Tovus ibn Kaysan al-Yamaniy

وَحَدَّثَنِي ابْنُ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا حَنْظَلَةُ، قَالَ سَمِعْتُ عِكْرِمَةَ بْنَ خَالِدٍ، يُحَدِّثُ طَاوُسًا أَنَّ رَجُلاً، قَالَ لِعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ أَلاَ تَغْزُو فَقَالَ إِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ إِنَّ الإِسْلاَمَ بُنِيَ عَلَى خَمْسٍ شَهَادَةِ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَإِقَامِ الصَّلاَةِ وَإِيتَاءِ الزَّكَاةِ وَصِيَامِ رَمَضَانَ وَحَجِّ الْبَيْتِ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: bir kishi unga: «Gʻazot (jihod) qilmaysanmi?» dedi. Shunda (Abdulloh): «Men Rasululloh ﷺ ning shunday deyayotganlarini eshitganman: ‹Albatta Islom besh (narsa) ustiga bino qilingan: Allohdan boʻlak iloh yoʻq ekaniga guvohlik berish, namozni toʻkis ado etish, zakot berish, Ramazon roʻzasini tutish va Baytni haj qilish›», dedi.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: бир киши унга: «Ғазот (жиҳод) қилмайсанми?» деди. Шунда (Абдуллоҳ): «Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг шундай деяётганларини эшитганман: ‹Албатта Ислом беш (нарса) устига бино қилинган: Аллоҳдан бўлак илоҳ йўқ эканига гувоҳлик бериш, намозни тўкис адо этиш, закот бериш, Рамазон рўзасини тутиш ва Байтни ҳаж қилиш›», деди.

وَحَدَّثَنِي زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي الْحَسَنُ بْنُ مُسْلِمٍ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، - رضى الله عنهما - قَالَ قَدِمَ زَيْدُ بْنُ أَرْقَمَ فَقَالَ لَهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبَّاسٍ يَسْتَذْكِرُهُ كَيْفَ أَخْبَرْتَنِي عَنْ لَحْمِ صَيْدٍ أُهْدِيَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ حَرَامٌ قَالَ قَالَ أُهْدِيَ لَهُ عُضْوٌ مِنْ لَحْمِ صَيْدٍ فَرَدَّهُ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّا لاَ نَأْكُلُهُ إِنَّا حُرُمٌ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Zayd ibn Arqam keldi, Abdulloh ibn Abbos undan eslatib soʻrab: «Rasululloh ﷺ ehromda boʻlganlarida u zotga hadya qilingan ov goʻshti haqida menga qanday xabar bergan eding?» dedi. (Zayd) dedi: U zotga ov goʻshtidan bir boʻlak hadya qilindi, ammo u zot uni qaytardilar va: «Biz uni yemaymiz, biz ehromdamiz», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Зайд ибн Арқам келди, Абдуллоҳ ибн Аббос ундан эслатиб сўраб: «Расулуллоҳ ﷺ эҳромда бўлганларида у зотга ҳадя қилинган ов гўшти ҳақида менга қандай хабар берган эдинг?» деди. (Зайд) деди: У зотга ов гўштидан бир бўлак ҳадя қилинди, аммо у зот уни қайтардилар ва: «Биз уни емаймиз, биз эҳромдамиз», дедилар.

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَنِي الْحَسَنُ، بْنُ مُسْلِمٍ عَنْ طَاوُسٍ، قَالَ كُنْتُ مَعَ ابْنِ عَبَّاسٍ إِذْ قَالَ زَيْدُ بْنُ ثَابِتٍ تُفْتِي أَنْ تَصْدُرَ الْحَائِضُ، قَبْلَ أَنْ يَكُونَ آخِرُ عَهْدِهَا بِالْبَيْتِ ‏.‏ فَقَالَ لَهُ ابْنُ عَبَّاسٍ إِمَّا لاَ فَسَلْ فُلاَنَةَ الأَنْصَارِيَّةَ هَلْ أَمَرَهَا بِذَلِكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ فَرَجَعَ زَيْدُ بْنُ ثَابِتٍ إِلَى ابْنِ عَبَّاسٍ يَضْحَكُ وَهُوَ يَقُولُ مَا أَرَاكَ إِلاَّ قَدْ صَدَقْتَ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Ibn Abbosning huzurida edim. Shunda Zayd ibn Sobit: «Sen hayzli ayolga oxirgi ishi Baytni (tavof qilish) boʻlishidan oldin (Makkadan) qaytib ketsa boʻladi, deb fatvo berasanmi?» dedi. Ibn Abbos unga: «Agar (ishonmasang), falon ansoriya ayoldan soʻra, Rasululloh ﷺ unga shunday buyurganlarmidi (yoʻqmi)», dedi. Shunda Zayd ibn Sobit Ibn Abbosning oldiga kulib qaytib keldi va: «Seni faqat rost soʻzlagan deb bildim», derdi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Ибн Аббоснинг ҳузурида эдим. Шунда Зайд ибн Собит: «Сен ҳайзли аёлга охирги иши Байтни (тавоф қилиш) бўлишидан олдин (Маккадан) қайтиб кетса бўлади, деб фатво берасанми?» деди. Ибн Аббос унга: «Агар (ишонмасанг), фалон ансория аёлдан сўра, Расулуллоҳ ﷺ унга шундай буюрганлармиди (йўқми)», деди. Шунда Зайд ибн Собит Ибн Аббоснинг олдига кулиб қайтиб келди ва: «Сени фақат рост сўзлаган деб билдим», дерди.

وَحَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرٍو، وَابْنُ، طَاوُسٍ عَنْ طَاوُسٍ، أَنَّهُ كَانَ يُخَابِرُ قَالَ عَمْرٌو فَقُلْتُ لَهُ يَا أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ لَوْ تَرَكْتَ هَذِهِ الْمُخَابَرَةَ فَإِنَّهُمْ يَزْعُمُونَ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنِ الْمُخَابَرَةِ ‏.‏ فَقَالَ أَىْ عَمْرُو أَخْبَرَنِي أَعْلَمُهُمْ بِذَلِكَ يَعْنِي ابْنَ عَبَّاسٍ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم لَمْ يَنْهَ عَنْهَا إِنَّمَا قَالَ ‏"‏ يَمْنَحُ أَحَدُكُمْ أَخَاهُ خَيْرٌ لَهُ مِنْ أَنْ يَأْخُذَ عَلَيْهَا خَرْجًا مَعْلُومًا ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ undan (muxobaradan) qaytarmaganlar, balki: «Birortangizning oʻz birodariga (yerini bepul) berishi, undan maʼlum bir haq olishidan koʻra oʻzi uchun yaxshiroqdir», deganlar, xolos.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ ундан (мухобарадан) қайтармаганлар, балки: «Бирортангизнинг ўз биродарига (ерини бепул) бериши, ундан маълум бир ҳақ олишидан кўра ўзи учун яхшироқдир», деганлар, холос.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، وَمُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، - وَاللَّفْظُ لاِبْنِ رَافِعٍ - قَالَ إِسْحَاقُ حَدَّثَنَا وَقَالَ الآخَرَانِ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ ابْنِ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ اقْسِمُوا الْمَالَ بَيْنَ أَهْلِ الْفَرَائِضِ عَلَى كِتَابِ اللَّهِ فَمَا تَرَكَتِ الْفَرَائِضُ فَلأَوْلَى رَجُلٍ ذَكَرٍ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Molni farz ahllari (belgilangan ulush egalari) orasida Allohning Kitobiga koʻra taqsimlanglar; farzlardan ortib qolgani esa eng yaqin erkak kishiniki boʻladi», — dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Молни фарз аҳллари (белгиланган улуш эгалари) орасида Аллоҳнинг Китобига кўра тақсимланглар; фарзлардан ортиб қолгани эса энг яқин эркак кишиники бўлади», — дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنِي أَبُو الزُّبَيْرِ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُعَلِّمُنَا التَّشَهُّدَ كَمَا يُعَلِّمُنَا السُّورَةَ مِنَ الْقُرْآنِ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ bizga tashahhudni xuddi Qurʼondan suʼra oʻrgatganday oʻrgatar edilar».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ бизга ташаҳҳудни худди Қуръондан суъра ўргатгандай ўргатар эдилар».

حَدَّثَنِي عَبْدُ الأَعْلَى بْنُ حَمَّادٍ، قَالَ قَرَأْتُ عَلَى مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ ح وَحَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، بْنُ سَعِيدٍ عَنْ مَالِكٍ، فِيمَا قُرِئَ عَلَيْهِ عَنْ زِيَادِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُسْلِمٍ، عَنْ طَاوُسٍ، أَنَّهُ قَالَ أَدْرَكْتُ نَاسًا مِنْ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُونَ كُلُّ شَىْءٍ بِقَدَرٍ ‏.‏ قَالَ وَسَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ كُلُّ شَىْءٍ بِقَدَرٍ حَتَّى الْعَجْزُ وَالْكَيْسُ أَوِ الْكَيْسُ وَالْعَجْزُ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Har bir narsa qadar bilandir, hatto ojizlik va zukkolik ham — yoki zukkolik va ojizlik (ham)», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳар бир нарса қадар биландир, ҳатто ожизлик ва зукколик ҳам — ёки зукколик ва ожизлик (ҳам)», — дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَكْرٍ، ح قَالَ وَحَدَّثَنَا حَسَنٌ الْحُلْوَانِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، - وَتَقَارَبَا فِي اللَّفْظِ - قَالاَ جَمِيعًا أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ أَخْبَرَنِي أَبُو الزُّبَيْرِ أَنَّهُ سَمِعَ طَاوُسًا يَقُولُ قُلْنَا لاِبْنِ عَبَّاسٍ فِي الإِقْعَاءِ عَلَى الْقَدَمَيْنِ فَقَالَ هِيَ السُّنَّةُ ‏.‏ فَقُلْنَا لَهُ إِنَّا لَنَرَاهُ جَفَاءً بِالرَّجُلِ ‏.‏ فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ بَلْ هِيَ سُنَّةُ نَبِيِّكَ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Biz Ibn Abbosdan iqoʼ — ikki oyoq tovoni ustida oʻtirish toʻgʻrisida soʻradik. Shunda u: «Bu sunnatdir», dedi. Biz unga: «Biz buni oyoqqa nisbatan qoʻpollik deb bilamiz», dedik. Shunda Ibn Abbos: «Aksincha, bu Paygʻambaringiz ﷺ ning sunnatidir», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Биз Ибн Аббосдан иқў — икки оёқ товони устида ўтириш тўғрисида сўрадик. Шунда у: «Бу суннатдир», деди. Биз унга: «Биз буни оёққа нисбатан қўполлик деб биламиз», дедик. Шунда Ибн Аббос: «Аксинча, бу Пайғамбарингиз ﷺ нинг суннатидир», деди.

حَدَّثَنَا حَسَنٌ الْحُلْوَانِيُّ، حَدَّثَنَا رَوْحُ بْنُ عُبَادَةَ، حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، ح وَحَدَّثَنِي مُحَمَّدُ، بْنُ رَافِعٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ مَيْسَرَةَ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّهُ ذَكَرَ قَوْلَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي الْغُسْلِ يَوْمَ الْجُمُعَةِ ‏.‏ قَالَ طَاوُسٌ فَقُلْتُ لاِبْنِ عَبَّاسٍ وَيَمَسُّ طِيبًا أَوْ دُهْنًا إِنْ كَانَ عِنْدَ أَهْلِهِ قَالَ لاَ أَعْلَمُهُ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) Nabiy ﷺ ning juma kuni gʻusl qilish haqidagi soʻzlarini zikr qildi. Tovus dedi: Men Ibn Abbosga: «Agar uyida (xushboʻylik) boʻlsa, xushboʻylik yo moy ham surtarmidi?» dedim. U: «Buni bilmayman», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) Набий ﷺ нинг жума куни ғусл қилиш ҳақидаги сўзларини зикр қилди. Товус деди: Мен Ибн Аббосга: «Агар уйида (хушбўйлик) бўлса, хушбўйлик ё мой ҳам суртармиди?» дедим. У: «Буни билмайман», деди.