ وَأَرْتَجِزُ وَأَقُولُ:
أَنَا ابْنُ الْأَكْوَعْ وَالْيَوْمُ يَوْمُ الرُّضَّعْ
فَمَا زِلْتُ أَرْمِيهِمْ وَأَعْقِرُ بِهِمْ حَتَّى مَا خلَقَ اللَّهُ مِنْ بَعِيرٍ مِنْ ظَهْرِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَّا خَلَّفْتُهُ وَرَاءَ ظَهْرِي ثُمَّ اتَّبَعْتُهُمْ أَرْمِيهِمْ حَتَّى أَلْقَوْا أَكْثَرَ مِنْ ثَلَاثِينَ بُرْدَةً وَثَلَاثِينَ رُمْحًا يَسْتَخِفُّونَ وَلَا يَطْرَحُونَ شَيْئًا إِلَّا جَعَلْتُ عَلَيْهِ آرَامًا مِنَ الْحِجَارَةِ يَعْرِفُهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَصْحَابُهُ حَتَّى رَأَيْتُ فَوَارِسَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلَحِقَ أَبُو قَتَادَةَ فَارِسُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِعَبْدِ الرَّحْمَنِ فَقَتَلَهُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «خَيْرُ فُرْسَانِنَا الْيَوْمَ أَبُو قَتَادَةَ وَخَيْرُ رَجَّالَتِنَا سَلَمَةُ» . قَالَ: ثُمَّ أَعْطَانِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سَهْمَيْنِ: سَهْمَ الْفَارِسِ وَسَهْمَ الرَّاجِلِ فَجَمَعَهُمَا إِلَيَّ جَمِيعًا ثُمَّ أَرْدَفَنِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَرَاءَهُ عَلَى الْعَضْبَاءِ رَاجِعَيْنِ إِلَى الْمَدِينَةِ. رَوَاهُ مُسلم
Salama ibn al-Akvaʼ (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi. U dedi: «Rasululloh ﷺ bilan Hudaybiyaga keldik, biz bir ming toʻrt yuz kishi edik. U yerda (bir quduq atrofida) ellikta qoʻy bor edi, lekin (quduq suvi) ularni qondira olmas edi. Rasululloh ﷺ quduq labiga oʻtirdilar va yo duo qildilar, yo unga (suv) purkadilar. Shunda (suv) qaynab toshdi, biz ham ichdik, (hayvonlarni ham) sugʻordik. Soʻng Rasululloh ﷺ bizni daraxt tagida bayʼatga chaqirdilar. Men odamlarning birinchisi boʻlib unga bayʼat qildim. Soʻng (boshqalar) bayʼat qila boshladilar, toki odamlarning oʻrtasiga yetganda: ‹Bayʼat qil, ey Salama!›, — dedilar. Men: ‹Yo Rasululloh! Men sizga odamlarning birinchisi boʻlib bayʼat qilgan edim›, — dedim. U zot: ‹Yana (qil)›, — dedilar. Rasululloh ﷺ meni qurolsiz — yaʼni yonida quroli yoʻq — koʻrdilar va menga bir qalqon — yo katta, yo kichik qalqon — berdilar. Soʻng (yana) bayʼat qildirdilar, toki odamlarning oxiriga yetganda: ‹Menga bayʼat qilmaysanmi, ey Salama?›, — dedilar. Men: ‹Yo Rasululloh! Men sizga odamlarning birinchisida va oʻrtasida bayʼat qilgan edim›, — dedim. U zot: ‹Yana (qil)›, — dedilar. Shunday qilib unga uchinchi marta bayʼat qildim. Soʻng menga: ‹Ey Salama! Men senga bergan qalqoning qani?›, — dedilar. Men: ‹Yo Rasululloh! Amakim Omir menga qurolsiz holda uchrab qoldi, men uni unga berdim›, — dedim. Shunda Rasululloh ﷺ kulib: ‹Sen oʻtganlardan biri aytgandek bhlibsan: ‹Allohim, menga oʻzimdan koʻra koʻproq suyguvchi bir doʻst nasib qilgin!››, — dedilar. Soʻng mushriklar bizga sulh haqida elchi yubordilar, toki bir-birimizga (oʻtib) yura boshladik va sulh qildik. Men Talha ibn Ubaydullohning xizmatchisi edim, uning otini sugʻorar, taymorlar, unga xizmat qilar va uning taomidan yer edim. Ahlimni va molimni tashlab, Alloh va Rasuli ﷺ tomon hijrat qilib (kelgan edim). Biz va Makka ahli sulh qilib, bir-birimizga aralashib ketganimizda, men bir daraxt oldiga kelib, tikanlarini supurib tashladim va uning tagida yotdim. Shunda Makka ahlidan toʻrtta mushrik mening oldimga keldi va Rasululloh ﷺ ni yomonlay boshladi. Men ularni yomon koʻrib, boshqa bir daraxt tomon koʻchdim. Ular qurollarini (daraxtga) ilib qoʻyib, yotdilar. Ular shu holatda ekan, vodiyning pastidan bir jarchi: ‹Ey muhojirlar! Ibn Zunaym oʻldirildi!›, — deb baqirdi. Shunda men qilichimni yalangʻochlab, oʻsha toʻrt kishiga — ular uxlab yotgan holida — hujum qildim va qurollarini olib, qoʻlimda bir bogʻlam qildim. Soʻng: ‹Muhammadning yuzini izzatli qilgan Zot bilan qasamki, sizlardan birortangiz boshini koʻtarsa, ikki koʻzi orasidan uraman!›, — dedim. Soʻng ularni haydab, Rasululloh ﷺ ning oldilariga olib keldim. Amakim Omir esa Abalotdan boʻlgan Mikraz degan bir kishini etmishta mushrik bilan birga, ustiga yopinchiq yopilgan ot ustida yetaklab, Rasululloh ﷺ ga olib keldi. Rasululloh ﷺ ularga qarab: ‹Ularni qoʻyib yuboringlar, gunohning boshlanishi ham, qaytarilishi ham ularning zimmasida boʻlsin›, — dedilar. Shunday qilib Rasululloh ﷺ ularni avf qildilar va Alloh: {U sizlarni ular ustidan gʻolib qilganidan soʻng, Makka vodiysida ularning qoʻllarini sizlardan, sizlarning qoʻllaringizni ulardan toʻsib qoʻygan Zotdir} (Fath 24) — degan oyatning butunini nozil qildi. Soʻng Madina tomon qaytib chiqdik va biz bilan mushrik boʻlgan Banu Lahyon orasida bir togʻ boʻlgan bir manzilga tushdik. Rasululloh ﷺ oʻsha kechada bu togʻga — Nabiy ﷺ va sahobalari uchun goʻyo posbon boʻlib — chiqqan kishiga magʻfirat soʻradilar». Salama dedi: «Men oʻsha kechada ikki yo uch marta chiqdim. Soʻng Madinaga keldik. Rasululloh ﷺ oʻz tuyalarini gʻulomi Roboh bilan yubordilar, men ham u bilan birga edim. Men u bilan Talhaning otini ham tuyalar bilan birga oʻtlatib chiqdim. Tong otganda, qarasak, Abdurahmon al-Fazoriy Rasululloh ﷺ ning tuyalariga bostirib kirib, hammasini haydab ketgan va choʻponini oʻldirgan edi. Men: ‹Ey Roboh! Bu otni ol, Talha ibn Ubaydullohga yetkaz va Rasululloh ﷺ ga mushriklar uning tuyalariga bostirib kirganini xabar qil›, — dedim. Soʻng bir tepalik ustiga chiqib, yuzimni Madinaga qaratib, uch marta: ‹Yo sabohaah!›, — deb baqirdim. Soʻng qavmning izidan chiqib, ularni oʻq bilan ota boshladim va: ‹Men Akvaʼning oʻgʻliman, bugun esa razillar (halok boʻladigan) kundir›, — deb rajaz aytdim. Ulardan bir kishiga yetishib, egariga bir oʻq otdim, toki oʻqning uchi yelkasiga yetib bordi. Men: ‹Mana, ol! Men Akvaʼning oʻgʻliman, bugun esa razillar kundir›, — dedim. Alloh bilan qasamki, men ularni otishda va hayvonlarini yiqitishda davom etdim. Qachon menga bir suvoriy qaytib hujum qilsa, men bir daraxt oldiga kelib, tagiga oʻtirar, soʻng uni otib, otini yiqitardim. Toki togʻ torayib, ular shu tor joyga kirganlarida, men togʻga chiqib, ularni toshlar bilan ata boshladim. Men shu tarzda ularni quvib bordim, toki Allohning Rasululloh ﷺ ning tuyalaridan yaratgan biror tuyani ortimda qoldirmasdan (qaytarib oldim), ular esa men bilan (tuyalar) orasidan chekindilar. Soʻng yana ularning izidan otib bordim, toki ular oʻttizdan ortiq plash va oʻttizta nayzani — yengillashish uchun — tashladilar. Ular biror narsa tashlasalar, men uning ustiga toshdan belgi qoʻyardim, toki Rasululloh ﷺ va sahobalari uni tanib olsinlar. Toki ular togʻ dovonidagi bir tor joyga yetganlarida, qarasak, ularning oldiga Badrning oʻgʻli falon al-Fazoriy kelib qolibdi. Ular nonushta — yaʼni tushlik — qilgani oʻtirdilar, men esa bir qoyaning uchiga oʻtirdim. Al-Fazoriy: ‹Bu koʻrayotganim nima?›, — dedi. Ular: ‹Bu (kishidan) balo koʻrdik. Alloh bilan qasamki, u tong qorongʻisidan beri bizni tark etmadi, oʻq otib, qoʻlimizdagi hamma narsani tortib oldi›, — dedilar. U: ‹Sizlardan toʻrt kishi unga (qarshi) chiqsin!›, — dedi. Ulardan toʻrttasi togʻga, men tomon koʻtarildilar. Ular bilan gaplashish imkoni boʻlganda, men: ‹Meni tanidingizmi?›, — dedim. Ular: ‹Yoʻq, sen kimsan?›, — dedilar. Men: ‹Men Salama ibn al-Akvaʼman. Muhammad ﷺ ning yuzini izzatli qilgan Zot bilan qasamki, sizlardan istagan kishimni quvsam, albatta yetib olaman, sizlardan biror kishi meni quvsa, hech menga yetib ololmaydi›, — dedim. Ulardan biri: ‹Men ham shunday oʻylayman›, — dedi. Soʻng qaytdilar. Men oʻrnimdan jilmadim, toki Rasululloh ﷺ ning suvoriylari daraxtlar orasidan oʻtib kelayotganini koʻrdim. Qarasam, ularning birinchisi al-Axram al-Asadiy, uning ortida Abu Qatoda al-Ansoriy, uning ortida al-Miqdod ibn al-Asvad al-Kindiy edi. Men al-Axramning otining jilovidan ushladim. Shunda ular (mushriklar) qochib ortga qaytdilar. Men: ‹Ey Axram! Ulardan ehtiyot boʻl, seni (yolgʻiz) ajratib qoʻymasinlar, toki Rasululloh ﷺ va sahobalari yetib kelsinlar›, — dedim. U: ‹Ey Salama! Agar sen Allohga va oxirat kuniga iymon keltirsang, jannat haq, doʻzax haq ekanini bilsang, men bilan shahidlik orasini toʻsma›, — dedi. Shunda men uni qoʻyib yubordim. U va Abdurahmon (al-Fazoriy) toʻqnashdilar. (Axram) Abdurahmonning otini yiqitdi, Abdurahmon esa uni nayza bilan urib oʻldirdi va uning otiga oʻtdi. Rasululloh ﷺ ning suvoriysi Abu Qatoda Abdurahmonga yetishib, uni nayza bilan urib oʻldirdi. Muhammad ﷺ ning yuzini izzatli qilgan Zot bilan qasamki, men ularning izidan oyogʻimda yugurib bordim, toki ortimda Muhammad ﷺ ning sahobalaridan biror kishini ham, ularning changini ham koʻrmaydigan boʻldim. Toki ular quyosh botishdan oldin, Zu Qarad deb ataladigan, ichida suvi boʻlgan bir soylik tomon — chanqaganliklari uchun undan ichish maqsadida — burildilar. Ular meni ortlaridan yugurib kelayotganimni koʻrdilar. Men ularni undan (suvdan) chekintirdim — yaʼni undan uzoqlashtirdim — bas, ular undan bir tomchi ham totmadilar. Ular chiqib, bir dovonda yugura boshladilar. Men yugurib, ulardan bir kishiga yetishib, uni yelka boshidan bir oʻq bilan urdim va: ‹Mana, ol! Men Akvaʼning oʻgʻliman, bugun esa razillar (halok boʻladigan) kundir›, — dedim. U: ‹Onasi unga aza tutsin! Bu ertalabdan beri (quvgan) oʻsha Akvaʼmi?›, — dedi. Men: ‹Ha, ey oʻzining dushmani, oʻsha ertalabki Akvaʼ›, — dedim. Ular dovonda ikki otni — holdan toygan — qoldirib ketdilar. Men ularni Rasululloh ﷺ ga haydab keltirdim. Yoʻlda Omir menga bir idishda suvga aralash sut va bir idishda suv bilan yetib keldi. Men tahorat oldim va (sutni) ichdim. Soʻng Rasululloh ﷺ ning oldilariga keldim — u zot men ularni chekintirgan suv boshida edilar. Qarasam, Rasululloh ﷺ oʻsha tuyalarni va men mushriklardan qutqargan har bir narsani — har bir nayza va plashni — olibdilar. Bilol esa men qavmdan qutqargan tuyalardan bir tuyani soʻyibdi va Rasululloh ﷺ uchun uning jigari va oʻrkachidan qovurayotgan edi. Men: ‹Yo Rasululloh! Meni qoʻyib yuboring, qavmdan yuz kishini tanlab olay, soʻng qavmni quvay, ulardan biror xabar yetkazuvchi qolmasin, hammasini oʻldiray›, — dedim. Shunda Rasululloh ﷺ olov yorugʻida oziq tishlari koʻringuncha kulib: ‹Ey Salama! Sen buni qila olardim deb oʻylaysanmi?›, — dedilar. Men: ‹Ha, seni izzatli qilgan Zot bilan (qasam)›, — dedim. U zot: ‹Ular hozir Gʻatafon yurtida mehmon qilinmoqdalar›, — dedilar. Soʻng Gʻatafondan bir kishi kelib: ‹Falon kishi ular uchun bir tuya soʻydi, terisini shilayotganlarida bir chang koʻrdilar va: ‹Sizlarning oldingizga qavm keldi!›, — deb qochib chiqib ketdilar›, — dedi. Tong otganda Rasululloh ﷺ: ‹Bugun eng yaxshi suvoriymiz Abu Qatoda, eng yaxshi piyodamiz esa Salama edi›, — dedilar. Soʻng Rasululloh ﷺ menga ikki ulush — suvoriy ulushi va piyoda ulushi — berib, ikkovini menga jamladilar. Soʻng Rasululloh ﷺ Madina tomon qaytarkanmiz, meni oʻzlarining ortilariga, al-Azbo (deb atalgan tuya)ga mindirib oldilar. Biz yurib ketayotganimizda, ansorlardan yugurishda hech kim oʻzib keta olmaydigan bir kishi: ‹Madinagacha kim poyga qiladi? Poygachi bormi?›, — deb takror-takror ayta boshladi. Men uning soʻzini eshitganimda: ‹Sen biror muhtaram kishini izzat qilmaysanmi, biror sharofatlidan hayiqmaysanmi?›, — dedim. U: ‹Yoʻq, magar Rasululloh ﷺ boʻlsalargina (boshqa gap)›, — dedi. Men: ‹Yo Rasululloh! Otam-onam sizga fido boʻlsin, meni qoʻyib yuboring, bu kishi bilan poyga qilay›, — dedim. U zot: ‹Istasang (qil)›, — dedilar. Men (u kishiga): ‹Senga (qarab) kelyapman›, — dedim-da, oyogʻimni bukib, sakrab, yugurib ketdim. Bir-ikki tepalikni qoldirib, nafasimni saqlab turdim, soʻng uning izidan yugurdim va yana bir-ikki tepalikni (qoldirib, nafasimni saqladim), soʻng (tezligimni) oshirib, unga yetib oldim. Yelkasi orasiga urib: ‹Alloh bilan qasamki, oʻzib ketildung›, — dedim. U: ‹Men ham shunday oʻylayman›, — dedi. Shunday qilib men undan oldin Madinaga yetib bordim. Alloh bilan qasamki, uch kechadan boshqa (vaqt) turmadik, toki Rasululloh ﷺ bilan Xaybarga chiqdik. Amakim Omir qavmga rajaz ayta boshladi: ‹Alloh haqi, agar Alloh boʻlmaganida, biz hidoyat topmas, sadaqa ham qilmas, namoz ham oʻqimas edik. Biz Sening fazlingdan beniyoz emasmiz, bas, (dushmanga) duch kelsak, qadamlarni sobit qilgin va bizga sakinat (xotirjamlik) nozil qilgin›. Shunda Rasululloh ﷺ: ‹Bu kim?›, — dedilar. U: ‹Men Omirman›, — dedi. U zot: ‹Robbing seni magʻfirat qilsin›, — dedilar». (Roviy) dedi: «Rasululloh ﷺ biror insonni xoslab magʻfirat soʻrasalar, albatta u shahid boʻlar edi». (Roviy) dedi: «Shunda Umar ibn al-Xattob oʻz tuyasi ustida turib: ‹Yo Nabiyalloh! Qaniydi bizni Omir bilan (yana) bahramand qilsangiz!›, — deb nido qildi. Xaybarga yetganimizda, ularning shohi Marhab qilichini oʻynatib chiqib: ‹Xaybar bildiki, men Marhabman — qurol-yarogʻga toʻla, sinalgan botir, urush alanga olib kelganda›, — dedi. Amakim Omir unga qarshi chiqib: ‹Xaybar bildiki, men Omirman — qurol-yarogʻga toʻla, (xatarga) shoʻngʻiydigan botir›, — dedi. Ikkovi ikki zarba almashdilar. Marhabning qilichi Omirning qalqoniga tushdi, Omir esa unga pastdan zarba bermoqchi boʻldi, lekin qilichi oʻziga qaytib, bilak tomirini kesib qoʻydi, joni shunda ketdi». Salama dedi: «Men chiqdim, qarasam, Nabiy ﷺ ning sahobalaridan bir guruh: ‹Omirning ameli botil (behuda) boʻldi, oʻzini-oʻzi oʻldirdi›, — deyishar edi. Men yigʻlab Nabiy ﷺ ga keldim va: ‹Yo Rasululloh! Omirning ameli botil boʻldi›, — dedim. Rasululloh ﷺ: ‹Buni kim aytdi?›, — dedilar. Men: ‹Sahobalaringizdan baʼzi kishilar›, — dedim. U zot: ‹Buni aytgan kishi yolgʻon aytdi, balki unga (ajri) ikki barobardir›, — dedilar. Soʻng meni Aliga yubordilar — uning koʻzi ogʻrir edi — va: ‹Bayroqni Alloh va Rasulini sevadigan yoki Alloh va Rasuli sevadigan bir kishiga beraman›, — dedilar. Men Alining oldiga keldim va uni — koʻzi ogʻrir holida — yetaklab, Rasululloh ﷺ ga olib keldim. U zot uning koʻzlariga (suv) purkadilar, u tuzaldi. (Rasululloh ﷺ) bayroqni unga berdilar. Marhab chiqib: ‹Xaybar bildiki, men Marhabman — qurol-yarogʻga toʻla, sinalgan botir, urush alanga olib kelganda›, — dedi. Ali esa: ‹Men onam Haydara deb atagan kishidirman — oʻrmonlar sheriga oʻxshash, koʻrinishi qoʻrqinchli. Men ularga toʻla oʻlchov bilan (zarba) tortaman, sandara oʻlchovidek›, — dedi. Soʻng (Ali) Marhabning boshiga zarba berib, uni oʻldirdi. Shundan soʻng fath uning qoʻli bilan boʻldi».Салама ибн ал-Акваъ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади. У деди: «Расулуллоҳ ﷺ билан Ҳудайбияга келдик, биз бир минг тўрт юз киши эдик. У ерда (бир қудуқ атрофида) элликта қўй бор эди, лекин (қудуқ суви) уларни қондира олмас эди. Расулуллоҳ ﷺ қудуқ лабига ўтирдилар ва ё дуо қилдилар, ё унга (сув) пуркадилар. Шунда (сув) қайнаб тошди, биз ҳам ичдик, (ҳайвонларни ҳам) суғордик. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ бизни дарахт тагида байъатга чақирдилар. Мен одамларнинг биринчиси бўлиб унга байъат қилдим. Сўнг (бошқалар) байъат қила бошладилар, токи одамларнинг ўртасига етганда: ‹Байъат қил, эй Салама!›, — дедилар. Мен: ‹Ё Расулуллоҳ! Мен сизга одамларнинг биринчиси бўлиб байъат қилган эдим›, — дедим. У зот: ‹Яна (қил)›, — дедилар. Расулуллоҳ ﷺ мени қуролсиз — яъни ёнида қуроли йўқ — кўрдилар ва менга бир қалқон — ё катта, ё кичик қалқон — бердилар. Сўнг (яна) байъат қилдирдилар, токи одамларнинг охирига етганда: ‹Менга байъат қилмайсанми, эй Салама?›, — дедилар. Мен: ‹Ё Расулуллоҳ! Мен сизга одамларнинг биринчисида ва ўртасида байъат қилган эдим›, — дедим. У зот: ‹Яна (қил)›, — дедилар. Шундай қилиб унга учинчи марта байъат қилдим. Сўнг менга: ‹Эй Салама! Мен сенга берган қалқонинг қани?›, — дедилар. Мен: ‹Ё Расулуллоҳ! Амаким Омир менга қуролсиз ҳолда учраб қолди, мен уни унга бердим›, — дедим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ кулиб: ‹Сен ўтганлардан бири айтгандек бҳлибсан: ‹Аллоҳим, менга ўзимдан кўра кўпроқ суйгувчи бир дўст насиб қилгин!››, — дедилар. Сўнг мушриклар бизга сулҳ ҳақида элчи юбордилар, токи бир-биримизга (ўтиб) юра бошладик ва сулҳ қилдик. Мен Талҳа ибн Убайдуллоҳнинг хизматчиси эдим, унинг отини суғорар, тайморлар, унга хизмат қилар ва унинг таомидан ер эдим. Аҳлимни ва молимни ташлаб, Аллоҳ ва Расули ﷺ томон ҳижрат қилиб (келган эдим). Биз ва Макка аҳли сулҳ қилиб, бир-биримизга аралашиб кетганимизда, мен бир дарахт олдига келиб, тиканларини супуриб ташладим ва унинг тагида ётдим. Шунда Макка аҳлидан тўртта мушрик менинг олдимга келди ва Расулуллоҳ ﷺ ни ёмонлай бошлади. Мен уларни ёмон кўриб, бошқа бир дарахт томон кўчдим. Улар қуролларини (дарахтга) илиб қўйиб, ётдилар. Улар шу ҳолатда экан, водийнинг пастидан бир жарчи: ‹Эй муҳожирлар! Ибн Зунайм ўлдирилди!›, — деб бақирди. Шунда мен қиличимни яланғочлаб, ўша тўрт кишига — улар ухлаб ётган ҳолида — ҳужум қилдим ва қуролларини олиб, қўлимда бир боғлам қилдим. Сўнг: ‹Муҳаммаднинг юзини иззатли қилган Зот билан қасамки, сизлардан бирортангиз бошини кўтарса, икки кўзи орасидан ураман!›, — дедим. Сўнг уларни ҳайдаб, Расулуллоҳ ﷺ нинг олдиларига олиб келдим. Амаким Омир эса Абалотдан бўлган Микраз деган бир кишини этмишта мушрик билан бирга, устига ёпинчиқ ёпилган от устида етаклаб, Расулуллоҳ ﷺ га олиб келди. Расулуллоҳ ﷺ уларга қараб: ‹Уларни қўйиб юборинглар, гуноҳнинг бошланиши ҳам, қайтарилиши ҳам уларнинг зиммасида бўлсин›, — дедилар. Шундай қилиб Расулуллоҳ ﷺ уларни авф қилдилар ва Аллоҳ: {У сизларни улар устидан ғолиб қилганидан сўнг, Макка водийсида уларнинг қўлларини сизлардан, сизларнинг қўлларингизни улардан тўсиб қўйган Зотдир} (Фатҳ 24) — деган оятнинг бутунини нозил қилди. Сўнг Мадина томон қайтиб чиқдик ва биз билан мушрик бўлган Бану Лаҳён орасида бир тоғ бўлган бир манзилга тушдик. Расулуллоҳ ﷺ ўша кечада бу тоғга — Набий ﷺ ва саҳобалари учун гўё посбон бўлиб — чиққан кишига мағфират сўрадилар». Салама деди: «Мен ўша кечада икки ё уч марта чиқдим. Сўнг Мадинага келдик. Расулуллоҳ ﷺ ўз туяларини ғуломи Робоҳ билан юбордилар, мен ҳам у билан бирга эдим. Мен у билан Талҳанинг отини ҳам туялар билан бирга ўтлатиб чиқдим. Тонг отганда, қарасак, Абдураҳмон ал-Фазорий Расулуллоҳ ﷺ нинг туяларига бостириб кириб, ҳаммасини ҳайдаб кетган ва чўпонини ўлдирган эди. Мен: ‹Эй Робоҳ! Бу отни ол, Талҳа ибн Убайдуллоҳга етказ ва Расулуллоҳ ﷺ га мушриклар унинг туяларига бостириб кирганини хабар қил›, — дедим. Сўнг бир тепалик устига чиқиб, юзимни Мадинага қаратиб, уч марта: ‹Ё сабоҳааҳ!›, — деб бақирдим. Сўнг қавмнинг изидан чиқиб, уларни ўқ билан ота бошладим ва: ‹Мен Акваънинг ўғлиман, бугун эса разиллар (ҳалок бўладиган) кундир›, — деб ражаз айтдим. Улардан бир кишига етишиб, эгарига бир ўқ отдим, токи ўқнинг учи елкасига етиб борди. Мен: ‹Мана, ол! Мен Акваънинг ўғлиман, бугун эса разиллар кундир›, — дедим. Аллоҳ билан қасамки, мен уларни отишда ва ҳайвонларини йиқитишда давом этдим. Қачон менга бир суворий қайтиб ҳужум қилса, мен бир дарахт олдига келиб, тагига ўтирар, сўнг уни отиб, отини йиқитардим. Токи тоғ торайиб, улар шу тор жойга кирганларида, мен тоғга чиқиб, уларни тошлар билан ата бошладим. Мен шу тарзда уларни қувиб бордим, токи Аллоҳнинг Расулуллоҳ ﷺ нинг туяларидан яратган бирор туяни ортимда қолдирмасдан (қайтариб олдим), улар эса мен билан (туялар) орасидан чекиндилар. Сўнг яна уларнинг изидан отиб бордим, токи улар ўттиздан ортиқ плаш ва ўттизта найзани — енгиллашиш учун — ташладилар. Улар бирор нарса ташласалар, мен унинг устига тошдан белги қўярдим, токи Расулуллоҳ ﷺ ва саҳобалари уни таниб олсинлар. Токи улар тоғ довонидаги бир тор жойга етганларида, қарасак, уларнинг олдига Бадрнинг ўғли фалон ал-Фазорий келиб қолибди. Улар нонушта — яъни тушлик — қилгани ўтирдилар, мен эса бир қоянинг учига ўтирдим. Ал-Фазорий: ‹Бу кўраётганим нима?›, — деди. Улар: ‹Бу (кишидан) бало кўрдик. Аллоҳ билан қасамки, у тонг қоронғисидан бери бизни тарк этмади, ўқ отиб, қўлимиздаги ҳамма нарсани тортиб олди›, — дедилар. У: ‹Сизлардан тўрт киши унга (қарши) чиқсин!›, — деди. Улардан тўрттаси тоғга, мен томон кўтарилдилар. Улар билан гаплашиш имкони бўлганда, мен: ‹Мени танидингизми?›, — дедим. Улар: ‹Йўқ, сен кимсан?›, — дедилар. Мен: ‹Мен Салама ибн ал-Акваъман. Муҳаммад ﷺ нинг юзини иззатли қилган Зот билан қасамки, сизлардан истаган кишимни қувсам, албатта етиб оламан, сизлардан бирор киши мени қувса, ҳеч менга етиб ололмайди›, — дедим. Улардан бири: ‹Мен ҳам шундай ўйлайман›, — деди. Сўнг қайтдилар. Мен ўрнимдан жилмадим, токи Расулуллоҳ ﷺ нинг суворийлари дарахтлар орасидан ўтиб келаётганини кўрдим. Қарасам, уларнинг биринчиси ал-Ахрам ал-Асадий, унинг ортида Абу Қатода ал-Ансорий, унинг ортида ал-Миқдод ибн ал-Асвад ал-Киндий эди. Мен ал-Ахрамнинг отининг жиловидан ушладим. Шунда улар (мушриклар) қочиб ортга қайтдилар. Мен: ‹Эй Ахрам! Улардан эҳтиёт бўл, сени (ёлғиз) ажратиб қўймасинлар, токи Расулуллоҳ ﷺ ва саҳобалари етиб келсинлар›, — дедим. У: ‹Эй Салама! Агар сен Аллоҳга ва охират кунига иймон келтирсанг, жаннат ҳақ, дўзах ҳақ эканини билсанг, мен билан шаҳидлик орасини тўсма›, — деди. Шунда мен уни қўйиб юбордим. У ва Абдураҳмон (ал-Фазорий) тўқнашдилар. (Ахрам) Абдураҳмоннинг отини йиқитди, Абдураҳмон эса уни найза билан уриб ўлдирди ва унинг отига ўтди. Расулуллоҳ ﷺ нинг суворийси Абу Қатода Абдураҳмонга етишиб, уни найза билан уриб ўлдирди. Муҳаммад ﷺ нинг юзини иззатли қилган Зот билан қасамки, мен уларнинг изидан оёғимда югуриб бордим, токи ортимда Муҳаммад ﷺ нинг саҳобаларидан бирор кишини ҳам, уларнинг чангини ҳам кўрмайдиган бўлдим. Токи улар қуёш ботишдан олдин, Зу Қарад деб аталадиган, ичида суви бўлган бир сойлик томон — чанқаганликлари учун ундан ичиш мақсадида — бурилдилар. Улар мени ортларидан югуриб келаётганимни кўрдилар. Мен уларни ундан (сувдан) чекинтирдим — яъни ундан узоқлаштирдим — бас, улар ундан бир томчи ҳам тотмадилар. Улар чиқиб, бир довонда югура бошладилар. Мен югуриб, улардан бир кишига етишиб, уни елка бошидан бир ўқ билан урдим ва: ‹Мана, ол! Мен Акваънинг ўғлиман, бугун эса разиллар (ҳалок бўладиган) кундир›, — дедим. У: ‹Онаси унга аза тутсин! Бу эрталабдан бери (қувган) ўша Акваъми?›, — деди. Мен: ‹Ҳа, эй ўзининг душмани, ўша эрталабки Акваъ›, — дедим. Улар довонда икки отни — ҳолдан тойган — қолдириб кетдилар. Мен уларни Расулуллоҳ ﷺ га ҳайдаб келтирдим. Йўлда Омир менга бир идишда сувга аралаш сут ва бир идишда сув билан етиб келди. Мен таҳорат олдим ва (сутни) ичдим. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ нинг олдиларига келдим — у зот мен уларни чекинтирган сув бошида эдилар. Қарасам, Расулуллоҳ ﷺ ўша туяларни ва мен мушриклардан қутқарган ҳар бир нарсани — ҳар бир найза ва плашни — олибдилар. Билол эса мен қавмдан қутқарган туялардан бир туяни сўйибди ва Расулуллоҳ ﷺ учун унинг жигари ва ўркачидан қовураётган эди. Мен: ‹Ё Расулуллоҳ! Мени қўйиб юборинг, қавмдан юз кишини танлаб олай, сўнг қавмни қувай, улардан бирор хабар етказувчи қолмасин, ҳаммасини ўлдирай›, — дедим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ олов ёруғида озиқ тишлари кўрингунча кулиб: ‹Эй Салама! Сен буни қила олардим деб ўйлайсанми?›, — дедилар. Мен: ‹Ҳа, сени иззатли қилган Зот билан (қасам)›, — дедим. У зот: ‹Улар ҳозир Ғатафон юртида меҳмон қилинмоқдалар›, — дедилар. Сўнг Ғатафондан бир киши келиб: ‹Фалон киши улар учун бир туя сўйди, терисини шилаётганларида бир чанг кўрдилар ва: ‹Сизларнинг олдингизга қавм келди!›, — деб қочиб чиқиб кетдилар›, — деди. Тонг отганда Расулуллоҳ ﷺ: ‹Бугун энг яхши сувориймиз Абу Қатода, энг яхши пиёдамиз эса Салама эди›, — дедилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ менга икки улуш — суворий улуши ва пиёда улуши — бериб, икковини менга жамладилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ Мадина томон қайтарканмиз, мени ўзларининг ортиларига, ал-Азбо (деб аталган туя)га миндириб олдилар. Биз юриб кетаётганимизда, ансорлардан югуришда ҳеч ким ўзиб кета олмайдиган бир киши: ‹Мадинагача ким пойга қилади? Пойгачи борми?›, — деб такрор-такрор айта бошлади. Мен унинг сўзини эшитганимда: ‹Сен бирор муҳтарам кишини иззат қилмайсанми, бирор шарофатлидан ҳайиқмайсанми?›, — дедим. У: ‹Йўқ, магар Расулуллоҳ ﷺ бўлсаларгина (бошқа гап)›, — деди. Мен: ‹Ё Расулуллоҳ! Отам-онам сизга фидо бўлсин, мени қўйиб юборинг, бу киши билан пойга қилай›, — дедим. У зот: ‹Истасанг (қил)›, — дедилар. Мен (у кишига): ‹Сенга (қараб) келяпман›, — дедим-да, оёғимни букиб, сакраб, югуриб кетдим. Бир-икки тепаликни қолдириб, нафасимни сақлаб турдим, сўнг унинг изидан югурдим ва яна бир-икки тепаликни (қолдириб, нафасимни сақладим), сўнг (тезлигимни) ошириб, унга етиб олдим. Елкаси орасига уриб: ‹Аллоҳ билан қасамки, ўзиб кетилдунг›, — дедим. У: ‹Мен ҳам шундай ўйлайман›, — деди. Шундай қилиб мен ундан олдин Мадинага етиб бордим. Аллоҳ билан қасамки, уч кечадан бошқа (вақт) турмадик, токи Расулуллоҳ ﷺ билан Хайбарга чиқдик. Амаким Омир қавмга ражаз айта бошлади: ‹Аллоҳ ҳақи, агар Аллоҳ бўлмаганида, биз ҳидоят топмас, садақа ҳам қилмас, намоз ҳам ўқимас эдик. Биз Сенинг фазлингдан бениёз эмасмиз, бас, (душманга) дуч келсак, қадамларни собит қилгин ва бизга сакинат (хотиржамлик) нозил қилгин›. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: ‹Бу ким?›, — дедилар. У: ‹Мен Омирман›, — деди. У зот: ‹Роббинг сени мағфират қилсин›, — дедилар». (Ровий) деди: «Расулуллоҳ ﷺ бирор инсонни хослаб мағфират сўрасалар, албатта у шаҳид бўлар эди». (Ровий) деди: «Шунда Умар ибн ал-Хаттоб ўз туяси устида туриб: ‹Ё Набияллоҳ! Қанийди бизни Омир билан (яна) баҳраманд қилсангиз!›, — деб нидо қилди. Хайбарга етганимизда, уларнинг шоҳи Марҳаб қиличини ўйнатиб чиқиб: ‹Хайбар билдики, мен Марҳабман — қурол-яроғга тўла, синалган ботир, уруш аланга олиб келганда›, — деди. Амаким Омир унга қарши чиқиб: ‹Хайбар билдики, мен Омирман — қурол-яроғга тўла, (хатарга) шўнғийдиган ботир›, — деди. Иккови икки зарба алмашдилар. Марҳабнинг қиличи Омирнинг қалқонига тушди, Омир эса унга пастдан зарба бермоқчи бўлди, лекин қиличи ўзига қайтиб, билак томирини кесиб қўйди, жони шунда кетди». Салама деди: «Мен чиқдим, қарасам, Набий ﷺ нинг саҳобаларидан бир гуруҳ: ‹Омирнинг амели ботил (беҳуда) бўлди, ўзини-ўзи ўлдирди›, — дейишар эди. Мен йиғлаб Набий ﷺ га келдим ва: ‹Ё Расулуллоҳ! Омирнинг амели ботил бўлди›, — дедим. Расулуллоҳ ﷺ: ‹Буни ким айтди?›, — дедилар. Мен: ‹Саҳобаларингиздан баъзи кишилар›, — дедим. У зот: ‹Буни айтган киши ёлғон айтди, балки унга (ажри) икки баробардир›, — дедилар. Сўнг мени Алига юбордилар — унинг кўзи оғрир эди — ва: ‹Байроқни Аллоҳ ва Расулини севадиган ёки Аллоҳ ва Расули севадиган бир кишига бераман›, — дедилар. Мен Алининг олдига келдим ва уни — кўзи оғрир ҳолида — етаклаб, Расулуллоҳ ﷺ га олиб келдим. У зот унинг кўзларига (сув) пуркадилар, у тузалди. (Расулуллоҳ ﷺ) байроқни унга бердилар. Марҳаб чиқиб: ‹Хайбар билдики, мен Марҳабман — қурол-яроғга тўла, синалган ботир, уруш аланга олиб келганда›, — деди. Али эса: ‹Мен онам Ҳайдара деб атаган кишидирман — ўрмонлар шерига ўхшаш, кўриниши қўрқинчли. Мен уларга тўла ўлчов билан (зарба) тортаман, сандара ўлчовидек›, — деди. Сўнг (Али) Марҳабнинг бошига зарба бериб, уни ўлдирди. Шундан сўнг фатҳ унинг қўли билан бўлди».