حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ دَاوُدَ، حَدَّثَنَا بَدْرُ بْنُ عُثْمَانَ، حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي مُوسَى، عَنْ أَبِي مُوسَى، أَنَّ سَائِلاً، سَأَلَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَلَمْ يَرُدَّ عَلَيْهِ شَيْئًا حَتَّى أَمَرَ بِلاَلاً فَأَقَامَ لِلْفَجْرِ حِينَ انْشَقَّ الْفَجْرُ فَصَلَّى حِينَ كَانَ الرَّجُلُ لاَ يَعْرِفُ وَجْهَ صَاحِبِهِ أَوْ إِنَّ الرَّجُلَ لاَ يَعْرِفُ مَنْ إِلَى جَنْبِهِ ثُمَّ أَمَرَ بِلاَلاً فَأَقَامَ الظُّهْرَ حِينَ زَالَتِ الشَّمْسُ حَتَّى قَالَ الْقَائِلُ انْتَصَفَ النَّهَارُ . وَهُوَ أَعْلَمُ ثُمَّ أَمَرَ بِلاَلاً فَأَقَامَ الْعَصْرَ وَالشَّمْسُ بَيْضَاءُ مُرْتَفِعَةٌ وَأَمَرَ بِلاَلاً فَأَقَامَ الْمَغْرِبَ حِينَ غَابَتِ الشَّمْسُ وَأَمَرَ بِلاَلاً فَأَقَامَ الْعِشَاءَ حِينَ غَابَ الشَّفَقُ فَلَمَّا كَانَ مِنَ الْغَدِ صَلَّى الْفَجْرَ وَانْصَرَفَ فَقُلْنَا أَطَلَعَتِ الشَّمْسُ فَأَقَامَ الظُّهْرَ فِي وَقْتِ الْعَصْرِ الَّذِي كَانَ قَبْلَهُ وَصَلَّى الْعَصْرَ وَقَدِ اصْفَرَّتِ الشَّمْسُ - أَوْ قَالَ أَمْسَى - وَصَلَّى الْمَغْرِبَ قَبْلَ أَنْ يَغِيبَ الشَّفَقُ وَصَلَّى الْعِشَاءَ إِلَى ثُلُثِ اللَّيْلِ ثُمَّ قَالَ " أَيْنَ السَّائِلُ عَنْ وَقْتِ الصَّلاَةِ الْوَقْتُ فِيمَا بَيْنَ هَذَيْنِ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ سُلَيْمَانُ بْنُ مُوسَى عَنْ عَطَاءٍ عَنْ جَابِرٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي الْمَغْرِبِ بِنَحْوِ هَذَا قَالَ ثُمَّ صَلَّى الْعِشَاءَ قَالَ بَعْضُهُمْ إِلَى ثُلُثِ اللَّيْلِ وَقَالَ بَعْضُهُمْ إِلَى شَطْرِهِ . وَكَذَلِكَ رَوَاهُ ابْنُ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم .
Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinishicha, bir soʻrovchi Nabiy ﷺdan (namoz vaqtlari haqida) soʻradi, u zot esa unga hech narsa deb javob bermadilar. Nihoyat Bilolga buyurdilar, u tong yorishgan paytda bomdod uchun iqomat aytdi. U zot namozni shunday paytda oʻqidilarki, kishi (qorongʻulikdan) hamrohining yuzini taniy olmas yoki kishi yonidagi odamni bilmas edi. Soʻng Bilolga buyurdilar, u quyosh ogʻgan paytda peshin uchun iqomat aytdi, hattoki baʼzilar: «Kun yarmiga keldimi?» derdi, u zot esa (vaqtni) yaxshiroq bilar edilar. Soʻng Bilolga buyurdilar, u quyosh oq va baland boʻlgan paytda asr uchun iqomat aytdi. Soʻng Bilolga buyurdilar, u quyosh botgan paytda shom uchun iqomat aytdi. Soʻng Bilolga buyurdilar, u shafaq gʻoyib boʻlgan paytda xufton uchun iqomat aytdi. Ertasi kun boʻlganida esa, bomdodni shunday oʻqib chiqib ketdilarki, biz: «Quyosh chiqib qoldimi?» dedik. Soʻng peshinni avval asr oʻqigan vaqtida oʻqidilar. Va asrni quyosh sargʻaygan — yoki: kech kirgan — paytda oʻqidilar. Va shomni shafaq gʻoyib boʻlishidan oldin oʻqidilar. Va xuftonni kechaning uchdan biri (oʻtgunicha) oʻqidilar. Soʻng: «Namoz vaqti haqida soʻragan kishi qayerda? Vaqt mana shu ikkisi orasidadir», dedilar. Abu Dovud dedi: Buni Sulaymon ibn Muso Atodan, u Jobirdan, u Nabiy ﷺdan shom haqida shunga oʻxshash rivoyat qilgan, u: «Soʻng xuftonni oʻqidi», dedi. Baʼzilari: «Kechaning uchdan biri (oʻtgunicha)», baʼzilari esa: «Uning yarmigacha», dedi. Shuningdek, buni Ibn Burayda otasidan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qilgan.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинишича, бир сўровчи Набий ﷺдан (намоз вақтлари ҳақида) сўради, у зот эса унга ҳеч нарса деб жавоб бермадилар. Ниҳоят Билолга буюрдилар, у тонг ёришган пайтда бомдод учун иқомат айтди. У зот намозни шундай пайтда ўқидиларки, киши (қоронғуликдан) ҳамроҳининг юзини таний олмас ёки киши ёнидаги одамни билмас эди. Сўнг Билолга буюрдилар, у қуёш оғган пайтда пешин учун иқомат айтди, ҳаттоки баъзилар: «Кун ярмига келдими?» дерди, у зот эса (вақтни) яхшироқ билар эдилар. Сўнг Билолга буюрдилар, у қуёш оқ ва баланд бўлган пайтда аср учун иқомат айтди. Сўнг Билолга буюрдилар, у қуёш ботган пайтда шом учун иқомат айтди. Сўнг Билолга буюрдилар, у шафақ ғойиб бўлган пайтда хуфтон учун иқомат айтди. Эртаси кун бўлганида эса, бомдодни шундай ўқиб чиқиб кетдиларки, биз: «Қуёш чиқиб қолдими?» дедик. Сўнг пешинни аввал аср ўқиган вақтида ўқидилар. Ва асрни қуёш сарғайган — ёки: кеч кирган — пайтда ўқидилар. Ва шомни шафақ ғойиб бўлишидан олдин ўқидилар. Ва хуфтонни кечанинг учдан бири (ўтгунича) ўқидилар. Сўнг: «Намоз вақти ҳақида сўраган киши қаерда? Вақт мана шу иккиси орасидадир», дедилар. Абу Довуд деди: Буни Сулаймон ибн Мусо Атодан, у Жобирдан, у Набий ﷺдан шом ҳақида шунга ўхшаш ривоят қилган, у: «Сўнг хуфтонни ўқиди», деди. Баъзилари: «Кечанинг учдан бири (ўтгунича)», баъзилари эса: «Унинг ярмигача», деди. Шунингдек, буни Ибн Бурайда отасидан, у Набий ﷺдан ривоят қилган.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ دَاوُدَ بْنِ سُفْيَانَ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَسَّانَ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ مُوسَى أَبُو دَاوُدَ، حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ سَعْدِ بْنِ سَمُرَةَ بْنِ جُنْدُبٍ، حَدَّثَنِي خُبَيْبُ بْنُ سُلَيْمَانَ بْنِ سَمُرَةَ، عَنْ أَبِيهِ، سُلَيْمَانَ بْنِ سَمُرَةَ عَنْ سَمُرَةَ بْنِ جُنْدُبٍ، أَمَّا بَعْدُ أَمَرَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا كَانَ فِي وَسَطِ الصَّلاَةِ أَوْ حِينَ انْقِضَائِهَا فَابْدَءُوا قَبْلَ التَّسْلِيمِ فَقُولُوا " التَّحِيَّاتُ الطَّيِّبَاتُ وَالصَّلَوَاتُ وَالْمُلْكُ لِلَّهِ ثُمَّ سَلِّمُوا عَلَى الْيَمِينِ ثُمَّ سَلِّمُوا عَلَى قَارِئِكُمْ وَعَلَى أَنْفُسِكُمْ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ سُلَيْمَانُ بْنُ مُوسَى كُوفِيُّ الأَصْلِ كَانَ بِدِمَشْقَ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ دَلَّتْ هَذِهِ الصَّحِيفَةُ عَلَى أَنَّ الْحَسَنَ سَمِعَ مِنْ سَمُرَةَ .
Samura ibn Jundub (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Ammo baʼd, Rasululloh ﷺ bizga buyurdilarki: «Namozning oʻrtasida yoki uning oxiri boʻlganda, salom berishdan oldin boshlab: ‹At-tahiyyaatut-toyyibaatu vas-salavaatu val-mulku lillaah (Til bilan aytiladigan taʼzimlar, pok narsalar, namozlar va mulk Allohga xosdir)›, denglar. Soʻng oʻng tomoningizga salom beringlar, soʻng qoriyingizga (imomga) va oʻzlaringizga salom beringlar». Abu Dovud dedi: Sulaymon ibn Muso asli kufalik boʻlib, Dimashqda yashagan. Abu Dovud dedi: Ushbu sahifa Hasan(ul-Basriy)ning Samuradan eshitganiga dalolat qiladi.Самура ибн Жундуб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аммо баъд, Расулуллоҳ ﷺ бизга буюрдиларки: «Намознинг ўртасида ёки унинг охири бўлганда, салом беришдан олдин бошлаб: ‹Ат-таҳийяатут-тоййибаату вас-салаваату вал-мулку лиллааҳ (Тил билан айтиладиган таъзимлар, пок нарсалар, намозлар ва мулк Аллоҳга хосдир)›, денглар. Сўнг ўнг томонингизга салом беринглар, сўнг қорийингизга (имомга) ва ўзларингизга салом беринглар». Абу Довуд деди: Сулаймон ибн Мусо асли куфалик бўлиб, Димашқда яшаган. Абу Довуд деди: Ушбу саҳифа Ҳасан(ул-Басрий)нинг Самурадан эшитганига далолат қилади.
حَدَّثَنَا مُؤَمَّلُ بْنُ الْفَضْلِ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ شُعَيْبٍ، عَنِ النُّعْمَانِ، عَنْ مَكْحُولٍ، عَنْ عَنْبَسَةَ بْنِ أَبِي سُفْيَانَ، قَالَ قَالَتْ أُمُّ حَبِيبَةَ زَوْجُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ حَافَظَ عَلَى أَرْبَعِ رَكَعَاتٍ قَبْلَ الظُّهْرِ وَأَرْبَعٍ بَعْدَهَا حَرُمَ عَلَى النَّارِ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ الْعَلاَءُ بْنُ الْحَارِثِ وَسُلَيْمَانُ بْنُ مُوسَى عَنْ مَكْحُولٍ بِإِسْنَادِهِ مِثْلَهُ .
Paygʻambar ﷺ ning zavjalari Ummu Habiba (roziyallohu anho) aytdilar: Rasululloh ﷺ: «Kim peshindan oldin toʻrt rakaatga va undan keyin toʻrt rakaatga doimiy rioya qilsa, doʻzax unga harom qilinadi» dedilar. Abu Dovud aytdi: Buni Aloʼ ibn al-Horis va Sulaymon ibn Muso Makhuldan uning isnodi bilan xuddi shunday rivoyat qilishgan.Пайғамбар ﷺ нинг завжалари Умму Ҳабиба (розияллоҳу анҳо) айтдилар: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким пешиндан олдин тўрт ракаатга ва ундан кейин тўрт ракаатга доимий риоя қилса, дўзах унга ҳаром қилинади» дедилар. Абу Довуд айтди: Буни Алў ибн ал-Ҳорис ва Сулаймон ибн Мусо Макҳулдан унинг исноди билан худди шундай ривоят қилишган.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ دَاوُدَ بْنِ سُفْيَانَ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَسَّانَ، أَخْبَرَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ مُوسَى أَبُو دَاوُدَ، حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ سَعْدِ بْنِ سَمُرَةَ بْنِ جُنْدُبٍ، حَدَّثَنِي خُبَيْبُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ أَبِيهِ، سُلَيْمَانَ بْنِ سَمُرَةَ عَنْ سَمُرَةَ بْنِ جُنْدُبٍ، أَمَّا بَعْدُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ جَامَعَ الْمُشْرِكَ وَسَكَنَ مَعَهُ فَإِنَّهُ مِثْلُهُ " .
Muhammad ibn Dovud ibn Sufyon bizga Yahyo ibn Hassondan, u Sulaymon ibn Muso Abu Dovuddan, u Jaʼfar ibn Saʼd ibn Samura ibn Jundubdan, u: «Menga Xubayb ibn Sulaymon otasi Sulaymon ibn Samuradan, u Samura ibn Jundubdan rivoyat qildi», deb soʻzlab berdi. Ammo baʼd: Rasululloh ﷺ: «Kim mushrik bilan qoʻshilib, u bilan birga yashasa, u ham xuddi shunga oʻxshashdir», dedilar.Муҳаммад ибн Довуд ибн Суфён бизга Яҳё ибн Ҳассондан, у Сулаймон ибн Мусо Абу Довуддан, у Жаъфар ибн Саъд ибн Самура ибн Жундубдан, у: «Менга Хубайб ибн Сулаймон отаси Сулаймон ибн Самурадан, у Самура ибн Жундубдан ривоят қилди», деб сўзлаб берди. Аммо баъд: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким мушрик билан қўшилиб, у билан бирга яшаса, у ҳам худди шунга ўхшашдир», дедилар.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، وَعُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، قَالاَ حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ مُوسَى، وَعَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، بِهَذَا الْحَدِيثِ قَالَ أَبُو دَاوُدَ قَالَ عُثْمَانُ أَوْ يُزَادَ عَلَيْهِ وَزَادَ سُلَيْمَانُ بْنُ مُوسَى أَوْ أَنْ يُكْتَبَ عَلَيْهِ وَلَمْ يَذْكُرْ مُسَدَّدٌ فِي حَدِيثِهِ أَوْ يُزَادَ عَلَيْهِ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ خَفِيَ عَلَىَّ مِنْ حَدِيثِ مُسَدَّدٍ حَرْفُ وَأَنْ .
Musaddad va Usmon ibn Abu Shayba bizga aytib, ikkalasi: «Bizga Hafs ibn Giyos Ibn Jurayjdan, u Sulaymon ibn Musodan, yana Abuz-Zubayrdan, u Jobirdan shu hadisni rivoyat qildi», deyishdi. Abu Dovud dedi: Usmon: «Yoki uning ustiga (biror narsa) qoʻshilishidan» dedi. Sulaymon ibn Muso esa: «Yoki uning ustiga (biror narsa) yozilishidan» deb ziyoda qildi. Musaddad oʻz hadisida «yoki uning ustiga qoʻshilishidan»ni zikr qilmadi. Abu Dovud dedi: Musaddadning hadisidan «va an» (yaʼni) soʻzi menga maxfiy qoldi.Мусаддад ва Усмон ибн Абу Шайба бизга айтиб, иккаласи: «Бизга Ҳафс ибн Гиёс Ибн Журайждан, у Сулаймон ибн Мусодан, яна Абуз-Зубайрдан, у Жобирдан шу ҳадисни ривоят қилди», дейишди. Абу Довуд деди: Усмон: «Ёки унинг устига (бирор нарса) қўшилишидан» деди. Сулаймон ибн Мусо эса: «Ёки унинг устига (бирор нарса) ёзилишидан» деб зиёда қилди. Мусаддад ўз ҳадисида «ёки унинг устига қўшилишидан»ни зикр қилмади. Абу Довуд деди: Мусаддаднинг ҳадисидан «ва ан» (яъни) сўзи менга махфий қолди.
حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَاشِدٍ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ مُوسَى، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَدَّ شَهَادَةَ الْخَائِنِ وَالْخَائِنَةِ وَذِي الْغِمْرِ عَلَى أَخِيهِ وَرَدَّ شَهَادَةَ الْقَانِعِ لأَهْلِ الْبَيْتِ وَأَجَازَهَا لِغَيْرِهِمْ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ الْغِمْرُ الْحِنَةُ وَالشَّحْنَاءُ وَالْقَانِعُ الأَجِيرُ التَّابِعُ مِثْلُ الأَجِيرِ الْخَاصِّ .
Hafs ibn Umar bizga aytib berdi: Muhammad ibn Roshid bizga aytib berdi: Sulaymon ibn Muso bizga Amr ibn Shuʼaybdan, u otasidan, u bobosidan aytib berdiki, Rasululloh ﷺ xiyonatchi erkak va xiyonatchi ayolning hamda oʻz birodariga nisbatan kek saqlovchi kishining guvohligini rad qildilar. Yana bir uy ahliga qaram (xizmatkor) kishining guvohligini ularning foydasiga rad qildilar va undan boshqalar foydasiga uni joiz qildilar. Abu Dovud aytadi: ‹Gʻimr› ‒ adovat va dushmanlik; ‹qoniʼ› esa xos yollanma xizmatkorga oʻxshagan tobeʼ yollanma xizmatkordir.Ҳафс ибн Умар бизга айтиб берди: Муҳаммад ибн Рошид бизга айтиб берди: Сулаймон ибн Мусо бизга Амр ибн Шуъайбдан, у отасидан, у бобосидан айтиб бердики, Расулуллоҳ ﷺ хиёнатчи эркак ва хиёнатчи аёлнинг ҳамда ўз биродарига нисбатан кек сақловчи кишининг гувоҳлигини рад қилдилар. Яна бир уй аҳлига қарам (хизматкор) кишининг гувоҳлигини уларнинг фойдасига рад қилдилар ва ундан бошқалар фойдасига уни жоиз қилдилар. Абу Довуд айтади: ‹Ғимр› ‒ адоват ва душманлик; ‹қониъ› эса хос ёлланма хизматкорга ўхшаган тобеъ ёлланма хизматкордир.
قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَجَدْتُ فِي كِتَابِي عَنْ شَيْبَانَ، - وَلَمْ أَسْمَعْهُ مِنْهُ - فَحَدَّثْنَاهُ أَبُو بَكْرٍ، - صَاحِبٌ لَنَا ثِقَةٌ - قَالَ حَدَّثَنَا شَيْبَانُ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، - يَعْنِي ابْنَ رَاشِدٍ - عَنْ سُلَيْمَانَ، - يَعْنِي ابْنَ مُوسَى - عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُقَوِّمُ دِيَةَ الْخَطَإِ عَلَى أَهْلِ الْقُرَى أَرْبَعَمِائَةِ دِينَارٍ أَوْ عَدْلَهَا مِنَ الْوَرِقِ يُقَوِّمُهَا عَلَى أَثْمَانِ الإِبِلِ فَإِذَا غَلَتْ رَفَعَ فِي قِيمَتِهَا وَإِذَا هَاجَتْ رُخْصًا نَقَصَ مِنْ قِيمَتِهَا وَبَلَغَتْ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَا بَيْنَ أَرْبَعِمِائَةِ دِينَارٍ إِلَى ثَمَانِمِائَةِ دِينَارٍ أَوْ عَدْلَهَا مِنَ الْوَرِقِ ثَمَانِيَةَ آلاَفِ دِرْهَمٍ وَقَضَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى أَهْلِ الْبَقَرِ مِائَتَىْ بَقَرَةٍ وَمَنْ كَانَ دِيَةُ عَقْلِهِ فِي الشَّاءِ فَأَلْفَىْ شَاةٍ قَالَ وَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ الْعَقْلَ مِيرَاثٌ بَيْنَ وَرَثَةِ الْقَتِيلِ عَلَى قَرَابَتِهِمْ فَمَا فَضَلَ فَلِلْعَصَبَةِ " . قَالَ وَقَضَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي الأَنْفِ إِذَا جُدِعَ الدِّيَةَ كَامِلَةً وَإِنْ جُدِعَتْ ثَنْدُوَتُهُ فَنِصْفُ الْعَقْلِ خَمْسُونَ مِنَ الإِبِلِ أَوْ عَدْلُهَا مِنَ الذَّهَبِ أَوِ الْوَرِقِ أَوْ مِائَةُ بَقَرَةٍ أَوْ أَلْفُ شَاةٍ وَفِي الْيَدِ إِذَا قُطِعَتْ نِصْفُ الْعَقْلِ وَفِي الرِّجْلِ نِصْفُ الْعَقْلِ وَفِي الْمَأْمُومَةِ ثُلُثُ الْعَقْلِ ثَلاَثٌ وَثَلاَثُونَ مِنَ الإِبِلِ وَثُلْثٌ أَوْ قِيمَتُهَا مِنَ الذَّهَبِ أَوِ الْوَرِقِ أَوِ الْبَقَرِ أَوِ الشَّاءِ وَالْجَائِفَةُ مِثْلُ ذَلِكَ وَفِي الأَصَابِعِ فِي كُلِّ أُصْبُعٍ عَشْرٌ مِنَ الإِبِلِ وَفِي الأَسْنَانِ فِي كُلِّ سِنٍّ خَمْسٌ مِنَ الإِبِلِ وَقَضَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّ عَقْلَ الْمَرْأَةِ بَيْنَ عَصَبَتِهَا مَنْ كَانُوا لاَ يَرِثُونَ مِنْهَا شَيْئًا إِلاَّ مَا فَضَلَ عَنْ وَرَثَتِهَا فَإِنْ قُتِلَتْ فَعَقْلُهَا بَيْنَ وَرَثَتِهَا وَهُمْ يَقْتُلُونَ قَاتِلَهُمْ وَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لَيْسَ لِلْقَاتِلِ شَىْءٌ وَإِنْ لَمْ يَكُنْ لَهُ وَارِثٌ فَوَارِثُهُ أَقْرَبُ النَّاسِ إِلَيْهِ وَلاَ يَرِثُ الْقَاتِلُ شَيْئًا " . قَالَ مُحَمَّدٌ هَذَا كُلُّهُ حَدَّثَنِي بِهِ سُلَيْمَانُ بْنُ مُوسَى عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . قَالَ أَبُو دَاوُدَ مُحَمَّدُ بْنُ رَاشِدٍ مِنْ أَهْلِ دِمَشْقَ هَرَبَ إِلَى الْبَصْرَةِ مِنَ الْقَتْلِ .
Abu Dovud aytdi: Men daftarimda Shaybondan (yozib olganimni) topdim, ammo uni undan eshitmagan edim, shuning uchun uni bizga Abu Bakr — bizning ishonchli doʻstimiz — soʻzlab berib aytdi: Bizga Shaybon soʻzlab berdi, bizga Muhammad — yaʼni ibn Roshid — Sulaymondan — yaʼni ibn Musodan — u Amr ibn Shuaybdan, u otasidan, u bobosidan rivoyat qildi. (Bobosi) aytdi: Rasululloh ﷺ qishloq ahli uchun xato (bilan oʻldirish) diyatini toʻrt yuz dinor yoki uning kumushdagi muqobili qilib belgilar edilar. U zot uni tuyalarning narxiga qarab belgilar edilar; tuyalar qimmatlashganda diyat qiymatini koʻtarar, arzonlashganda esa qiymatidan kamaytirar edilar. Rasululloh ﷺ zamonlarida u toʻrt yuz dinor bilan sakkiz yuz dinor orasiga yetdi, yoki uning kumushdagi muqobili — sakkiz ming dirham (boʻldi). Rasululloh ﷺ sigir egalariga ikki yuz sigir, qoʻy egalariga esa ikki ming qoʻy (toʻlashga) hukm qildilar. (Bobosi) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Diyat oʻldirilganning vorislari orasida ularning qarindoshlik darajasiga koʻra (boʻlinadigan) merosdir; ortib qolgani esa asabaga (otadan boʻlgan erkak qarindoshlarga) tegishlidir», dedilar. (Bobosi) aytdi: Rasululloh ﷺ burun butunlay kesib tashlansa toʻliq diyat — bir yuz (tuya) toʻlashga, agar burun uchi kesilsa diyatning yarmi — ellik tuya yoki uning oltin yoki kumushdagi muqobili, yoki bir yuz sigir, yoki bir ming qoʻy toʻlashga hukm qildilar. Qoʻl kesilganda diyatning yarmi, oyoq (kesilganda ham) diyatning yarmi, bosh suyagiga yetgan jarohat (maʼmuma)da diyatning uchdan biri — oʻttiz uch tuya va uchdan bir, yoki uning oltin, kumush, sigir yoxud qoʻydagi qiymati (toʻlanadi); ich-koʻrak yorilgan jarohat (joifa) ham xuddi shunday. Barmoqlarda — har bir barmoq uchun oʻn tuya, tishlarda — har bir tish uchun besh tuya (toʻlanadi). Rasululloh ﷺ ayolning diyati uning asabasi (otadan boʻlgan erkak qarindoshlari) orasida boʻlishiga hukm qildilar; (asaba) uning vorislaridan ortib qolganidan boshqa hech narsasini meros olmaydi. Agar (ayol) oʻldirilsa, uning diyati vorislari orasida (boʻlinadi) va ular qotilidan qasos oladilar. Rasululloh ﷺ: «Qotilga hech narsa yoʻq; agar (oʻldirilganning) vorisi boʻlmasa, uning vorisi odamlar ichida unga eng yaqin boʻlganidir; qotil esa hech narsani meros olmaydi», dedilar. Muhammad aytdi: Bularning hammasini menga Sulaymon ibn Muso Amr ibn Shuaybdan, u otasidan, u bobosidan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qilib soʻzlab berdi. Abu Dovud aytdi: Muhammad ibn Roshid Damashq ahlidan boʻlib, qotldan (qochib) Basraga qochib ketgan edi.Абу Довуд айтди: Мен дафтаримда Шайбондан (ёзиб олганимни) топдим, аммо уни ундан эшитмаган эдим, шунинг учун уни бизга Абу Бакр — бизнинг ишончли дўстимиз — сўзлаб бериб айтди: Бизга Шайбон сўзлаб берди, бизга Муҳаммад — яъни ибн Рошид — Сулаймондан — яъни ибн Мусодан — у Амр ибн Шуайбдан, у отасидан, у бобосидан ривоят қилди. (Бобоси) айтди: Расулуллоҳ ﷺ қишлоқ аҳли учун хато (билан ўлдириш) диятини тўрт юз динор ёки унинг кумушдаги муқобили қилиб белгилар эдилар. У зот уни туяларнинг нархига қараб белгилар эдилар; туялар қимматлашганда дият қийматини кўтарар, арзонлашганда эса қийматидан камайтирар эдилар. Расулуллоҳ ﷺ замонларида у тўрт юз динор билан саккиз юз динор орасига етди, ёки унинг кумушдаги муқобили — саккиз минг дирҳам (бўлди). Расулуллоҳ ﷺ сигир эгаларига икки юз сигир, қўй эгаларига эса икки минг қўй (тўлашга) ҳукм қилдилар. (Бобоси) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Дият ўлдирилганнинг ворислари орасида уларнинг қариндошлик даражасига кўра (бўлинадиган) меросдир; ортиб қолгани эса асабага (отадан бўлган эркак қариндошларга) тегишлидир», дедилар. (Бобоси) айтди: Расулуллоҳ ﷺ бурун бутунлай кесиб ташланса тўлиқ дият — бир юз (туя) тўлашга, агар бурун учи кесилса диятнинг ярми — эллик туя ёки унинг олтин ёки кумушдаги муқобили, ёки бир юз сигир, ёки бир минг қўй тўлашга ҳукм қилдилар. Қўл кесилганда диятнинг ярми, оёқ (кесилганда ҳам) диятнинг ярми, бош суягига етган жароҳат (маъмума)да диятнинг учдан бири — ўттиз уч туя ва учдан бир, ёки унинг олтин, кумуш, сигир ёхуд қўйдаги қиймати (тўланади); ич-кўрак ёрилган жароҳат (жоифа) ҳам худди шундай. Бармоқларда — ҳар бир бармоқ учун ўн туя, тишларда — ҳар бир тиш учун беш туя (тўланади). Расулуллоҳ ﷺ аёлнинг дияти унинг асабаси (отадан бўлган эркак қариндошлари) орасида бўлишига ҳукм қилдилар; (асаба) унинг ворисларидан ортиб қолганидан бошқа ҳеч нарсасини мерос олмайди. Агар (аёл) ўлдирилса, унинг дияти ворислари орасида (бўлинади) ва улар қотилидан қасос оладилар. Расулуллоҳ ﷺ: «Қотилга ҳеч нарса йўқ; агар (ўлдирилганнинг) вориси бўлмаса, унинг вориси одамлар ичида унга энг яқин бўлганидир; қотил эса ҳеч нарсани мерос олмайди», дедилар. Муҳаммад айтди: Буларнинг ҳаммасини менга Сулаймон ибн Мусо Амр ибн Шуайбдан, у отасидан, у бобосидан, у Набий ﷺдан ривоят қилиб сўзлаб берди. Абу Довуд айтди: Муҳаммад ибн Рошид Дамашқ аҳлидан бўлиб, қотлдан (қочиб) Басрага қочиб кетган эди.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا مُطْعِمُ بْنُ الْمِقْدَامِ، قَالَ حَدَّثَنَا نَافِعٌ، قَالَ كُنْتُ رِدْفَ ابْنِ عُمَرَ إِذْ مَرَّ بِرَاعٍ يَزْمُرُ فَذَكَرَ نَحْوَهُ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ أُدْخِلَ بَيْنَ مُطْعِمٍ وَنَافِعٍ سُلَيْمَانُ بْنُ مُوسَى .
Nofeʼ aytadi: Men Ibn Umar (roziyallohu anhumo)ning ortida (ulovda) mingashib ketayotgan edim. Shu payt u surnay chalayotgan bir choʻponning yonidan oʻtdi. Soʻng (oldingi hadisga) oʻxshash (voqeani) zikr qildi. Abu Dovud aytdi: Mutʼim bilan Nofeʼ oʻrtasiga Sulaymon ibn Muso (degan roviy) kiritilgan.Нофеъ айтади: Мен Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)нинг ортида (уловда) мингашиб кетаётган эдим. Шу пайт у сурнай чалаётган бир чўпоннинг ёнидан ўтди. Сўнг (олдинги ҳадисга) ўхшаш (воқеани) зикр қилди. Абу Довуд айтди: Мутъим билан Нофеъ ўртасига Сулаймон ибн Мусо (деган ровий) киритилган.