حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ، قَالَ قِيلَ لِسَلْمَانَ قَدْ عَلَّمَكُمْ نَبِيُّكُمْ صلى الله عليه وسلم كُلَّ شَيْءٍ حَتَّى الْخِرَاءَةَ فَقَالَ سَلْمَانُ أَجَلْ نَهَانَا أَنْ نَسْتَقْبِلَ الْقِبْلَةَ بِغَائِطٍ أَوْ بَوْلٍ وَأَنْ نَسْتَنْجِيَ بِالْيَمِينِ أَوْ أَنْ يَسْتَنْجِيَ أَحَدُنَا بِأَقَلَّ مِنْ ثَلاَثَةِ أَحْجَارٍ أَوْ أَنْ نَسْتَنْجِيَ بِرَجِيعٍ أَوْ بِعَظْمٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ عَائِشَةَ وَخُزَيْمَةَ بْنِ ثَابِتٍ وَجَابِرٍ وَخَلاَّدِ بْنِ السَّائِبِ عَنْ أَبِيهِ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ سَلْمَانَ فِي هَذَا الْبَابِ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَهُوَ قَوْلُ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَمَنْ بَعْدَهُمْ رَأَوْا أَنَّ الاِسْتِنْجَاءَ بِالْحِجَارَةِ يُجْزِئُ وَإِنْ لَمْ يَسْتَنْجِ بِالْمَاءِ إِذَا أَنْقَى أَثَرَ الْغَائِطِ وَالْبَوْلِ وَبِهِ يَقُولُ الثَّوْرِيُّ وَابْنُ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَاقُ .
Abdurrahmon ibn Yazid aytadi: Salmonga: «Paygʻambaringiz ﷺ sizlarga hatto qazoi hojatni ham — har bir narsani oʻrgatibdi-da?» deyildi. Shunda Salmon: «Ha; u zot bizni katta yoki kichik hojat chogʻida qiblaga yuzlanishdan, oʻng qoʻl bilan istinjo qilishdan, uchtadan kam tosh bilan istinjo qilishdan, hamda tezak yoki suyak bilan istinjo qilishdan qaytardilar», dedi.
Abu Iso aytdi: Bu bobda Oisha, Xuzayma ibn Sobit, Jobir va Xallod ibn as-Soib(ning) otasidan ham (rivoyatlar bor). Abu Iso aytdi: Salmonning bu bobdagi hadisi hasan sahih hadisdir. Bu — Paygʻambar ﷺ sahobalaridan koʻpchilik ilm ahli va ulardan keyingilarning soʻzidir: ular, agar katta yoki kichik hojat izi ketkazilsa, toshlar bilan istinjo qilish — suv bilan istinjo qilmasa ham — kifoya qiladi, deb koʻrishgan. Savriy, Ibn al-Muborak, Shofeiy, Ahmad va Ishoq ham shuni aytishadi.Абдурраҳмон ибн Язид айтади: Салмонга: «Пайғамбарингиз ﷺ сизларга ҳатто қазои ҳожатни ҳам — ҳар бир нарсани ўргатибди-да?» дейилди. Шунда Салмон: «Ҳа; у зот бизни катта ёки кичик ҳожат чоғида қиблага юзланишдан, ўнг қўл билан истинжо қилишдан, учтадан кам тош билан истинжо қилишдан, ҳамда тезак ёки суяк билан истинжо қилишдан қайтардилар», деди.
Абу Исо айтди: Бу бобда Оиша, Хузайма ибн Собит, Жобир ва Халлод ибн ас-Соиб(нинг) отасидан ҳам (ривоятлар бор). Абу Исо айтди: Салмоннинг бу бобдаги ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Бу — Пайғамбар ﷺ саҳобаларидан кўпчилик илм аҳли ва улардан кейингиларнинг сўзидир: улар, агар катта ёки кичик ҳожат изи кетказилса, тошлар билан истинжо қилиш — сув билан истинжо қилмаса ҳам — кифоя қилади, деб кўришган. Саврий, Ибн ал-Муборак, Шофеий, Аҳмад ва Исҳоқ ҳам шуни айтишади.
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ هَمَّامِ بْنِ الْحَارِثِ، قَالَ بَالَ جَرِيرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ ثُمَّ تَوَضَّأَ وَمَسَحَ عَلَى خُفَّيْهِ فَقِيلَ لَهُ أَتَفْعَلُ هَذَا قَالَ وَمَا يَمْنَعُنِي وَقَدْ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَفْعَلُهُ . قَالَ إِبْرَاهِيمُ وَكَانَ يُعْجِبُهُمْ حَدِيثُ جَرِيرٍ لأَنَّ إِسْلاَمَهُ كَانَ بَعْدَ نُزُولِ الْمَائِدَةِ . هَذَا قَوْلُ إِبْرَاهِيمَ يَعْنِي كَانَ يُعْجِبُهُمْ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عُمَرَ وَعَلِيٍّ وَحُذَيْفَةَ وَالْمُغِيرَةِ وَبِلاَلٍ وَسَعْدٍ وَأَبِي أَيُّوبَ وَسَلْمَانَ وَبُرَيْدَةَ وَعَمْرِو بْنِ أُمَيَّةَ وَأَنَسٍ وَسَهْلِ بْنِ سَعْدٍ وَيَعْلَى بْنِ مُرَّةَ وَعُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ وَأُسَامَةَ بْنِ شَرِيكٍ وَأَبِي أُمَامَةَ وَجَابِرٍ وَأُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ وَابْنِ عُبَادَةَ وَيُقَالُ ابْنُ عِمَارَةَ وَأُبَىُّ بْنُ عِمَارَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ جَرِيرٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Hammom ibn Horisdan rivoyat qilinadiki, u aytdi: Jarir ibn Abdulloh (roziyallohu anhu) bavl qildi, soʻng tahorat oldi va ikki mahsisi ustiga mash tortdi. Unga: «Shunday qilyapsanmi?» deyildi. U: «Meni nima toʻxtatadi? Holbuki, men Rasululloh ﷺ shunday qilganlarini koʻrganman», dedi. Ibrohim (Naxaiy) aytdi: Ularga (ulamolarga) Jarirning hadisi yoqar edi, chunki uning Islomga kirishi Moida (surasi) nozil boʻlganidan keyin edi. Bu Ibrohimning soʻzi, yaʼni «Ularga yoqar edi» (degani). (Roviy) aytdi: Bu bobda Umar, Ali, Huzayfa, Mugʻiyra, Bilol, Saʼd, Abu Ayyub, Salmon, Burayda, Amr ibn Umayya, Anas, Sahl ibn Saʼd, Yaʼlo ibn Murra, Uboda ibn Somit, Usoma ibn Sharik, Abu Umoma, Jobir, Usoma ibn Zayd, Ibn Uboda — Ibn Imora ham deyiladi — va Ubay ibn Imora (roziyallohu anhum)dan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Jarirning hadisi hasan sahihdir.Ҳаммом ибн Ҳорисдан ривоят қилинадики, у айтди: Жарир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу) бавл қилди, сўнг таҳорат олди ва икки маҳсиси устига маш тортди. Унга: «Шундай қиляпсанми?» дейилди. У: «Мени нима тўхтатади? Ҳолбуки, мен Расулуллоҳ ﷺ шундай қилганларини кўрганман», деди. Иброҳим (Нахаий) айтди: Уларга (уламоларга) Жарирнинг ҳадиси ёқар эди, чунки унинг Исломга кириши Моида (сураси) нозил бўлганидан кейин эди. Бу Иброҳимнинг сўзи, яъни «Уларга ёқар эди» (дегани). (Ровий) айтди: Бу бобда Умар, Али, Ҳузайфа, Муғийра, Билол, Саъд, Абу Айюб, Салмон, Бурайда, Амр ибн Умайя, Анас, Саҳл ибн Саъд, Яъло ибн Мурра, Убода ибн Сомит, Усома ибн Шарик, Абу Умома, Жобир, Усома ибн Зайд, Ибн Убода — Ибн Имора ҳам дейилади — ва Убай ибн Имора (розияллоҳу анҳум)дан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Жарирнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ، عَنْ أَبِي الْبَخْتَرِيِّ، أَنَّ جَيْشًا، مِنْ جُيُوشِ الْمُسْلِمِينَ كَانَ أَمِيرَهُمْ سَلْمَانُ الْفَارِسِيُّ حَاصَرُوا قَصْرًا مِنْ قُصُورِ فَارِسَ فَقَالُوا يَا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ أَلاَ نَنْهَدُ إِلَيْهِمْ قَالَ دَعُونِي أَدْعُهُمْ كَمَا سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَدْعُوهُمْ . فَأَتَاهُمْ سَلْمَانُ فَقَالَ لَهُمْ إِنَّمَا أَنَا رَجُلٌ مِنْكُمْ فَارِسِيٌّ تَرَوْنَ الْعَرَبَ يُطِيعُونَنِي فَإِنْ أَسْلَمْتُمْ فَلَكُمْ مِثْلُ الَّذِي لَنَا وَعَلَيْكُمْ مِثْلُ الَّذِي عَلَيْنَا وَإِنْ أَبَيْتُمْ إِلاَّ دِينَكُمْ تَرَكْنَاكُمْ عَلَيْهِ وَأَعْطُونَا الْجِزْيَةَ عَنْ يَدٍ وَأَنْتُمْ صَاغِرُونَ . قَالَ وَرَطَنَ إِلَيْهِمْ بِالْفَارِسِيَّةِ وَأَنْتُمْ غَيْرُ مَحْمُودِينَ . وَإِنْ أَبَيْتُمْ نَابَذْنَاكُمْ عَلَى سَوَاءٍ . قَالُوا مَا نَحْنُ بِالَّذِي نُعْطِي الْجِزْيَةَ وَلَكِنَّا نُقَاتِلُكُمْ . فَقَالُوا يَا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ أَلاَ نَنْهَدُ إِلَيْهِمْ قَالَ لاَ . فَدَعَاهُمْ ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ إِلَى مِثْلِ هَذَا ثُمَّ قَالَ انْهَدُوا إِلَيْهِمْ . قَالَ فَنَهَدْنَا إِلَيْهِمْ فَفَتَحْنَا ذَلِكَ الْقَصْرَ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ بُرَيْدَةَ وَالنُّعْمَانِ بْنِ مُقَرِّنٍ وَابْنِ عُمَرَ وَابْنِ عَبَّاسٍ . وَحَدِيثُ سَلْمَانَ حَدِيثٌ حَسَنٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ . وَسَمِعْتُ مُحَمَّدًا يَقُولُ أَبُو الْبَخْتَرِيِّ لَمْ يُدْرِكْ سَلْمَانَ لأَنَّهُ لَمْ يُدْرِكْ عَلِيًّا وَسَلْمَانُ مَاتَ قَبْلَ عَلِيٍّ . وَقَدْ ذَهَبَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِلَى هَذَا وَرَأَوْا أَنْ يُدْعَوْا قَبْلَ الْقِتَالِ وَهُوَ قَوْلُ إِسْحَاقَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ قَالَ إِنْ تُقُدِّمَ إِلَيْهِمْ فِي الدَّعْوَةِ فَحَسَنٌ يَكُونُ ذَلِكَ أَهْيَبَ . وَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ لاَ دِعْوَةَ الْيَوْمَ . وَقَالَ أَحْمَدُ لاَ أَعْرِفُ الْيَوْمَ أَحَدًا يُدْعَى . وَقَالَ الشَّافِعِيُّ لاَ يُقَاتَلُ الْعَدُوُّ حَتَّى يُدْعَوْا إِلاَّ أَنْ يَعْجَلُوا عَنْ ذَلِكَ فَإِنْ لَمْ يَفْعَلْ فَقَدْ بَلَغَتْهُمُ الدَّعْوَةُ .
Abu Baxtariy (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Musulmonlar qoʻshinlaridan biri — ularning amiri Salmon Forsiy (roziyallohu anhu) edi — Fors qasrlaridan birini qamal qildilar. Ular: «Ey Abu Abdulloh, ularga hujum qilmaymizmi?» dedilar. U: «Meni qoʻyinglar, Rasululloh ﷺni ularni (Islomga) chaqirganlarini eshitganimdek, men ularni chaqiray», dedi. Soʻng Salmon ularning oldiga keldi va ularga dedi: «Men ham sizlardan bir kishi, forsiyman. Arablar menga itoat qilayotganini koʻrib turibsizlar. Agar musulmon boʻlsangizlar, bizga tegishli narsalar sizlarga ham tegishli boʻladi, bizga lozim boʻlgan narsalar sizlarga ham lozim boʻladi. Agar dininglardan boshqasiga koʻnmasangizlar, sizlarni unda qoldiramiz, ammo qoʻl ostida xor boʻlib jizya beringlar.» Roviy aytdi: U ularga forscha gapirdi (yaʼni: sizlar maqtalmagan holatda boʻlasizlar). «Agar bunga ham koʻnmasangizlar, sizlarga teng holatda (urush eʼlon qilib) hujum qilamiz.» Ular: «Biz jizya beradiganlardan emasmiz, balki siz bilan jang qilamiz», dedilar. Soʻng (musulmonlar): «Ey Abu Abdulloh, ularga hujum qilmaymizmi?» dedilar. U: «Yoʻq», dedi. Soʻng uch kun davomida shunga oʻxshash (soʻzlar) bilan ularni chaqirdi, keyin: «Endi ularga hujum qilinglar», dedi. Roviy aytdi: Biz ularga hujum qildik va oʻsha qasrni fath etdik. Abu Iso aytdi: Bu bobda Burayda, Nuʼmon ibn Muqarrin, Ibn Umar va Ibn Abbosdan ham (rivoyatlar) bor. Salmonning hadisi hasan hadisdir, biz uni faqat Ato ibn Soibning hadisidan bilamiz. Men Muhammad (Buxoriy)ning shunday deganini eshitdim: Abu Baxtariy Salmonga yetishmagan, chunki u Aliga yetishmagan, Salmon esa Alidan oldin vafot etgan. Paygʻambar ﷺning sahobalaridan baʼzi ilm ahli shu (rivoyatga) amal qilib, jangdan oldin (Islomga) chaqirishni lozim koʻrganlar. Bu Ishoq ibn Ibrohimning soʻzidir, u: «Agar ularga daʼvat yetkazilsa, yaxshi boʻladi, bu (dushman uchun) yanada qoʻrqinchli boʻladi», dedi. Baʼzi ilm ahli: «Bugun daʼvat (yetkazish shart) emas», dedilar. Ahmad: «Men bugun chaqiriladigan birovni bilmayman», dedi. Shofiʼiy: «Dushman daʼvat etilmaguncha u bilan jang qilinmaydi, lekin ular shoshilib (hujum qilsa, bundan mustasno). Agar (daʼvat) qilinmasa ham, ularga daʼvat allaqachon yetib boʻlgan», dedi.Абу Бахтарий (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Мусулмонлар қўшинларидан бири — уларнинг амири Салмон Форсий (розияллоҳу анҳу) эди — Форс қасрларидан бирини қамал қилдилар. Улар: «Эй Абу Абдуллоҳ, уларга ҳужум қилмаймизми?» дедилар. У: «Мени қўйинглар, Расулуллоҳ ﷺни уларни (Исломга) чақирганларини эшитганимдек, мен уларни чақирай», деди. Сўнг Салмон уларнинг олдига келди ва уларга деди: «Мен ҳам сизлардан бир киши, форсийман. Араблар менга итоат қилаётганини кўриб турибсизлар. Агар мусулмон бўлсангизлар, бизга тегишли нарсалар сизларга ҳам тегишли бўлади, бизга лозим бўлган нарсалар сизларга ҳам лозим бўлади. Агар дининглардан бошқасига кўнмасангизлар, сизларни унда қолдирамиз, аммо қўл остида хор бўлиб жизя беринглар.» Ровий айтди: У уларга форсча гапирди (яъни: сизлар мақталмаган ҳолатда бўласизлар). «Агар бунга ҳам кўнмасангизлар, сизларга тенг ҳолатда (уруш эълон қилиб) ҳужум қиламиз.» Улар: «Биз жизя берадиганлардан эмасмиз, балки сиз билан жанг қиламиз», дедилар. Сўнг (мусулмонлар): «Эй Абу Абдуллоҳ, уларга ҳужум қилмаймизми?» дедилар. У: «Йўқ», деди. Сўнг уч кун давомида шунга ўхшаш (сўзлар) билан уларни чақирди, кейин: «Энди уларга ҳужум қилинглар», деди. Ровий айтди: Биз уларга ҳужум қилдик ва ўша қасрни фатҳ этдик. Абу Исо айтди: Бу бобда Бурайда, Нуъмон ибн Муқаррин, Ибн Умар ва Ибн Аббосдан ҳам (ривоятлар) бор. Салмоннинг ҳадиси ҳасан ҳадисдир, биз уни фақат Ато ибн Соибнинг ҳадисидан биламиз. Мен Муҳаммад (Бухорий)нинг шундай деганини эшитдим: Абу Бахтарий Салмонга етишмаган, чунки у Алига етишмаган, Салмон эса Алидан олдин вафот этган. Пайғамбар ﷺнинг саҳобаларидан баъзи илм аҳли шу (ривоятга) амал қилиб, жангдан олдин (Исломга) чақиришни лозим кўрганлар. Бу Ишоқ ибн Иброҳимнинг сўзидир, у: «Агар уларга даъват етказилса, яхши бўлади, бу (душман учун) янада қўрқинчли бўлади», деди. Баъзи илм аҳли: «Бугун даъват (етказиш шарт) эмас», дедилар. Аҳмад: «Мен бугун чақириладиган бировни билмайман», деди. Шофиъий: «Душман даъват этилмагунча у билан жанг қилинмайди, лекин улар шошилиб (ҳужум қилса, бундан мустасно). Агар (даъват) қилинмаса ҳам, уларга даъват аллақачон етиб бўлган», деди.
حَدَّثَنَا أَبُو سَعِيدٍ الأَشَجُّ، حَدَّثَنَا أَبُو خَالِدٍ الأَحْمَرُ، عَنِ ابْنِ عَجْلاَنَ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَالْحَجَّاجُ عَنِ الْحَكَمِ، عَنْ مِقْسَمٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " غَدْوَةٌ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَوْ رَوْحَةٌ خَيْرٌ مِنَ الدُّنْيَا وَمَا فِيهَا " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ . وَأَبُو حَازِمٍ الَّذِي رَوَى عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ هُوَ أَبُو حَازِمٍ الزَّاهِدُ وَهُوَ مَدَنِيٌّ وَاسْمُهُ سَلَمَةُ بْنُ دِينَارٍ . وَأَبُو حَازِمٍ هَذَا الَّذِي رَوَى عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ هُوَ أَبُو حَازِمٍ الأَشْجَعِيُّ الْكُوفِيُّ وَاسْمُهُ سَلْمَانُ وَهُوَ مَوْلَى عَزَّةَ الأَشْجَعِيَّةِ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Alloh yoʻlida ertalab yoki kechqurun (bir bor) chiqish dunyo va undagi narsalardan yaxshiroqdir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir. Sahl ibn Saʼddan rivoyat qilgan Abu Hozim — Abu Hozim az-Zohiddir, u madinalik boʻlib, ismi Salama ibn Dinordir. Abu Hurayradan rivoyat qilgan ushbu Abu Hozim esa Abu Hozim al-Ashjaʼiy al-Kufiy boʻlib, ismi Salmondir, u Azza al-Ashjaʼiyaning ozod qilingan qulidir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Аллоҳ йўлида эрталаб ёки кечқурун (бир бор) чиқиш дунё ва ундаги нарсалардан яхшироқдир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Саҳл ибн Саъддан ривоят қилган Абу Ҳозим — Абу Ҳозим аз-Зоҳиддир, у мадиналик бўлиб, исми Салама ибн Динордир. Абу Ҳурайрадан ривоят қилган ушбу Абу Ҳозим эса Абу Ҳозим ал-Ашжаъий ал-Куфий бўлиб, исми Салмондир, у Азза ал-Ашжаъиянинг озод қилинган қулидир.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُنْكَدِرِ، قَالَ مَرَّ سَلْمَانُ الْفَارِسِيُّ بِشُرَحْبِيلَ بْنِ السِّمْطِ وَهُوَ فِي مُرَابَطٍ لَهُ وَقَدْ شَقَّ عَلَيْهِ وَعَلَى أَصْحَابِهِ قَالَ أَلاَ أُحَدِّثُكَ يَا ابْنَ السِّمْطِ بِحَدِيثٍ سَمِعْتُهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ بَلَى . قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " رِبَاطُ يَوْمٍ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَفْضَلُ وَرُبَّمَا قَالَ خَيْرٌ مِنْ صِيَامِ شَهْرٍ وَقِيَامِهِ وَمَنْ مَاتَ فِيهِ وُقِيَ فِتْنَةَ الْقَبْرِ وَنُمِّيَ لَهُ عَمَلُهُ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ .
Muhammad ibn al-Munkadir (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Salmon al-Forisiy Shurahbil ibn as-Simt yonidan oʻtdi, u oʻz qoʻriqxonasida (murobat) edi va unga hamda hamrohlariga (xizmat) ogʻir kelgan edi. Salmon: «Ey Ibn as-Simt, senga Rasululloh ﷺdan eshitgan bir hadisni aytib bermayinmi?» — dedi. U: «Albatta (ayt)», dedi. Salmon: «Men Rasululloh ﷺning: ‹Alloh yoʻlida bir kun (ribot) chegara qoʻriqlash bir oy roʻza tutib, uni (kechalari) namoz bilan tiklashdan afzalroqdir› — baʼzan ‹yaxshiroqdir› ham degan edilar — ‹Kim u (qoʻriqlash)da vafot etsa, qabr fitnasidan saqlanadi va uning amali qiyomat kunigacha (oʻsib) koʻpaytirilib boriladi›, deganlarini eshitdim», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir.Муҳаммад ибн ал-Мункадир (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Салмон ал-Форисий Шураҳбил ибн ас-Симт ёнидан ўтди, у ўз қўриқхонасида (муробат) эди ва унга ҳамда ҳамроҳларига (хизмат) оғир келган эди. Салмон: «Эй Ибн ас-Симт, сенга Расулуллоҳ ﷺдан эшитган бир ҳадисни айтиб бермайинми?» — деди. У: «Албатта (айт)», деди. Салмон: «Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Аллоҳ йўлида бир кун (рибот) чегара қўриқлаш бир ой рўза тутиб, уни (кечалари) намоз билан тиклашдан афзалроқдир› — баъзан ‹яхшироқдир› ҳам деган эдилар — ‹Ким у (қўриқлаш)да вафот этса, қабр фитнасидан сақланади ва унинг амали қиёмат кунигача (ўсиб) кўпайтирилиб борилади›, деганларини эшитдим», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ رَافِعٍ، عَنْ سُمَىٍّ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ لَقِيَ اللَّهَ بِغَيْرِ أَثَرٍ مِنْ جِهَادٍ لَقِيَ اللَّهَ وَفِيهِ ثُلْمَةٌ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ الْوَلِيدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ رَافِعٍ . وَإِسْمَاعِيلُ بْنُ رَافِعٍ قَدْ ضَعَّفَهُ بَعْضُ أَصْحَابِ الْحَدِيثِ . قَالَ وَسَمِعْتُ مُحَمَّدًا يَقُولُ هُوَ ثِقَةٌ مُقَارِبُ الْحَدِيثِ . وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ مِنْ غَيْرِ هَذَا الْوَجْهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . وَحَدِيثُ سَلْمَانَ إِسْنَادُهُ لَيْسَ بِمُتَّصِلٍ مُحَمَّدُ بْنُ الْمُنْكَدِرِ لَمْ يُدْرِكْ سَلْمَانَ الْفَارِسِيَّ . وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ أَيُّوبَ بْنِ مُوسَى عَنْ مَكْحُولٍ عَنْ شُرَحْبِيلَ بْنِ السِّمْطِ عَنْ سَلْمَانَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim Allohga jihoddan biror asar (nishon)siz roʻbaroʻ kelsa, Allohga (diniy) nuqson bilan roʻbaroʻ keladi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis al-Valid ibn Muslimning Ismoil ibn Rofiʼdan (qilgan) rivoyati boʻyicha gʻaribdir. Ismoil ibn Rofiʼni hadis ahlidan baʼzilari zaif sanagan. (Abu Iso) dedi: Men Muhammad (al-Buxoriy)ning: «U ishonchli, hadisi oʻrtacha (muqorib)dir», deganini eshitdim. Bu hadis Abu Hurayradan, Paygʻambar ﷺdan boshqa yoʻl bilan ham rivoyat qilingan. Salmonning hadisiga kelsak, uning isnodi uzluksiz emas; Muhammad ibn al-Munkadir Salmon al-Forisiyga yetishmagan. Bu hadis Ayyub ibn Musodan, u Makhuldan, u Shurahbil ibn as-Simtdan, u Salmondan, u Paygʻambar ﷺdan shunga oʻxshash (maʼnoda) ham rivoyat qilingan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким Аллоҳга жиҳоддан бирор асар (нишон)сиз рўбарў келса, Аллоҳга (диний) нуқсон билан рўбарў келади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ал-Валид ибн Муслимнинг Исмоил ибн Рофиъдан (қилган) ривояти бўйича ғарибдир. Исмоил ибн Рофиъни ҳадис аҳлидан баъзилари заиф санаган. (Абу Исо) деди: Мен Муҳаммад (ал-Бухорий)нинг: «У ишончли, ҳадиси ўртача (муқориб)дир», деганини эшитдим. Бу ҳадис Абу Ҳурайрадан, Пайғамбар ﷺдан бошқа йўл билан ҳам ривоят қилинган. Салмоннинг ҳадисига келсак, унинг исноди узлуксиз эмас; Муҳаммад ибн ал-Мункадир Салмон ал-Форисийга етишмаган. Бу ҳадис Айюб ибн Мусодан, у Макҳулдан, у Шураҳбил ибн ас-Симтдан, у Салмондан, у Пайғамбар ﷺдан шунга ўхшаш (маънода) ҳам ривоят қилинган.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ عَوْنٍ، حَدَّثَنَا أَبُو الْعُمَيْسِ، عَنْ عَوْنِ بْنِ أَبِي جُحَيْفَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ آخَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَيْنَ سَلْمَانَ وَبَيْنَ أَبِي الدَّرْدَاءِ فَزَارَ سَلْمَانُ أَبَا الدَّرْدَاءِ فَرَأَى أُمَّ الدَّرْدَاءِ مُتَبَذِّلَةً فَقَالَ مَا شَأْنُكِ مُتَبَذِّلَةً قَالَتْ إِنَّ أَخَاكَ أَبَا الدَّرْدَاءِ لَيْسَ لَهُ حَاجَةٌ فِي الدُّنْيَا . قَالَ فَلَمَّا جَاءَ أَبُو الدَّرْدَاءِ قَرَّبَ إِلَيْهِ طَعَامًا فَقَالَ كُلْ فَإِنِّي صَائِمٌ . قَالَ مَا أَنَا بِآكِلٍ حَتَّى تَأْكُلَ . قَالَ فَأَكَلَ فَلَمَّا كَانَ اللَّيْلُ ذَهَبَ أَبُو الدَّرْدَاءِ لِيَقُومَ فَقَالَ لَهُ سَلْمَانُ نَمْ . فَنَامَ ثُمَّ ذَهَبَ يَقُومُ فَقَالَ لَهُ نَمْ . فَنَامَ فَلَمَّا كَانَ عِنْدَ الصُّبْحِ قَالَ لَهُ سَلْمَانُ قُمِ الآنَ فَقَامَا فَصَلَّيَا فَقَالَ إِنَّ لِنَفْسِكَ عَلَيْكَ حَقًّا وَلِرَبِّكَ عَلَيْكَ حَقًّا وَلِضَيْفِكَ عَلَيْكَ حَقًّا وَإِنَّ لأَهْلِكَ عَلَيْكَ حَقًّا فَأَعْطِ كُلَّ ذِي حَقٍّ حَقَّهُ . فَأَتَيَا النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَا ذَلِكَ فَقَالَ لَهُ " صَدَقَ سَلْمَانُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ . وَأَبُو الْعُمَيْسِ اسْمُهُ عُتْبَةُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ وَهُوَ أَخُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْمَسْعُودِيِّ .
Abu Juhayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Salmon bilan Abu Dardo oʻrtasida birodarlik (qardoshlik) bogʻladilar. Salmon Abu Dardoni ziyorat qilgani bordi va Umm Dardoni eski-tuski kiyimda koʻrdi. «Holing nega bunday eski-tuski kiyimda?» dedi. U: «Birodaring Abu Dardoning dunyoda hech qanday hojati (ragʻbati) yoʻq», dedi. Abu Dardo kelgach, unga taom keltirib: «Yegin, men roʻzadorman», dedi. Salmon: «Sen yemaguningcha, men yemayman», dedi. Shunday qilib, u (Abu Dardo) ham yedi. Tun kelganda, Abu Dardo (namozga) turmoqchi boʻldi, Salmon unga: «Uxla», dedi. U uxladi. Soʻng yana turmoqchi boʻldi, (Salmon) unga: «Uxla», dedi. U uxladi. Tong yaqinlashganda, Salmon unga: «Endi tur», dedi. Ikkalasi turib, namoz oʻqishdi. (Salmon): «Albatta, oʻzingning sen ustingda haqqing bor, Robbingning sen ustingda haqqi bor, mehmoningning sen ustingda haqqi bor va ahli oilangning sen ustingda haqqi bor. Bas, har bir haq egasiga oʻz haqqini bergin», dedi. Soʻng ikkalasi Paygʻambar ﷺ huzuriga kelib, buni aytib berishdi. Shunda u zot: «Salmon toʻgʻri aytibdi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis sahihdir. Abu Umaysning ismi Utba ibn Abdulloh boʻlib, u Abdurahmon ibn Abdulloh al-Masʼudiyning akasidir.Абу Жуҳайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Салмон билан Абу Дардо ўртасида биродарлик (қардошлик) боғладилар. Салмон Абу Дардони зиёрат қилгани борди ва Умм Дардони эски-туски кийимда кўрди. «Ҳолинг нега бундай эски-туски кийимда?» деди. У: «Биродаринг Абу Дардонинг дунёда ҳеч қандай ҳожати (рағбати) йўқ», деди. Абу Дардо келгач, унга таом келтириб: «Егин, мен рўзадорман», деди. Салмон: «Сен емагунингча, мен емайман», деди. Шундай қилиб, у (Абу Дардо) ҳам еди. Тун келганда, Абу Дардо (намозга) турмоқчи бўлди, Салмон унга: «Ухла», деди. У ухлади. Сўнг яна турмоқчи бўлди, (Салмон) унга: «Ухла», деди. У ухлади. Тонг яқинлашганда, Салмон унга: «Энди тур», деди. Иккаласи туриб, намоз ўқишди. (Салмон): «Албатта, ўзингнинг сен устингда ҳаққинг бор, Роббингнинг сен устингда ҳаққи бор, меҳмонингнинг сен устингда ҳаққи бор ва аҳли оилангнинг сен устингда ҳаққи бор. Бас, ҳар бир ҳақ эгасига ўз ҳаққини бергин», деди. Сўнг иккаласи Пайғамбар ﷺ ҳузурига келиб, буни айтиб беришди. Шунда у зот: «Салмон тўғри айтибди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис саҳиҳдир. Абу Умайснинг исми Утба ибн Абдуллоҳ бўлиб, у Абдураҳмон ибн Абдуллоҳ ал-Масъудийнинг акасидир.
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا شَيْخٌ، مِنْ أَهْلِ الْمَدِينَةِ عَنِ الْعَلاَءِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ تَلاَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمًا هَذِهِ الآيَة : (وإِنْ تَتَوَلَّوْا يَسْتَبْدِلْ قَوْمًا غَيْرَكُمْ ثُمَّ لاَ يَكُونُوا أَمْثَالَكُمْ ) قَالُوا وَمَنْ يُسْتَبْدَلُ بِنَا قَالَ فَضَرَبَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى مَنْكِبِ سَلْمَانَ ثُمَّ قَالَ " هَذَا وَقَوْمُهُ هَذَا وَقَوْمُهُ " . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ فِي إِسْنَادِهِ مَقَالٌ . وَقَدْ رَوَى عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ أَيْضًا هَذَا الْحَدِيثَ عَنِ الْعَلاَءِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bir kuni ushbu oyatni: {Agar yuz oʻgirsangiz, (Alloh) oʻrningizga sizlardan boshqa bir qavmni keltirur, soʻng ular sizlarga oʻxshamaslar} (Muhammad 38) tilovat qildilar. Ular: «Bizning oʻrnimizga kimlar keltiriladi?» dedilar. Shunda Rasululloh ﷺ Salmonning yelkasiga urib: «Mana bu va uning qavmi, mana bu va uning qavmi», dedilar. (Abu Iso) aytdi: Bu hadis gʻaribdir, isnodida (eʼtiroz) gap bor. Bu hadisni Abdulloh ibn Jaʼfar ham al-Aloʼ ibn Abdurrahmondan rivoyat qilgan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бир куни ушбу оятни: {Агар юз ўгирсангиз, (Аллоҳ) ўрнингизга сизлардан бошқа бир қавмни келтирур, сўнг улар сизларга ўхшамаслар} (Муҳаммад 38) тиловат қилдилар. Улар: «Бизнинг ўрнимизга кимлар келтирилади?» дедилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ Салмоннинг елкасига уриб: «Мана бу ва унинг қавми, мана бу ва унинг қавми», дедилар. (Абу Исо) айтди: Бу ҳадис ғарибдир, иснодида (эътироз) гап бор. Бу ҳадисни Абдуллоҳ ибн Жаъфар ҳам ал-Алў ибн Абдурраҳмондан ривоят қилган.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، أَنْبَأَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرِ بْنِ نَجِيحٍ، عَنِ الْعَلاَءِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّهُ قَالَ قَالَ نَاسٌ مِنْ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَا رَسُولَ اللَّهِ مَنْ هَؤُلاَءِ الَّذِينَ ذَكَرَ اللَّهُ إِنْ تَوَلَّيْنَا اسْتُبْدِلُوا بِنَا ثُمَّ لَمْ يَكُونُوا أَمْثَالَنَا قَالَ وَكَانَ سَلْمَانُ بِجَنْبِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ فَضَرَبَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَخِذَ سَلْمَانَ قَالَ " هَذَا وَأَصْحَابُهُ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَوْ كَانَ الإِيمَانُ مَنُوطًا بِالثُّرَيَّا لَتَنَاوَلَهُ رِجَالٌ مِنْ فَارِسَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرِ بْنِ نَجِيحٍ هُوَ وَالِدُ عَلِيِّ بْنِ الْمَدِينِيِّ وَقَدْ رَوَى عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ الْكَثِيرَ . وَحَدَّثَنَا عَلِيٌّ بِهَذَا الْحَدِيثِ عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ .
وَحَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ مُعَاذٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنِ الْعَلاَءِ، نَحْوَهُ إِلاَّ أَنَّهُ قَالَ مُعَلَّقٌ بِالثُّرَيَّا .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺning ashoblaridan baʼzi kishilar: «Yo Rasululloh, Alloh zikr qilgan, agar biz yuz oʻgirsak bizning oʻrnimizga keltiriladigan, soʻng bizga oʻxshamaydigan bu kishilar kimlar?» dedilar. Salmon Rasululloh ﷺning yonida edi. Bas, Rasululloh ﷺ Salmonning soniga urib: «Mana bu va uning ashoblari. Jonim Qoʻlida boʻlgan Zot ila qasamki, agar iymon Surayyo (yulduzi)ga osigʻliq boʻlganida ham, uni Forsdan boʻlgan kishilar olar edilar», dedilar. Abu Iso aytdi: Abdulloh ibn Jaʼfar ibn Najih — bu Ali ibn al-Madiniyning otasidir, Ali ibn Hujr Abdulloh ibn Jaʼfardan koʻp (hadis) rivoyat qilgan. Bizga Ali bu hadisni Ismoil ibn Jaʼfardan, u Abdulloh ibn Jaʼfardan rivoyat qildi. Bizga Bishr ibn Muoz ham, unga Abdulloh ibn Jaʼfar, u al-Aloʼdan shunga oʻxshashini rivoyat qildi, faqat u «Surayyoga osigʻliq» dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺнинг ашобларидан баъзи кишилар: «Ё Расулуллоҳ, Аллоҳ зикр қилган, агар биз юз ўгирсак бизнинг ўрнимизга келтириладиган, сўнг бизга ўхшамайдиган бу кишилар кимлар?» дедилар. Салмон Расулуллоҳ ﷺнинг ёнида эди. Бас, Расулуллоҳ ﷺ Салмоннинг сонига уриб: «Мана бу ва унинг ашоблари. Жоним Қўлида бўлган Зот ила қасамки, агар иймон Сурайё (юлдузи)га осиғлиқ бўлганида ҳам, уни Форсдан бўлган кишилар олар эдилар», дедилар. Абу Исо айтди: Абдуллоҳ ибн Жаъфар ибн Нажиҳ — бу Али ибн ал-Мадинийнинг отасидир, Али ибн Ҳужр Абдуллоҳ ибн Жаъфардан кўп (ҳадис) ривоят қилган. Бизга Али бу ҳадисни Исмоил ибн Жаъфардан, у Абдуллоҳ ибн Жаъфардан ривоят қилди. Бизга Бишр ибн Муоз ҳам, унга Абдуллоҳ ибн Жаъфар, у ал-Алўдан шунга ўхшашини ривоят қилди, фақат у «Сурайёга осиғлиқ» деди.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنِ حُجْرٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنِي ثَوْرُ بْنُ زَيْدٍ الدِّيلِيُّ، عَنْ أَبِي الْغَيْثِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ كُنَّا عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ أُنْزِلَتْ سُورَةُ الْجُمُعَةِ فَتَلاَهَا فَلَمَّا بَلَغَ : ( وآخَرِينَ مِنْهُمْ لَمَّا يَلْحَقُوا بِهِمْ ) قَالَ لَهُ رَجُلٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَنْ هَؤُلاَءِ الَّذِينَ لَمْ يَلْحَقُوا بِنَا فَلَمْ يُكَلِّمْهُ قَالَ وَسَلْمَانُ الْفَارِسِيُّ فِينَا قَالَ فَوَضَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَدَهُ عَلَى سَلْمَانَ فَقَالَ " وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَوْ كَانَ الإِيمَانُ بِالثُّرَيَّا لَتَنَاوَلَهُ رِجَالٌ مِنْ هَؤُلاَءِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ . وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ هُوَ وَالِدُ عَلِيِّ بْنِ الْمَدِينِيِّ ضَعَّفَهُ يَحْيَى بْنُ مَعِينٍ . ثَوْرُ بْنُ زَيْدٍ مَدَنِيٌّ وَثَوْرُ بْنُ يَزِيدَ شَامِيٌّ وَأَبُو الْغَيْثِ اسْمُهُ سَالِمٌ مَوْلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُطِيعٍ مَدَنِيٌّ ثِقَةٌ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U dedi: Biz Rasululloh ﷺning huzurlarida edik, oʻshanda Jumʼa surasi nozil boʻldi va u zot uni tilovat qildilar. {Ulardan boshqalarga ham (yuborgan Zotdirki), ular hali bularga qoʻshilganlari yoʻq} (Jumʼa 3) (oyatiga) yetganlarida, bir kishi u zotga: ‹Ey Rasululloh, bizga hali qoʻshilmagan bu kishilar kimlar?›, dedi. U zot unga (darrov) javob bermadilar. (Roviy) dedi: Salmon al-Forsiy bizning oramizda edi. (Roviy) dedi: Shunda Rasululloh ﷺ qoʻllarini Salmonning ustiga qoʻyib: «Jonim qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, agar iymon Surayyo (yulduzi)da boʻlganida ham, bu kishilardan baʼzi erlar unga yetib borardilar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir. Bu hadis Abu Hurayradan, u Nabiy ﷺdan bir necha yoʻl bilan ham rivoyat qilingan. Abdulloh ibn Jaʼfar — u Ali ibnul Madiniyning otasidir, uni Yahyo ibn Maʼin zaif sanagan. Savr ibn Zayd madaniylik, Savr ibn Yazid esa shomlikdir. Abul Gʻaysning ismi Solimdir, u Abdulloh ibn Mutiʼning ozodi qilgan quli, madaniylik va ishonchli (rovii)dir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У деди: Биз Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларида эдик, ўшанда Жумъа сураси нозил бўлди ва у зот уни тиловат қилдилар. {Улардан бошқаларга ҳам (юборган Зотдирки), улар ҳали буларга қўшилганлари йўқ} (Жумъа 3) (оятига) етганларида, бир киши у зотга: ‹Эй Расулуллоҳ, бизга ҳали қўшилмаган бу кишилар кимлар?›, деди. У зот унга (дарров) жавоб бермадилар. (Ровий) деди: Салмон ал-Форсий бизнинг орамизда эди. (Ровий) деди: Шунда Расулуллоҳ ﷺ қўлларини Салмоннинг устига қўйиб: «Жоним қўлида бўлган Зотга қасамки, агар иймон Сурайё (юлдузи)да бўлганида ҳам, бу кишилардан баъзи эрлар унга етиб борардилар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир. Бу ҳадис Абу Ҳурайрадан, у Набий ﷺдан бир неча йўл билан ҳам ривоят қилинган. Абдуллоҳ ибн Жаъфар — у Али ибнул Мадинийнинг отасидир, уни Яҳё ибн Маъин заиф санаган. Савр ибн Зайд маданийлик, Савр ибн Язид эса шомликдир. Абул Ғайснинг исми Солимдир, у Абдуллоҳ ибн Мутиънинг озоди қилган қули, маданийлик ва ишончли (ровии)дир.
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مُوسَى الْفَزَارِيُّ ابْنُ بِنْتِ السُّدِّيِّ، قَالَ حَدَّثَنَا شَرِيكٌ، عَنْ أَبِي رَبِيعَةَ، عَنِ ابْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ اللَّهَ أَمَرَنِي بِحُبِّ أَرْبَعَةٍ وَأَخْبَرَنِي أَنَّهُ يُحِبُّهُمْ " . قِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ سَمِّهِمْ لَنَا . قَالَ " عَلِيٌّ مِنْهُمْ يَقُولُ ذَلِكَ ثَلاَثًا وَأَبُو ذَرٍّ وَالْمِقْدَادُ وَسَلْمَانُ أَمَرَنِي بِحُبِّهِمْ وَأَخْبَرَنِي أَنَّهُ يُحِبُّهُمْ " .هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ شَرِيكٍ .
Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, Alloh menga toʻrt kishini sevishni buyurdi va menga Oʻzi ham ularni sevishini xabar berdi», dedilar. «Yo Rasululloh, ularni bizga nomma-nom ayting», deyildi. U zot: «Ali ulardan biridir», dedilar — buni uch marta aytdilar — «va Abu Zar, Miqdod hamda Salmon. (Alloh) menga ularni sevishni buyurdi va Oʻzi ham ularni sevishini menga xabar berdi», dedilar. Bu hadis hasan gʻaribdir, biz uni faqat Sharikning rivoyatidan bilamiz.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, Аллоҳ менга тўрт кишини севишни буюрди ва менга Ўзи ҳам уларни севишини хабар берди», дедилар. «Ё Расулуллоҳ, уларни бизга номма-ном айтинг», дейилди. У зот: «Али улардан биридир», дедилар — буни уч марта айтдилар — «ва Абу Зар, Миқдод ҳамда Салмон. (Аллоҳ) менга уларни севишни буюрди ва Ўзи ҳам уларни севишини менга хабар берди», дедилар. Бу ҳадис ҳасан ғарибдир, биз уни фақат Шарикнинг ривоятидан биламиз.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ كَثِيرٍ النَّوَّاءِ، عَنْ أَبِي إِدْرِيسَ، عَنِ الْمُسَيَّبِ بْنِ نَجْبَةَ، قَالَ قَالَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ كُلَّ نَبِيٍّ أُعْطِيَ سَبْعَةَ نُجَبَاءَ أَوْ نُقَبَاءَ وَأُعْطِيتُ أَنَا أَرْبَعَةَ عَشَرَ " . قُلْنَا مَنْ هُمَ قَالَ أَنَا وَابْنَاىَ وَجَعْفَرٌ وَحَمْزَةُ وَأَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ وَمُصْعَبُ بْنُ عُمَيْرٍ وَبِلاَلٌ وَسَلْمَانُ
وَعَمَّارٌ وَالْمِقْدَادُ وَ حُذَيْفَةُ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْعُودٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ . وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ عَلِيٍّ مَوْقُوفًا .
Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Albatta, har bir paygʻambarga yettita najib (ulugʻ) yordamchi — yoki naqib (vakil) — berilgan, menga esa oʻn toʻrttasi berildi», dedilar. Biz: «Ular kimlar?», deb soʻradik. U zot: «Men, ikki oʻgʻlim (Hasan bilan Husayn), Jaʼfar, Hamza, Abu Bakr, Umar, Musʼab ibn Umayr, Bilol, Salmon, Ammor, Miqdod, Huzayfa va Abdulloh ibn Masʼud», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis shu yoʻldan hasan gʻaribdir. Bu hadis Alidan mavquf (uning soʻzi sifatida) ham rivoyat qilingan.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Албатта, ҳар бир пайғамбарга еттита нажиб (улуғ) ёрдамчи — ёки нақиб (вакил) — берилган, менга эса ўн тўрттаси берилди», дедилар. Биз: «Улар кимлар?», деб сўрадик. У зот: «Мен, икки ўғлим (Ҳасан билан Ҳусайн), Жаъфар, Ҳамза, Абу Бакр, Умар, Мусъаб ибн Умайр, Билол, Салмон, Аммор, Миқдод, Ҳузайфа ва Абдуллоҳ ибн Масъуд», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис шу йўлдан ҳасан ғарибдир. Бу ҳадис Алидан мавқуф (унинг сўзи сифатида) ҳам ривоят қилинган.
حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ وَكِيعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي، عَنِ الْحَسَنِ بْنِ صَالِحٍ، عَنْ أَبِي رَبِيعَةَ الإِيَادِيِّ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ الْجَنَّةَ تَشْتَاقُ إِلَى ثَلاَثَةٍ عَلِيٍّ وَعَمَّارٍ وَسَلْمَانَ " . هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ الْحَسَنِ بْنِ صَالِحٍ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Albatta, jannat uch kishini sogʻinadi: Ali, Ammor va Salmonni», dedilar. Bu hadis hasan gʻaribdir, biz uni faqat Hasan ibn Solihning hadisi sifatida bilamiz.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Албатта, жаннат уч кишини соғинади: Али, Аммор ва Салмонни», дедилар. Бу ҳадис ҳасан ғарибдир, биз уни фақат Ҳасан ибн Солиҳнинг ҳадиси сифатида биламиз.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ صَالِحٍ، عَنْ رَبِيعَةَ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ أَبِي إِدْرِيسَ الْخَوْلاَنِيِّ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ عَمِيرَةَ، قَالَ لَمَّا حَضَرَ مُعَاذَ بْنَ جَبَلٍ الْمَوْتُ قِيلَ لَهُ يَا أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَوْصِنَا . قَالَ أَجْلِسُونِي . فَقَالَ إِنَّ الْعِلْمَ وَالإِيمَانَ مَكَانَهُمَا مَنِ ابْتَغَاهُمَا وَجَدَهُمَا يَقُولُ ذَلِكَ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ وَالْتَمِسُوا الْعِلْمَ عِنْدَ أَرْبَعَةِ رَهْطٍ عِنْدَ عُوَيْمِرٍ أَبِي الدَّرْدَاءِ وَعِنْدَ سَلْمَانَ الْفَارِسِيِّ وَعِنْدَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ وَعِنْدَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَلاَمٍ الَّذِي كَانَ يَهُودِيًّا فَأَسْلَمَ فَإِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " إِنَّهُ عَاشِرُ عَشَرَةٍ فِي الْجَنَّةِ " . وَفِي الْبَابِ عَنْ سَعْدٍ . وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ .
Yazid ibn Umayra (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Muoz ibn Jabalga oʻlim yetib kelganda, unga: «Ey Abu Abdurrahmon, bizga vasiyat qiling», deyildi. U: «Meni oʻtqazinglar», dedi. Soʻng dedi: «Albatta ilm va iymon oʻz oʻrnidadir, kim ularni izlasa, topadi». Buni uch marta aytdi. «Ilmni toʻrt kishidan oling: Uvaymir Abud-Dardodan, Salmon al-Forisiydan, Abdulloh ibn Masʼuddan va yahudiy boʻlib soʻng musulmon boʻlgan Abdulloh ibn Salomdan. Zero men Rasululloh ﷺ uning haqqida: ‹U jannatdagi oʻn kishining oʻninchisidir›, deganlarini eshitganman». Bu bobda Saʼddan ham (rivoyat) bor. Bu hadis hasan sahih gʻaribdir.Язид ибн Умайра (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Муоз ибн Жабалга ўлим етиб келганда, унга: «Эй Абу Абдурраҳмон, бизга васият қилинг», дейилди. У: «Мени ўтқазинглар», деди. Сўнг деди: «Албатта илм ва иймон ўз ўрнидадир, ким уларни изласа, топади». Буни уч марта айтди. «Илмни тўрт кишидан олинг: Уваймир Абуд-Дардодан, Салмон ал-Форисийдан, Абдуллоҳ ибн Масъуддан ва яҳудий бўлиб сўнг мусулмон бўлган Абдуллоҳ ибн Саломдан. Зеро мен Расулуллоҳ ﷺ унинг ҳаққида: ‹У жаннатдаги ўн кишининг ўнинчисидир›, деганларини эшитганман». Бу бобда Саъддан ҳам (ривоят) бор. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир.
حَدَّثَنَا الْجَرَّاحُ بْنُ مَخْلَدٍ الْبَصْرِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ خَيْثَمَةَ بْنِ أَبِي سَبْرَةَ، قَالَ أَتَيْتُ الْمَدِينَةَ فَسَأَلْتُ اللَّهَ أَنْ يُيَسِّرَ لِي جَلِيسًا صَالِحًا فَيَسَّرَ لِي أَبَا هُرَيْرَةَ فَجَلَسْتُ إِلَيْهِ فَقُلْتُ لَهُ إِنِّي سَأَلْتُ اللَّهَ أَنْ يُيَسِّرَ لِي جَلِيسًا صَالِحًا فَوُفِّقْتَ لِي . فَقَالَ لِي مِنْ أَيْنَ أَنْتَ قُلْتُ مِنْ أَهْلِ الْكُوفَةِ جِئْتُ أَلْتَمِسُ الْخَيْرَ وَأَطْلُبُهُ . قَالَ أَلَيْسَ فِيكُمْ سَعْدُ بْنُ مَالِكٍ مُجَابُ الدَّعْوَةِ وَابْنُ مَسْعُودٍ صَاحِبُ طَهُورِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَنَعْلَيْهِ وَحُذَيْفَةُ صَاحِبُ سِرِّ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَعَمَّارُ الَّذِي أَجَارَهُ اللَّهُ مِنَ الشَّيْطَانِ عَلَى لِسَانِ نَبِيِّهِ وَسَلْمَانُ صَاحِبُ الْكِتَابَيْنِ . قَالَ قَتَادَةُ وَالْكِتَابَانِ الإِنْجِيلُ وَالْقُرْآنُ . هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ . وَخَيْثَمَةُ هُوَ ابْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي سَبْرَةَ نُسِبَ إِلَى جَدِّهِ .
Xaysama ibn Abu Sabra (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: «Madinaga keldim va Allohdan menga solih bir hamsuhbat muyassar qilishini soʻradim. Shunda menga Abu Hurayra (roziyallohu anhu) muyassar boʻldi. Men uning yoniga oʻtirib: ‹Men Allohdan menga solih bir hamsuhbat muyassar qilishini soʻragan edim, sen menga muvofiq qilinding›, dedim. U menga: ‹Qayerdansan?›, dedi. Men: ‹Kufa ahlidanman, yaxshilikni izlab, uni talab qilib keldim›, dedim. U: ‹Sizlarning oranglarda duosi mustajob boʻlgan Saʼd ibn Molik, Rasululloh ﷺning tahorat (suvi) va kavshini koʻtaruvchi Ibn Masʼud, Rasululloh ﷺning siri sohibi Huzayfa, Alloh oʻz Nabiysining tili orqali shaytondan panoh bergan Ammor va ikki kitob sohibi Salmon yoʻqmi?›, dedi». Qatoda aytdi: «Ikki kitob — Injil va Qurʼondir». Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahih gʻaribdir. Xaysama esa — Ibn Abdurrahmon ibn Abu Sabra boʻlib, bobosiga nisbat berilgan.Хайсама ибн Абу Сабра (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: «Мадинага келдим ва Аллоҳдан менга солиҳ бир ҳамсуҳбат муяссар қилишини сўрадим. Шунда менга Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) муяссар бўлди. Мен унинг ёнига ўтириб: ‹Мен Аллоҳдан менга солиҳ бир ҳамсуҳбат муяссар қилишини сўраган эдим, сен менга мувофиқ қилиндинг›, дедим. У менга: ‹Қаердансан?›, деди. Мен: ‹Куфа аҳлиданман, яхшиликни излаб, уни талаб қилиб келдим›, дедим. У: ‹Сизларнинг орангларда дуоси мустажоб бўлган Саъд ибн Молик, Расулуллоҳ ﷺнинг таҳорат (суви) ва кавшини кўтарувчи Ибн Масъуд, Расулуллоҳ ﷺнинг сири соҳиби Ҳузайфа, Аллоҳ ўз Набийсининг тили орқали шайтондан паноҳ берган Аммор ва икки китоб соҳиби Салмон йўқми?›, деди». Қатода айтди: «Икки китоб — Инжил ва Қуръондир». Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир. Хайсама эса — Ибн Абдурраҳмон ибн Абу Сабра бўлиб, бобосига нисбат берилган.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ، قَالَ حَدَّثَنِي ثَوْرُ بْنُ زَيْدٍ الدِّيلِيُّ، عَنْ أَبِي الْغَيْثِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ كُنَّا عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ أُنْزِلَتْ سُورَةُ الْجُمُعَةِ فَتَلاَهَا فَلَمَّا بَلَغَ : ( وآخَرِينَ مِنْهُمْ لَمَّا يَلْحَقُوا بِهِمْ ) قَالَ لَهُ رَجُلٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَنْ هَؤُلاَءِ الَّذِينَ لَمْ يَلْحَقُوا بِنَا فَلَمْ يُكَلِّمْهُ . قَالَ وَسَلْمَانُ الْفَارِسِيُّ فِينَا . قَالَ فَوَضَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَدَهُ عَلَى سَلْمَانَ فَقَالَ " وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَوْ كَانَ الإِيمَانُ بِالثُّرَيَّا لَتَنَاوَلَهُ رِجَالٌ مِنْ هَؤُلاَءِ " . هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . وَأَبُو الْغَيْثِ اسْمُهُ سَالِمٌ مَوْلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُطِيعٍ مَدَنِيٌّ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Biz Jumʼa surasi nozil boʻlgan paytda Rasulullohning ﷺ huzurida edik. U zot uni tilovat qildilar. {Va ulardan boshqalarga ham (yuborgan) zotdirki, ular hali (avvalgilarga) qoʻshilmaganlar} (Jumʼa surasi 3-oyat)ga yetganlarida, bir kishi u zotga: «Ey Allohning Rasuli, bizga hali qoʻshilmagan bu kimsalar kimlar?» dedi. U zot unga (darhol) javob bermadilar. (Rovi) aytdi: Salmon Forsiy ham oramizda edi. (Rovi) aytdi: Shunda Rasululloh ﷺ qoʻllarini Salmonning ustiga qoʻyib: «Jonim qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, agar iymon Surayyo (yulduzi)da boʻlsa ham, bu (forslar) ichidan kishilar unga yetib borardi», dedilar. Bu hadis hasandir, u bir necha yoʻldan Abu Hurayradan, u Paygʻambar ﷺdan rivoyat qilingan. Abu Gʻaysning ismi Solim boʻlib, Abdulloh ibn Mutiʼning mavlosi, madinalikdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Биз Жумъа сураси нозил бўлган пайтда Расулуллоҳнинг ﷺ ҳузурида эдик. У зот уни тиловат қилдилар. {Ва улардан бошқаларга ҳам (юборган) зотдирки, улар ҳали (аввалгиларга) қўшилмаганлар} (Жумъа сураси 3-оят)га етганларида, бир киши у зотга: «Эй Аллоҳнинг Расули, бизга ҳали қўшилмаган бу кимсалар кимлар?» деди. У зот унга (дарҳол) жавоб бермадилар. (Рови) айтди: Салмон Форсий ҳам орамизда эди. (Рови) айтди: Шунда Расулуллоҳ ﷺ қўлларини Салмоннинг устига қўйиб: «Жоним қўлида бўлган Зотга қасамки, агар иймон Сурайё (юлдузи)да бўлса ҳам, бу (форслар) ичидан кишилар унга етиб борарди», дедилар. Бу ҳадис ҳасандир, у бир неча йўлдан Абу Ҳурайрадан, у Пайғамбар ﷺдан ривоят қилинган. Абу Ғайснинг исми Солим бўлиб, Абдуллоҳ ибн Мутиънинг мавлоси, мадиналикдир.