Samura ibn Jundub

وَعَنْ أَبِي الْعَلَاءِ عَنْ سَمُرَةَ بْنِ جُنْدَبٍ قَالَ كُنَّا مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَتَدَاوَلُ مِنْ قَصْعَةٍ مِنْ غُدْوَةٍ حَتَّى اللَّيْلِ يَقُومُ عَشَرَةٌ وَيَقْعُدُ عَشَرَةٌ قُلْنَا: فَمِمَّا كَانَتْ تُمَدُّ؟ قَالَ: مِنْ أَيْ شَيْءٍ تَعْجَبُ؟ مَا كَانَت تمَدّ إِلا من هَهنا وَأَشَارَ بِيَدِهِ إِلَى السَّمَاءِ ". رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَالدَّارِمِيُّ

Samura ibn Jundab (roziyallohu anhu) shunday deganlar: «Biz Rasululloh ﷺ bilan birga edik. Bir kosadan ertalabdan to kechgacha (ovqat) navbatma-navbat olardik: oʻ kishi turar, oʻ kishi oʻtirardi». Biz: «(Kosa) nima bilan toʻldirilardi?» deb soʻradik. U: «Nimaga taajjublanasiz? U faqat mana shu yoqdan toʻldirilardi», dedi va qoʻli bilan osmonga ishora qildi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Abu Aloning ismi Yazid ibn Abdulloh ibn ash-Shixxiyrdir.Самура ибн Жундаб (розияллоҳу анҳу) шундай деганлар: «Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бирга эдик. Бир косадан эрталабдан то кечгача (овқат) навбатма-навбат олардик: ў киши турар, ў киши ўтирарди». Биз: «(Коса) нима билан тўлдириларди?» деб сўрадик. У: «Нимага таажжубланасиз? У фақат мана шу ёқдан тўлдириларди», деди ва қўли билан осмонга ишора қилди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Абу Алонинг исми Язид ибн Абдуллоҳ ибн аш-Шиххийрдир.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا لَيْثُ بْنُ سَعْدٍ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رُمْحٍ، أَخْبَرَنَا اللَّيْثُ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ كُنَّا يَوْمَ الْحُدَيْبِيَةِ أَلْفًا وَأَرْبَعَمِائَةٍ فَبَايَعْنَاهُ وَعُمَرُ آخِذٌ بِيَدِهِ تَحْتَ الشَّجَرَةِ وَهِيَ سَمُرَةٌ ‏.‏ وَقَالَ بَايَعْنَاهُ عَلَى أَلاَ نَفِرَّ ‏.‏ وَلَمْ نُبَايِعْهُ عَلَى الْمَوْتِ.

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Hudaybiya kunida bir ming toʻrt yuz kishi edik, biz unga (Paygʻambar ﷺ ga) bayʼat qildik. Umar daraxt ostida u zotning qoʻlidan ushlab turardi, u (daraxt) samura (yantoq) daraxti edi. Biz unga qochmaslik ustiga bayʼat qildik, oʻlim ustiga bayʼat qilmadik.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Ҳудайбия кунида бир минг тўрт юз киши эдик, биз унга (Пайғамбар ﷺ га) байъат қилдик. Умар дарахт остида у зотнинг қўлидан ушлаб турарди, у (дарахт) самура (янтоқ) дарахти эди. Биз унга қочмаслик устига байъат қилдик, ўлим устига байъат қилмадик.

حَدَّثَنَا حُمَيْدُ بْنُ مَسْعَدَةَ، حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ الْحَارِثِ، ح وَحَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا عِيسَى، - يَعْنِي ابْنَ يُونُسَ - عَنْ عُيَيْنَةَ، بِهَذَا الْحَدِيثِ قَالاَ فِي جَنَازَةِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ سَمُرَةَ وَقَالَ فَحَمَلَ عَلَيْهِمْ بَغْلَتَهُ وَأَهْوَى بِالسَّوْطِ ‏.‏

Uyayna (rahimahulloh) ham mana shu hadisni (boshqa sanad bilan) rivoyat qildi. Ikkalasi (rovi): «Abdurrahmon ibn Samura janozasida edik», deyishdi va: «U (Abu Bakra) ularning ustiga xachirini haydab kelib, qamchisini siltadi», dedi.Уяйна (раҳимаҳуллоҳ) ҳам мана шу ҳадисни (бошқа санад билан) ривоят қилди. Иккаласи (рови): «Абдурраҳмон ибн Самура жанозасида эдик», дейишди ва: «У (Абу Бакра) уларнинг устига хачирини ҳайдаб келиб, қамчисини силтади», деди.

عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ قَالَ: أَخَذَ بِيَدِي رَسُول الله صلى الله عَلَيْهِ وَسلم فَقَالَ: «إِنِّي لَأُحِبُّكَ يَا مُعَاذُ» . فَقُلْتُ: وَأَنَا أُحِبُّكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ. قَالَ: " فَلَا تَدَعْ أَنْ تَقُولَ فِي دُبُرِ كُلِّ صَلَاةٍ: رَبِّ أَعِنِّي عَلَى ذِكْرِكَ وَشُكْرِكَ وَحُسْنِ عِبَادَتِكَ ". رَوَاهُ أَحْمَدُ وَأَبُو دَاوُد وَالنَّسَائِيّ إِلَّا أَنَّ أَبَا دَاوُدَ لَمْ يَذْكُرْ: قَالَ معَاذ وَأَنا أحبك

Muoz ibn Jabal (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ qoʻlimdan ushlab: «Men seni yaxshi koʻraman, ey Muoz», dedilar. Men: «Men ham sizni yaxshi koʻraman, ey Allohning Rasuli», dedim. Shunda Rasululloh ﷺ: «Har namozda: ‹Robbi ainni ala zikrika va shukrika va husni ibodatik›, deyishni tark etma», dedilar.Муоз ибн Жабал (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ қўлимдан ушлаб: «Мен сени яхши кўраман, эй Муоз», дедилар. Мен: «Мен ҳам сизни яхши кўраман, эй Аллоҳнинг Расули», дедим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳар намозда: ‹Робби аинни ала зикрика ва шукрика ва ҳусни ибодатик›, дейишни тарк этма», дедилар.

وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ، حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَنِي أَبُو الزُّبَيْرِ، سَمِعَ جَابِرًا، يُسْأَلُ كَمْ كَانُوا يَوْمَ الْحُدَيْبِيَةِ قَالَ كُنَّا أَرْبَعَ عَشْرَةَ مِائَةً فَبَايَعْنَاهُ وَعُمَرُ آخِذٌ بِيَدِهِ تَحْتَ الشَّجَرَةِ وَهِيَ سَمُرَةٌ فَبَايَعْنَاهُ غَيْرَ جَدِّ ابْنِ قَيْسٍ الأَنْصَارِيِّ اخْتَبَأَ تَحْتَ بَطْنِ بَعِيرِهِ.

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: undan Hudaybiya kunida (musulmonlar) qancha edingiz, deb soʻralganida: Biz bir ming toʻrt yuz kishi edik, biz unga bayʼat qildik. Umar daraxt ostida u zotning qoʻlidan ushlab turardi, u (daraxt) samura (yantoq) daraxti edi. Biz unga bayʼat qildik, faqat Ibn Qays al-Ansoriyning bobosi (bayʼat qilmadi), u tuyasining qorni ostiga yashirinib oldi, dedi.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: ундан Ҳудайбия кунида (мусулмонлар) қанча эдингиз, деб сўралганида: Биз бир минг тўрт юз киши эдик, биз унга байъат қилдик. Умар дарахт остида у зотнинг қўлидан ушлаб турарди, у (дарахт) самура (янтоқ) дарахти эди. Биз унга байъат қилдик, фақат Ибн Қайс ал-Ансорийнинг бобоси (байъат қилмади), у туясининг қорни остига яшириниб олди, деди.

حَدَّثَنَا أَبُو مُوسَى، مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، عَنْ سَعِيدٍ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ سَمُرَةَ، قَالَ سَكْتَتَانِ حَفِظْتُهُمَا عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ فَأَنْكَرَ ذَلِكَ عِمْرَانُ بْنُ حُصَيْنٍ وَقَالَ حَفِظْنَا سَكْتَةً ‏.‏ فَكَتَبْنَا إِلَى أُبَىِّ بْنِ كَعْبٍ بِالْمَدِينَةِ فَكَتَبَ أُبَىٌّ أَنْ حَفِظَ سَمُرَةُ ‏.‏ قَالَ سَعِيدٌ فَقُلْنَا لِقَتَادَةَ مَا هَاتَانِ السَّكْتَتَانِ قَالَ إِذَا دَخَلَ فِي صَلاَتِهِ وَإِذَا فَرَغَ مِنَ الْقِرَاءَةِ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ بَعْدَ ذَلِكَ وَإِذَا قَرَأَ ‏:‏ ‏(‏وَلاَ الضَّالِّينَ ‏)‏ ‏.‏ قَالَ وَكَانَ يُعْجِبُهُ إِذَا فَرَغَ مِنَ الْقِرَاءَةِ أَنْ يَسْكُتَ حَتَّى يَتَرَادَّ إِلَيْهِ نَفَسُهُ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ سَمُرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ ‏.‏ وَهُوَ قَوْلُ غَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ يَسْتَحِبُّونَ لِلإِمَامِ أَنْ يَسْكُتَ بَعْدَ مَا يَفْتَتِحُ الصَّلاَةَ وَبَعْدَ الْفَرَاغِ مِنَ الْقِرَاءَةِ ‏.‏ وَبِهِ يَقُولُ أَحْمَدُ وَإِسْحَاقُ وَأَصْحَابُنَا ‏.‏

Hasan (al-Basriy rahimahulloh), Samura (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladi. U: «Men Rasululloh ﷺdan ikkita sukutni yodlab oldim», dedi. Imron ibn Husayn buni inkor qilib: «Biz bitta sukutni yodlaganmiz», dedi. Shunda biz Madinaga Ubay ibn Kaʼbga xat yozdik. Ubay: «Samura toʻgʻri yodlabdi», deb (javob) yozdi. Said aytdi: Biz Qatodaga: «Bu ikki sukut nima?» dedik. U: «Namozga kirganida va qiroatdan boʻshaganida (qiladigan sukut)dir», dedi. Soʻng shundan keyin: «Hamda {adashganlarning (yoʻliga) emas} (Fotiha 7) ni oʻqiganida (ham)», dedi. (Qatoda) aytdi: U (Samura) qiroatdan boʻshaganida nafasi joyiga tushguncha sukut qilishni maʼqul koʻrar edi. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Abu Hurayradan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Samuraning hadisi hasan hadisdir. Bu ilm ahlidan bir nechtasining soʻzidir — ular imom namozni boshlaganidan keyin va qiroatdan boʻshagandan keyin sukut qilishini mustahab sanaydilar. Ahmad, Ishoq va bizning ashoblarimiz ham shuni aytadilar.Ҳасан (ал-Басрий раҳимаҳуллоҳ), Самура (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилади. У: «Мен Расулуллоҳ ﷺдан иккита сукутни ёдлаб олдим», деди. Имрон ибн Ҳусайн буни инкор қилиб: «Биз битта сукутни ёдлаганмиз», деди. Шунда биз Мадинага Убай ибн Каъбга хат ёздик. Убай: «Самура тўғри ёдлабди», деб (жавоб) ёзди. Саид айтди: Биз Қатодага: «Бу икки сукут нима?» дедик. У: «Намозга кирганида ва қироатдан бўшаганида (қиладиган сукут)дир», деди. Сўнг шундан кейин: «Ҳамда {адашганларнинг (йўлига) эмас} (Фотиҳа 7) ни ўқиганида (ҳам)», деди. (Қатода) айтди: У (Самура) қироатдан бўшаганида нафаси жойига тушгунча сукут қилишни маъқул кўрар эди. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Абу Ҳурайрадан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Самуранинг ҳадиси ҳасан ҳадисдир. Бу илм аҳлидан бир нечтасининг сўзидир — улар имом намозни бошлаганидан кейин ва қироатдан бўшагандан кейин сукут қилишини мустаҳаб санайдилар. Аҳмад, Ишоқ ва бизнинг ашобларимиз ҳам шуни айтадилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الصَّبَّاحِ الْبَزَّازُ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، أَخْبَرَنَا يُونُسُ، وَمَنْصُورٌ، - يَعْنِي ابْنَ زَاذَانَ - عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ سَمُرَةَ، قَالَ قَالَ لِيَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏ يَا عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ سَمُرَةَ إِذَا حَلَفْتَ عَلَى يَمِينٍ فَرَأَيْتَ غَيْرَهَا خَيْرًا مِنْهَا، فَأْتِ الَّذِي هُوَ خَيْرٌ وَكَفِّرْ يَمِينَكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ ‏:‏ سَمِعْتُ أَحْمَدَ يُرَخِّصُ فِيهَا الْكَفَّارَةَ قَبْلَ الْحِنْثِ ‏.‏

Abdurrahmon ibn Samura (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ menga: «Ey Abdurrahmon ibn Samura, qachon biror qasamga qasam ichsang-u, soʻng undan boshqasini undan yaxshiroq deb bilsang, yaxshiroq boʻlganini qil va qasamingga kafforat ber», dedilar. Abu Dovud aytdi: Men Ahmadning qasamni buzishdan oldin kafforat berishga ruxsat berganini eshitdim.Абдурраҳмон ибн Самура (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ менга: «Эй Абдурраҳмон ибн Самура, қачон бирор қасамга қасам ичсанг-у, сўнг ундан бошқасини ундан яхшироқ деб билсанг, яхшироқ бўлганини қил ва қасамингга каффорат бер», дедилар. Абу Довуд айтди: Мен Аҳмаднинг қасамни бузишдан олдин каффорат беришга рухсат берганини эшитдим.

وَعَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ سَمُرَةَ قَالَ: كُنْتُ أرتمي بأسهم لي بالمدين فِي حَيَاةَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذْ كُسِفَتِ الشَّمْسُ فَنَبَذْتُهَا. فَقُلْتُ: وَاللَّهِ لَأَنْظُرَنَّ إِلَى مَا حَدَثَ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي كُسُوفِ الشَّمْسِ. قَالَ: فَأَتَيْتُهُ وَهُوَ قَائِمٌ فِي الصَّلَاةِ رَافِعٌ يَدَيْهِ فَجعل يسبح ويهلل وَيكبر ويحمد وَيَدْعُو حَتَّى حَسَرَ عَنْهَا فَلَمَّا حَسَرَ عَنْهَا قَرَأَ سُورَتَيْنِ وَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ. رَوَاهُ مُسْلِمٌ فِي صَحِيحِهِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ سَمُرَةَ وَكَذَا فِي شَرْحِ السُّنَّةِ عَنْهُ وَفِي نُسَخِ الْمَصَابِيحِ عَنْ جَابِرِ بن سَمُرَة

Abdurrahmon ibn Samura (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ hayotlik chogʻlarida men Madinada oʻzimning oʻqlarimni otib turgan edim, birdan quyosh tutildi. Shunda men ularni (oʻqlarni) tashlab: «Allohga qasamki, quyosh tutilishida Rasululloh ﷺ ga nima boʻlishini albatta koʻraman», — dedim. (Abdurrahmon) dedi: Bas, u zotning oldiga keldim, u zot namozda tik turib, qoʻllarini koʻtargan holda tasbeh aytar, hamd aytar, tahlil aytar, takbir aytar va duo qilar edilar, toki (quyoshdan tutilish) ochilguncha. (Abdurrahmon) dedi: Undan (tutilish) ochilgach, ikkita sura oʻqib, ikki rakaʼat namoz oʻqidilar.Абдурраҳмон ибн Самура (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ҳаётлик чоғларида мен Мадинада ўзимнинг ўқларимни отиб турган эдим, бирдан қуёш тутилди. Шунда мен уларни (ўқларни) ташлаб: «Аллоҳга қасамки, қуёш тутилишида Расулуллоҳ ﷺ га нима бўлишини албатта кўраман», — дедим. (Абдурраҳмон) деди: Бас, у зотнинг олдига келдим, у зот намозда тик туриб, қўлларини кўтарган ҳолда тасбеҳ айтар, ҳамд айтар, таҳлил айтар, такбир айтар ва дуо қилар эдилар, токи (қуёшдан тутилиш) очилгунча. (Абдурраҳмон) деди: Ундан (тутилиш) очилгач, иккита сура ўқиб, икки ракаъат намоз ўқидилар.

وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَمُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، - وَاللَّفْظُ لاِبْنِ رَافِعٍ - قَالاَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، عَنْ سِمَاكٍ، قَالَ سَأَلْتُ جَابِرَ بْنَ سَمُرَةَ عَنْ صَلاَةِ النَّبِيِّ، صلى الله عليه وسلم فَقَالَ كَانَ يُخَفِّفُ الصَّلاَةَ وَلاَ يُصَلِّي صَلاَةَ هَؤُلاَءِ ‏.‏ قَالَ وَأَنْبَأَنِي أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَقْرَأُ فِي الْفَجْرِ بـ ‏{‏ ق وَالْقُرْآنِ‏}‏ وَنَحْوِهَا ‏.‏

Jobir ibn Samura (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «U zot namozni yengil oʻqirdilar va mana bularning namozidek oʻqimas edilar». Va u (Jobir) Rasululloh ﷺ bomdod namozida {Qof. (Ulugʻ) Qurʼonga qasamki} (Qof surasi 1) va shunga oʻxshash (suralarni) oʻqishlarini xabar berdi.Жобир ибн Самура (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «У зот намозни енгил ўқирдилар ва мана буларнинг намозидек ўқимас эдилар». Ва у (Жобир) Расулуллоҳ ﷺ бомдод намозида {Қоф. (Улуғ) Қуръонга қасамки} (Қоф сураси 1) ва шунга ўхшаш (сураларни) ўқишларини хабар берди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ خَلَفٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ سَمُرَةَ، نَحْوَهُ قَالَ ‏:‏ ‏"‏ فَكَفِّرْ عَنْ يَمِينِكَ، ثُمَّ ائْتِ الَّذِي هُوَ خَيْرٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ ‏:‏ أَحَادِيثُ أَبِي مُوسَى الأَشْعَرِيِّ وَعَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ فِي هَذَا الْحَدِيثِ رُوِيَ عَنْ كُلِّ وَاحِدٍ مِنْهُمْ فِي بَعْضِ الرِّوَايَةِ الْحِنْثُ قَبْلَ الْكَفَّارَةِ وَفِي بَعْضِ الرِّوَايَةِ الْكَفَّارَةُ قَبْلَ الْحِنْثِ ‏.‏

Abdurrahmon ibn Samura (roziyallohu anhu)dan boshqa sanad bilan shunga oʻxshash rivoyat qilingan. Unda: «Qasamingga kafforat ber, soʻng yaxshiroq boʻlganini qil», dedilar. Abu Dovud aytdi: Bu hadis borasida Abu Muso al-Ashʼariy, Adiy ibn Hotim va Abu Hurayraning hadislari (turlichadir); ularning har biridan baʼzi rivoyatda qasamni kafforatdan oldin buzish, baʼzi rivoyatda esa kafforatni qasamni buzishdan oldin (berish) rivoyat qilingan.Абдурраҳмон ибн Самура (розияллоҳу анҳу)дан бошқа санад билан шунга ўхшаш ривоят қилинган. Унда: «Қасамингга каффорат бер, сўнг яхшироқ бўлганини қил», дедилар. Абу Довуд айтди: Бу ҳадис борасида Абу Мусо ал-Ашъарий, Адий ибн Ҳотим ва Абу Ҳурайранинг ҳадислари (турличадир); уларнинг ҳар биридан баъзи ривоятда қасамни каффоратдан олдин бузиш, баъзи ривоятда эса каффоратни қасамни бузишдан олдин (бериш) ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، وَأَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ قَالاَ حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، عَنِ الْمُهَاجِرِ بْنِ مِسْمَارٍ، عَنْ عَامِرِ بْنِ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ، قَالَ كَتَبْتُ إِلَى جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ مَعَ غُلاَمِي نَافِعٍ أَخْبِرْنِي بِشَىْءٍ، سَمِعْتَهُ مِنْ، رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم - قَالَ - فَكَتَبَ إِلَىَّ إِنِّي سَمِعْتُهُ يَقُولُ ‏"‏ أَنَا الْفَرَطُ عَلَى الْحَوْضِ ‏"‏ ‏.‏

Omir ibn Saʼd ibn Abu Vaqqos (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Jobir ibn Samuraga gʻulomim Nofeʼ orqali xat yozib: «Menga Rasululloh ﷺ dan eshitgan biror narsangni xabar bergin», dedim. Shunda u menga xat yozib: «Men u zotning: ‹Men Havz boshida sizlardan oldin (kutib) turuvchiman› deganlarini eshitganman», dedi.Омир ибн Саъд ибн Абу Ваққос (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Жобир ибн Самурага ғуломим Нофеъ орқали хат ёзиб: «Менга Расулуллоҳ ﷺ дан эшитган бирор нарсангни хабар бергин», дедим. Шунда у менга хат ёзиб: «Мен у зотнинг: ‹Мен Ҳавз бошида сизлардан олдин (кутиб) турувчиман› деганларини эшитганман», деди.

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أَبِي خَالِدٍ، عَنْ قَيْسِ بْنِ أَبِي حَازِمٍ، مِثْلَ حَدِيثِ أَبِي مُعَاوِيَةَ وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ عَنْ جَرِيرٍ، ‏.‏ وَهَذَا أَصَحُّ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ سَمُرَةَ، ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَأَكْثَرُ أَصْحَابِ إِسْمَاعِيلَ قَالُوا عَنْ قَيْسِ بْنِ أَبِي حَازِمٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَعَثَ سَرِيَّةً وَلَمْ يَذْكُرُوا فِيهِ عَنْ جَرِيرٍ.‏ وَرَوَاهُ حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ عَنْ الْحَجَّاجِ بْنِ أَرْطَاةَ عَنْ إِسْمَعِيلَ بْنِ أَبِي خَالِدٍ عَنْ قَيْسٍ عَنْ جَرِيرٍ مِثْلَ حَدِيثِ أَبِي مُعَاوِيَةَ قَالَ وَسَمِعْت مُحَمَّدًا يَقُولُ الصَّحِيحُ حَدِيثُ قَيْسٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُرْسَلٌ وَرَوَى سَمُرَةُ بْنُ جُنْدَبٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا تُسَاكِنُوا الْمُشْرِكِينَ وَلَا تُجَامِعُوهُمْ فَمَنْ سَاكَنَهُمْ أَوْ جَامَعَهُمْ فَهُوَ مِثْلُهُمْ

Qays ibn Abu Hozim Abu Muoviyaning hadisiga oʻxshash (hadis) rivoyat qildi, biroq unda «Jarirdan» deganini zikr qilmadi. Bu (rivoyat) sahihroqdir. Bu bobda Samuradan ham (hadis bor). Abu Iso aytdi: Ismoilning aksar shogirdlari: «Qays ibn Abu Hozimdan (rivoyat qilinadiki), Rasululloh ﷺ bir sariya (qoʻshin) joʻnatdilar», deyishgan va unda «Jarirdan» deganini zikr qilmaganlar. Men Muhammad (al-Buxoriy)dan eshitdim, u: «Sahih (boʻlgani) Qaysning Nabiy ﷺdan (rivoyat qilgan) mursal hadisidir», der edi. Samura ibn Jundub Nabiy ﷺdan rivoyat qildiki, u zot: «Mushriklar bilan birga turmang va ular bilan aralashmang. Kim ular bilan birga tursa yoki ular bilan aralashsa, u ularning misli (oʻzgina)dir», dedilar.Қайс ибн Абу Ҳозим Абу Муовиянинг ҳадисига ўхшаш (ҳадис) ривоят қилди, бироқ унда «Жарирдан» деганини зикр қилмади. Бу (ривоят) саҳиҳроқдир. Бу бобда Самурадан ҳам (ҳадис бор). Абу Исо айтди: Исмоилнинг аксар шогирдлари: «Қайс ибн Абу Ҳозимдан (ривоят қилинадики), Расулуллоҳ ﷺ бир сария (қўшин) жўнатдилар», дейишган ва унда «Жарирдан» деганини зикр қилмаганлар. Мен Муҳаммад (ал-Бухорий)дан эшитдим, у: «Саҳиҳ (бўлгани) Қайснинг Набий ﷺдан (ривоят қилган) мурсал ҳадисидир», дер эди. Самура ибн Жундуб Набий ﷺдан ривоят қилдики, у зот: «Мушриклар билан бирга турманг ва улар билан аралашманг. Ким улар билан бирга турса ёки улар билан аралашса, у уларнинг мисли (ўзгина)дир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ سَمُرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِثْلَهُ ‏.‏

Samura (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺ dan boshqa sanad bilan shunga oʻxshash (hadis) rivoyat qilingan.Самура (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺ дан бошқа санад билан шунга ўхшаш (ҳадис) ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، أَخْبَرَنَا أَبُو خَيْثَمَةَ، عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ، قَالَ قُلْتُ لِجَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ أَكُنْتَ تُجَالِسُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ نَعَمْ كَثِيرًا كَانَ لاَ يَقُومُ مِنْ مُصَلاَّهُ الَّذِي يُصَلِّي فِيهِ الصُّبْحَ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ فَإِذَا طَلَعَتْ قَامَ وَكَانُوا يَتَحَدَّثُونَ فَيَأْخُذُونَ فِي أَمْرِ الْجَاهِلِيَّةِ فَيَضْحَكُونَ وَيَتَبَسَّمُ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Jobir ibn Samura (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: men undan: «Sen Rasululloh ﷺ bilan birga oʻtirar miding?» deb soʻradim. U: «Ha, koʻp marta. U zot bomdod namozini oʻqigan joylaridan quyosh chiqquncha turmas edilar. Quyosh chiqqach esa turardilar. (Sahobalar) oʻzaro suhbatlashar, johiliyat ishlaridan soʻz ochib kular edilar, u zot ﷺ esa tabassum qilar edilar», dedi.Жобир ибн Самура (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: мен ундан: «Сен Расулуллоҳ ﷺ билан бирга ўтирар мидинг?» деб сўрадим. У: «Ҳа, кўп марта. У зот бомдод намозини ўқиган жойларидан қуёш чиққунча турмас эдилар. Қуёш чиққач эса турардилар. (Саҳобалар) ўзаро суҳбатлашар, жоҳилият ишларидан сўз очиб кулар эдилар, у зот ﷺ эса табассум қилар эдилар», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ شُجَاعٍ الْبَغْدَادِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو عُبَيْدَةَ الْحَدَّادُ، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ سَعْدٍ، عَنِ ابْنِ سِيرِينَ، قَالَ صَنَعْتُ سَيْفِي عَلَى سَيْفِ سَمُرَةَ بْنِ جُنْدَبٍ وَزَعَمَ سَمُرَةُ أَنَّهُ صَنَعَ سَيْفَهُ عَلَى سَيْفِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَكَانَ حَنَفِيًّا ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَ حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏ وَقَدْ تَكَلَّمَ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْقَطَّانُ فِي عُثْمَانَ بْنِ سَعْدٍ الْكَاتِبِ وَضَعَّفَهُ مِنْ قِبَلِ حِفْظِهِ ‏.‏

Samura ibn Jundab (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Ibn Sirin aytdi: «Men oʻz qilichimni Samura ibn Jundabning qilichiga oʻxshatib yasadim. Samura esa oʻz qilichini Rasululloh ﷺning qilichlariga oʻxshatib yasaganini aytar edi — u (qilich) hanafiy (uslubida) edi». Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat shu yoʻldangina bilamiz. Yahyo ibn Said al-Qatton kotib Usmon ibn Saʼd haqida (tanqid bilan) gapirgan va uni xotirasi (yomonligi) sababli zaif sanagan.Самура ибн Жундаб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Ибн Сирин айтди: «Мен ўз қиличимни Самура ибн Жундабнинг қиличига ўхшатиб ясадим. Самура эса ўз қиличини Расулуллоҳ ﷺнинг қиличларига ўхшатиб ясаганини айтар эди — у (қилич) ҳанафий (услубида) эди». Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат шу йўлдангина биламиз. Яҳё ибн Саид ал-Қаттон котиб Усмон ибн Саъд ҳақида (танқид билан) гапирган ва уни хотираси (ёмонлиги) сабабли заиф санаган.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ، حَدَّثَنَا عَمَّارُ بْنُ شُعَيْبِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْبِ الْعَنْبَرِيُّ، حَدَّثَنِي أَبِي قَالَ، سَمِعْتُ جَدِّيَ الزُّبَيْبَ، يَقُولُ بَعَثَ نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم جَيْشًا إِلَى بَنِي الْعَنْبَرِ فَأَخَذُوهُمْ بِرُكْبَةٍ مِنْ نَاحِيَةِ الطَّائِفِ فَاسْتَاقُوهُمْ إِلَى نَبِيِّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَرَكِبْتُ فَسَبَقْتُهُمْ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ السَّلاَمُ عَلَيْكَ يَا نَبِيَّ اللَّهِ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَكَاتُهُ أَتَانَا جُنْدُكَ فَأَخَذُونَا وَقَدْ كُنَّا أَسْلَمْنَا وَخَضْرَمْنَا آذَانَ النَّعَمِ فَلَمَّا قَدِمَ بَلْعَنْبَرُ قَالَ لِي نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ هَلْ لَكُمْ بَيِّنَةٌ عَلَى أَنَّكُمْ أَسْلَمْتُمْ قَبْلَ أَنْ تُؤْخَذُوا فِي هَذِهِ الأَيَّامِ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ نَعَمْ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ مَنْ بَيِّنَتُكَ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ سَمُرَةُ رَجُلٌ مِنْ بَنِي الْعَنْبَرِ وَرَجُلٌ آخَرُ سَمَّاهُ لَهُ فَشَهِدَ الرَّجُلُ وَأَبَى سَمُرَةُ أَنْ يَشْهَدَ فَقَالَ نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ قَدْ أَبَى أَنْ يَشْهَدَ لَكَ فَتَحْلِفُ مَعَ شَاهِدِكَ الآخَرِ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ نَعَمْ ‏.‏ فَاسْتَحْلَفَنِي فَحَلَفْتُ بِاللَّهِ لَقَدْ أَسْلَمْنَا يَوْمَ كَذَا وَكَذَا وَخَضْرَمْنَا آذَانَ النَّعَمِ ‏.‏ فَقَالَ نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ اذْهَبُوا فَقَاسِمُوهُمْ أَنْصَافَ الأَمْوَالِ وَلاَ تَمَسُّوا ذَرَارِيَهُمْ لَوْلاَ أَنَّ اللَّهَ لاَ يُحِبُّ ضَلاَلَةَ الْعَمَلِ مَا رَزَيْنَاكُمْ عِقَالاً ‏"‏ ‏.‏ قَالَ الزُّبَيْبُ فَدَعَتْنِي أُمِّي فَقَالَتْ هَذَا الرَّجُلُ أَخَذَ زِرْبِيَّتِي فَانْصَرَفْتُ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم - يَعْنِي فَأَخْبَرْتُهُ - فَقَالَ لِي ‏"‏ احْبِسْهُ ‏"‏ ‏.‏ فَأَخَذْتُ بِتَلْبِيبِهِ وَقُمْتُ مَعَهُ مَكَانَنَا ثُمَّ نَظَرَ إِلَيْنَا نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَائِمَيْنِ فَقَالَ ‏"‏ مَا تُرِيدُ بِأَسِيرِكَ ‏"‏ ‏.‏ فَأَرْسَلْتُهُ مِنْ يَدِي فَقَامَ نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ لِلرَّجُلِ ‏"‏ رُدَّ عَلَى هَذَا زِرْبِيَّةَ أُمِّهِ الَّتِي أَخَذْتَ مِنْهَا ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ يَا نَبِيَّ اللَّهِ إِنَّهَا خَرَجَتْ مِنْ يَدِي ‏.‏ قَالَ فَاخْتَلَعَ نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سَيْفَ الرَّجُلِ فَأَعْطَانِيهِ ‏.‏ وَقَالَ لِلرَّجُلِ ‏"‏ اذْهَبْ فَزِدْهُ آصُعًا مِنْ طَعَامٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَزَادَنِي آصُعًا مِنْ شَعِيرٍ ‏.‏

Ahmad ibn Abda bizga aytib berdi: Ammor ibn Shuʼayb ibn Abdulloh ibn az-Zubayb al-Anbariy bizga aytib berdi: Otam menga aytib berdi. U dedi: Men bobom az-Zubayb (roziyallohu anhu)ning shunday deganini eshitdim: «Allohning Nabiysi ﷺ Banu Anbar (qabilasi)ga bir qoʻshin yubordilar. Ular ularni Toif tomonidagi Rukba (degan joy)da asir oldilar va Allohning Nabiysi ﷺ huzurlariga haydab keldilar. Men ulardan oldin Nabiy ﷺ huzurlariga otda yetib bordim va: ‹Assalomu alayka, yo Nabiyyalloh, va rohmatullohi va barokatuhu. Bizning oldimizga qoʻshiningiz kelib, bizni asir oldi. Holbuki, biz allaqachon islomni qabul qilgan va chorva mollarining quloqlarini kesib (belgilab qoʻygan) edik›, ‒ dedim. Banu Anbar yetib kelganida, Allohning Nabiysi ﷺ menga: ‹Mana shu kunlarda asir olinishingizdan oldin islomni qabul qilganingizga dalilingiz bormi?› ‒ dedilar. Men: ‹Ha›, ‒ dedim. U zot: ‹Daliling kim?› ‒ dedilar. Men: ‹Banu Anbardan bir kishi Samura va u zotga ismini aytgan boshqa bir kishi›, ‒ dedim. Soʻng (oʻsha) kishi guvohlik berdi, Samura esa guvohlik berishdan bosh tortdi. Shunda Allohning Nabiysi ﷺ: ‹U sening foydangga guvohlik berishdan bosh tortdi, sen boshqa guvohing bilan birga qasam ichasan›, ‒ dedilar. Men: ‹Ha›, ‒ dedim. Bas, u zot menga qasam ichdirdilar va men: ‹Biz falon-falon kuni islomni qabul qilganmiz va chorva mollarining quloqlarini kesganmiz›, ‒ deb Alloh nomi bilan qasam ichdim. Shunda Allohning Nabiysi ﷺ: ‹Boringlar va ularga mol-mulklarining yarmini taqsimlab beringlar, lekin bola-chaqalariga tegmanglar. Agar Alloh amalning nobud boʻlishini yomon koʻrmaganida edi, biz sizlardan bir bogʻich (arqon)ni ham kamaytirmas edik›, ‒ dedilar». az-Zubayb dedi: «Soʻng onam meni chaqirib: ‹Mana bu kishi mening shoʻrdogʻimni olib qoʻydi›, ‒ dedi. Men Nabiy ﷺ huzurlariga qaytib ‒ yaʼni u zotga xabar berdim. U zot menga: ‹Uni ushlab tur›, ‒ dedilar. Shunda men uni yoqasidan ushlab, oʻrnimizda u bilan birga turdim. Soʻng Allohning Nabiysi ﷺ bizning tik turganimizga qarab: ‹Asiringni nima qilmoqchisan?› ‒ dedilar. Men uni qoʻyib yubordim. Bas, Allohning Nabiysi ﷺ turib, oʻsha kishiga: ‹Bunga onasining sen olgan shoʻrdogʻini qaytarib ber›, ‒ dedilar. U: ‹Yo Nabiyyalloh, u qoʻlimdan chiqib ketdi›, ‒ dedi. (az-Zubayb) dedi: Shunda Allohning Nabiysi ﷺ oʻsha kishining qilichini tortib olib, menga berdilar va u kishiga: ‹Bor, unga bir necha soʼ taom (don) qoʻshib ber›, ‒ dedilar. (az-Zubayb) dedi: Bas, u menga bir necha soʼ arpa qoʻshib berdi.Аҳмад ибн Абда бизга айтиб берди: Аммор ибн Шуъайб ибн Абдуллоҳ ибн аз-Зубайб ал-Анбарий бизга айтиб берди: Отам менга айтиб берди. У деди: Мен бобом аз-Зубайб (розияллоҳу анҳу)нинг шундай деганини эшитдим: «Аллоҳнинг Набийси ﷺ Бану Анбар (қабиласи)га бир қўшин юбордилар. Улар уларни Тоиф томонидаги Рукба (деган жой)да асир олдилар ва Аллоҳнинг Набийси ﷺ ҳузурларига ҳайдаб келдилар. Мен улардан олдин Набий ﷺ ҳузурларига отда етиб бордим ва: ‹Ассалому алайка, ё Набийяллоҳ, ва роҳматуллоҳи ва барокатуҳу. Бизнинг олдимизга қўшинингиз келиб, бизни асир олди. Ҳолбуки, биз аллақачон исломни қабул қилган ва чорва молларининг қулоқларини кесиб (белгилаб қўйган) эдик›, ‒ дедим. Бану Анбар етиб келганида, Аллоҳнинг Набийси ﷺ менга: ‹Мана шу кунларда асир олинишингиздан олдин исломни қабул қилганингизга далилингиз борми?› ‒ дедилар. Мен: ‹Ҳа›, ‒ дедим. У зот: ‹Далилинг ким?› ‒ дедилар. Мен: ‹Бану Анбардан бир киши Самура ва у зотга исмини айтган бошқа бир киши›, ‒ дедим. Сўнг (ўша) киши гувоҳлик берди, Самура эса гувоҳлик беришдан бош тортди. Шунда Аллоҳнинг Набийси ﷺ: ‹У сенинг фойдангга гувоҳлик беришдан бош тортди, сен бошқа гувоҳинг билан бирга қасам ичасан›, ‒ дедилар. Мен: ‹Ҳа›, ‒ дедим. Бас, у зот менга қасам ичдирдилар ва мен: ‹Биз фалон-фалон куни исломни қабул қилганмиз ва чорва молларининг қулоқларини кесганмиз›, ‒ деб Аллоҳ номи билан қасам ичдим. Шунда Аллоҳнинг Набийси ﷺ: ‹Боринглар ва уларга мол-мулкларининг ярмини тақсимлаб беринглар, лекин бола-чақаларига тегманглар. Агар Аллоҳ амалнинг нобуд бўлишини ёмон кўрмаганида эди, биз сизлардан бир боғич (арқон)ни ҳам камайтирмас эдик›, ‒ дедилар». аз-Зубайб деди: «Сўнг онам мени чақириб: ‹Мана бу киши менинг шўрдоғимни олиб қўйди›, ‒ деди. Мен Набий ﷺ ҳузурларига қайтиб ‒ яъни у зотга хабар бердим. У зот менга: ‹Уни ушлаб тур›, ‒ дедилар. Шунда мен уни ёқасидан ушлаб, ўрнимизда у билан бирга турдим. Сўнг Аллоҳнинг Набийси ﷺ бизнинг тик турганимизга қараб: ‹Асирингни нима қилмоқчисан?› ‒ дедилар. Мен уни қўйиб юбордим. Бас, Аллоҳнинг Набийси ﷺ туриб, ўша кишига: ‹Бунга онасининг сен олган шўрдоғини қайтариб бер›, ‒ дедилар. У: ‹Ё Набийяллоҳ, у қўлимдан чиқиб кетди›, ‒ деди. (аз-Зубайб) деди: Шунда Аллоҳнинг Набийси ﷺ ўша кишининг қиличини тортиб олиб, менга бердилар ва у кишига: ‹Бор, унга бир неча сў таом (дон) қўшиб бер›, ‒ дедилар. (аз-Зубайб) деди: Бас, у менга бир неча сў арпа қўшиб берди.

وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ سِمَاكِ، بْنِ حَرْبٍ قَالَ سَمِعْتُ جَابِرَ بْنَ سَمُرَةَ، سُئِلَ عَنْ شَيْبِ النَّبِيِّ، صلى الله عليه وسلم فَقَالَ كَانَ إِذَا دَهَنَ رَأْسَهُ لَمْ يُرَ مِنْهُ شَىْءٌ وَإِذَا لَمْ يَدْهُنْ رُئِيَ مِنْهُ ‏.‏

Jobir ibn Samura (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: undan Nabiy ﷺ ning oqargan sochlari (chol boʻlganliklari) haqida soʻralgan edi, u shunday dedi: «(U zot) boshlariga yogʻ surtganlarida (qariligidan) hech narsa koʻrinmas, yogʻ surtmaganlarida esa undan (oqargan soch) koʻrinar edi».Жобир ибн Самура (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: ундан Набий ﷺ нинг оқарган сочлари (чол бўлганликлари) ҳақида сўралган эди, у шундай деди: «(У зот) бошларига ёғ суртганларида (қарилигидан) ҳеч нарса кўринмас, ёғ суртмаганларида эса ундан (оқарган соч) кўринар эди».

حَدَّثَنَا الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنَا مَعْنٌ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، ح وَحَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، وَزَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، كُلُّهُمْ يُخْبِرُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ يَنْظُرُ اللَّهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِلَى مَنْ جَرَّ ثَوْبَهُ خُيَلاَءَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ حُذَيْفَةَ وَأَبِي سَعِيدٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَسَمُرَةَ وَأَبِي ذَرٍّ وَعَائِشَةَ وَهُبَيْبِ بْنِ مُغْفِلٍ ‏.‏ وَحَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qiyomat kuni Alloh kiyimini kibr bilan sudrab yurgan kishiga (rahmat nazari bilan) boqmaydi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Huzayfa, Abu Said, Abu Hurayra, Samura, Abu Zar, Oisha va Hubayb ibn Mugʻaffaldan ham (rivoyatlar) bor. Ibn Umarning hadisi hasan sahih hadisdir.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қиёмат куни Аллоҳ кийимини кибр билан судраб юрган кишига (раҳмат назари билан) боқмайди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Ҳузайфа, Абу Саид, Абу Ҳурайра, Самура, Абу Зар, Оиша ва Ҳубайб ибн Муғаффалдан ҳам (ривоятлар) бор. Ибн Умарнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ الْعَتَكِيُّ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، حَدَّثَنَا وَاصِلٌ، مَوْلَى أَبِي عُيَيْنَةَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا جَعْفَرٍ، مُحَمَّدَ بْنَ عَلِيٍّ يُحَدِّثُ عَنْ سَمُرَةَ بْنِ جُنْدُبٍ، أَنَّهُ كَانَتْ لَهُ عَضُدٌ مِنْ نَخْلٍ فِي حَائِطِ رَجُلٍ مِنَ الأَنْصَارِ قَالَ وَمَعَ الرَّجُلِ أَهْلُهُ قَالَ فَكَانَ سَمُرَةُ يَدْخُلُ إِلَى نَخْلِهِ فَيَتَأَذَّى بِهِ وَيَشُقُّ عَلَيْهِ فَطَلَبَ إِلَيْهِ أَنْ يَبِيعَهُ فَأَبَى فَطَلَبَ إِلَيْهِ أَنْ يُنَاقِلَهُ فَأَبَى فَأَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَ ذَلِكَ لَهُ فَطَلَبَ إِلَيْهِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَبِيعَهُ فَأَبَى فَطَلَبَ إِلَيْهِ أَنْ يُنَاقِلَهُ فَأَبَى ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَهَبْهُ لَهُ وَلَكَ كَذَا وَكَذَا ‏"‏ ‏.‏ أَمْرًا رَغَّبَهُ فِيهِ فَأَبَى فَقَالَ ‏"‏ أَنْتَ مُضَارٌّ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِلأَنْصَارِيِّ ‏"‏ اذْهَبْ فَاقْلَعْ نَخْلَهُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Jaʼfar Muhammad ibn Ali (rahimahulloh) Samura ibn Jundub (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladi: Uning (Samuraning) ansorlardan boʻlgan bir kishining bogʻida bir qator xurmo daraxti bor edi. U kishi oilasi bilan (oʻsha bogʻda) yashar edi. Samura xurmosiga (qarashga) kirib turar, bu esa u (ansoriy)ga ozor berar va ogʻir botar edi. Shunda u (ansoriy) Samuradan oʻsha (xurmolarni) sotishni soʻradi, lekin u (Samura) bosh tortdi. Soʻng undan boshqa narsaga almashtirib berishini soʻradi, u yana bosh tortdi. Bas, u (ansoriy) Paygʻambar ﷺ huzurlariga kelib, buni u zotga aytdi. Paygʻambar ﷺ undan (Samuradan) uni (xurmoni) sotishni soʻradilar, u bosh tortdi. Soʻng undan boshqa narsaga almashtirishni soʻradilar, u yana bosh tortdi. U zot ﷺ: «Uni unga hadya qilib bergin, senga buncha-buncha (savob) boʻladi», deb uni unda (savobda) ragʻbatlantirdilar, lekin u bosh tortdi. Shunda u zot ﷺ: «Sen zarar yetkazuvchisan», dedilar. Soʻngra Rasululloh ﷺ ansoriyga: «Borib, uning xurmosini yulib (kovlab) tashla», dedilar.Абу Жаъфар Муҳаммад ибн Али (раҳимаҳуллоҳ) Самура ибн Жундуб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилади: Унинг (Самуранинг) ансорлардан бўлган бир кишининг боғида бир қатор хурмо дарахти бор эди. У киши оиласи билан (ўша боғда) яшар эди. Самура хурмосига (қарашга) кириб турар, бу эса у (ансорий)га озор берар ва оғир ботар эди. Шунда у (ансорий) Самурадан ўша (хурмоларни) сотишни сўради, лекин у (Самура) бош тортди. Сўнг ундан бошқа нарсага алмаштириб беришини сўради, у яна бош тортди. Бас, у (ансорий) Пайғамбар ﷺ ҳузурларига келиб, буни у зотга айтди. Пайғамбар ﷺ ундан (Самурадан) уни (хурмони) сотишни сўрадилар, у бош тортди. Сўнг ундан бошқа нарсага алмаштиришни сўрадилар, у яна бош тортди. У зот ﷺ: «Уни унга ҳадя қилиб бергин, сенга бунча-бунча (савоб) бўлади», деб уни унда (савобда) рағбатлантирдилар, лекин у бош тортди. Шунда у зот ﷺ: «Сен зарар етказувчисан», дедилар. Сўнгра Расулуллоҳ ﷺ ансорийга: «Бориб, унинг хурмосини юлиб (ковлаб) ташла», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يُونُسَ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنَا سِمَاكٌ، ح وَحَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، - وَاللَّفْظُ لَهُ - قَالَ أَخْبَرَنَا أَبُو خَيْثَمَةَ، عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ، قَالَ قُلْتُ لِجَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ أَكُنْتَ تُجَالِسُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ نَعَمْ كَثِيرًا كَانَ لاَ يَقُومُ مِنْ مُصَلاَّهُ الَّذِي يُصَلِّي فِيهِ الصُّبْحَ أَوِ الْغَدَاةَ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ فَإِذَا طَلَعَتِ الشَّمْسُ قَامَ وَكَانُوا يَتَحَدَّثُونَ فَيَأْخُذُونَ فِي أَمْرِ الْجَاهِلِيَّةِ فَيَضْحَكُونَ وَيَتَبَسَّمُ ‏.‏

Jobir ibn Samura (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men undan: «Sen Rasululloh ﷺ bilan birga oʻtirarmiding?» deb soʻradim. (U) dedi: «Ha, koʻp (oʻtirardim). U zot bomdod yoki saharlik namozini oʻqigan joyidan to quyosh chiqquncha turmasdilar. Quyosh chiqqach esa turardilar. Ular (sahobalar) suhbatlashishar, johiliyat ishlari haqida gapirib kulishar, u zot esa tabassum qilardilar».Жобир ибн Самура (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен ундан: «Сен Расулуллоҳ ﷺ билан бирга ўтирармидинг?» деб сўрадим. (У) деди: «Ҳа, кўп (ўтирардим). У зот бомдод ёки саҳарлик намозини ўқиган жойидан то қуёш чиққунча турмасдилар. Қуёш чиққач эса турардилар. Улар (саҳобалар) суҳбатлашишар, жоҳилият ишлари ҳақида гапириб кулишар, у зот эса табассум қилардилар».

حَدَّثَنَا أَبُو مُوسَى، مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ الطَّيَالِسِيُّ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، قَالَ سَمِعْتُ زَاذَانَ، يَقُولُ سَأَلْتُ ابْنَ عُمَرَ عَمَّا نَهَى عَنْهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنَ الأَوْعِيَةِ أَخْبِرْنَاهُ بِلُغَتِكُمْ وَفَسِّرْهُ لَنَا بِلُغَتِنَا ‏.‏ فَقَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الْحَنْتَمَةِ وَهِيَ الْجَرَّةُ وَنَهَى عَنِ الدُّبَّاءِ وَهِيَ الْقَرْعَةُ وَنَهَى عَنِ النَّقِيرِ وَهُوَ أَصْلُ النَّخْلِ يُنْقَرُ نَقْرًا أَوْ يُنْسَحُ نَسْحًا وَنَهَى عَنِ الْمُزَفَّتِ وَهِيَ الْمُقَيَّرُ وَأَمَرَ أَنْ يُنْبَذَ فِي الأَسْقِيَةِ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عُمَرَ وَعَلِيٍّ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَأَبِي سَعِيدٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَعَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَعْمُرَ وَسَمُرَةَ وَأَنَسٍ وَعَائِشَةَ وَعِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ وَعَائِذِ بْنِ عَمْرٍو وَالْحَكَمِ الْغِفَارِيِّ وَمَيْمُونَةَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Zazon aytadi: Men Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan Rasululloh ﷺ qaytargan idishlar haqida soʻrab: «Bizga uni oʻz tilingiz bilan ayting va biz uchun bizning tilimizda tushuntiring», dedim. U: «Rasululloh ﷺ hantamadan qaytardilar, u — sopol kuvadir; dubbodan qaytardilar, u — quritilgan qovoqdir; naqirdan qaytardilar, u — oʻyib yoki yoʻnib tayyorlangan xurmo daraxtining tagi (ildizi)dir; muzaffatdan qaytardilar, u — qatron surtilgan idishdir; va meshlarda (terilarda) nabiz tayyorlashga buyurdilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Зазон айтади: Мен Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан Расулуллоҳ ﷺ қайтарган идишлар ҳақида сўраб: «Бизга уни ўз тилингиз билан айтинг ва биз учун бизнинг тилимизда тушунтиринг», дедим. У: «Расулуллоҳ ﷺ ҳантамадан қайтардилар, у — сопол кувадир; дуббодан қайтардилар, у — қуритилган қовоқдир; нақирдан қайтардилар, у — ўйиб ёки йўниб тайёрланган хурмо дарахтининг таги (илдизи)дир; музаффатдан қайтардилар, у — қатрон суртилган идишдир; ва мешларда (териларда) набиз тайёрлашга буюрдилар», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ الطَّيَالِسِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ رَقَبَةَ بْنِ مَصْقَلَةَ، عَنْ عَوْنِ بْنِ أَبِي جُحَيْفَةَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، - يَعْنِي ابْنَ سَمُرَةَ - قَالَ كُنْتُ آخِذًا بِيَدِ ابْنِ عُمَرَ فِي طَرِيقٍ مِنْ طُرُقِ الْمَدِينَةِ إِذْ أَتَى عَلَى رَأْسٍ مَنْصُوبٍ فَقَالَ شَقِيَ قَاتِلُ هَذَا ‏.‏ فَلَمَّا مَضَى قَالَ وَمَا أَرَى هَذَا إِلاَّ قَدْ شَقِيَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ مَنْ مَشَى إِلَى رَجُلٍ مِنْ أُمَّتِي لِيَقْتُلَهُ فَلْيَقُلْ هَكَذَا فَالْقَاتِلُ فِي النَّارِ وَالْمَقْتُولُ فِي الْجَنَّةِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ الثَّوْرِيُّ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ سُمَيْرٍ أَوْ سُمَيْرَةَ وَرَوَاهُ لَيْثُ بْنُ أَبِي سُلَيْمٍ عَنْ عَوْنٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ سُمَيْرَةَ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ قَالَ لِي الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ - يَعْنِي بِهَذَا الْحَدِيثِ - عَنْ أَبِي عَوَانَةَ وَقَالَ هُوَ فِي كِتَابِي ابْنُ سَبْرَةَ وَقَالُوا سَمُرَةَ وَقَالُوا سُمَيْرَةَ هَذَا كَلاَمُ أَبِي الْوَلِيدِ ‏.‏

Abdurrahmon ibn Samura aytadi: Men Madina yoʻllaridan biri (boʻ)ylab Ibn Umar (roziyallohu anhumo)ning qoʻlidan ushlab borayotgan edim. Shunda u (sanchib) tikib qoʻyilgan bir bosh oldiga keldi-da: «Buni oʻldirgan kishi badbaxt boʻlibdi», dedi. (U yerdan) oʻtgach: «Men buni (oʻldirilganni) badbaxt boʻlibdi, deb hisoblamayman. Men Rasululloh ﷺni shunday deganlarini eshitganman: ‹Kim ummatimdan bir kishini oʻldirish uchun unga (qarab) yursa, u mana shunday desin (oʻzini himoya qilsin); oʻldiruvchi doʻzaxda, oʻldirilgan esa jannatdadir›», dedi. Abu Dovud aytadi: Buni Savriy Abdurrahmon ibn Sumayr yoki Sumayradan rivoyat qildi; Lays ibn Abu Sulaym esa Avndan, u Abdurrahmon ibn Sumayradan rivoyat qildi. Abu Dovud aytadi: Menga Hasan ibn Ali aytdi: Bizga Abul-Valid — yaʼni shu hadisni — Abu Avonadan (rivoyat qilib) aytdi va: «U kitobimda Ibn Sabra (deb yozilgan), (boshqalar) Samura dedilar, (yana baʼzilar) Sumayra dedilar», dedi. Bu Abul-Validning soʻzidir.Абдурраҳмон ибн Самура айтади: Мен Мадина йўлларидан бири (бў)йлаб Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)нинг қўлидан ушлаб бораётган эдим. Шунда у (санчиб) тикиб қўйилган бир бош олдига келди-да: «Буни ўлдирган киши бадбахт бўлибди», деди. (У ердан) ўтгач: «Мен буни (ўлдирилганни) бадбахт бўлибди, деб ҳисобламайман. Мен Расулуллоҳ ﷺни шундай деганларини эшитганман: ‹Ким умматимдан бир кишини ўлдириш учун унга (қараб) юрса, у мана шундай десин (ўзини ҳимоя қилсин); ўлдирувчи дўзахда, ўлдирилган эса жаннатдадир›», деди. Абу Довуд айтади: Буни Саврий Абдурраҳмон ибн Сумайр ёки Сумайрадан ривоят қилди; Лайс ибн Абу Сулайм эса Авндан, у Абдурраҳмон ибн Сумайрадан ривоят қилди. Абу Довуд айтади: Менга Ҳасан ибн Али айтди: Бизга Абул-Валид — яъни шу ҳадисни — Абу Авонадан (ривоят қилиб) айтди ва: «У китобимда Ибн Сабра (деб ёзилган), (бошқалар) Самура дедилар, (яна баъзилар) Сумайра дедилар», деди. Бу Абул-Валиднинг сўзидир.

وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سُفْيَانَ، قَالَ أَبُو بَكْرٍ وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بِشْرٍ، عَنْ زَكَرِيَّاءَ، كِلاَهُمَا عَنْ سِمَاكٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا صَلَّى الْفَجْرَ جَلَسَ فِي مُصَلاَّهُ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ حَسَنًا ‏.‏

Jobir ibn Samura (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ bomdod namozini oʻqiganlarida, to quyosh yaxshigina chiqquncha namozgohlarida oʻtirardilar.Жобир ибн Самура (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ бомдод намозини ўқиганларида, то қуёш яхшигина чиққунча намозгоҳларида ўтирардилар.

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ خَيْثَمَةَ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَا مِنْكُمْ مِنْ رَجُلٍ إِلاَّ سَيُكَلِّمُهُ رَبُّهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلَيْسَ بَيْنَهُ وَبَيْنَهُ تَرْجُمَانٌ فَيَنْظُرُ أَيْمَنَ مِنْهُ فَلاَ يَرَى شَيْئًا إِلاَّ شَيْئًا قَدَّمَهُ ثُمَّ يَنْظُرُ أَشْأَمَ مِنْهُ فَلاَ يَرَى شَيْئًا إِلاَّ شَيْئًا قَدَّمَهُ ثُمَّ يَنْظُرُ تِلْقَاءَ وَجْهِهِ فَتَسْتَقْبِلُهُ النَّارُ ‏". ‏ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنِ اسْتَطَاعَ مِنْكُمْ أَنْ يَقِيَ وَجْهَهُ حَرَّ النَّارِ وَلَوْ بِشِقِّ تَمْرَةٍ فَلْيَفْعَلْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ حَدَّثَنَا أَبُو السَّائِبِ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، يَوْمًا بِهَذَا الْحَدِيثِ عَنِ الأَعْمَشِ، فَلَمَّا فَرَغَ وَكِيعٌ مِنْ هَذَا الْحَدِيثِ قَالَ مَنْ كَانَ هَا هُنَا مِنْ أَهْلِ خُرَاسَانَ فَلْيَحْتَسِبْ فِي إِظْهَارِ هَذَا الْحَدِيثِ بِخُرَاسَانَ لأَنَّ الْجَهْمِيَّةَ يُنْكِرُونَ هَذَا ‏.‏ اسْمُ أَبِي السَّائِبِ سَلْمُ بْنُ جُنَادَةَ بْنِ سَلْمِ بْنِ خَالِدِ بْنِ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ الْكُوفِيُّ ‏.‏هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.

Adiy ibn Hotim (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sizlardan biror kishi qolmaydiki, qiyomat kuni Robbisi u bilan oʻzaro tarjimon boʻlmagan holda gaplashmasin. Bas, u oʻng tomoniga qaraydi va oʻzi (oldindan) yuborgan (amal)dan boshqa narsani koʻrmaydi, soʻng chap tomoniga qaraydi va oʻzi (oldindan) yuborgan (amal)dan boshqa narsani koʻrmaydi, soʻng yuzi roʻparasiga qaraydi va oʻt uni qarshi oladi», dedilar. Rasululloh ﷺ: «Sizlardan kim yuzini oʻtning issigʻidan saqlay olsa, garchi bir boʻlak xurmo (sadaqasi) bilan boʻlsa-da, shunday qilsin», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Адий ибн Ҳотим (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сизлардан бирор киши қолмайдики, қиёмат куни Роббиси у билан ўзаро таржимон бўлмаган ҳолда гаплашмасин. Бас, у ўнг томонига қарайди ва ўзи (олдиндан) юборган (амал)дан бошқа нарсани кўрмайди, сўнг чап томонига қарайди ва ўзи (олдиндан) юборган (амал)дан бошқа нарсани кўрмайди, сўнг юзи рўпарасига қарайди ва ўт уни қарши олади», дедилар. Расулуллоҳ ﷺ: «Сизлардан ким юзини ўтнинг иссиғидан сақлай олса, гарчи бир бўлак хурмо (садақаси) билан бўлса-да, шундай қилсин», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا ابْنُ نُفَيْلٍ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنَا زِيَادُ بْنُ خَيْثَمَةَ، حَدَّثَنَا الأَسْوَدُ بْنُ سَعِيدٍ الْهَمْدَانِيُّ، عَنْ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ، بِهَذَا الْحَدِيثِ زَادَ فَلَمَّا رَجَعَ إِلَى مَنْزِلِهِ أَتَتْهُ قُرَيْشٌ فَقَالُوا ثُمَّ يَكُونُ مَاذَا قَالَ ‏"‏ ثُمَّ يَكُونُ الْهَرْجُ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Nufayl bizga hadis aytdi, Zuhayr bizga hadis aytdi, Ziyod ibn Xaysama bizga hadis aytdi, Asvad ibn Said al-Hamdoniy bizga hadis aytdi, u Jobir ibn Samuradan shu hadisni rivoyat qildi. (Roviy) shuni ziyoda qildi: U zot uylariga qaytib kelganlarida, Quraysh ularning oldiga kelib: «Soʻng nima boʻladi?» dedilar. U zot: «Soʻng fitna-fasod boʻladi», dedilar.Ибн Нуфайл бизга ҳадис айтди, Зуҳайр бизга ҳадис айтди, Зиёд ибн Хайсама бизга ҳадис айтди, Асвад ибн Саид ал-Ҳамдоний бизга ҳадис айтди, у Жобир ибн Самурадан шу ҳадисни ривоят қилди. (Ровий) шуни зиёда қилди: У зот уйларига қайтиб келганларида, Қурайш уларнинг олдига келиб: «Сўнг нима бўлади?» дедилар. У зот: «Сўнг фитна-фасод бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ سَهْلٍ الأَعْرَجُ الْبَغْدَادِيُّ، وَغَيْرُ، وَاحِدٍ، قَالُوا حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ سَلاَّمِ بْنِ أَبِي مُطِيعٍ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ سَمُرَةَ بْنِ جُنْدَبٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الْحَسَبُ الْمَالُ وَالْكَرَمُ التَّقْوَى ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ سَمُرَةَ ‏.‏ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ مِنْ حَدِيثِ سَلاَّمِ بْنِ أَبِي مُطِيعٍ وَهُوَ ثِقَةٌ ‏.‏

Samura ibn Jundab (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Hasab (sharaf) — moldir, karam (oliyjanoblik) — taqvodir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis Samuraning rivoyatidan hasan sahih gʻaribdir. Biz uni faqat shu yoʻldan, Sallom ibn Abu Mutiʼning rivoyatidangina bilamiz, u ishonchli (kishi)dir.Самура ибн Жундаб (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Ҳасаб (шараф) — молдир, карам (олийжаноблик) — тақводир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис Самуранинг ривоятидан ҳасан саҳиҳ ғарибдир. Биз уни фақат шу йўлдан, Саллом ибн Абу Мутиънинг ривоятидангина биламиз, у ишончли (киши)дир.

حَدَّثَنَا تَمِيمُ بْنُ الْمُنْتَصِرِ، أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ، - يَعْنِي ابْنَ يُوسُفَ - عَنْ شَرِيكٍ، عَنْ خُصَيْفٍ، بِإِسْنَادِهِ وَمَعْنَاهُ ‏.‏ قَالَ فَكَبَّرَ نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَكَبَّرَ الصَّفَّانِ جَمِيعًا ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ الثَّوْرِيُّ بِهَذَا الْمَعْنَى عَنْ خُصَيْفٍ وَصَلَّى عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ سَمُرَةَ هَكَذَا إِلاَّ أَنَّ الطَّائِفَةَ الَّتِي صَلَّى بِهِمْ رَكْعَةً ثُمَّ سَلَّمَ مَضَوْا إِلَى مَقَامِ أَصْحَابِهِمْ وَجَاءَ هَؤُلاَءِ فَصَلَّوْا لأَنْفُسِهِمْ رَكْعَةً ثُمَّ رَجَعُوا إِلَى مَقَامِ أُولَئِكَ فَصَلَّوْا لأَنْفُسِهِمْ رَكْعَةً ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ حَدَّثَنَا بِذَلِكَ مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ بْنُ حَبِيبٍ قَالَ أَخْبَرَنِي أَبِي أَنَّهُمْ غَزَوْا مَعَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ سَمُرَةَ كَابُلَ فَصَلَّى بِنَا صَلاَةَ الْخَوْفِ ‏.‏

Bu (hadis) Xusayfdan boshqa sanad bilan va shu maʼnoda rivoyat qilingan. Unda shunday deyiladi: Allohning Nabiysi ﷺ takbir aytdilar, ikki saf ham barchasi birga takbir aytdi. Abu Dovud aytdi: Buni Savriy shu maʼnoda Xusayfdan rivoyat qilgan. Abdurrahmon ibn Samura ham xuddi shunday namoz oʻqigan, faqat u (Nabiy ﷺ) bir rakaat oʻqitib, soʻng salom bergan guruh sheriklarining oʻrniga oʻtib ketgan, bular esa kelib, oʻzlari uchun bir rakaat oʻqigan, soʻng anavilarning oʻrniga qaytib, oʻzlari uchun bir rakaat oʻqigan. Abu Dovud aytdi: Buni bizga Muslim ibn Ibrohim rivoyat qildi: bizga Abdussamad ibn Habib rivoyat qilib aytdiki, menga otam xabar berdiki, ular Abdurrahmon ibn Samura bilan birga Kobulga gʻazot qilgan ekanlar, shunda u bizga xavf namozini oʻqitgan.Бу (ҳадис) Хусайфдан бошқа санад билан ва шу маънода ривоят қилинган. Унда шундай дейилади: Аллоҳнинг Набийси ﷺ такбир айтдилар, икки саф ҳам барчаси бирга такбир айтди. Абу Довуд айтди: Буни Саврий шу маънода Хусайфдан ривоят қилган. Абдурраҳмон ибн Самура ҳам худди шундай намоз ўқиган, фақат у (Набий ﷺ) бир ракаат ўқитиб, сўнг салом берган гуруҳ шерикларининг ўрнига ўтиб кетган, булар эса келиб, ўзлари учун бир ракаат ўқиган, сўнг анавиларнинг ўрнига қайтиб, ўзлари учун бир ракаат ўқиган. Абу Довуд айтди: Буни бизга Муслим ибн Иброҳим ривоят қилди: бизга Абдуссамад ибн Ҳабиб ривоят қилиб айтдики, менга отам хабар бердики, улар Абдурраҳмон ибн Самура билан бирга Кобулга ғазот қилган эканлар, шунда у бизга хавф намозини ўқитган.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ التَّيْمِيُّ، عَنْ أَبِي الْعَلاَءِ، عَنْ سَمُرَةَ بْنِ جُنْدَبٍ، قَالَ كُنَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَتَدَاوَلُ مِنْ قَصْعَةٍ مِنْ غُدْوَةٍ حَتَّى اللَّيْلِ يَقُومُ عَشَرَةٌ وَيَقْعُدُ عَشَرَةٌ ‏.‏ قُلْنَا فَمَا كَانَتْ تُمَدُّ قَالَ مِنْ أَىِّ شَيْءٍ تَعْجَبُ مَا كَانَتْ تُمَدُّ إِلاَّ مِنْ هَا هُنَا وَأَشَارَ بِيَدِهِ إِلَى السَّمَاءِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَأَبُو الْعَلاَءِ اسْمُهُ يَزِيدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الشِّخِّيرِ ‏.‏

Samura ibn Jundab (roziyallohu anhu) shunday deganlar: «Biz Rasululloh ﷺ bilan birga edik. Bir kosadan ertalabdan to kechgacha (ovqat) navbatma-navbat olardik: oʻ kishi turar, oʻ kishi oʻtirardi». Biz: «(Kosa) nima bilan toʻldirilardi?» deb soʻradik. U: «Nimaga taajjublanasiz? U faqat mana shu yoqdan toʻldirilardi», dedi va qoʻli bilan osmonga ishora qildi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Abu Aloning ismi Yazid ibn Abdulloh ibn ash-Shixxiyrdir.Самура ибн Жундаб (розияллоҳу анҳу) шундай деганлар: «Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бирга эдик. Бир косадан эрталабдан то кечгача (овқат) навбатма-навбат олардик: ў киши турар, ў киши ўтирарди». Биз: «(Коса) нима билан тўлдириларди?» деб сўрадик. У: «Нимага таажжубланасиз? У фақат мана шу ёқдан тўлдириларди», деди ва қўли билан осмонга ишора қилди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Абу Алонинг исми Язид ибн Абдуллоҳ ибн аш-Шиххийрдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرٍ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ سِمَاكٍ، قَالَ سَمِعْتُ جَابِرَ بْنَ سَمُرَةَ، بِهَذَا الْحَدِيثِ وَالأَوَّلُ أَتَمُّ قَالَ فَرَدَّهُ مَرَّتَيْنِ ‏.‏ قَالَ سِمَاكٌ فَحَدَّثْتُ بِهِ سَعِيدَ بْنَ جُبَيْرٍ فَقَالَ إِنَّهُ رَدَّهُ أَرْبَعَ مَرَّاتٍ ‏.‏

Simok aytadi: Men bu hadisni Jobir ibn Samura (roziyallohu anhu)dan eshitdim. Birinchi (rivoyat) toʻliqroqdir. (Bu rivoyatda) u: «U zot uni ikki marta qaytardilar», dedi. Simok aytadi: Men buni Said ibn Jubayrga aytib berdim. U: «U zot uni toʻrt marta qaytardilar», dedi.Симок айтади: Мен бу ҳадисни Жобир ибн Самура (розияллоҳу анҳу)дан эшитдим. Биринчи (ривоят) тўлиқроқдир. (Бу ривоятда) у: «У зот уни икки марта қайтардилар», деди. Симок айтади: Мен буни Саид ибн Жубайрга айтиб бердим. У: «У зот уни тўрт марта қайтардилар», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ، حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ قَتَادَةَ، بِإِسْنَادِهِ مِثْلَهُ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ خَصَى عَبَدَهُ خَصَيْنَاهُ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ ذَكَرَ مِثْلَ حَدِيثِ شُعْبَةَ وَحَمَّادٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ الطَّيَالِسِيُّ عَنْ هِشَامٍ مِثْلَ حَدِيثِ مُعَاذٍ ‏.‏

Qatoda (rahimahulloh) oʻzining (yuqoridagi) shu sanadi bilan unga oʻxshash rivoyat qildiki, Rasululloh ﷺ: «Kim oʻz qulini bichsa (axta qilsa), biz uni bichamiz», dedilar. Soʻng (Qatoda) Shuʼba va Hammodning hadisiga oʻxshashini zikr qildi. Abu Dovud aytdi: Uni Abu Dovud at-Toyolisiy Hishomdan, Muozning hadisiga oʻxshash rivoyat qildi.Қатода (раҳимаҳуллоҳ) ўзининг (юқоридаги) шу санади билан унга ўхшаш ривоят қилдики, Расулуллоҳ ﷺ: «Ким ўз қулини бичса (ахта қилса), биз уни бичамиз», дедилар. Сўнг (Қатода) Шуъба ва Ҳаммоднинг ҳадисига ўхшашини зикр қилди. Абу Довуд айтди: Уни Абу Довуд ат-Тоёлисий Ҳишомдан, Муознинг ҳадисига ўхшаш ривоят қилди.

حَدَّثَنَا ابْنُ نُفَيْلٍ، وَأَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، قَالاَ حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنَا سِمَاكٌ، قَالَ قُلْتُ لِجَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ أَكُنْتَ تُجَالِسُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ نَعَمْ كَثِيرًا فَكَانَ لاَ يَقُومُ مِنْ مُصَلاَّهُ الَّذِي صَلَّى فِيهِ الْغَدَاةَ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ فَإِذَا طَلَعَتْ قَامَ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Simokdan rivoyat qilinadi: «Jobir ibn Samura (roziyallohu anhu)ga: ‹Rasululloh ﷺ bilan birga oʻtirar edingmi?› dedim. U: ‹Ha, koʻp marta. U zot bomdod namozini oʻqigan joylaridan quyosh chiqquncha turmas edilar. Quyosh chiqqach esa, u zot ﷺ (oʻrinlaridan) turar edilar›, dedi.»Симокдан ривоят қилинади: «Жобир ибн Самура (розияллоҳу анҳу)га: ‹Расулуллоҳ ﷺ билан бирга ўтирар эдингми?› дедим. У: ‹Ҳа, кўп марта. У зот бомдод намозини ўқиган жойларидан қуёш чиққунча турмас эдилар. Қуёш чиққач эса, у зот ﷺ (ўринларидан) турар эдилар›, деди.»