Tovus ibn Kaysan al-Yamaniy

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ مَرْوَانَ، حَدَّثَنَا أَبُو النُّعْمَانِ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ غَيْرِ، وَاحِدٍ، عَنْ طَاوُسٍ، أَنَّ رَجُلاً، يُقَالُ لَهُ أَبُو الصَّهْبَاءِ كَانَ كَثِيرَ السُّؤَالِ لاِبْنِ عَبَّاسٍ قَالَ أَمَا عَلِمْتَ أَنَّ الرَّجُلَ كَانَ إِذَا طَلَّقَ امْرَأَتَهُ ثَلاَثًا قَبْلَ أَنْ يَدْخُلَ بِهَا جَعَلُوهَا وَاحِدَةً عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَبِي بَكْرٍ وَصَدْرًا مِنْ إِمَارَةِ عُمَرَ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ بَلَى كَانَ الرَّجُلُ إِذَا طَلَّقَ امْرَأَتَهُ ثَلاَثًا قَبْلَ أَنْ يَدْخُلَ بِهَا جَعَلُوهَا وَاحِدَةً عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَبِي بَكْرٍ وَصَدْرًا مِنْ إِمَارَةِ عُمَرَ فَلَمَّا رَأَى النَّاسَ قَدْ تَتَابَعُوا فِيهَا قَالَ أَجِيزُوهُنَّ عَلَيْهِمْ ‏.‏

Muhammad ibn Abdulmalik ibn Marvon bizga aytdi, bizga Abu Nuʼmon, bizga Hammod ibn Zayd, u Ayyubdan, u bir necha kishidan, ular Tovusdan rivoyat qildiki: Abu Sahbo deb ataladigan bir kishi Ibn Abbosga koʻp savol berar edi. U: «Bilmaysizmi, kishi xotini bilan qoʻshilishidan oldin uni uch marta taloq qilsa, Rasululloh ﷺ, Abu Bakr (roziyallohu anhu) zamonida va Umar (roziyallohu anhu) hokimligining boshlarida (odamlar) buni bir (taloq) deb hisoblar edilar-ku?» dedi. Ibn Abbos: «Ha, kishi xotini bilan qoʻshilishidan oldin uni uch marta taloq qilsa, Rasululloh ﷺ, Abu Bakr (roziyallohu anhu) zamonida va Umar (roziyallohu anhu) hokimligining boshlarida buni bir (taloq) deb hisoblar edilar. Odamlar bunda ketma-ket (uch taloqni) ishlatadigan boʻlib qolganlarini koʻrganida (Umar): ‹Buni ularga (uch taloq sifatida) joriy qilinglar›, dedi», dedi.Муҳаммад ибн Абдулмалик ибн Марвон бизга айтди, бизга Абу Нуъмон, бизга Ҳаммод ибн Зайд, у Айюбдан, у бир неча кишидан, улар Товусдан ривоят қилдики: Абу Саҳбо деб аталадиган бир киши Ибн Аббосга кўп савол берар эди. У: «Билмайсизми, киши хотини билан қўшилишидан олдин уни уч марта талоқ қилса, Расулуллоҳ ﷺ, Абу Бакр (розияллоҳу анҳу) замонида ва Умар (розияллоҳу анҳу) ҳокимлигининг бошларида (одамлар) буни бир (талоқ) деб ҳисоблар эдилар-ку?» деди. Ибн Аббос: «Ҳа, киши хотини билан қўшилишидан олдин уни уч марта талоқ қилса, Расулуллоҳ ﷺ, Абу Бакр (розияллоҳу анҳу) замонида ва Умар (розияллоҳу анҳу) ҳокимлигининг бошларида буни бир (талоқ) деб ҳисоблар эдилар. Одамлар бунда кетма-кет (уч талоқни) ишлатадиган бўлиб қолганларини кўрганида (Умар): ‹Буни уларга (уч талоқ сифатида) жорий қилинглар›, деди», деди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَنِي ابْنُ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ أَبَا الصَّهْبَاءِ، قَالَ لاِبْنِ عَبَّاسٍ أَتَعْلَمُ إِنَّمَا كَانَتِ الثَّلاَثُ تُجْعَلُ وَاحِدَةً عَلَى عَهْدِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَأَبِي بَكْرٍ وَثَلاَثًا مِنْ إِمَارَةِ عُمَرَ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ نَعَمْ ‏.‏

Ahmad ibn Solih bizga aytdi, bizga Abdurazzoq, bizga Ibn Jurayj xabar berdi, menga Ibn Tovus otasidan xabar berdiki, Abu Sahbo Ibn Abbosga: «Bilasizmi, uch (taloq) Nabiy ﷺ, Abu Bakr (roziyallohu anhu) zamonida va Umar (roziyallohu anhu) hokimligidan uch (yil) (mobaynida) bir (taloq) deb hisoblanar edi?» dedi. Ibn Abbos: «Ha», dedi.Аҳмад ибн Солиҳ бизга айтди, бизга Абдураззоқ, бизга Ибн Журайж хабар берди, менга Ибн Товус отасидан хабар бердики, Абу Саҳбо Ибн Аббосга: «Биласизми, уч (талоқ) Набий ﷺ, Абу Бакр (розияллоҳу анҳу) замонида ва Умар (розияллоҳу анҳу) ҳокимлигидан уч (йил) (мобайнида) бир (талоқ) деб ҳисобланар эди?» деди. Ибн Аббос: «Ҳа», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو تَوْبَةَ، حَدَّثَنَا الْهَيْثَمُ، - يَعْنِي ابْنَ حُمَيْدٍ - عَنْ ثَوْرٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ مُوسَى، عَنْ طَاوُسٍ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَضَعُ يَدَهُ الْيُمْنَى عَلَى يَدِهِ الْيُسْرَى ثُمَّ يَشُدُّ بَيْنَهُمَا عَلَى صَدْرِهِ وَهُوَ فِي الصَّلاَةِ ‏.‏

Tovus (rahimahulloh) aytadi: Rasululloh ﷺ namozda oʻng qoʻllarini chap qoʻllarining ustiga qoʻyar, soʻngra ularni koʻkraklari ustida mahkam ushlab turar edilar.Товус (раҳимаҳуллоҳ) айтади: Расулуллоҳ ﷺ намозда ўнг қўлларини чап қўлларининг устига қўяр, сўнгра уларни кўкраклари устида маҳкам ушлаб турар эдилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مَعِينٍ، حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَنِي أَبُو الزُّبَيْرِ، أَنَّهُ سَمِعَ طَاوُسًا، يَقُولُ قُلْنَا لاِبْنِ عَبَّاسٍ فِي الإِقْعَاءِ عَلَى الْقَدَمَيْنِ فِي السُّجُودِ ‏.‏ فَقَالَ هِيَ السُّنَّةُ ‏.‏ قَالَ قُلْنَا إِنَّا لَنَرَاهُ جَفَاءً بِالرَّجُلِ ‏.‏ فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ هِيَ سُنَّةُ نَبِيِّكَ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Tovus (rahimahulloh) shunday deganini eshitdim: Biz Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan sajdada ikki tovon ustiga iqʼo (choʻkka tushib oʻtirish) haqida soʻradik. U: «Bu sunnatdir», — dedi. Biz: «Biz buni oyoqqa ogʻirlik (uqubat) deb hisoblaymiz», — dedik. Shunda Ibn Abbos (roziyallohu anhumo): «Bu Paygʻambaring ﷺning sunnatidir», — dedi.Товус (раҳимаҳуллоҳ) шундай деганини эшитдим: Биз Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан саждада икки товон устига иқъо (чўкка тушиб ўтириш) ҳақида сўрадик. У: «Бу суннатдир», — деди. Биз: «Биз буни оёққа оғирлик (уқубат) деб ҳисоблаймиз», — дедик. Шунда Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо): «Бу Пайғамбаринг ﷺнинг суннатидир», — деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ الزُّهْرِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ طَاوُسٍ، قَالَ قَامَ عُمَرُ رضى الله عنه عَلَى الْمِنْبَرِ فَذَكَرَ مَعْنَاهُ لَمْ يَذْكُرْ وَأَنْ تُقْتَلَ ‏.‏ زَادَ بِغُرَّةٍ عَبْدٍ أَوْ أَمَةٍ ‏.‏ قَالَ فَقَالَ عُمَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ لَوْ لَمْ أَسْمَعْ بِهَذَا لَقَضَيْنَا بِغَيْرِ هَذَا ‏.‏

Tovus (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Umar (roziyallohu anhu) minbarga chiqib, shu maʼnoni zikr qildi, ammo «(qotil ayol) oʻldirilishi»ni zikr qilmadi. (Lekin) «bir gʻurra — qul yoki choʻri» (soʻzini) ziyoda qildi. (Tovus) aytdi: Shunda Umar: «Allohu akbar! Agar men buni eshitmaganimda edi, biz bundan boshqacha hukm qilgan boʻlar edik», dedi.Товус (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Умар (розияллоҳу анҳу) минбарга чиқиб, шу маънони зикр қилди, аммо «(қотил аёл) ўлдирилиши»ни зикр қилмади. (Лекин) «бир ғурра — қул ёки чўри» (сўзини) зиёда қилди. (Товус) айтди: Шунда Умар: «Аллоҳу акбар! Агар мен буни эшитмаганимда эди, биз бундан бошқача ҳукм қилган бўлар эдик», деди.

حَدَّثَنَا ابْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي شُعَيْبٍ، عَنْ طَاوُسٍ، قَالَ سُئِلَ ابْنُ عُمَرَ عَنِ الرَّكْعَتَيْنِ، قَبْلَ الْمَغْرِبِ فَقَالَ مَا رَأَيْتُ أَحَدًا عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّيهِمَا ‏.‏ وَرَخَّصَ فِي الرَّكْعَتَيْنِ بَعْدَ الْعَصْرِ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ سَمِعْتُ يَحْيَى بْنَ مَعِينٍ يَقُولُ هُوَ شُعَيْبٌ يَعْنِي وَهِمَ شُعْبَةُ فِي اسْمِهِ ‏.‏

Tovus (rahimahulloh) aytadi: Ibn Umardan shomdan oldingi ikki rakʼat haqida soʻralganida, u: «Men Rasululloh ﷺ zamonlarida birortasini bu ikki rakʼatni oʻqiyotganini koʻrmadim» dedi va asrdan keyin ikki rakʼat oʻqishga ruxsat berdi. Abu Dovud aytadi: Men Yahyo ibn Maʼinning shunday deganini eshitdim: «Uning (roviyning) ismi Shuʼaybdir», yaʼni Shuʼba uning ismida xato qilgan.Товус (раҳимаҳуллоҳ) айтади: Ибн Умардан шомдан олдинги икки ракъат ҳақида сўралганида, у: «Мен Расулуллоҳ ﷺ замонларида бирортасини бу икки ракъатни ўқиётганини кўрмадим» деди ва асрдан кейин икки ракъат ўқишга рухсат берди. Абу Довуд айтади: Мен Яҳё ибн Маъиннинг шундай деганини эшитдим: «Унинг (ровийнинг) исми Шуъайбдир», яъни Шуъба унинг исмида хато қилган.