Tovus ibn Kaysan al-Yamaniy

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ طَاوُسٌ قُلْتُ لاِبْنِ عَبَّاسٍ ذَكَرُوا أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ اغْتَسِلُوا يَوْمَ الْجُمُعَةِ وَاغْسِلُوا رُءُوسَكُمْ وَإِنْ لَمْ تَكُونُوا جُنُبًا، وَأَصِيبُوا مِنَ الطِّيبِ ‏"‏‏.‏ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ أَمَّا الْغُسْلُ فَنَعَمْ، وَأَمَّا الطِّيبُ فَلاَ أَدْرِي‏.‏

Tovus (Ibn Abbosdan) rivoyat qiladi: Men Ibn Abbosga: «Odamlar Paygʻambar ﷺ: ‹Juma kuni gusl qilinglar va — garchi junub boʻlmasangiz ham — boshlaringizni yuvinglar (yaʼni mukammal gusl qilinglar) va xushboʻy surtinglar›, — deb aytdi, deb rivoyat qilyapti», — dedim. Shunda Ibn Abbos: «Men gusl haqida bilaman (yaʼni u zarurdir), lekin xushboʻy haqida bilmayman (yaʼni u zarurmi, yoʻqmi)», — dedi.Товус (Ибн Аббосдан) ривоят қилади: Мен Ибн Аббосга: «Одамлар Пайғамбар ﷺ: ‹Жума куни гусл қилинглар ва — гарчи жунуб бўлмасангиз ҳам — бошларингизни ювинглар (яъни мукаммал гусл қилинглар) ва хушбўй суртинглар›, — деб айтди, деб ривоят қиляпти», — дедим. Шунда Ибн Аббос: «Мен гусл ҳақида биламан (яъни у зарурдир), лекин хушбўй ҳақида билмайман (яъни у зарурми, йўқми)», — деди.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، قَالَ أَخْبَرَنَا هِشَامٌ، أَنَّ ابْنَ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَهُمْ قَالَ أَخْبَرَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ مَيْسَرَةَ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّهُ ذَكَرَ قَوْلَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي الْغُسْلِ يَوْمَ الْجُمُعَةِ فَقُلْتُ لاِبْنِ عَبَّاسٍ أَيَمَسُّ طِيبًا أَوْ دُهْنًا إِنْ كَانَ عِنْدَ أَهْلِهِ فَقَالَ لاَ أَعْلَمُهُ‏.‏

Tovus (Ibn Abbosdan) rivoyat qiladi: Ibn Abbos Paygʻambar ﷺ ning juma kuni gusl qilish haqidagi soʻzini zikr qildi; soʻng men undan: «Paygʻambar ﷺ — agar uyda topilsa — xushboʻy yoki (sochga) yogʻ surtishni buyurdilarmi?» — deb soʻradim. U (Ibn Abbos): «Bu haqda bilmayman», — dedi.Товус (Ибн Аббосдан) ривоят қилади: Ибн Аббос Пайғамбар ﷺ нинг жума куни гусл қилиш ҳақидаги сўзини зикр қилди; сўнг мен ундан: «Пайғамбар ﷺ — агар уйда топилса — хушбўй ёки (сочга) ёғ суртишни буюрдиларми?» — деб сўрадим. У (Ибн Аббос): «Бу ҳақда билмайман», — деди.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنَ الْمَدِينَةِ إِلَى مَكَّةَ، فَصَامَ حَتَّى بَلَغَ عُسْفَانَ، ثُمَّ دَعَا بِمَاءٍ فَرَفَعَهُ إِلَى يَدَيْهِ لِيُرِيَهُ النَّاسَ فَأَفْطَرَ، حَتَّى قَدِمَ مَكَّةَ، وَذَلِكَ فِي رَمَضَانَ فَكَانَ ابْنُ عَبَّاسٍ يَقُولُ قَدْ صَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَفْطَرَ، فَمَنْ شَاءَ صَامَ، وَمَنْ شَاءَ أَفْطَرَ‏.‏

Tovus (Ibn Abbosdan) rivoyat qiladi: Ibn Abbos dedi: «Allohning Rasuli ﷺ Madinadan Makkaga (qaray) yoʻlga chiqdi va — to Usfonga yetguncha — roʻza tutdi; u yerda u zot suv soʻradi va — odamlar uni koʻrishi uchun — qoʻlini koʻtardi, soʻng roʻzasini ochdi va — to Makkaga yetguncha — boshqa roʻza tutmadi; bu — Ramazonda boʻldi». Ibn Abbos: «Allohning Rasuli ﷺ safarlarda (gohi) roʻza tutdi, (gohi) roʻza tutmadi; bas, kim roʻza tutishni xohlasa, tutsin; kim roʻza tutmaslikni xohlasa, tutmasin», — der edi.Товус (Ибн Аббосдан) ривоят қилади: Ибн Аббос деди: «Аллоҳнинг Расули ﷺ Мадинадан Маккага (қарай) йўлга чиқди ва — то Усфонга етгунча — рўза тутди; у ерда у зот сув сўради ва — одамлар уни кўриши учун — қўлини кўтарди, сўнг рўзасини очди ва — то Маккага етгунча — бошқа рўза тутмади; бу — Рамазонда бўлди». Ибн Аббос: «Аллоҳнинг Расули ﷺ сафарларда (гоҳи) рўза тутди, (гоҳи) рўза тутмади; бас, ким рўза тутишни хоҳласа, туцин; ким рўза тутмасликни хоҳласа, тутмасин», — дер эди.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، عَنِ ابْنِ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى أَنْ يَبِيعَ الرَّجُلُ طَعَامًا حَتَّى يَسْتَوْفِيَهُ‏.‏ قُلْتُ لاِبْنِ عَبَّاسٍ كَيْفَ ذَاكَ قَالَ ذَاكَ دَرَاهِمُ بِدَرَاهِمَ وَالطَّعَامُ مُرْجَأٌ‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْد اللَّهِ مُرْجَئُونَ مُؤَخَّرُونَ

Tovus (Ibn Abbosdan) rivoyat qiladi: Ibn Abbos dedi: «Allohning Rasuli ﷺ — taomni oʻlchab, oʻz (qoʻliga) olmasdan (egalik qilmasdan) sotishdan — qaytardi». Men Ibn Abbosdan: «Bu qanday (boʻladi)?» — deb soʻradim. Ibn Abbos: «U — pulni pulga sotgandek boʻladi — chunki taom hali birinchi xaridorga (hozir sotuvchi boʻlgan kishiga) topshirilmagan», — deb javob berdi.Товус (Ибн Аббосдан) ривоят қилади: Ибн Аббос деди: «Аллоҳнинг Расули ﷺ — таомни ўлчаб, ўз (қўлига) олмасдан (эгалик қилмасдан) сотишдан — қайтарди». Мен Ибн Аббосдан: «Бу қандай (бўлади)?» — деб сўрадим. Ибн Аббос: «У — пулни пулга сотгандек бўлади — чунки таом ҳали биринчи харидорга (ҳозир сотувчи бўлган кишига) топширилмаган», — деб жавоб берди.

حَدَّثَنَا الصَّلْتُ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ، حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ تَلَقَّوُا الرُّكْبَانَ وَلاَ يَبِيعُ حَاضِرٌ لِبَادٍ ‏"‏‏.‏ قَالَ فَقُلْتُ لاِبْنِ عَبَّاسٍ مَا قَوْلُهُ لاَ يَبِيعُ حَاضِرٌ لِبَادٍ قَالَ لاَ يَكُونُ لَهُ سِمْسَارًا‏.‏

Tovus (Ibn Abbosdan) rivoyat qiladi: Ibn Abbos dedi: «Allohning Rasuli ﷺ: ‹Karvonlarni yoʻlda qarshi olmanglar (ularga bozor narxini bildirmay molni sotib olmanglar); shahar (kishi) choʻl (sahro) aholisi uchun (uning) molini sotmasin›, — dedilar». Men Ibn Abbosdan: «Shahar (kishi)ning choʻl aholisi molini sotmasligi nima degani?» — deb soʻradim. U: «U (shahar kishi) uning vositachisi (dalloli) boʻlmasligi (kerak)», — dedi.Товус (Ибн Аббосдан) ривоят қилади: Ибн Аббос деди: «Аллоҳнинг Расули ﷺ: ‹Карвонларни йўлда қарши олманглар (уларга бозор нархини билдирмай молни сотиб олманглар); шаҳар (киши) чўл (саҳро) аҳолиси учун (унинг) молини сотмасин›, — дедилар». Мен Ибн Аббосдан: «Шаҳар (киши)нинг чўл аҳолиси молини сотмаслиги нима дегани?» — деб сўрадим. У: «У (шаҳар киши) унинг воситачиси (даллоли) бўлмаслиги (керак)», — деди.

حَدَّثَنِي عَيَّاشُ بْنُ الْوَلِيدِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ ابْنِ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ سَأَلْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ مَا مَعْنَى قَوْلِهِ ‏"‏ لاَ يَبِيعَنَّ حَاضِرٌ لِبَادٍ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ لاَ يَكُنْ لَهُ سِمْسَارًا‏.‏

Tovus (Ibn Abbosdan) rivoyat qiladi: Men Ibn Abbosdan: «‹Shahar (kishi) choʻl (sahro) aholisi uchun sotmasin (yoki sotib olmasin)› (degani) nima maʼno?» — deb soʻradim. Ibn Abbos: «U (shahar kishi) uning vositachisi (dalloli) boʻlmasligi (degani)», — dedi.Товус (Ибн Аббосдан) ривоят қилади: Мен Ибн Аббосдан: «‹Шаҳар (киши) чўл (саҳро) аҳолиси учун сотмасин (ёки сотиб олмасин)› (дегани) нима маъно?» — деб сўрадим. Ибн Аббос: «У (шаҳар киши) унинг воситачиси (даллоли) бўлмаслиги (дегани)», — деди.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ، حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ ابْنِ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يُتَلَقَّى الرُّكْبَانُ، وَلاَ يَبِيعَ حَاضِرٌ لِبَادٍ‏.‏ قُلْتُ يَا ابْنَ عَبَّاسٍ مَا قَوْلُهُ لاَ يَبِيعُ حَاضِرٌ لِبَادٍ قَالَ لاَ يَكُونُ لَهُ سِمْسَارًا‏.‏

Tovus (Ibn Abbosdan) rivoyat qiladi: Ibn Abbos dedi: «Paygʻambar ﷺ karvonlarni (yoʻlda) qarshi olishdan qaytardi va — hech bir shahar (kishi) badaviy (choʻl aholisi) nomidan mol sotmasligi (kerak)ligini — buyurdi». Men Ibn Abbosdan: «‹Hech bir shahar (kishi) badaviy nomidan mol sotmasin› (degani) nima maʼno?» — deb soʻradim. U: «U (shahar kishi) uning vositachisi (dalloli) boʻlmasligi (kerak)», — deb javob berdi.Товус (Ибн Аббосдан) ривоят қилади: Ибн Аббос деди: «Пайғамбар ﷺ карвонларни (йўлда) қарши олишдан қайтарди ва — ҳеч бир шаҳар (киши) бадавий (чўл аҳолиси) номидан мол сотмаслиги (керак)лигини — буюрди». Мен Ибн Аббосдан: «‹Ҳеч бир шаҳар (киши) бадавий номидан мол сотмасин› (дегани) нима маъно?» — деб сўрадим. У: «У (шаҳар киши) унинг воситачиси (даллоли) бўлмаслиги (керак)», — деб жавоб берди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ طَاوُسٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَعْلَمُهُمْ، بِذَاكَ ـ يَعْنِي ابْنَ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم خَرَجَ إِلَى أَرْضٍ تَهْتَزُّ زَرْعًا فَقَالَ ‏"‏ لِمَنْ هَذِهِ ‏"‏‏.‏ فَقَالُوا اكْتَرَاهَا فُلاَنٌ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ أَمَا إِنَّهُ لَوْ مَنَحَهَا إِيَّاهُ كَانَ خَيْرًا لَهُ مِنْ أَنْ يَأْخُذَ عَلَيْهَا أَجْرًا مَعْلُومًا ‏"‏‏.‏

Tovus (Ibn Abbosdan) rivoyat qiladi: Unga ular orasidagi eng bilimdon (kishi — yaʼni Ibn Abbos) aytdiki, Paygʻambar ﷺ — oʻsimliklar bilan gullab-yashnagan bir yer (tomon)ga bordi va — u kimniki, deb — soʻradi. Unga — falon-falon kishi uni ijaraga olgan, deb — aytildi. Paygʻambar ﷺ: «Agar u (egasi) uni — belgilangan ijarani olish (oʻrni)ga — bepul (tekinga) berganida, u (egasi) uchun yaxshiroq boʻlar edi», — dedilar.Товус (Ибн Аббосдан) ривоят қилади: Унга улар орасидаги энг билимдон (киши — яъни Ибн Аббос) айтдики, Пайғамбар ﷺ — ўсимликлар билан гуллаб-яшнаган бир ер (томон)га борди ва — у кимники, деб — сўради. Унга — фалон-фалон киши уни ижарага олган, деб — айтилди. Пайғамбар ﷺ: «Агар у (эгаси) уни — белгиланган ижарани олиш (ўрни)га — бепул (текинга) берганида, у (эгаси) учун яхшироқ бўлар эди», — дедилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ شُعْبَةَ، حَدَّثَنِي عَبْدُ الْمَلِكِ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما – ‏[quran sura="42" aya_start="23" aya_end="23"]{‏إِلاَّ الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبَى‏}‏ قَالَ فَقَالَ سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ قُرْبَى مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم‏.‏ فَقَالَ إِنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم لَمْ يَكُنْ بَطْنٌ مِنْ قُرَيْشٍ إِلاَّ وَلَهُ فِيهِ قَرَابَةٌ، فَنَزَلَتْ عَلَيْهِ إِلاَّ أَنْ تَصِلُوا قَرَابَةً بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ‏.‏

Tovus (Ibn Abbosdan) rivoyat qiladi: Ibn Abbos: ‹...faqat (mendan) qarindoshligim (sababli) muhabbat (talab qilaman)...› (Shoʻro, 23) degan Qurʼon oyatini oʻqidi. Said ibn Jubayr: «(Oyat) Muhammadning qarindoshligini (anglatadi)», — dedi. Ibn Abbos: «Qurayshda — Paygʻambar ﷺ ga qarindoshligi boʻlmagan hech bir uy (yaʼni urugʻ) yoʻq edi; bas, yuqoridagi oyat shu munosabat bilan nozil boʻldi va uning maʼnosi: ‹Ey Quraysh! Sizlar men (yaʼni Muhammad) bilan oʻzlaringiz oʻrtasida yaxshi munosabatni saqlanglar›, (degani)dir», — dedi.Товус (Ибн Аббосдан) ривоят қилади: Ибн Аббос: ‹...фақат (мендан) қариндошлигим (сабабли) муҳаббат (талаб қиламан)...› (Шўро, 23) деган Қуръон оятини ўқиди. Саид ибн Жубайр: «(Оят) Муҳаммаднинг қариндошлигини (англатади)», — деди. Ибн Аббос: «Қурайшда — Пайғамбар ﷺ га қариндошлиги бўлмаган ҳеч бир уй (яъни уруғ) йўқ эди; бас, юқоридаги оят шу муносабат билан нозил бўлди ва унинг маъноси: ‹Эй Қурайш! Сизлар мен (яъни Муҳаммад) билан ўзларингиз ўртасида яхши муносабатни сақланглар›, (дегани)дир», — деди.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ سَافَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي رَمَضَانَ، فَصَامَ حَتَّى بَلَغَ عُسْفَانَ، ثُمَّ دَعَا بِإِنَاءٍ مِنْ مَاءٍ فَشَرِبَ نَهَارًا، لِيُرِيَهُ النَّاسَ، فَأَفْطَرَ حَتَّى قَدِمَ مَكَّةَ‏.‏ قَالَ وَكَانَ ابْنُ عَبَّاسٍ يَقُولُ صَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي السَّفَرِ وَأَفْطَرَ، فَمَنْ شَاءَ صَامَ، وَمَنْ شَاءَ أَفْطَرَ‏.‏

(Tovus, Ibn Abbosdan rivoyat qildi:) Rasululloh ﷺ Ramazonda safar qilib, roʻza tutdilar, to Usfonga yetdilar, soʻng bir idish suv soʻrab, kunduzi (odamlarga) koʻrsatish uchun ichdilar va Makkaga kelgunlarigacha (roʻzani) ochgan (holda) boʻ ldilar. Ibn Abbos: «Rasululloh ﷺ safarda (baʼzan) roʻza tutdilar, (baʼzan) ochdilar; kim xohlasa roʻza tutsin, kim xohlasa (roʻzani) ochsin», derdi.(Товус, Ибн Аббосдан ривоят қилди:) Расулуллоҳ ﷺ Рамазонда сафар қилиб, рўза тутдилар, то Усфонга етдилар, сўнг бир идиш сув сўраб, кундузи (одамларга) кўрсатиш учун ичдилар ва Маккага келгунларигача (рўзани) очган (ҳолда) бў лдилар. Ибн Аббос: «Расулуллоҳ ﷺ сафарда (баъзан) рўза тутдилар, (баъзан) очдилар; ким хоҳласа рўза туцин, ким хоҳласа (рўзани) очсин», дерди.